پویش تفکر مستقل

بازار سرمایه و اقتصاد نفتی: آیا زمان استفاده از ذخایر بورسی فرارسیده است؟

📝 اشکبوس شرفی
۲۷ بهمن ۱۴۰۳

برای پاسخ به این سوال مهم، باید موارد زیر را یک بار، دوره کرد:

۱. اقتصاد نفتی و وابستگی تاریخی به درآمدهای ارزی

کشورهای دارای منابع غنی نفتی معمولاً در چرخه‌ای گرفتار می‌شوند که در آن، درآمدهای حاصل از صادرات نفت جایگزین توسعه‌ی تولیدات داخلی می‌شود. این پدیده، که از آن به‌عنوان "نفرین منابع" یاد می‌شود، باعث شده که رشد اقتصادی ایران به‌شدت وابسته به فروش نفت باشد. در چنین شرایطی، وقتی درآمدهای نفتی بالا است، دولت‌ها انگیزه‌ای برای اصلاحات اقتصادی و توسعه صنایع مولد ندارند؛ اما زمانی که فشارهای بین‌المللی و تحریم‌ها کاهش درآمدهای نفتی را به همراه دارد، تازه به فکر استفاده از ذخایر مالی و اقتصادی دیگر، از جمله بازار سرمایه، می‌افتند.

۲. بازار سرمایه: ذخیره‌ای که باید از آن استفاده کرد؟

بازار سرمایه در ایران همواره به‌عنوان یک منبع بالقوه برای تأمین مالی توسعه اقتصادی مطرح بوده، اما به دلیل سیاست‌های غلط و عدم حمایت پایدار، هرگز نقش واقعی خود را به‌طور کامل ایفا نکرده است. در شرایطی که فروش نفت همچنان محدود است و احتمال افزایش فشارهای خارجی (به‌ویژه با روی کار آمدن مجدد ترامپ) وجود دارد، تنها گزینه معقول، استفاده از ظرفیت‌های داخلی و جذب سرمایه در بازار سرمایه برای توسعه زیرساخت‌های اقتصادی است.

۳. تضاد منافع در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی

یکی از دلایل اصلی که دولت‌ها به جای توسعه اقتصاد مولد، به درآمدهای نفتی متکی می‌شوند، ساختار رانتی و فساد سیستمی در برخی از بخش‌های اقتصاد است. تا زمانی که دولت‌ها مانند یک "بچه‌پولدار" که ارث سنگینی به او رسیده، معتاد به فروش نفت باشند، تولید واقعی شکل نخواهد گرفت. این وابستگی باعث شده که هرگاه قیمت نفت بالا می‌رود، دولت‌ها به جای اصلاح ساختارهای اقتصادی، مجدداً به همان روش‌های ناکارآمد گذشته بازگردند.

راه‌حل چیست؟

برای شکستن این چرخه معیوب، سه راهکار اساسی باید در دستور کار قرار گیرد:

الف. توسعه تأمین مالی صحیح از طریق بازار سرمایه: ورود شرکت‌های جدید به بورس، افزایش شفافیت اطلاعاتی و جلوگیری از رفتارهای سفته‌بازانه می‌تواند نقش بازار سرمایه را در تأمین مالی توسعه اقتصادی تقویت کند.

ب. حمایت از صنایع مولد و کاهش وابستگی به نفت: سیاست‌های حمایتی باید به سمتی هدایت شوند که صنایع تولیدی، صادراتی و مبتنی بر فناوری‌های نوین رشد کنند و وابستگی به درآمدهای نفتی کاهش یابد.

ج. مبارزه با رانت و مدیریت بهینه ذخایر ارزی: جلوگیری از سوءاستفاده‌های رانتی و تخصیص بهینه ذخایر مالی و ارزی می‌تواند به تقویت اقتصاد داخلی کمک کند.

آیا دوران اقتصاد رانتی رو به پایان است؟

بازار سرمایه ایران، با تمام مشکلات و نوساناتش، یکی از معدود ابزارهای باقی‌مانده برای نجات اقتصاد از وابستگی به نفت است. اگر سیاست‌گذاران اقتصادی متوجه این نکته نشوند و همچنان به همان الگوهای سنتی و ناکارآمد متکی باشند، احتمالاً در آینده‌ای نزدیک با چالش‌های جدی‌تری مواجه خواهیم شد. استفاده از ظرفیت‌های داخلی، مدیریت صحیح بازار سرمایه و ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذاری تولیدی، تنها راه برون‌رفت از این وضعیت است.

🆔 @IndependentThinking

4.91K viewsedited 05:10