دردِ بی‌اعتقادی به تخصص
کم‌تر کسی جرئت می‌کند دربارۀ مسائلِ فیزیکِ کوانتوم یا شیمیِ آلی نظر بدهد، اما تقریباً هر کسی به خودش اجازه می‌دهد دربارۀ مسائلِ زبانِ فارسی نظر بدهد و حتی کارشناسان را نصیحت و ارشاد کند. مردم به تخصص در زمینۀ مسائلِ زبانِ فارسی اعتقاد ندارند.
این واقعیتی تلخ و دردناک و یأس‌آور برای کسانی چون من است که عمرشان را وقفِ مسائلِ زبانِ فارسی کرده‌اند.

#بهروز صفرزاده
سه‌شنبه ۱۴۰۱/۱/۲

«است» در محاوره‌نویسی

در محاوره‌نویسی، در پی‌بست‌های ضمیری (ضمایر متصل ملکی) معمولاً قاعده این است که «الف» می‌افتد؛ یعنی اگر سالم پی‌بستی بشود «خانه‌ات»*، شکسته‌ی پی‌بستی می‌شود «خونه‌ت».
حال «است» نیز صیغه‌ی پی‌بستی سوم‌شخص فعل ربطی «بودن» است؛ پس در اینکه هنگام رسیدنش به کلمات مختوم به «ه» حتماً «الف»ش می‌افتد، شکی نیست. یعنی گزینه‌ای مانند «خونه‌اس» عملاً از لحاظ منطق شکسته‌نویسی منتفی است.
سؤالی که می‌ماند این است که برای مثال «خونه‌ست» بنویسیم یا «خونه‌س»؟
به نظر من، با توجه به لحنی که نویسنده یا مترجم برای شخصیت‌ها در نظر می‌گیرد، هر دو صحیح است. شخصاً اگر گوینده را ضابطه‌مندتر بدانم، حرف «ت» را نمی‌اندازم، اما اگر خودمانی‌تر بیابم، ممکن است به همان «س» اکتفا کنم؛ البته ترجیحم بیشتر با «ست» است؛ چراکه این «است» هم ماهیتاً فعل است و ترجیح می‌دهم رنگ‌وبویی بیشتر از حرف «سِ» خالی در جمله داشته باشد، به هر حال فعل هم حق آب‌وگل دارد!
خلاصه «خونه‌ست» را بیشتر می‌پسندم و گاهی «خونه‌س» را.
آقای طبیب‌زاده در کتاب «فارسی شکسته؛ دستور خط و فرهنگ املایی»، «خونه‌س/خونه‌ئه» را پیشنهاد می‌کنند.

*نکته: لغت «خانه» مثالی است از کلمات مختوم به «ه»؛ یعنی می‌شود با لانه، کاشانه، پیمانه، صبحانه، هنگامه، پسره، دختره و... جاینشین شود.

#گفتاری‌نویسی
#شکسته‌نویسی
@InTranslation

«هم»

توام بیا، توأم بیا!

این قید «هم» طفلک نیم‌وجبی را گاهی خلاصه می‌کنند، اما به موتان قسم توام غلط املایی‌ست، توأم هم اصلاً چیز دیگری‌ست...!
بهتر این است که برای جلوگیری از بدخوانی، خود این نیم‌وجبی را بنویسیم، اما اگر یک وقتی انگشت‌دردمان عود کرد و نتوانستیم کاملش را بنویسیم، صورت شکسته‌ش می‌شود «توئم».
توئم بیا، دوستتم بیار!
#گفتاری‌نویسی
#شکسته‌نویسی
@InTranslation

اعلان‌های اپراتورهای تلفن همراه، همیشه صحیح و فصیح نیستند؛ در نتیجه نیازی نیست در زیرنویس نیز هنگام برخورد با چنین صحنه‌ای، دقیقاً همان عبارات غیرفصیح را بازنویسی کنیم، مثلاً:
⭕️ مشترک مورد نظر در دسترس نمی‌باشد؛
✅ مشترک در دسترس نیست؛

بعضی کلیشه‌ها و درازنویسی‌های متون علمی نیز برای زیرنویس مناسب نیستند، مثلاً:
⭕️ سیصد سال پیش این شهر مورد یکی از خشونت‌آمیزترین حمله‌های تاریخ قرار گرفت؛
✅ از خشونت‌آمیزترین حمله‌های تاریخ، حمله‌ای بود که سیصد سال پیش به این شهر شد.
#درازنویسی
#تفکر
@InTranslation

استفاده از علامت جمع در کلمات عربی دخیل در فارسی

بهتر است هنگام جمع‌بستن کلمات عربی دخیل در فارسی، از علامت جمع فارسی استفاده کرد:
✅ منتقدان
⭕️ منتقدین

✅ مترجمان
⭕️ مترجمین

✅ ساکنان
⭕️ ساکنین

@InTranslation

جز یا جزء یا جزو؟


جز: غیر، مگر؛
جزو و جزء: بخشی از چیزی؛
البته جزو و جزء هم تفاوتی جزئی (ناچیز) نیز دارند؛ اما مهم این است که این دو را با «جز» اشتباه نکنیم.

#درست‌نویسی
@InTranslation

راوی

در قدیم به فردی که از خانه‌ای به خانه‌ی دیگر می‌رفت و ازدواج را جوش می‌داد، راوی می‌گفتند.

#واژه‌کاوی
@InTranslation

@theapll
دسترسی عمومی به پیکرۀ فرهنگ‌نویسی فرهنگستان

به‌مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی (۲۵ اردیبهشت) دسترسی عمومی به پیکرۀ گروه فرهنگ‌نویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی آزاد شد.
پیکرۀ فرهنگ‌نویسی، حاوی حدود یک‌میلیون مدخل و بیش از چهارمیلیون شاهد، برای تدوین فرهنگ جامع زبان فارسی در فرهنگستان زبان و ادب تهیه شده است. ازآنجاکه بسیاری از پژوهشگران مایل به استفاده از این پیکره بودند فرهنگستان سامانه‌ای را برای عرضۀ آن به علاقه‌مندان طراحی کرده است.
طراحی این پیکره حدود چهار ماه پیش صورت پذیرفت، اما ازآنجاکه پیکرۀ مذکور صرفاً برای تدوین فرهنگ جامع زبان فارسی تهیه شده ممکن بود سایر کاربران مشکلاتی با آن داشته باشند. به همین دلیل و به‌منظور رفع ایرادات احتمالی، این سامانه به مدت چهار ماه، به‌صورت آزمایشی و صرفاً در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در اختیار پژوهشگران فرهنگستان قرار گرفت و اکنون، پس از اتمام دورۀ آزمایشی، به بهره‌برداری عمومی رسیده است.
نشانی سامانه: https://dadegan.apll.ir/

پیوند خبر در وبگاه فرهنگستان:
https://apll.ir/?p=10680
https://apll.ir/wp-content/uploads/2022/05/X2602011-1200x675.jpg

اگر بخواهم چند توصیه‌ی خوب به عزیزان این کانال بکنم، می‌گویم:

۱. روزانه مراقبه کنید؛ یعنی یک ربع را به ذهن‌تان استراحت دهید و فقط همان لحظه را حس کنید و از افکار پوچ تهی‌اش کنید؛
۲. هر روز متمم بخوانید، در درازمدت برایتان ارزشمند می‌شود؛
۳. خودتان را دوست بدارید و از اخبار دوری کنید.

@InTranslation
#از_دری_سخنی

خیزه
به معنی «کشو»، یکی از لغاتی‌ست که در قدیم در گویش مشهدی بیشتر شنیده می‌شد؛ اما این روزها کمتر شنیده می‌شود.

#کلمه‌بازی

با توجه به وضعیتِ فجیعِ اینترنت در ایران، پیش‌نهاد می‌شود از این پس آن را با نیم‌فاصله، یعنی این‌ترنت، بنویسیم تا بامسما باشد. 😁
این
تِر (از تِر زدن)
نت

امروز که شروع به تلگرام‌گردی کردم، خبری دیدم که من را در بُهت فرو برد... استاد حسن ذوالفقاری درگذشتند...
روحشان قرین رحمت! 😔

دکتر حسن ذوالفقاری
استاد پرکار و فروتن و مردمدار زبان و ادبیات فارسی
حامی ویژهٔ انجمن ویرایش و درست‌نویسی
روی در نقاب خاک کشید.
برای تسلای این سوگ سترگ و سهمگین واژه‌ای درخور نمی‌یابیم.
امید که دعای خیر او پشتیبان اهالی ویرایش باشد و روح مهربانش همدم نیکان درگذشته باشد.

یکی از اتفاقات آزاردهنده‌ای که همیشه برامون پیش‌میاد فراموش‌کردن shift + alt قبل از تایپ‌کردن هستش
گاهی می‌خوایم فارسی بنویسیم ولی صفحه‌کلید هنوز English هستش و گاهی هم برعکس
در آپدیت جدید کافیه تا متنی که روی keyboard layout اشتباهی تایپ کردید رو انتخاب کنید تا بعد از فشردن کلید میانبر متن به همون زبان موردنظرتون برگرده
منتظر آپدیت جدید باشید😉
@Farsi_KAO

تغییرات نسخه 2:
- امکان عوض کردن "ک" با "ك" (Arabic KAF), علاوه بر "ی" با "ي", فراهم شده و می‌توانید از طریق منو یا میانبر Shift & CapsLock این قابلیت رو خاموش‌روشن کنید (محدودیت به محیط مرورگرها حذف شد)
- می‌توانید با استفاده از منوی Hotkeys اقدام به عوض کردن کلیدهای میان‌بر پیش‌فرض کنید
GitHub
@Farsi_KAO

ویرایش 32بیت نسخه دوم
@Farsi_KAO

دوست فرهیخته‌ی برنامه‌نویس‌مون برنامک رو به‌روزرسانی کردن. حقیقتاً از امکانات جدیدش شگفت‌زده شدم!

‏متاسفانه صابر راستی‌کردار، خالق فونت‌های وزیر‌ متن (همون فونت زیبایی که روی تلگرام دسکتاپ و گوگل‌داکز و... به رایگان ازش استفاده می‌کنیم) و گندم و شبنم و کلی فونت دیگه، به سرطان مبتلا شده و در وبلاگش در این مورد مطلبی نوشته:
مشاهده مطلب در وبلاگ راستی‌کردار
‌
اگر از فونت‌هاش استفاده می‌کنیم، شاید الان دونیت (حمایت مالی) ما بیشتر از قبل به کارش بیاد.
لینک دونیت:
payping.ir/@saber
‌
به امید بهبود هر چه زودتر صابر عزیز.
‌

در آپدیت جدید تلگرام، دکمه‌ی «کنترل + شیفت + ۲» میان‌بر تغییر اکانت و رفتن به اکانت دیگه‌ی کاربر شده. اگه شما از اون دسته افرادی هستین که هنوز به صفحه‌کلید استاندارد فارسی کوچ نکردن، خیلی راحت می‌تونین این برنامک تروتمیز دوستمون رو استفاده کنین:
https://t.me/c/1400239228/34
(ویرایش: کانال برای بعضی از دوستان باز نمی‌شد، برای همین نرم‌افزارها رو در پایین بازفرستادم)

دو دکمه‌ی «شیفت و فاصله» رو فشار بدین تا نیم‌فاصله‌ی نازنین براتون درج بشه.

فقط کافیه برنامه رو اجرا کنین.
@InTranslation

تغییرات نسخه 2:
- امکان عوض کردن "ک" با "ك" (Arabic KAF), علاوه بر "ی" با "ي", فراهم شده و می‌توانید از طریق منو یا میانبر Shift & CapsLock این قابلیت رو خاموش‌روشن کنید (محدودیت به محیط مرورگرها حذف شد)
- می‌توانید با استفاده از منوی Hotkeys اقدام به عوض کردن کلیدهای میان‌بر پیش‌فرض کنید
GitHub
@Farsi_KAO