❌ شاه صفی اول صفوی، چگونه پادشاهی بود? ❌

⚠️هنگامیکه شاه عباس در 19ژانویه 1629 در کاخش در اشرف مازندران درگذشت، هیچ یک از برادران یا فرزندانش زنده نبود که جانشینش شود، زیرا شاه عباس بخشی را بقتل رسانده بود و بخشی را کور کرده بود که مناسب سلطنت نبودند. او به گونه ای کاملا مبهم، نوه خود، سام میرزا فرزند صفی میرزا مقتول را جانشین خود اعلام کرد. لذا سام میرزا با لقب شاه صفی اول با تایید گروه رجال موجود در اشرف مازندران و رجال اصفهان به تخت نشست. آیا شاه صفی اول، حاکمی خونگرم و سخی بود یا مستبدی خونریز? البته واقعیت دارد که در زمان جلوس، دست سخاوتش را گشود و هدایای بسیاری بخشید، اما هنگامیکه میشنویم برای این منظور مبالغ هنگفتی هزینه شده، دیگر نمیتوان آنرا جز ولخرجی دیوانه وار چیز دیگری نامید. همچنین نمیتوان انکار کرد که به امر شاه صفی اول در سالهای نخست سلطنتش، همه شاهزادگان و دختر زادگان شاه پیشین و حتی شاهزادگانی که کور شده بودند، بقتل رسیدند و علاوه بر این تعداد زیادی از رجال برجسته حکومت صفویه و خدمتکاران دربار در کنار صدها نفر دیگر از میان برداشته و کشته شدند. مطالعه رفتار و کردار شاه صفی اول، هیچ نقطه مثبتی در شخصیت انسانی وی باقی نمیگذارد. او یک مستبد دمدمی بود که افراد اطرافش را همیشه در حال ترس از قتل و اعدامهای دلبخواهی ببیند. همچنین شاه صفی اول، علاقه چندانی به مسائل و مشاغل دولتش نداشت و کمترین تاثیری بر حیات فکری و فرهنگی مردم ایران پدید نیاورد، زیرا وی علاقه فزاینده ای به میگساری داشت و حتی اعتیاد او به بنگ و چرس و افیون از جوانی گریبانگیرش بود که مرگش بر اثر شرابخواری مفرط بود. با اینکه شخصیتهای مجرب و برجسته به هدایت و ارشاد شاه پرداختند، اما کوچکترین تاثیری در امور نداشت، شاید بخاطر بازتاب تربیت او در حرمسرا بوده باشد. بنابراین تصمیمات عمده را شخصیتهای برجسته میگرفتند نه خود شاه و در واقع همین شخصیتهای برجسته، حاکم بودند از جمله اوغورلو خان شاملو ایشیک آغاسی باشی، رستم بیگ، چراغ خان زاهدی، رستم خان و خسرو خان و همچنین ملکه مادر و زینب بیگم دختر شاه عباس و همچنین امامقلی خان فرزند الله وردی خان. امامقلی خان چندان مورد اعتماد شاه عباس بود که وی یکی از همسران خود را به عقد امامقلی خان درآورد، اما در زمان سلطنت شاه صفی اول، امامقلی خان و فرزندانش به اتهام توطئه با مقامات نافرمان شمال غربی فارس و گرجستان به تیغ جلاد سپرده شدند. البته میرزا تقی یا سارو تقی که صدراعظم شاه بود، سوابق کاری مثبتی در تشکیلات دیوانی از زمان شاه عباس داشت. اما در سارو تقی عادات مستبدانه ای ریشه کرد و بخاطر اکراه نابجای او در سال 1638م برای سازش، موجب از دست رفتن قندهار شد.

⚠️ در زمان شاه صفی، نواحی مرزی با عثمانی و گرجستان و ازبکها و هند، جنگ درگرفت و برخی از نقاط مملکت از دست رفت. سپس صفویان با عثمانی ها پس از کشمکش بسیار صلح کردند و کل بین النهرین از تصرف صفویان خارج شد و پس از آن جنگی درخور بین صفویان و عثمانی در نگرفت. اما صفویان بفرماندهی رستم خان به گرجستان حمله کردند و طهمورث شکست خورد و رستم خان حاکم آنجا شد، اما طهمورث نیز مورد حمایت صفویان قرار گرفت تا رستم خان بیش از حد قدرتمند نشود. در تمام قرن 17م انتقال دختران و پسران گرجی(برای خواجگی، لواط دهندگی و تن فروشی و خدمات دیگر) به ایران ادامه یافت، اما مانند سابق با زور نبود بلکه با تطمیع و رشوه و ترفند. در شمال شرقی نیز ترکمانان به فرماندهی اسفندیار خان به خوارزم حمله کردند اما پشیمان شدند، لذا اسفندیار خان برادر خود ابوالغازی را تسلیم صفویان کرد و صلح ایجاد شد و مدتی بعد ابوالغازی جانشین اسفندیار خان در دربار صفوی گشت. ولی ازبکها همچنان در مرزهای ایران می جنگیدند. روابط متشنج شاه صفی با مغولان هند باعث شد که عبدالله قطب شاهی شیعه مذهب، حاکم امارت نشین گل کُنده در دکن، پس از پیروزیهای شاه جهان سنی مذهب، خود را تحت الحمایه او قرار دهد. هنگامیکه شاه صفی اول درگذشت، سرزمینی را از خود به ارث گذاشت که کوچکتر شده بود.

📚منبع:
تاریخ ایران کمبریج، بخش صفویه، ه ر رویمر و...، صفحه 93 تا 101

✅ ناگفته های ایران باستان

🆔 @IRRealHistory

👇👇👇👇👇👇👇