⬅️ فولاد و ماادراک ماالفولاد-۱

تاریخ صنعت فولاد در ایران را باید تاریخ تلاشی بلندمدت برای کسب استقلال و ساخت دولت مدرن از مسیر صنعت سنگین دانست؛ تلاشی که از همان آغاز با محدودیت‌های ساختاری نظم جهانی مواجه شد و در هر مرحله، صورت‌بندی آن را سیاست، ژئوپلیتیک و انتخاب‌های تکنولوژیک تعیین کردند. از اواخر دوره قاجار و به‌ویژه در زمان رضاشاه، این درک در میان نخبگان سیاسی شکل گرفت که بدون دسترسی به صنایع پایه و به‌ویژه فولاد، استقلال سیاسی معنای واقعی نخواهد داشت، زیرا فولاد نه‌فقط یک کالای صنعتی، بلکه زیرساخت تمامی اشکال قدرت مدرن، از راه‌آهن و شهرسازی تا توان نظامی، به‌شمار می‌رود. با این حال، این آگاهی به‌تنهایی کافی نبود؛ ایران در ساختار اقتصاد جهانی جایگاهی نداشت که بتواند به‌سادگی به فناوری و سرمایه لازم برای چنین جهشی دست یابد و تلاش‌های اولیه نیز، به‌دلیل کمبود دانش فنی و وابستگی به واردات تجهیزات، ناکام ماند. مهم‌ترین دورخیز ایران برای راه‌اندازی این صنعت، پروژه کارخانه ذوب‌آهن کرج در اواخر دهه ۱۳۱۰ بود که با همکاری مهندسان آلمانی طراحی شد؛ هرچند این پروژه هرگز به مرحله تولید صنعتی فولاد نرسید و با اشغال ایران در جریان جنگ جهانی دوم به فرجامی نرسید.

نقطه عطف این صنعت در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ و در دوره محمدرضا شاه رقم خورد، زمانی که پروژه فولاد به‌صورت جدی در دستور کار قرار گرفت؛ اما مذاکرات با کشورهای غربی، از آلمان و بریتانیا تا ایالات متحده، به نتیجه نرسید. این ناکامی را نمی‌توان صرفاً به ملاحظات اقتصادی فروکاست. مشاوران اقتصادی ایالات متحده و بانک جهانی استدلال می‌کردند که ایجاد صنعت فولاد در ایران توجیه اقتصادی ندارد: بازار داخلی برای جذب تولید یک مجتمع بزرگ کافی نیست و هزینه تولید داخلی از قیمت واردات بالاتر خواهد بود. از این رو توصیه می‌شد ایران به واردات فولاد ارزان‌تر ادامه دهد و منابع خود را به حوزه‌هایی با بازده سریع‌تر، مانند کشاورزی و صنایع سبک، اختصاص دهد. اما این استدلال‌ها تنها بخشی از واقعیت بود.

در چارچوب منطق نظام جهانی و آنچه بعدها توسط نظریه‌پردازانی چون آندره گوندر فرانک و سمیر امین در قالب "نظریه وابستگی" صورت‌بندی شد، کشورهای پیرامونی می‌بایست در نقش صادرکننده مواد خام و واردکننده کالاهای صنعتی باقی بمانند. انتقال فناوری فولاد، که به‌طور بالقوه ظرفیت صنعتی و حتی نظامی کشورها را افزایش می‌داد، می‌توانست این نظم را مختل کند. در بستر جنگ سرد نیز این مسئله ابعاد ژئوپلیتیک پیدا می‌کرد؛ زیرا ایرانی که به صنعت سنگین دست می‌یافت، دیگر صرفاً یک متحد مصرف‌کننده نبود و می‌توانست به بازیگری نیمه‌مستقل تبدیل شود. از همین‌رو، مسیر انتقال فناوری عملاً مسدود ماند.

در چنین شرایطی، چرخش محمدرضا شاه به سوی اتحاد جماهیر شوروی یک تاکتیک موازنه بود. قرارداد سال ۱۳۴۴ برای ساخت ذوب‌آهن اصفهان در همین چارچوب شکل گرفت؛ قراردادی که بر اساس آن، شوروی مسئولیت طراحی، تأمین تجهیزات و آموزش را بر عهده گرفت و ایران هزینه پروژه را نه با ارز، بلکه از طریق صادرات گاز طبیعی پرداخت، مدلی که در ادبیات توسعه از آن به‌عنوان "تبدیل منابع طبیعی به ظرفیت صنعتی" یاد می‌شود. این پروژه در سال ۱۳۵۰ ایران را وارد جمع کشورهای دارای صنعت فولاد کرد و ذوب‌آهن به‌عنوان «صنعت مادر»، زیرساختی برای پروژه‌های عمرانی و صنعتی فراهم آورد. با این حال، محدودیت‌های آن نیز به‌تدریج آشکار شد: اتکا به فناوری خارجی، استفاده از کوره بلند در کشوری که مزیت اصلی آن گاز طبیعی بود، و مهم‌تر از همه، فقدان پیوند کامل با صنایع پایین‌دستی که بتوانند ارزش افزوده بیشتری ایجاد کنند.

انتخاب اصفهان برای استقرار این صنعت نیز کاملاً سنجیده بود و هم دلایل فنی و هم ملاحظات سیاسی-امنیتی در آن دخیل بود. نزدیکی نسبی به معادن سنگ‌آهن (مانند بافق)، دسترسی به آب زاینده‌رود و موقعیت مرکزی در شبکه حمل‌ونقل از جمله دلایل فنی به‌شمار می‌رفت؛ اما منطق امنیتی-سیاسی آن اهمیت بیشتری داشت: دوری از مرزها برای کاهش آسیب‌پذیری نظامی و استقرار در مرکز کشور برای تسهیل کنترل دولتی. این الگو را می‌توان در بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیز مشاهده کرد؛ الگویی که آن را «پراکندگی کنترل‌شده صنعت» می‌نامند.

@Naghal_bashi

⬅️ فولاد و ماادراک ماالفولاد-۲

پس از انقلاب ۱۳۵۷ و در بستر جنگ ایران و عراق، مسیر صنعت فولاد نه متوقف شد و نه به‌صورت پیشین ادامه یافت، بلکه دچار نوعی تغییر پارادایمی شد: گذار از مدل کوره بلند به فناوری احیای مستقیم مبتنی بر گاز طبیعی. این تغییر با منابع انرژی ایران سازگارتر بود و امکان گسترش سریع‌تر صنعت را فراهم می‌کرد. در این مرحله، پروژه‌هایی مانند فولاد خوزستان و فولاد مبارکه شکل گرفتند که به‌ترتیب تولیدکننده مواد میانی (مانند شمش و اسلب) و محصولات نهایی (مانند ورق فولادی) بودند.

برای نخستین‌بار، زنجیره‌ای نسبتاً کامل از استخراج سنگ‌آهن تا تولید محصولات نهایی در کشور شکل گرفت؛ زنجیره‌ای که می‌توانست مبنای توسعه صنایعی چون خودروسازی، انرژی، لوازم خانگی، نفت و گاز، بسته‌بندی و فولادهای آلیاژی باشد و وابستگی به واردات را کاهش دهد. فولاد مبارکه به بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد تخت در خاورمیانه تبدیل شد و به یکی از ارکان اصلی صنایع داخلی و بازار سرمایه ایران بدل گشت. از دیگر ویژگی‌های این دوره، تأکید بیشتر بر توسعه دانش فنی داخلی و کاهش وابستگی به مهندسان خارجی بود.

مقایسه این مسیر با تجربه کشورهایی مانند ترکیه و کره جنوبی، ابعاد مهم‌تری از این روند را روشن می‌کند. ترکیه با تأسیس مجتمع Erdemir در ساحل دریای سیاه و تقریباً هم‌زمان با ایران وارد صنعت فولاد شد، اما برخلاف ایران، این غرب بود که نقش اصلی در شکل‌گیری این صنعت ایفا کرد. صنعت فولاد ترکیه به‌دلیل اتصال به بازارهای جهانی و بهره‌گیری از فناوری غربی، به یک بازیگر منطقه‌ای تبدیل شد، هرچند وابستگی آن به سرمایه و فناوری خارجی استمرار یافت؛ مزایایی که غرب ایران را از آن محروم کرد. در مقابل، کره جنوبی با تأسیس شرکت POSCO تحت رهبری پارک چونگ‌هی و با حمایت ژاپن و ایالات متحده، مسیری متفاوت پیمود؛ فولاد در این کشور نه هدفی مستقل، بلکه حلقه‌ای در یک راهبرد توسعه صادرات‌محور بود که به‌صورت نظام‌مند به صنایعی چون کشتی‌سازی، خودروسازی و سپس صنایع پیشرفته‌تر پیوند خورد. در حالی که ایران توانست صنعت فولاد را ایجاد کرده و به سطح قابل‌توجهی از خودکفایی برسد، اما به‌دلیل جهت‌گیری عمدتاً درون‌گرا و نیز عدم ادغام در بازارهای جهانی، این صنعت بیش از آنکه به سکویی برای جهش صادراتی تبدیل شود، به‌عنوان پایه‌ای برای تأمین نیازهای داخلی باقی ماند.

در نهایت، صنعت فولاد در ایران را باید محصول نوعی مقاومت تاریخی در برابر محدودیت‌های نظام جهانی دانست؛ مقاومتی که از شکاف‌های ژئوپلیتیک بهره گرفت و با تکیه بر منابع داخلی گسترش یافت و همواره از حمایت غرب محروم بود؛ همان غربی که امروز گستاخانه به این نماد صنعت ایران حمله کرده است تا شاید انتقام نافرمانی ایران در تاسیس این صنعت را بستاند.

@Naghal_bashi

این حرف‌ها از شهبازی باور نکردنی است. اولین چیزی که به ذهن می‌رسد پروژه است.

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

نگاهی تاریخی به فراز و فرودهای استقلال‌‌خواهی ایرانیان

در ماههای منتهی به جنگ سوم تحمیلی، نگارنده در گفت‌و‌گوهای متعدد با جوانان بارها با پرسش «بهای استقلال‌خواهی» و «ارزش استقلال سیاسی در غیاب امکان یک زندگی شرافتمندانه» مواجه شد. پیداست که این پرسش به ویژه در فردای روزهای تلخ دی‌ماه برآمده از ناامیدی از وضعیت پیش‌رو و نیز تبلیغات گسترده رسانه‌های مسموم فارسی‌زبان خارج از کشور است. در همه این مباحث نگارنده تلاش کرد تا با ارائه زمینه‌های تاریخی پاسخی از منظر اقتصاد سیاسی به مخاطبان خویش بدهد.

گرچه جنگ تحمیلی سوم در تغییر نگرش بخش بزرگی از جامعه ایرانی موثر بوده است اما تصور روزهای سخت‌تر در ادامه جنگ، نگارنده را نسبت به امکان طرح دوباره این پرسش‌ها مجاب کرده است. این نوشتار، جمع‌بندی پاسخ‌های نگارنده است که در ۵ بخش طبقه بندی شده است و علاوه بر فایل جمع‌بندی، که در مطلبی جداگانه پیوست خواهد شد، در قالب چندین یادداشت تلگرامی نیز عرضه می‌شود.

۱. دوگانه «استقلال یا رفاه»، دوگانه‌ای دروغین و استعماری
۲. استقلال‌، مهمترین خواسته‌‌ ایرانیان در دو سده اخیر
۳. از جستجوی استقلال تا لحظه انقلاب اسلامی ۱۳۵۷
۴. استقلال در کوره بحران‌های اقتصادی و شکاف سنت و مدرنیته
۵. چشم‌انداز تحول دیالکتیکی ایران پس از جنگ سوم و زایش ایرانی مستقل و آزاد

توضیح اینکه هر یک از موضوعات فوق می‌تواند موضوع یک مقاله مستقل باشد، اما در این نوشتار تلاش برای اختصار بوده است.

لازم به یادآوری است که این نوشتار نقدی است دوطرفه، هم به طرفداران وضع موجود؛ و هم به منتقدانی که نقدها و اعتراضات به‌حق‌شان نیازمند بازبینی بر بستر تاریخ این سرزمین است. و پیداست که این نقد به مثابه نادیده گرفتن فدارکاری‌های زنان و مردان بزرگ کشور، و یا چشم بستن بر کاستی‌ها و بی‌اخلاقی‌ها نیست.

امید است که موضوع نوشتار مورد توجه مخاطبان کانال قرار گرفته باشد و اگر نقد یا نکته‌ای هست در قالب پاسخ یا کامنت به بحث گذاشته شود. همچنین درخواست دارد اگر آن را مفید یافتند لطفا با توجه به محدودیت‌های اینترنتی به دوستان‌شان در دیگر شبکه‌های اجتماعی بفرستند.
#بهای‌استقلال
@IPECONGP

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

۱/۵ - دوگانهٔ «استقلال یا رفاه»، دوگانه‌ای دروغین و استعماری

1️⃣ پرسش «استقلال یا رفاه» بر این پیش‌فرض بنا شده که این دو الزاماً در تعارض‌اند، در حالی که این صورت‌بندی، بیش از آنکه یک واقعیت عینی باشد، نوعی ساده‌سازی از یک مسئله پیچیده است؛ زیرا در عمل، رفاه بسیاری از کشورها نه در شرایط عادی، بلکه در چارچوب‌های خاصی از نظم جهانی و تحت شرایطی ویژه شکل گرفته است.

2️⃣ کشورهایی مانند آلمان، ژاپن و کره جنوبی، که معمولاً به‌عنوان نمونه‌های موفق وابستگی معرفی می‌شوند، در واقع محصول دوره‌هایی از تخریب گسترده ناشی از جنگ و سپس بازسازی هدایت‌شده در چارچوب نظم جهانی بوده‌اند؛ به‌گونه‌ای که رفاه آنها نه یک وضعیت طبیعی، بلکه نتیجه یک چرخه «تخریب و بازسازی» است که پایداری آن نیز به شرایط بین‌المللی وابسته است.

3️⃣ این نوع رفاه، برخلاف تصور رایج، همواره پایدار نیست؛ زیرا با تغییر شرایط ژئوپولیتیکی، همان کشورها ممکن است با بحران‌های اقتصادی و حتی فروپاشی بخشی از دستاوردهای خود مواجه شوند، چنان‌که نشانه‌هایی از این وضعیت در اروپا پس از جنگ اوکراین قابل مشاهده است.

4️⃣ تجربه مصر به‌خوبی نشان می‌دهد که وابستگی سیاسی و امنیتی به آمریکا لزوماً به رفاه منجر نمی‌شود؛ این کشور با وجود پیوندهای گسترده با غرب، نتوانسته به سطح توسعه کشورهای مشابه برسد، و حتی در دوره جمال عبدالناصر، با وجود برخی همراهی‌ها، در پروژه‌های حیاتی مانند سد اسوان از حمایت آمریکا محروم شد، در حالی که در ماجرای ملی شدن کانال سوئز، آمریکا تنها در چارچوب ملاحظات خود و نه حمایت اصولی، مداخله کرد.

5️⃣ این رفتار دوگانه نشان می‌دهد که حمایت قدرت‌های بزرگ تابع موازنه قدرت و الزامات ژئوپولیتیکی است؛ به‌طوری که در یک مقطع ممکن است از یک کشور حمایت شود (مانند پذیرش ملی شدن سوئز) و در مقطع دیگر همان کشور در پروژه‌ای حیاتی (مانند سد اسوان) تنها گذاشته شود، امری که نشان می‌دهد اتکا به چنین حمایت‌هایی ذاتاً ناپایدار است.

6️⃣ در ایران، تلاش برای ایجاد صنعت فولاد با موانع جدی از سوی غرب مواجه شد، در حالی که انتقال همین فناوری به کره جنوبی با مانعی روبه‌رو نشد، زیرا توسعه صنعتی کره در چارچوب وابستگی تعریف می‌شد، اما صنعتی شدن ایران نفت‌خیز می‌توانست به استقلال واقعی آن و ظهور قدرتی تازه بینجامد.
بنابراین، حتی در کوتاه‌مدت نیز وابستگی تضمینی برای رفاه نیست، زیرا میزان امتیازدهی قدرت‌های مسلط نه بر اساس وفاداری کشورها، بلکه بر اساس جایگاه آنها در موازنه قدرت تعیین می‌شود، و همین امر باعث می‌شود مسیر وابستگی همواره با عدم قطعیت همراه باشد.

7️⃣ با بازگشت غرب به سیاست‌های سخت و شبه استعماری - پس از جنگ اوکراین و غزه - «پنجره‌های فرصت» برای توسعه در چارچوب نظم جهانی بیش از گذشته محدود شده و دیگر مجالی برای خوش‌بینی ساده‌لوحانه باقی نمانده است. فرصت‌ها عمدتاً نصیب کشورهایی می‌شود که بتوانند قدرتی مستقل برای خود ایجاد کنند، نه کشورهایی که صرفاً در پی پیوستن به نظم موجود باشند.

8️⃣ در نتیجه، دوگانه «استقلال یا رفاه» را باید نه یک واقعیت، بلکه یک سازه تبلیغی دانست که با هدف بی‌فایده جلوه دادن استقلال‌خواهی شکل گرفته است.
@IPECONGP

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

۲/۵- استقلال، مهم‌ترین خواسته ایرانیان در دو سده اخیر

1️⃣ استقلال‌خواهی در ایران، برخلاف برخی روایت‌ها، یک مفهوم صرفاً ایدئولوژیک نیست، بلکه ریشه در تجربه‌ای تاریخی دارد که در آن مداخله خارجی به‌طور مستقیم بر اقتصاد، سیاست و زندگی روزمره مردم اثر گذاشته است.

2️⃣ پس از فروپاشی صفویه، ایران وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی شد که با جنگ‌های مداوم، ناامنی داخلی و یورش خارجی همراه بود و همین شرایط، امکان شکل‌گیری یک اقتصاد پایدار را از میان برد.

3️⃣ در دوره قاجار، این ضعف ساختاری با شکست‌های نظامی در برابر روسیه و انگلستان تشدید شد و به پذیرش شرایط نابرابر اقتصادی انجامید، از جمله کاهش تعرفه‌های گمرکی و باز شدن بازار ایران به روی کالاهای خارجی، که عملاً تولید داخلی را در موقعیتی نابرابر قرار داد.

4️⃣ هم‌زمان، نفوذ قدرت‌های خارجی در دربار، مسیر اصلاحات را مسدود کرد؛ به‌گونه‌ای که اصلاح‌گرانی مانند امیرکبیر حذف شدند و ساختار سیاسی به‌تدریج در جهت منافع بیرونی شکل گرفت.

5️⃣ این وضعیت باعث شد تولیدکنندگان داخلی، علاوه بر رقابت با کالاهای ارزان خارجی، تحت فشار مالیات‌های سنگین نیز قرار گیرند، در حالی که کالاهای خارجی از چنین فشارهایی مصون بودند، و این امر به تضعیف تدریجی اقتصاد داخلی انجامید.

6️⃣ در ادامه، مجموعه‌ای از رخدادها—از امتیازات انحصاری و مداخلات نظامی گرفته تا قحطی بزرگ و کودتا—این تجربه تاریخی را تثبیت کرد که مسیر توسعه ایران بارها از بیرون مسدود شده است.

7️⃣ در چنین شرایطی، استقلال‌خواهی به‌تدریج از یک شعار سیاسی به یک مطالبه معیشتی تبدیل شد، زیرا مردم به‌طور مستقیم اثر وابستگی را در زندگی خود تجربه می‌کردند.

8️⃣ بنابراین، در ذهن جامعه ایرانی، استقلال نه یک مفهوم انتزاعی، بلکه شرطی برای حفظ کرامت، بهبود معیشت و امکان پیشرفت تلقی شد.
#بهای‌استقلال
@IPECONGP

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

۳/۵ - از جستجوی استقلال تا لحظه انقلاب اسلامی ۱۳۵۷

1️⃣ دربار ایران از همان سال‌های نخست قاجار به شکاف رو به گسترش میان ایران و اروپا پی برده بود. فتحعلی‌شاه قاجار از آغاز سلطنت در پی یافتن هم‌پیمانان اروپایی برای مهار پیشروی روسیه در قفقاز برآمد، اما تلاش او برای نزدیکی به انگلستان و سپس ناپلئون بناپارت به نتیجه نرسید. شکست‌های نظامی پیاپی نیز عمق این شکاف را آشکارتر ساخت.

2️⃣ اصلاح‌گرانی چون قائم‌مقام و امیرکبیر که در پی ترمیم این عقب‌ماندگی از مسیر اصلاح درونی بودند، با دسیسه‌های خارجی کنار زده شدند و بدین‌ترتیب دربار قاجار از درون ناتوان و به‌تدریج به ابزاری برای پیشبرد منافع قدرت‌های خارجی بدل شد.

3️⃣ در چنین فضایی، نیروهای اصلاح‌طلب—اعم از روحانیت پیشرو و روشنفکران—راه چاره را در روشنگری و به میدان آوردن توده‌های مردم می‌دیدند. روشنفکران با درک نفوذ دین در توده‌های مردم، در پی ارائه خوانشی از اسلام برآمدند که بتواند نیروی اجتماعی لازم برای تحول را بسیج کند.

4️⃣ نهضت تنباکو نقطه عطفی بود که با عقب‌نشینی هم‌زمان دربار و انگلستان نشان داد توده‌های مردم به نیرویی تعیین‌کننده تبدیل شده‌اند و می‌توانند در معادلات قدرت اثر بگذارند.

5️⃣ اهمیت این تحول چنان بود که حتی میرزا ملکم‌خان، از پیشتازان روشنفکری و بنیانگذار فراماسونری ایرانی، نیز به صراحت از ضرورت نقش‌آفرینی روحانیت در حکومت سخن گفت، هرچند این موضع لزوماً از باور عمیق او برنمی‌خاست.

6️⃣ این همگرایی در مشروطه به بار نشست، اما خیلی زود اختلافات درونی آن نیز آشکار شد. جریان روشنفکری پس از پیروزی، خواهان دگرگونی سریع در قوانین و ساختارها بود، در حالی که بخش‌هایی از روحانیت این تغییرات را ناسازگار با شریعت می‌دانستند. این اختلاف به تقابل‌ میان روشنفکران و بخشی از روحانیت و نیز به تعارضات جدی میان بخش‌هایی از خود روحانیت انجامید. این تعارض‌ها گرچه به جایگاه روحانیت در میان بخشی از جامعه آسیب زد، اما پیوند آن با بدنهٔ مردم را به‌طور کامل از میان نبرد.

7️⃣ پس از سقوط قاجار و روی کار آمدن رضاشاه پهلوی، تحولات وارد مرحله‌ای تازه شد. فضای بین‌المللی پس از جنگ جهانی اول و انقلاب اکتبر شوروی فرصتی برای نوسازی در ایران پدید آورده بود. حمایت های نخستین علما و روشنفکران از رضاشاه به زودی با تجدد آمرانه و دیکتاتوری خشن او به تعارض رسید. با پایان دوران رضاشاه در بحبوحه جنگ جهانی دوم ، روشنفکری متجدد حامی او هم به اغما رفت و از سوی دیگر روشنفکرانی که در پی پل زدن میان سنت و تجدد بودند دوباره سربرافراشتند. از سوی دیگر سخت‌گیری شدید رضاشاه موجب پالایش درونی روحانیت و بازسازی چهره آن به عنوان نیرویی برخاسته از میان مردم و در تعارض با دستگاه ظلم شد.

8️⃣ ددر دههٔ ۱۳۲۰، اتحاد نیروهای ملی و مذهبی بار دیگر در قالب نهضت ملی شدن نفت پدیدار شد، اما این‌بار نیز این همگرایی در ادامه دچار شکاف شده، با کودتای ۲۸ مرداد علیه دولت محمد مصدق فروپاشید. پس از آن، محمدرضا شاه پهلوی با تکیه بر حمایت قدرت‌های خارجی، و با ایجاد دستگاه‌های امنیتی سرکوبگر، فضای بسته‌ای بر جامعه حاکم کرد که در آن، هر حرکت ملی و استقلال‌طلبانه به‌شدت مهار می‌شد. بدین‌ترتیب، پس از یکصد سال تلاش برای استقلال، جامعهٔ ایران از دربار فاسد واپسگرا به دربار فاسد متجدد رسیده بود.

9️⃣ شاه که تاثیرگذاری وسیع حزب توده را در جریان نهضت ملی دیده، و نگران قدرت گرفتن جریانات چپ بود تلاش می‌کرد تا با میدان دادن به روحانیت، آنها را مهار کند. خط مشی آیت‌آلله بروجردی مرجع عالی وقت، که سعی می‌کرد بدون درگیری با دستگاه سیاسی حوزه‌های علمیه را توسعه دهد، نیز باعث شد شاه با کمترین نگرانی این سیاست را به پیش ببرد.

🔟 با این همه، در ابتدای دهه ۱۳۴۰ درگذشت آیت‌الله بروجردی و ورود چهره‌هایی چون آیت‌الله خمینی—که به مبارزهٔ سیاسی باور داشت—امکان بسیج توده‌های مردم در قالب رهبری واحد را فراهم ساخت. از سوی دیگر، در نیمه دوم این دهه و نیز در دهه ۱۳۵۰، چهره‌های نوگرای دینی همچون آیت‌الله طالقانی، مرتضی مطهری و علی شریعتی با ارائهٔ خوانش‌هایی نو از دین، زمینهٔ همگرایی گسترده‌تری را میان توده‌های مردم و نیروهای سیاسی فراهم کردند.

⏸️ در نهایت، در بستر جنگ سرد، تحولات داخلی آمریکا، و شکاف در دولت کارتر نسبت به شاه که چندین بار تمرد نشان داده بود ، زمینه برای بروز دوباره نارضایتی‌های داخلی و انفجار اجتماعی فراهم آمد. بدین‌ترتیب، انقلاب ۱۳۵۷ با سه شعار محوری «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» به پیروزی رسید؛ شعاری که در آن، «استقلال» نه یک مفهوم انتزاعی، بلکه برآیند بیش از یک قرن تجربهٔ تاریخی ایرانیان بود.
#بهای‌استقلال
@IPECONGP

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

۴/۵ - استقلال در کوره بحران‌های اقتصادی و شکاف سنت و مدرنیته

1️⃣ پیروزی انقلاب، گرچه امکان تصمیم‌گیری مستقل را برای ایران فراهم کرد، اما استقلال نه یک وضعیت دفعی، بلکه فرایندی زمان‌بر است که تحقق آن در گرو شکل‌گیری هم‌زمان توان نظامی، اقتصادی و فرهنگی است.

2️⃣ در عرصهٔ نظامی، تجربه جنگ ایران و عراق به شکل‌گیری رویکردی انجامید که بر تقویت توان دفاعی و بهره‌گیری از مزیت‌های جغرافیایی استوار بود. این حوزه، با وجود فراز و نشیب‌ها، به یکی از موفق‌ترین عرصه‌ها در تثبیت استقلال کشور تبدیل شد.

3️⃣ در حوزهٔ اجتماعی و فرهنگی روند حرکتی جمهوری اسلامی نه بازگشت کامل به سنت‌های گذشته بود و نه انطباق کامل با مدرنیته. از یک سو، با برخی گرایش‌های واپس‌گرایانه—مانند محدودیت تحصیل و حضور اجتماعی زنان—مقابله شد و از سوی دیگر، در برابر برخی مظاهر مدرنیته، به‌ویژه در سبک زندگی و روابط اجتماعی، محدودیت‌هایی اعمال شد.

4️⃣ این محدودیت ها، به‌ویژه الزام به حجاب، با وجود برخی اعتراضات اجتماعی، در سال‌های نخست مانعی برای اکثریت جامعه محسوب نمی‌شد، بلکه حتی با اطمینان‌بخشی به قشرهای سنتی، مقاومت آنان در برابر تحصیلات عالی دختران را کاهش داد. با این حال، این بستر در یک روند دیالکتیکی و زیرپوستی دچار تحول شد و به‌ویژه از نیمه دهه ۱۳۷۰، به تدریج بخش‌های بیشتری از طبقه متوسط شهری در جستجوی آزادی‌های اجتماعی و سبک زندگی متفاوت برآمد.

5️⃣ در عرصهٔ اقتصادی، در حالیکه در سال‌های نخست انقلاب، سیاست‌های عدالت‌محور پررنگ بود، اما از دورهٔ سازندگی به‌تدریج چرخش به سمت آزادسازی اقتصادی آغاز شد؛ سیاستی که در دهه‌های پایانی قرن بیستم در جهان غرب تحت عنوان «نئولیبرالیسم» رواج یافت و نسخه وارداتی آن نیز همانند بسیاری از دیگر کشورها—و از جمله خود آمریکا— به افزایش نابرابری، تضعیف تدریجی طبقه متوسط و گسترش شکاف‌های اجتماعی انجامید.

6️⃣ این چرخش در اقتصاد و روی‌آوری به آخرین الگوهای توسعه جامعه سرمایه‌داری، همزادی نیز در عرصه گفتمان‌های فرهنگی داشت. گفتمان «جنگ فقر و غنا»ی دهه ۱۳۶۰ به تدریج به «تقابل شمال شهر و جنوب شهر» تغییر یافت و با توجه به تفاوت بافت فرهنگی این دو، به ویژه در دهه‌های مورد بحث، به گفتمان «باحجاب و بی‌حجاب» تغییر ماهیت داد.

7️⃣ به باور نگارنده، فراز و فرودها و تلاقی این دو خط فرهنگی و اقتصادی نقش اصلی را در شکل‌گیری ذهنیت بسیاری از ایرانیان در سه دهه اخیر داشته، و بستر اجتماعی را، در کنار عوامل سیاسی داخلی و خارجی، برای حوادث تلخی همچون ۸۸ و ۴۰۱ فراهم آورده است. این فرآیند که با جزئیات بیشتری در متن اصلی مقاله توضیح داده شده، سه خروجی مهم داشته است:

الف - ذهنیت بخش قابل توجهی از طبقه متوسط شهری مبنی بر تقدم سنت بر توسعه و پیشرفت در نزد حاکمیت جمهوری اسلامی
ب - از دست رفتن فرصت‌های توسعه در روابط با قدرت‌های شرقی
پ - بی‌ایندگی و فقدان چشم‌اندازی روشن در نزد بخش قابل توجهی از طبقات متوسط و فرودست جامعه ایرانی.

8️⃣ محصول نهایی این روند جامعه‌ای بود که در غیاب یک گفتگوی ملی و رسانه‌هایی که بتوانند آن را نمایندگی بکنند، به طور کامل در زیر سلطه رسانه‌ای شبکه‌های تلویزیونی وابسته به اسرائیل و آمریکا قرار گرفت که ابتدا با رویافروشی به شهروند ایرانی القا کردند که همه دنیای مدرن در شادی و آرامش است و ایران و کشورهای متحد محور مقاومت در بدبختی و فلاکت‌اند. و در گام بعدی با طرح دوگانه‌هایی همچون دموکراسی و آزادی به بهای وابستگی، یا کشور پیشرفته ولو کوچک به جای دغدغه تمامیت ارضی، و مباحثی پوچ از این دست، بذر تردید در ارزش استقلال را در ذهن مخاطبان کاشتند.

9️⃣ انقلاب اسلامی توانست تا حدی به پرسش تاریخی استقلال پاسخ دهد، اما هم‌زمان پرسش‌ها و بن‌بست‌های تازه‌ای ایجاد کرد و تا زمانی که نسبت خود با مدرنیته را در چارچوبی عقلانی و از طریق گفت‌وگوی ملی تعیین تکلیف نکند این مسئله همچنان ظرفیت تولید بحران خواهد داشت.
#بهای‌استقلال
@IPECONGP

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

۵/۵ - چشم‌انداز تحول دیالکتیکی ایران پس از جنگ سوم و زایش ایرانی مستقل و آزاد

1️⃣ جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم همچون کوره‌ای گدازان، تکه‌های از هم گسسته جامعه ایرانی را بار دیگر به هم پیوند داده‌اند. بخش بزرگتری از طبقه متوسط شهری به اقتصاد سیاسی جهان و جایگاه ایران در آوردگاه جهانی آگاهی یافته است. در سوی دیگر، جمهوری اسلامی نیز به قدرت عظیم داخلی پی برده و ضرورت بازبینی مفهوم «نفوذ» را دریافته است.

2️⃣ در سمت حاکمیت اکنون این درک شکل گرفته که بسیاری از منتقدان نه عامل فریب خورده دشمن و نه نفوذی، بلکه فرزندان همین سرزمین‌اند که در روزهای سخت، در کنار هواداران نظام، صفوفی واحد تشکیل می‌دهند.

3️⃣ از سوی دیگر، بخش بزرگی از جمعیت معترض نیز به این دریافت رسیده است که نیروی بسیجی—که متاسفانه تا دیروز کشته شدنش در منازعات داخلی را همچون اتفاقی طبیعی در یک تقابل داخلی توجیه می‌کرد —امروز نه‌تنها مدافع خود و همفکرانش، بلکه مدافع تمامیت ایران است و با او نوعی احساس خویشاوندی و هم‌سرنوشتی دارد.

4️⃣ تصویر فردای پس از جنگ همچنان برای طبقات و اقشار مختلف جامعه روشن نیست. با این حال، آنچه در چشم‌انداز آینده قابل تصور است، نقش پررنگ‌تر دولت در اقتصاد است؛ امری که هم پیامد طبیعی جنگ و هم لازمه بازسازی زیرساخت‌هاست.

5️⃣ در کنار پروژه‌های کریدوری که اهمیت آن‌ها امروز بیش از هر زمان دیگری آشکار شده، اجرای طرح‌های گسترده فقرزدایی—به‌ویژه پروژه‌های ساخت مسکن—از ضرورت‌های دوره پس از جنگ خواهد بود. این پروژه‌ها، با ایجاد اشتغال گسترده در حوزه‌های مولد، خود به تسهیل فرآیند فقرزدایی کمک خواهند کرد.

6️⃣ با این حال، تبدیل این مسیر به یک برنامه توسعه که مورد پذیرش همه طبقات و اقشار جامعه باشد، نیازمند تحول در گفتمان رسمی است. بخش بزرگی از جمعیتی که امروز در صحنه حضور دارد، دارای باورهای اسلامی است. این طیف اکنون در کنار دگراندیشانی که در کلیات یا جزئیات باورهای مذهبی با او همسو نیستند، زیر یک پرچم و با هدفی مشترک گرد آمده است. تداوم این همگرایی، مستلزم ارائه خوانشی از حکومت اسلامی است که همچون چتری، این وحدت شکل‌گرفته را در بر گیرد و تقویت کند.

7️⃣ چنین خوانشی را می‌توان از کلام حضرت علی (ع) برگرفت؛ آنجا که فلسفه خلافت را پیمان خداوند با عالمان می‌دانند تا در برابر پرخوری ظالم و گرسنگی مظلوم سکوت نکنند. بر این اساس، مهم‌ترین جلوه حکومت اسلامی، اجرای عدالت است، نه صرفاً اجرای ظواهر شرعی.

8️⃣ تأکید بر این گفتمان، هم به تداوم وحدت ملی کمک خواهد کرد و هم تصویری از جامعه اسلامی ارائه خواهد داد که نه‌تنها مایه افتخار قشر مذهبی خواهد بود، بلکه می‌تواند الگویی از تمدن نوین اسلامی نیز باشد.
#بهای‌استقلال
@IPECONGP

استقلال؛ بهای سنگین رهایی

نگاهی تاریخی به فراز و فرودهای استقلال‌‌خواهی ایرانیان

در ماههای منتهی به جنگ سوم تحمیلی، نگارنده در گفت‌و‌گوهای متعدد با جوانان بارها با پرسش «بهای استقلال‌خواهی» و «ارزش استقلال سیاسی در غیاب امکان یک زندگی شرافتمندانه» مواجه شد. پیداست که این پرسش به ویژه در فردای روزهای تلخ دی‌ماه برآمده از ناامیدی از وضعیت پیش‌رو و نیز تبلیغات گسترده رسانه‌های مسموم فارسی‌زبان خارج از کشور است. در همه این مباحث نگارنده تلاش کرد تا با ارائه زمینه‌های تاریخی پاسخی از منظر اقتصاد سیاسی به مخاطبان خویش بدهد.

فایل پیوست خلاصه این گفتگو و لینک های زیر نیز خلاصه‌ای از هر یک از سرفصل های آن هستند.

۱. دوگانه «استقلال یا رفاه»، دوگانه‌ای دروغین و استعماری
۲. استقلال‌، مهمترین خواسته‌‌ ایرانیان در دو سده اخیر
۳. از جستجوی استقلال تا لحظه انقلاب اسلامی ۱۳۵۷
۴. استقلال در کوره بحران‌های اقتصادی و شکاف سنت و مدرنیته
۵. چشم‌انداز تحول دیالکتیکی ایران پس از جنگ سوم و زایش ایرانی مستقل و آزاد

ریم الوریمی، شاعر و چهره رسانه‌ای اهل تونس در اجتماع مردمی میدان‌ انقلاب حاضر می شود

ریم الوریمی، شاعر و چهره رسانه‌ای اهل تونس که در ایام جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران با سرودن شعری در رثای رهبر شهید انقلاب مورد توجه گسترده قرار گرفته بود، به ایران سفر کرده و مهمان حوزه هنری است.

حضور این شاعر تونسی در ایران در پی بازتاب گسترده شعر «خذونی أُنشد فی شوارع طهران» در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی صورت می‌گیرد؛ اثری که با مضامین انسانی، فرهنگی و همدلی میان ملت‌ها، توجه مخاطبان بسیاری را در ایران و جهان عرب جلب کرده است.

ریم الوریمی در این اثر، با نگاهی فراتر از مرزهای جغرافیایی، از پیوندهای انسانی و اشتراکات فرهنگی سخن گفته و آرزو می‌کند در خیابان‌های تهران برای مردم بخواند.

@makshufat

از جزیره هرمز تا تنگه هرمز
ظهور و افول قدرت‌های بحری

«من پس از آنکه قلعه هرمز به پایان رسید، به سواحل خلیج فارس خواهم تاخت و تمام نقاط ساحلی آن را، که اکنون در دست شاه اسماعیل است، به نام پادشاه پرتغال خواهم گرفت».

این سخنان درشت را آلفونسو دو آلبوکرک دریاسالار پرتغالی ۵۱۸ سال پیش (۱۵۰۸م) در پاسخ به پیغام امیر جزیره هرمز نوشته است که در آن درخواست شاه اسماعیل صفوی برای پرداخت خراج سالانه را به دریاسالار اطلاع داده بود. (۱)

اشغال جزیره هرمز در زمره نخستین تکاپوهای اروپاییان برای سیطره بر دریاها بود و پادشاهان ایران، از آنچه که در راه بود آگاهی نداشتند. بنابراین، در رقابت با خطرات عثمانی ها و ازبک‌ها در مرزهای شمالی، شاه اسماعیل و دیگر پادشاهان صفوی به فراخور روز با پرتغالی‌ها و دیگر قدرتهای دریایی متحد می‌شدند و گاه حتی مسیرهای تجاری شمال را به نفع جنوب می‌بستند تا آنکه را رقیب اصلی خویش می‌پنداشتند سرجایش بنشانند.

شاه عباس در اتحاد با انگلیسی‌ها در سال ۱۶۲۲ پرتغالی‌ها را از ایران اخراج کرد اما دیری نگذشت که بنادر جنوب محل تاخت و تاز هلندی ها و انگلیسی‌ها شد. اروپایی‌ها با زور و تفنگ مسیرهای تجارت دریایی را برای دیگران ناامن کردند و امپراتوری بحری خویش را برپا ساختند. امپراتوری‌ای که تا امروز پابرجا مانده و دقیقا در این لحظه تاریخی جنگی دوباره بر مرزهای این سرزمین آورده است.

اروپاییان با عبور واسکودوگاما از دماغه امیدنیک و سلطه بر عمان و سپس جزیره هرمز دوران سیطره خویش را بر اوراسیا آغاز کردند. در کمتر از ۳۰۰ سال هند و چین - قدرت‌های اول اقتصاد جهان در قرون ۱۸ و ۱۹ – را از پای درآوردند و ۲۰۰ سال پس از آن نیز امپراتوری خونبار خویش را بر جهان گستراندند.

هشتاد سال پس از جنگ دوم جهانی، دوران به اصطلاح هژمونی و قدرت نرم غرب رو به افول گذاشته است. چین درهم شکسته دیروز به رقیبی بزرگ بدل شده، و ایران چموش هرمز را دوباره در چنگ گرفته است. امپراتوری که خود مسیر پیموده خویش را به خوبی می‌شناسد نیک می‌داند که این آغازی است بر پایان راهی که ۵۰۰ سال پیش پای در آن گذاشته بود. او درست همانگونه که از قدرت نرم خویش گذر کرد تا زبان زور عریان را دوباره به خدمت بگیرد، برآمدن رقیب را تحمل نخواهد کرد، مگر آنکه در منطق زور کم آورد، همان منطقی که خود با آن به قدرت رسید و به جز آن هر چه از رنسانس و ... گفتند روایت سازی است.(۲)

پانویس
۱ - سیاست خارجی ایران در دوران صفویه، نوشته نصرالله فلسفی، انتشارات علمی و فرهنگی، فصل اول

۲- رنسانس یک واقعیت عینی است اما تصویر آن به عنوان زیربنای تحول غرب صرفا یک روایت‌سازی است برای پنهان کردن دزدی و غارتی که نخست از آمریکا و سرخ‌پوستان کردند و سپس با ثروت انباشته‌ به دست آمده، همه جهان را به زیر سیطره خود کشیدند.

@IPECONGP

از هرمز تا مدار زمین؛ جنگ ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای تازه می‌شود

🔹نزدیک به سه ماه از آغاز جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل و حدود شش هفته از آتش‌بس شکننده می‌گذرد؛ آتش‌بسی که نه کاملاً فروپاشیده و نه واقعاً تثبیت شده است. همزمان با ادامه مذاکرات، هر دو طرف خود را برای احتمال بازگشت جنگ آماده می‌کنند.
🔹مهم‌ترین تحول سیاسی روزهای اخیر، عقب‌نشینی قابل توجه دونالد ترامپ از مواضع قبلی آمریکا بود. ترامپ که پیش‌تر بر «برچیدن کامل» برنامه هسته‌ای ایران تاکید می‌کرد، حالا گفته حاضر است با تعلیق ۲۰ ساله غنی‌سازی ایران موافقت کند؛ تغییری مهم که نشان می‌دهد واشنگتن دیگر لزوماً به دنبال نابودی کامل برنامه هسته‌ای ایران نیست.
🔹گزارش‌ها همچنین حاکی است که آمریکا در مذاکرات غیرمستقیم، درباره آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران و پذیرش نوعی محدودیت بلندمدت به جای تعطیلی کامل زیرساخت هسته‌ای ایران نرمش نشان داده است. گفته می‌شود پاکستان نقش مهمی در میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن ایفا می‌کند.
🔹در طرف مقابل، ایران هم برخلاف هفته‌های اول جنگ، درها را کاملاً نبسته است. عباس عراقچی اعلام کرده تهران در صورت «جدی بودن» آمریکا حاضر به ادامه مذاکرات است. همین عقب‌نشینی‌های نسبی دو طرف باعث شده هنوز احتمال رسیدن به یک توافق موقت یا محدود از بین نرود.
🔹اما همزمان با این فضای دیپلماتیک، لحن نظامی و امنیتی دو طرف هم به شکل محسوسی تندتر شده است. رسانه‌های نزدیک به سپاه و تحلیلگران تلویزیون دولتی ایران در روزهای اخیر درباره آسیب‌پذیری زیرساخت‌های جهانی صحبت می‌کنند:
• کابل‌های اینترنت زیر دریای تنگه هرمز
• دیتاسنترها و زیرساخت ابری کشورهای خلیج فارس
• ماهواره‌ها و مدار پایین زمین (LEO)
• و حتی زیرساخت‌های حساس هسته‌ای غیرنظامی
🔹در یکی از بحث‌های قابل توجه تلویزیون ایران، تحلیلگران هشدار دادند که در صورت وقوع اختلال یا انفجار در مدار پایین زمین، ممکن است زنجیره‌ای از برخورد ماهواره‌ها شکل بگیرد که به بحران جهانی ارتباطات و اقتصاد دیجیتال منجر شود؛ چیزی شبیه «اثر دومینویی» در فضا.
🔹در همین فضا، روز ۱۷ مه حمله پهپادی به نزدیکی نیروگاه هسته‌ای براکه در امارات نگرانی‌های زیادی ایجاد کرد. امارات اعلام کرد یکی از پهپادها به ژنراتور برق خارج از محدوده اصلی نیروگاه برخورد کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد نشت رادیواکتیو رخ نداده اما این حادثه را «بسیار نگران‌کننده» توصیف کرد.
🔹همزمان، انفجار بزرگ شبانه در نزدیکی مرکز آزمایش موتورهای موشکی شرکت دولتی «تومر» اسرائیل در نزدیکی بیت‌شمش هم فضای پرتنش منطقه را پیچیده‌تر کرد. اسرائیل این حادثه را یک آزمایش از پیش برنامه‌ریزی‌شده خواند، اما ابعاد انفجار و روایت‌های متناقض باعث شکل‌گیری گمانه‌زنی‌های فراوان شد.
🔹در مجموع، جنگ فعلی دیگر فقط درباره موشک، تاسیسات هسته‌ای یا نفتکش‌ها نیست. میدان درگیری به سمت زیرساخت‌های حیاتی جهان مدرن در حال گسترش است: از انرژی و اینترنت گرفته تا ماهواره‌ها، سیستم مالی و حتی مدار زمین.

◼️ @NIACNEWs

از تلگراف تا هوش مصنوعی

بازگشت تنگه هرمز به مرکز سیاست جهانی

انتخاب خلیج فارس و تنگه هرمز برای عبور خطوط تلگراف در میانه قرن نوزدهم و انتخاب دوباره آن برای عبور خطوط فیبر نوری در اواخر قرن بیستم، صرفا یک تصادف نیست بلکه برآمده از الزاماتی جغرافیایی است که گذر از آنها غیرممکن یا مستلزم هزینه ای بسیار بالاست.

این نوشتار با نگاهی کریدوری به آبراهه خلیج فارس و با ارائه یک پیش زمینه تاریخی، به بررسی نقش احتمالی عمان و شبه جزیره مسندم در تحولات ژئوپولیتیکی آینده این منطقه، در صورت ناکامی آمریکا در رسیدن به اهداف خویش در ایران، می پردازد.

#عمان_مسندم

@IPECONGP

از تلگراف تا هوش مصنوعی

بازگشت تنگه هرمز به مرکز سیاست جهانی

1️⃣ یکی از بزرگ‌ترین تناقض‌های ژئوپولیتیکی عصر ما این است که آمریکا پس از سه دهه تلاش برای کاهش اهمیت ایران در کریدورهای اوراسیا، امروز با جهانی روبه‌رو شده که همان جغرافیا را بیش از هر زمان دیگری مهم کرده است. نفت گرچه همچنان ستون اصلی این معادله است؛ اما جهانِ قرن بیست و یکم لایه‌های تازه‌ای بر همان ستون افزوده است. داده، مراکز پردازش، اقتصاد دیجیتال و رقابت بر سر هوش مصنوعی، همگی بر روی همان جغرافیایی سوار شده‌اند که پیش‌تر تجارت و سپس نفت را حمل می‌کرد.

2️⃣ در قرن نوزدهم، هند قلب اقتصادی امپراتوری بریتانیا بود. در آن دوران، هر قدرتی که می‌خواست بر تجارت جهانی اثر بگذارد، ناگزیر بود مسیرهای ارتباط میان اروپا و آسیا را کنترل کند. به همین دلیل بود که بریتانیا کابل‌های تلگراف خود را از خلیج فارس عبور داد. جزیره تلگراف در مسندم یک ایستگاه فنی نبود؛ تجسم این واقعیت بود که اطلاعات، همان راهی را می‌رود که پیش‌تر تجارت گشوده است.

3️⃣ قرن بیستم همان منطق را در مقیاسی بزرگ‌تر تکرار کرد. این بار نفت بر همان جغرافیا سوار شد. هرمز از یک گره تجاری به یکی از شریان‌های اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شد و آمریکا برای حفاظت از آن، گسترده‌ترین شبکه حضور نظامی برون‌مرزی خود را در پیرامون خلیج فارس مستقر کرد. قدرت دریایی آمریکا تنها از نفت حفاظت نمی‌کرد؛ از نظمی حفاظت می‌کرد که اقتصاد جهانی بر آن استوار بود.

4️⃣ اما تاریخ در همان نقطه متوقف نماند. انتقال مرکز ثقل اقتصاد جهانی به آسیا، ظهور چین به عنوان بزرگ‌ترین قدرت صنعتی جهان و رشد هند به عنوان یکی از بزرگ‌ترین بازارهای جهان، بار دیگر اهمیت همان مسیرها را افزایش داد. این بار نه فقط برای کالا و نفت، بلکه برای داده.
امروز در یک سوی این شبکه، کارخانه‌های چین، بازارهای هند و جمعیت عظیم آسیا قرار دارند و در سوی دیگر، مراکز مالی و فناوری غرب. میان این دو نیز همان جغرافیای آشنایی قرار گرفته که پیش‌تر تلگراف و نفت از آن عبور می‌کردند. تفاوت فقط در نوع محموله است؛ دیروز نفت و کالا، امروز داده.

5️⃣ و اکنون هوش مصنوعی لایه دیگری بر این معادله افزوده است. رقابت بر سر هوش مصنوعی رقابتی بر سر انرژی، تراشه، مراکز داده، شبکه‌های ارتباطی و امنیت زیرساخت‌هاست. به همین دلیل، آینده این رقابت نه فقط در سیلیکون‌ولی یا شنژن، بلکه همچنین در کریدورهایی رقم می‌خورد که این زیرساخت‌ها را به یکدیگر متصل می‌کنند.

6️⃣ از این منظر، بحران هرمز دیگر صرفاً یک بحران نفتی نیست. این بحران در نقطه‌ای رخ می‌دهد که چندین لایه از اقتصاد جهانی بر روی یکدیگر منطبق شده‌اند: انرژی، داده، سرمایه و رقابت قدرت‌های بزرگ. به همین دلیل نیز اثرات آن می‌تواند فرامنطقه‌ای و بسیار فراتر از بازار نفت باشد.

7️⃣ در چنین شرایطی، آمریکا با یک تناقض راهبردی روبه‌رو شده است. واشنگتن سال‌ها کوشید اهمیت ژئوپولیتیکی ایران را در معادلات اوراسیا کاهش دهد. اما رشد چین، ظهور اقتصاد داده و رقابت بر سر هوش مصنوعی نتیجه‌ای پیچیده‌تر از آنچه واشنگتن انتظار داشت به بار آورده است. همان جغرافیایی که قرار بود اهمیت خود را از دست بدهد، اکنون میزبان لایه‌های بیشتری از اقتصاد جهانی شده است.

8️⃣ مسئله دیگر صرفاً عبور نفتکش‌ها یا کابل‌ها نیست؛ مسئله اعتبار است. نظم جهانی موجود بر این فرض استوار بوده که آمریکا قادر است امنیت مهم‌ترین گلوگاه‌های جهان را تضمین کند. اگر این فرض در هرمز در سایه ناکامی آمریکا در به شکست کشاندن ایران به زیر سؤال برود، پیامدهای آن به مراتب فراتر از خاورمیانه خواهد بود.
بخش مهمی از ارزش‌گذاری امروز بازارهای سهام بر آینده‌ای بنا شده که در آن انرژی، داده و زیرساخت‌های پردازشی بدون اختلال به رشد خود ادامه می‌دهند. اگر این تصویر دچار تردید شود، پیامدهای آن می‌تواند بسیار فراتر از بازار نفت رفته و به قلب بازارهای مالی جهان برسد.

9️⃣ پس اگر مسئله آینده هرمز نه فقط باز و بسته بودن آن، بلکه اعمال کنترل و مدیریت بر آن باشد، فراتر از توافقات و تنش‌های مقطعی، هر راهبردی برای مدیریت هرمز ناگزیر نگاه‌ها را به سوی دیگر تنگه نیز معطوف خواهد کرد. در جنوب تنگه، عمان و شبه‌جزیره مسندم قرار گرفته‌اند؛ همان نقطه‌ای که یک و نیم قرن پیش بر مسیر تلگراف امپراتوری بریتانیا قرار داشت.

🔟 از این روی، لحن غیرمعمول ترامپ درباره عمان را نمی‌توان صرفاً یک حاشیه سیاسی تلقی کرد. اگر هرمز به آزمون اعتبار آمریکا تبدیل شود، عمان دیگر فقط یک میانجی آرام منطقه‌ای نخواهد بود. با ادامه روندهای کنونی، اهمیت ژئوپولیتیکی مسندم افزایش خواهد یافت و این شبه‌جزیره از یک حاشیه جغرافیایی به یکی از کانون‌های رقابت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل خواهد شد.

مطالعه کل مطلب

#عمان_مسندم

@IPECONGP

🟣خلاصه گفتگو: تغییر دیدگاه چین نسبت به ایران و تحولات ژئوپلیتیک غرب آسیا
این متن گزیده‌ای از مصاحبه رسانه «Neutrality Studies» با شن تانگ (Shang Tang)، پژوهشگر مهمان در مرکز مطالعات آسیایی دانشگاه کوچ، است.

🔸 محور اصلی این گفتگو، چرخش نگاه راهبردی چین نسبت به جمهوری اسلامی ایران در پی تحولات و درگیری‌های نظامی اخیر در منطقه غرب آسیا است.

🔹۱. تغییر رویکرد چین؛ از بدبینی اولیه تا شگفتی مثبت
بدبینی اولیه: چین در ابتدای بازه زمانی درگیری‌ها (به‌ویژه پس از ترور اسماعیل هنیه در تهران) بسیار نسبت به آینده و توان پایداری ایران بدبین بود و نگران فروپاشی داخلی یا شورش‌های ثانویه در ایران پس از حملات اسرائیل بود.
شگفتی پپامدها: ایستادگی ایران، پکن را شگفت‌زده کرد. این شگفتی دو دلیل عمده داشت:
۱. تاب‌آوری صنعت نظامی بومی: توانایی ایران در بازسازی و سوخت‌رسانی سریع به موشک‌ها و پهپادها در طول جنگ.
۲. اراده رهبری و جامعه: اراده ساختار سیاسی برای فداکاری در راه بقای حکومت (برخلاف سقوط سریع صدام و قذافی در گذشته) و بازگشت داوطلبانه بسیاری از دانشجویان و متخصصان ایرانی از پکن به کشورشان در زمان جنگ که نشان‌دهنده همبستگی اجتماعی و حس وطن‌پرستی بود.
پیامد دیپلماتیک: لحن دیپلماتیک چین بسیار مثبت‌تر شده و پکن مواضع ایالات متحده و متحدانش را در شورای امنیت سازمان ملل مسدود کرده است. به نقل از سید عباس عراقچی (وزیر امور خارجه ایران)، مقامات چینی صراحتاً اعلام کرده‌اند که اکنون نگاه پکن به ایران با دوران پیش از جنگ کاملاً متفاوت است و ایران را به عنوان یکی از آینده‌دارترین قدرت‌های منطقه‌ای می‌بینند.

🔹۲. چالش چین میان ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس
دوگانگی در سیاست خارجی چین: درون سیستم تصمیم‌گیری چین دو نگاه وجود دارد:
نگاه سیاسی-راهبردی (حامی ایران): ایران را تنها کشوری می‌داند که هم اراده و هم ظرفیت لازم برای به چالش کشیدن هژمونی آمریکا در منطقه را دارد.
نگاه اقتصادی-تجاری (حامی اعراب خلیج فارس): مدیران شرکت‌های دولتی و خصوصی چین به دلیل ثروت بالای کشورهای شورای همکاری (به‌ویژه پروژه‌های محمد بن سلمان در عربستان یا امارات) تمایل به سرمایه‌گذاری گسترده در آنجا دارند.
پایان رویکرد موازنه‌سازی سنتی: حملات ایران به مواضعی در کشورهای حاشیه خلیج فارس این پیام را به سرمایه‌گذاران چینی داد که این مناطق بدون تعامل مثبت با ایران امن نخواهند بود. این امر چین را وادار می‌کند تا از «سیاست موازنه» گذشته دست بکشد و متوجه شود سرمایه‌گذاری‌هایش در خلیج فارس، تابعی از امنیت و ثبات ایران است.

🔹۳. درس‌های نظامی برای چین (پدافند موزاییکی و پایگاه‌های آمریکا)
جنگ نوین پهپادی و موشکی: چین که بیش از ۴۰ سال است وارد جنگ بزرگی نشده، به دقت استراتژی ایران (از جمله پدافند موزاییکی، تمرکززدایی از شبکه فرماندهی و انتقال تجهیزات به اعماق زمین) را مطالعه می‌کند تا در استراتژی خود در شرق آسیا در برابر نیروی دریایی آمریکا از آن بهره بگیرد.
بی‌اعتبار شدن بازدارندگی پایگاه‌های آمریکا: ایران با هدف قرار دادن یا تهدید پایگاه‌های میزبان نیروهای آمریکایی نشان داد که داشتن پایگاه نظامی آمریکا امنیت‌آور نیست، بلکه خطرآفرین است. عقب‌نشینی دکترین ناوگان پنجم آمریکا به خارج از تنگه هرمز، درس بزرگی برای بازیگران شرق آسیا است که پکن امیدوار است مانع از دعوت آن‌ها از آمریکا برای ورود به درگیری با چین شود.

۴🔹. تقابل با تحریم‌های آمریکا و مواضع حقوقی جدید چین
دیپلماسی هوشمندانه ایران در تنگه هرمز: ایران با اعلام اجازه عبور به کشتی‌های چینی و روسی، به نوعی پکن و مسکو را به منافع خود گره زد.
قانون ضدتحریم انقلابی وزارت بازرگانی چین: فشار آمریکا بر چین برای قطع خرید نفت از ایران منجر به یک سیاستگذاری جدید و انقلابی در پکن شده است؛ بر اساس این مصوبه، اگر هر شرکت چینی به تاسی از تحریم‌های آمریکا از تجارت با کشورهای تحت تحریم (مانند ایران) خودداری کند، خود آن شرکت توسط دولت چین تحریم و مجازات خواهد شد. هدف این سیاست، وادار کردن شرکت‌ها به نادیده گرفتن تحریم‌های فرامرزی آمریکا است.
موضع‌گیری در قبال بحران هرمز: چین در بیانیه‌های خود پس از دیدار با مقامات ایرانی، تقصیر بسته‌شدن تنگه هرمز را متوجه ایران ندانسته، بلکه با به کار بردن واژه «بازیگران مرتبط»، ریشه بحران را در تجاوزات آمریکا و اسرائیل ارزیابی کرده است.

🔻به جهت‌ ادامه مطالعه متن‌ نوشته لطفا بر دکمه Instant View و یا لینک زیر فشار دهید.
https://telegra.ph/West-Asia-CHANGES-Forever-The-New-China-Iran-Relationship--Sheng-Zhang-06-01

🔵West Asia CHANGES Forever. The New China-Iran Relationship | Sheng Zhang
🔻21 May 2026
▪️NeutralityStudies with Pascal Lottaz
https://youtu.be/XqYqOTad14M?si=tmWf6tBdXwAWGx7d
@BetweenDichotomies

Oman has tried to stay neutral between the U.S. and Iran, but the Trump administration now sees that neutrality as being too friendly to Tehran.

The U.S. has pressured Oman to distance itself from Iran and threatened sanctions over reports that Oman might support Iranian shipping fees in the Strait of Hormuz (which Oman denies).

Source: WSJ

گزارش وال استریت ژورنال از فشارآمریکا به عمان برای دوری از ایران.

انتظار می رود شبه چزیره مسندم کانون تنش های ژئوپولیتیکی منطقه ای و حتی فرامنطقه ای در آینده نزدیک باشد.

تحلیل اهمیت شبه چزیره مسندم در اینچا ارائه شده است

#عمان‌_مسندم
@IPECONGP

⭕️ از #لامرد_۷۲۰K بگوییم

جنایت بزرگ و عجیبی که مغفول واقع شده


🔹 آهای مردم شریف ایران! لطفاً دو دقیقه دل بدهید تا با هم یک حساب و کتاب ساده انجام دهیم. نیویورک‌تایمز گزارش داده موشک جدیدی بنام «#PrSM» که برای اولین‌بار در جهان بر سر مردم شهر لامِرد تِست شده، حاوی ۱۸۰ هزار ساچمه بنام «#تَنْگِستِن» بوده است! البته اگر این روزنامه آمریکایی هم گزارش نداده بود، در و دیوار سوراخ‌سوراخ شهر گواهی می‌داد! خب حالا چند موشک بر سر مردم لامرد منفجر شده؟ ۴ تا؛ یعنی می‌شود چند ساچمه؟ ۷۲۰ هزار! جمعیت کل مردم این شهر کوچک چقدر است؟ فقط ۳۰ هزار نفر! یعنی سهم هر لامردی از هدیه عمو ترامپ، می‌شود ۲۴ گلوله!

🔸خب این سهمیه با عدالت و بین تمام مردم شهر پخش شده؟! نه! طراحی موشک جدید آمریکا طوری است که قبل از اصابت و در ارتفاع حدود ۶۰ متری زمین منفجر و ۱۸۰ هزار ساچمه را به اطراف پراکنده می‌کند! به همین دلیل، روی زمین هیچ دهانه برخورد و گودالی نیست، اما تا دلت بخواهد دیوارها و در و پنجره‌ها، پر از سوراخ‌های ریز و درشت ساچمه‌هاست. اولی را بر سر محله مسکونی ایثار منفجر کرده، دومی کمی آن‌طرف‌تر و در محله مسکونی تُلْخَندَق، سومی دوباره سهمیه محله ایثار بوده و چهارمی هم بالای مدرسه ابتدایی و سالن ورزشی شهید نعیمی. یعنی تمام این ۷۲۰ هزار گلوله فقط بر سر محدوده کوچکی از این شهر کوچک فرود آمده است!

🔹کل موشک‌ها فقط در فاصله ۳۵ ثانیه شلیک شده و متأسفانه در همین نیم‌دقیقه، ۱۷۰ نفر شهید و مجروح شدند که حتی یک‌نفر از آنان هم نیروی نظامی نیست! ۱۷۰ نفر در ۳۵ ثانیه، یعنی در هر ثانیه ۵ خانواده داغدار شدند! از #آوینا برزگر دو ساله که در اتاق عمل جراحی درحالی که هنوز پستانک در دهانش بود به شهادت رسید (خدا کند تصویرش را نبینید! عجیب سوزناک است) تا خانم پرستار و پیرزن ۷۰ ساله؛ از #هلما و #الهام و دخترکانی که در سالن ورزشی مشغول بازی والیبال بودند تا #ایلیا و #عبدالمصوّر و پسربچه‌هایی که در زمین چمن مشغول فوتبال بودند و همگی با مربی خود به شهادت رسیدند.

🔸دقت کنید حتی در بمباران تهران هم چنین فاجعه‌ای رخ نداده؛ در آنجا مثلاً یک ساختمان را زدند با چند شهید و زخمی؛ مجروحان هم در چند بیمارستان توزیع شدند. اما در اینجا ۲ محله مسکونی با هم رفته روی هوا و از طرف دیگر تنها بیمارستان یک شهر کوچک، اصلاً کشش پذیرش این همه مجروح ناگهانی را نداشته.

🔹هرچند در میان مجروحان از قطع عضو داریم تا دختر نابینا، اما این معجزه ماه رمضان بود که تعداد شهدا از ۲۱ نفر بالاتر نرفت. لامرد که در انتهای جنوب فارس واقع شده، عجیب داغ است‌. مردم روزه‌دار و تشنه و گرسنه در آن گرمای طاقت‌فرسا، بعد از افطار از خانه می‌زنند بیرون؛ برای همین در ساعت انفجار (۱۷ بعدازظهر) خیابان‌ها هنوز خلوت بوده و در و دیوار منازل که حالا چاک‌چاک شده، نقش سنگر حفاظت از جان مردم را ایفا کرده‌اند. چند شب پیش منزلی را دیدم با بیش از ۲۰۰ ساچمه در اتاق خواب و پذیرایی! اما اهل خانه سالمند.

🔸جواد موگویی بعد از ۳ ماه آمده لامرد و حیرت‌زده می‌پرسد پس چرا هیچکس در ایران از این فاجعه خبر ندارد؟ می‌گویم چون لامرد در روز اول جنگ و همزمان با میناب هدف قرار گرفت و تحت‌الشعاع فاجعه کشتار کودکان مدرسه شجره طیبه مغفول شد. می‌گوید اتفاقاً چون در لامرد یک موشک جدید کشتار جمعی برای اولین‌بار در جهان تست عملیاتی شده، این موضوع قابلیت پردازش زیادی دارد. فرودگاه لامرد هم که بازگشایی شده، همه بیایند ببینند‌‌.

🔹نویسنده‌اید؟ بنویسید. هنرمندید؟ نقاشی کنید. شاعرید؟ شعر بگویید. با هر ابزاری که دارید، راوی این جنایت جنگی باشید. اگر هیچکدام را ندارید، لااقل همین مطلب را با دیگران به اشتراک بگذارید. هشتگ بزنید #لامرد_۷۲۰K تا مردم بدانند بر سر محدوده‌ای کوچک از یک شهر کوچک، ناگهان ۷۲۰ هزار گلوله تنگستن فرود آمده! هشتگ بزنید #کودکان_آزمایشگاه_لامرد تا تمام نهادهای حقوق‌بشری جهان بدانند آوینای دو ساله و چند کودک دیگر قربانی تست موشک جدید آمریکا شدند. هشتگ بزنید #تیم_ملی_لامرد تا فدراسیون فوتبال از این فرصت طلایی استفاده کند و کاروان تیم ملی ایران را با نام شهدای پسربچه‌ فوتبالیست، راهی جام جهانی کند. هشتگ بزنید #بازی_خونین_لامرد تا همه بدانند که مسابقه والیبال دختران ۱۱ ساله و ۱۲ ساله با سوت پایان زندگی آنان به اتمام رسید! راوی این جنایت بزرگ جنگی باشید، ولو شده با ارسال همین مطلب در گروه‌های دوستانه و خانوادگی خود؛ همین حالا!

#لامرد_۷۲۰K
#کودکان_آزمایشگاه_لامرد
#تیم_ملی_لامرد
#Lamerd_720K
#Lamerd_National_Team
#Lamerd_Lab_Kids

#به_نام_ایران
@benameiran404