این متن آقای چاپار از دوستان حقوقیم رو از دست ندید که با ظرافت تحسین برانگیزی، خط دقیقی بین آزادی بیان به عنوان یک حق فردی و حقوق اجتماعی ترسیم می‌کنه.(در امتداد نقدش به آقای برهانی)

قبل‌تر هم متن جالب دیگری نوشته بودند پیرامون این سوال که: آیا می‌توان اخلاقیات را به بند قانون کشید؟!
این هم خوندنش خالی از لطف نیست.

البته صرفا جنبه فان داشت حرفم ولی خب بد نیست اینم اشاره کنم این رهیافت در فلسفه سیاست در تقابل کامل با «رقابت» در نظام داروینستی سرمایه‌داری تعریف میشه.

ضرورت دیدم چند نکته رو در ادامه همین متن بگم:

نکته اول این‌که مرادم در اینجا از «صور جزئی» همون صور ذهنی(=تصورات) بود. مفهوم "صورت"(μορφή) در خوانش‌های مدنظرم از ارسطو، یعنی چیزی که جوهریت شیء به آن بسته‌ست. واژه "جزئی"(با جزئی در مقابل کلی خلط نشود) رو همون‌طور که شاید از متن قبلی متوجه شده باشید ازین جهت به مفهوم "صورت" ضمیمه کردم که بگم صور جزئی ما(= تصورات ما) از هر شیئی ناقص تشریف داره و چه به لحاظ کیفی و چه کمی به اون به اصطلاح "صورت" یا حقیقت شیء میل می‌کنه ولی هیچ‌گاه به دلیل فقدان معیاری برای تشخیص، به کمال خودش نمیرسه. این یکی گرفتن صورت ذهنی با تصور به من این کمک رو کرد تا ازین مدخل به منطق در جهت نفی امکان تعریف کامل از اشیا با لحاظ نظرات بزرگانی چون ابن‌سینا، سهروردی، طباطبایی و قوام‌صفری حکم صادر کنم.

نکته دومم در خصوص دوستانی هست که به مفهوم «ذات‌گرایی» آلرژی عجیبی دارن؛ از طرفی هم ادعا می‌کنند که موضع آنتولوژیکی که اتخاذ کردند ضرورتا بایستی درست باشه(؟) ولی «ذات‌گرایی» غلطه! عجیب این‌که این دوستان در عین حفظ مواضع هستی‌شناسانه‌شون، مشغله اصلی فلسفه در هستی‌شناسی رو خوب درک نکردند! یا نتونستند به خوبی مقصودشون رو برسونند... ابعاد بررسی حقیقت هستی(=ذات هستی) ما رو ناچار می‌کنه خواه‌ناخواه شکلی از ذات‌گرایی رو پذیرا باشیم، در ارسطو به شکلی و در هایدگر به شکلی کاملا متفاوت...
شاید بشه حرف‌هاشون رو بهتر ترجمه کرد و مشکلاتشون با ذات‌گرایی رو به ذات‌گرایی ارسطویی تقلیل داد.

نکته سوم و آخری که میخواستم بگم اینه که متاسفانه عمده این دوستانی که باهاشون بحث می‌کنم درک درستی از مفهوم "ذات" در خوانش‌های متنوع ارسطو ندارند و سطحی از ارسطو(در حالت کلی‌تر از فلسفه یونان) می‌گذرند. این مفهوم براشون به دلایلی نامعلومی تداعی‌گرِ تاکیدِ بی‌جا بر قسمی مفاهیم منجمد، لایتغیر و ایستا هست. در متون قبل به خوانش مدنظرم از ارسطو اشاره کرده بودم؛ در واقع با این مبنا نمی‌تونیم ارسطو رو به مفاهیم، تعاریف یا اگر بخوایم به معرفت‌شناسی ضمنی ارسطو هم بسطش بدیم، به "معرفت" خوش‌بین تصور کنیم! صور جزئی برای ایشون به همون اندازه پویا و سیال تعریف می‌شه که در برخی متفکرین معاصر متنها با ریختی دیگر... بی‌انصافیه که صرفا به خاطر تروما، اغراض و جهت‌گیری‌هامون همچین برداشت‌ سطحی‌ای از همچین متفکر بزرگی کنیم و مروج این قبیل بی‌عدالتی‌های معرفتی باشیم.

حدود حقیقی می‌بایست بیانگر همه ذاتیات محدود باشد، و آن‌چنان تمام ماهیت مطلوب را شرح دهد که هیچ‌یک از محمولات ذاتی آن، خواه جنس یا فصل در مقام تحدید از قلم نیفتد و فروگذشته نگردد، به این ترتیب حد حقیقی با محدود واقعی هم به حسب معنی و هم به حسب مصداق برابر می‌گردد، ولی تعریف حیوان به حساس با این‌که از جهت مصداق این دو مفهوم با یکدیگر برابرند، از جهت مفهوم معنای حیوان از معنای حساس کامل‌تر است، چه معنای حساس، جسم صاحب حس است، در صورتی که معنای حیوان، علاوه بر جسم دارای حس، ذاتیات دیگر —چون جوهر دارای بعد، جاندار، نیازمند به خوراک و چیزهای دیگر جز این معانی— را در بر دارد که در معنی حساس موجود نیست.

—————————————————————

پس بنگر که از کجا، (در مقام تحدید) آدمی مصون می‌ماند، از به کار بردن لازم غیر مفارق که جدایی آن در تصور از مطلوب ناممکن است به جای ذاتی مقوم؟ و چه چیز او را در همه موارد باز می‌دارد از غفلت در برگزیدن(جنس بعید) به جای (جنس قریب)؟ زیرا، ترکیب، او را به کار راهنمایی نخواهد کرد و تقسیمی که از کژی به دور باشد هم کاری بس دشوار است...

—————————————————————

پرسش‌هایی که به آن اشاره شد، و همانند آن‌ها، ما را از دسترسی به حدود حقیقی ماهیت‌های ممکن چنان که هستند ناامید می‌گرداند...

شیخ‌الرئیس/رساله حدود

این بحثی که پایین‌تر در خصوص فصل اشتقاقی می‌کنند ارتباط جالبی با نفس‌شناسی ارسطو اون‌طوری که من فهمیدم داره که اگر فرصت شد بعدا بهش می‌پردازم.

اینم باز تاکید کنم که دچار بدفهمی نشید. تفاوت این سیالیت و پویایی در نگاه ارسطو اینه که صور ذهنی در جهت مثبت مدام درحال رشد و تکامل هستند و نقص تصور ما تنها در ناکامی حصول به صورت کامل شیء(یعنی چیزی که شیء رو شیء می‌کنه) هست.

خواجه نصیرالدین طوسی هم در اساس الاقتباس اشارات جالبی به این دشواری تعریف می‌کنه که دیگه نیوردمش.

📌بنیادگرایی اسلامی به مثابه امر مدرن

تمایز میان بنیادگرایی و سنت‌گرایی در تمایز میان دوگانه ظاهرگرایی دینی(اصالت بخشیدن به احکام شرعی، مناسک، قوانین فقهی و اعمال عبادی) با باطن‌گرایی‌ دینی(اصالت بخشیدن به جنبه‌های معنوی، کشفی و تاملات شهودی و فلسفی درباب مسائلی همچون عالم فرامادی، هستی، طبیعت، خود و توجه به حقایق و اصول مشترک سایر ادیان سنتی) نهفته است. بنیادگرایی محصول ظاهرگرایی و سنت‌گرایی محصول باطن‌گرایی است. سنت‌گرایی ظاهر دین را کنار نمی‌گذارد، اما همواره آن را راهی جهت دست‌یابی به باطن و اصل حقیقت هستی می‌داند. جان گری در کتاب «القاعده و معنای مدرن شدن» نکته دیگری را اضافه می‌کند: بنیادگرایی دینی، برخلاف جهان سنتی که دین نسبتا به‌صورت ارگانیک و انعطاف‌پذیر با بسترهای اجتماعی هم‌زیستی داشت، بیشتر سلب مدرنیته است تا کشف، فهم و احیای سنت و حقیقت. از این‌رو، بنیادگرایی نه در امتداد سنت‌گرایی، بلکه در ذات خود بخشی از پارادایم مدرن است. بااینحال، راه حل نه در طرد بنیادگرایی که موجب افزایش شعله‌ور شدن رادیکالیسم آن‌ می‌شود، بلکه در جذب و مهار نرم آن جهت حرکت به سوی سنت‌گرایی است.
@TheJahandideh

در دنباله بحث این متن دکتر هم خواندنی است.