یادداشت‌های مُعَوَّجْ

191 views..., 00:48

Forwarded from مرآت (ДунеКнигхт)

لیبرالیسم به مثابه پروژه‌ای جهانی، با شگردی زیرکانه و ویرانگر، نه تنها نظم سیاسی، که بنیادهای هستی‌شناختی حیات جمعی انسان را نشانه رفته و در حرکتی دوگانه، هم «امر سیاسی» را تهی و هم «امر قدسی» را می‌راند؛ در خلاء حاصل از این نابودی دوگانه، «سوژه‌ای تهی‌شده» و «دنیایی بی‌روح» را بر جای می‌نهد. این فرآیند، نه تصادفی، که منطق ذاتی لیبرالیسم است: جایگزینی «واقعیت متعالی» با «برساخت‌های بشری».

نخست، نفی امر سیاسی و عزلت جنگ از صحنه اجتماع است. کارل اشمیت به درستی بیان می‌کند که جوهر امر سیاسی، «تمایز دوست و دشمن» است؛ تمایزی وجودی که فداکاری، ایثار و معنای جمعی را ممکن می‌سازد. لیبرالیسم این تمایز بنیادین را با توسل به مفاهیمی چون «رقابت اقتصادی» یا «مباحثه عقلانی» خنثی می‌کند. در این نگاه، دشمن به «رقیب بازار» و جنگ به «رقابت تجاری» تحویل می‌رود. نتیجه، «سیاست‌زدایی» و تبدیل دولت به یک «سرویس‌دهنده بی‌طرف» یا یک «سیستم تهویه» صرف است. دولتی که نه می‌تواند و نه مجاز است از حقیقتی متعالی دفاع کند؛ تنها موظف به تسهیل معاملات و مدیریت تنش‌هاست. جامعه در چنین وضعیتی، از یک «واحد سیاسی متحد» به «انبوهی از مصرف‌کنندگان منفعت‌طلب» تقلیل می‌یابد. آنجا که دیگر دشمنی وجود نداشته باشد، فداکاری معنای خود را از دست می‌دهد و شهروند مکلف، جای خود را به مصرف‌کننده‌ای می‌دهد که تنها به حداکثرسازی مطلوبیت شخصی می‌اندیشد.

دوم، طرد امر قدسی و تقدس‌زدایی از جهان است. لیبرالیسم، با تکیه بر خرد خودبنیاد بشری، «امر قدسی» — که همان اشراف به نظام غایی و متعالی آفرینش است — را به عنوان امری وهم‌آلود طرد می‌کند. اما این خرد، همان «عقل ممسوخ»ی است که فردید از آن سخن گفت؛ عقلی که از وحی و حکمت الهی جدا افتاده و تنها به پدیده‌های محسوس و کمّی می‌پردازد. نهاد آکادمی مدرن، ایمان به امر کلی (خداوند و حقیقت مطلق) را به «ایمان» به روش‌شناسی‌های تجربی فروکاسته است. در فقدان امر قدسی واقعی، «امور مقدسِ ساختگی» سر برمی‌آورند: طبیعت، برابری، حقوق بشر، مردم. اینها بت‌های جدیدی هستند که محرابشان را در رسانه‌ها و دانشگاه‌ها برپا کرده‌اند. این تقدس‌های ساختگی، فاقد عمق متافیزیکی‌اند و نمی‌توانند پاسخگوی نیاز انسان به معنا و غایت باشند. لیبرالیسم با نفی امر قدسی، انسان را در جهانی صرفا مادی زندانی می‌کند، جهانی که در آن ستاره، تنها توده‌ای گاز است و عشق، تنها واکنشی شیمیایی.

سوم، افسون‌سازی و سیاستِ «فلوت‌زنی» است. دولت لیبرال مدرن، دیگر نه با زورِ عریان، که با افسون و اغوا حکم می‌راند. همانند «فلوت‌زن هاملن»، با نواهای فریبنده‌ آزادی فردی، رفاه و پیشرفت، توده‌ها را به دنبال خود می‌کشاند. این سیاست، تقابل را از سطح کلان جامعه به درون روان تک‌تک افراد می‌کشاند و با درونی‌سازی کشمکش، از هرگونه نقطه‌ی اوج و حل‌وفصل نهایی (مانند انقلاب یا جنگ تمام‌عیار) جلوگیری می‌کند. نتیجه، جامعه‌ای است در حال «رقابت بی‌پایان»، بی‌آنکه هیچ‌گاه به غایتی نهایی برسد. رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی، فلوت‌زنانی هستند که بی‌وقفه این ملودی وسوسه‌انگیز را می‌نوازند، تا شهروندان را در تاریکی غار مصرف و سرگرمی‌های پوچ رها کنند.

چهارم، بت‌سازی از «توسعه» و نفی حکمت طبیعی است. لیبرالیسم، مفهوم خطی و بیمارگونه‌ی «توسعه» و «پیشرفت» را جایگزین حکمت دورانی و طبیعی قدما کرده است. در نگاه افلاطونی و سنتی، جهان مادی، سایه‌ای ناپایدار از عالم مُثُل است و حرکتش، دورانی و در محدوده‌ی اعتدال طبیعی است. اما لیبرالیسم، پیشرفت بی‌کران مادی را به یک «ایدئولوژی اجتناب‌ناپذیر» بدل کرده است. هرگونه توقف یا کاهش نرخ رشد، به مثابه فاجعه تلقی می‌شود. این وسواس ویرانگر، نه تنها نظم طبیعی را برهم می‌زند (چنانکه افلاطون گسترش بی‌حد شهرها را عامل جنگ می‌دانست)، بلکه انسان را نیز در چنبره‌ی «توسعه فردی» اسیر می‌سازد. فرمان «خودت را بشناس» — که دعوت به شناخت حدود و جایگاه خود در نظام کیهانی است — به شعار توخالی «به تمامیت توان خودت دست یاب» کتب و دستورالعمل‌های رنگ و رو رفته زرد تبدیل شده است. این امر، به پروار ساختن «نفس متکبر» دامن می‌زند، نفسِ «سوژه‌ عالم‌ساز»ی که خود را پدیدآورنده‌ همه چیز می‌پندارد و در نهایت، به افسردگی، اضطراب و خودبیگانگی فرد می‌انجامد. فی‌الواقع انسان، خود را به مثابه کالایی برای بهبود و عرضه در بازار کار می‌بیند.

جامعه لیبرال، انسانی تولید می‌کند که کوچک‌اندیش و راحت‌طلب است؛ انسانی که دیگر آرمانی ندارد و تنها به امنیت و لذتِ لحظه‌ای خویشتن می‌اندیشد. لیبرالیسم، هرچند ادعای سکولاریسم دارد، اما خود به یک «الهیات سیاسی» تقلیدی تبدیل شده است. همان‌گونه که اشمیت می‌گوید، هیچ نظام سیاسی‌ای بی‌الهیات نمی‌ماند.

266 viewsДунеКнигхт, 08:27