رنسانس ایرانی🌱IRCF

🔸کافنامه - احمد کسروی
برگرفته از كتاب نوشته‌هاي کسروی در زمينۀ زبان پارسی

در این هنگام که در ایران جنبشی درباره زبان پارسی برخاسته و کسانی می‌خواهند این درخت کهن را بار دیگر سرسبز و بارور گردانند یکی از بهترین راههای این کار همانا پیشوندهای و پسوندها را که بجای رگهای آن درخت می‌باشد زنده گردانیدن است.
زبانهای آریایی [ایرانی] که فارسی ما نیز یکی از آنهاست درست آنها از دو راه است: یکی بهم پیوستن کلمه ‏ها. دیگری افزوده شدن پیشوند یا پسوند بکلمه ‏ها. بعبارت دیگر کلمه‏های نخستین یک زبان بسیار اندک می‏باشد ولی سپس از راه پیوستن دو یا چند کلمه و یا بدست‌یاری پیشوند و پسوند شماره کلمه‏ ها چندین برابر می‏گردد. چنانکه در فارسی چه بسا که از یک کلمه ده کلمه بیشتر پدید می‏آید و من اینک مثالی یاد می‏کنم:
«راه» که کلمه‏ای در فارسی است ازو کلمه‏ های آینده پدید می‌آید: راهرو، راهنما، راه‏شناس، راهبر، راهزن، راهدارخانه، راهوار، شاهراه، همراه، گمراه، بیراه، راهگذر، راهگذری، راهنمون، راهی، راهسپار، چهارراه، سربراه، راه‏آورد و دیگر مانندهای اینها.
هر زبانی که روی به مردن می‌گذارد نخست راههای رست را گم می‏کند و سپس کم ‏کم روی بمردن میگذارد. زبان ایران نیز در این چند قرن که گرفتار درآمیختگی با کلمه‏ های عربی بوده نیروی رست آن بسیار سست گردیده و از جمله پیشوندها و پسوندها برخی از آنها فراموش گردیده و از میان رفته و برخی که باز مانده بسیار کم بکار می‌رود و نویسندگان و گویندگان کم به آنها می‏پردازند.
کسانی اگر در نگارش‏های امروزه باریک بین شوند خواهند دید که نویسندگان کمتر آگاهی از پیشوندها و پسوندها دارند و دستور بکاربردن آنها را می‌شناسند و از اینجاست که بیشتر عبارت‌های ایشان نکوهیده و زشت است. مثلاً عبارت «غیر قابل تحمل» که ترجمه یک عبارت اروپاییست و امروز در نگارش‏ها و گفتگو‏ها رواج گرفته اگر پاس شیوۀ زبان فارسی را نگاهداریم باید بجای آن «برنتافتنی» گفت که بسیار ساده‏ تر و آسان‌تر می‌باشد. آن ترجمانی که عبارت «غیر قابل اشتعال» را بکار می‌برد اگر آگاهی درستی از زبان فارسی داشت بجای کلمه «نسوزا» یا «نسوز» می‌گفت که ساده‏تر و هم روشن‏تر است. از اینگونه مثالها فراوان می‏باشد.
مقصود آنکه در کوششهایی که امروز در زمینه زبان فارسی کرده می‌شود باید یکی هم پیشوندها و پسوندها پرداخت و معنی‏های آنها را روشن گردانیده راه بکاربردنشان را نشان داد.
بویژه که امروز بیشتر نویسندگان سروکار با ترجمه دارند و به کلمه ‏های نوینی نیاز پیدا می‌کنند و بهترین راه برای پدیدآوردن اینگونه کلمه‏ ها و نامها بکار بردن پیشوند و پسوند و یا بهم پیوند کردن کلمه‏ هاست.
از اینجا نگارنده می‌خواهم در این دفتر یکی از پسوندهای فارسی را موضوع گفتگو گردانم، و آن پسوند «کاف» یا «هاء» است که بآخر کلمه ‏های فارسی می‌آید. زیرا در چند سال پیش که به این پسوند توجه نمودم آنرا حرف شگفتی یافتم که از یکسوی تاریخچه درازی دارد و از سوی دیگر معنی‏های فراوانی را دربرگرفته است و اینست که به جستجو درباره آن پرداخته یک‌رشته آگاهی‏هایی بیاندوختم که دراین دفتر خواهم آورد.
و چون اصل پسوند «کاف» است که سپس شکل‏های دیگری پیدا نموده چنان که این شرح را خواهم سرود. ازین رو دفتر را «کافنامه» نام نهادم.
این دفتر گذشته از فایده ‏های دیگر، این فایده‏ ها را هم دربردارد که خوانندگان بدانند فارسی زبان پرمایه ‏ای می‌باشد و اگر از راهش درآییم خواهیم توانست آنرا یکی از توانگرترین زبانها گردانیم و از نیازی که امروزه بزبانهای اروپایی یا بعربی پیدا کرده ‏ایم دامن رها سازیم.
در فرهنگهای فارسی بیش از سه یا چهار معنی برای کاف یا جانشینان آن یاد نکرده ‏اند. ولی ما خواهیم دید این پسوند از شگفتیهای زبان فارسی است که معنی‏های بسیار دارد و باآنکه یک حرف بیشتر نیست اگر بشماریم زبان فارسی را از داشتن چندین هزار کلمه بی‏نیاز گردانیده. زیرا بسیاری از کلمه ‏های فارسی بدستیاری این پسوند معنی نوینی پیداکرده‏ بدینسان فارسی را از داشتن یک کلمه جداگانه بی‏نیاز می‏گرداند. نگارنده در همه زبانهایی که میشناسم ماننده این کلمه را سراغ ندارم. اینک یکایک معنی‏ها را باز مینماییم.
معنی یکم- خردی، کوچکی: شهرک، تشتک، خانه، چاهه، روزنه، کوچه، دریاچه، دولابچه، بازارچه، خوانچه، تیمچه و مانند اینها.
شهرک را بمعنی شهر کوچک مؤلفان پیشین بکاربرده‏اند و مانمیدانیم کلمه غلط «قصبه» از کی پیدا شده؟!
خان که خانه کوچک آن میباشد بمعنی سرای بزرگ معروف بوده ولی اکنون کمتر بکار میرود.
کوی بمعنی محله است که شعرا بسیار بکار برده‏ اند و کویچه یا کوچه بمعنی محله کوچک می‌‏باشد.

دل جهان است ایرانشهر 🔥

پاینده ایران
#جاویدشاه
#رنسانس_ایرانی
🔥
💎

ImgBB

Iranian-Renaissance

Image Iranian-Renaissance hosted in ImgBB

262 views18:55