🔴 پوپولیسم


💦پوپولیسم را به‌ اشکال مختلف تعریف کرده‌اند. من اگر بخواهم پوپولیسم را در یک عبارت کوتاه بیان کنم آن را نظام فکری‌ای می‌دانم که بر فضیلت بی‌سوادی پای می‌فشارد!پوپولیست‌ها هم عوام‌زده‌اند، هم عوام‌فریب! آن‌ها به‌زبان توده‌های کم‌سواد سخن می‌گویند و توده‌های کم‌سواد را در مقابل طبقه‌ی باسواد و نخبه تهییج و تحریک می‌کنند.پوپولیسم همان‌طور که از ریشه‌ی لغوی‌اش (Popular) برمی‌آید، ادّعای "مردمی‌بودن" دارد ولی کدام مردم؟ مردمی که نگاهی غیرکارشناسانه، بدوی، روزمرّه و عُرفی-عادتی-عاطفی به همه‌چیز دارند! گرچه پوپولیسم در عرصه‌ی سیاست نمودهای وسیعی دارد ولی من می‌خواهم در این یادداشت از نمودهای غیرسیاسی پوپولیسم سخن بگویم.هرکدام از ما به درجاتی دچار پوپولیسم هستیم. هر وقت که نظر عوامانه را بر نظر کارشناسی و تخصّصی ترجیح می‌دهیم یک پوپولیست هستیم!نمونه‌هایی از گزاره‌های پوپولیستی را که در محاورات روزمرّه‌ی ما شنیده می‌شوند ذکر می‌کنم:

💦 "مگر پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های ما مشاوره‌ی پیش از ازدواج می‌رفتند که سال‌های سال به‌خوبی و خوشی کنار هم زندگی می‌کردند؟!"

💦"این داروهای شیمیایی یک جا را درست می‌کنند، صدجا را خراب می‌کنند، داروهای گیاهی طبیعی‌اند و به بدن صدمه نمی‌زنند!"

💦"جلوگیری از بارداری دخالت در کار خداست، روزی دست خداست، خدایی که دندان دهد نان دهد!"

💦"این همه آدم حتمأ یک چیزی می‌فهمند که دارند این کار را می‌کنند! مگر می‌شود این همه آدم اشتباه کنند؟!"


✍️پوپولیسم"چگونه بازتولید می‌شود!؟

دو جریان-گرچه به ظاهر ضد هم-تقویت‌کننده‌ی پوپولیسم هستند. یکی جریانی که با باورهای عوامانه کاسبی می‌کنند. برای مثال مدّتی پیش پای سخنرانی کسی نشستم که ادّعا می‌کرد با "طب‌اسلامی" همه‌ی بیماری‌ها را درمان می‌کند. این فرد تمام پیشرفت‌های پزشکی از سی‌تی‌اسکن و آنژیوگرافی گرفته تا رادیولوژی و شیمی‌درمانی را توطئه‌ی یهود برای بیمارکردن مسلمانان می‌دانست و ادّعا می‌کرد در مطب خود تمام بیماری‌ها از اسکیزوفرنی گرفته تا لوکمی را از طریق داروهای‌گیاهی و رژیم‌غذایی و حجامت درمان می‌کند! بدیهی است که این گفتمان چیزی جز یک کاسب‌کاری عوام‌فریبانه نیست. امّا از آن طرف متخصّصان و نخبگانی که حاضر نیستند از برج‌عاج فرود آیند و برای مخاطب غیرمتخصّص حرف بزنند و بنویسند هم تقویت‌کننده‌ی پوپولیسم هستند. گاهی که با برخی همکاران پزشک، روان‌پزشک یا روان‌شناسم در محافل اجتماعی و حتّی مهمانی‌ها می‌نشینم می‌بینم که آن‌ها آن‌قدر حتّی در محاورات روزمرّه از اصطلاحات تخصّصی (چه به‌جا و چه نابه‌جا!) استفاده می‌کنند که ارتباط‌شان با بخش بزرگی از بدنه‌ی اجتماع قطع می‌شود. این گروه از نخبگان برج‌عاج‌نشین هم ناخواسته آب به آسیاب پوپولیست‌های کاسب‌کار می‌ریزند.


❌رسالت روشن‌فکر این است که با توده‌ی مردم صحبت کند، با زبانی که برای آن‌ها قابل فهم باشد و در عین‌حال سخت مراقبت کند که دچار عوام‌زدگی و عوام‌فریبی نشود. این‌کار، کار آسانی نیست و نیاز به تمرین و مراقبت دارد. کاری است شبیه بندبازی!


✅دکتر محمدرضا سرگلزایی


⭐️ @IAUTM