⚡️ #اختصاصی تنظیمات بهینه رم‌های D5 دارای چیپ هاینیکس برای پردازنده‌های رایزن 7000/9000 (پروفایل آماده هایپرکلاک)

اگر بنچمارک‌های پست قبلی رو دیده باشید می‌دونید که فرق ۶۰۰۰ تیون‌شده با ۶۰۰۰ اکسپو بسته به گیم می‌تونه به ۱۰ تا ۱۵ درصد برسه، در ادامه تنظیمات مربوط به ۶۰۰۰ تیون‌شده قرار گرفته، مقادیر مربوط به تنظیمات به‌صورت محافظه‌کارانه انتخاب شدن تا روی اکثر سیستم‌هایی که رم با چیپ هاینیکس دارن بدون مشکل کار کنن و نیاز به ساعت‌ها تست پایداری و... نباشه.

دقت کنید که این تنظیمات فقط برای رم‌های دارای چیپ هاینیکس‌ با ظرفیت هر ماژول ۸، ۱۶، ۲۴، ۳۲ و یا ۴۸ گیگابایت معتبره، ماژول‌های ۶۴ گیگابایتی و بیشتر با این تنظیمات سازگار نیستن. اگر می‌خواین بدونین چیپ رم‌تون ساخت هاینیکس هست یا نه، این پست رو می‌تونید بخونید که توش توضیح دادم.

مراحل رو بر اساس بایوس مادربردهای ایسوس نوشتم، همین تنظیمات رو می‌تونید تو برندهای MSI، گیگابایت و ازراک هم پیاده کنید صرفا اسم بعضی آپشن‌ها ممکنه با اینجا فرق داشته باشه. (از هوش مصنوعی بپرسید راهنماییتون می‌کنه)

1️⃣ قدم اول اینه که بایوس رو به آخرین نسخه پایدار (غیر بتا) آپدیت کنید‌.

2️⃣ وارد بایوس بشید، F7 رو بزنید تا به محیط Advanced منتقل بشید و بعدش به تب Ai Tweaker برید.
گزینه Ai Overclock Tuner رو به این صورت تغییر بدید:
🔹 اگر رم پروفایل اکسپو داره روی EXPO I ست کنید
🔹 اگر هم XMP داره روی DOCP I

3️⃣ تو همون تب Ai Tweaker، این مقادیر رو دقیقا به همین صورتی که نوشته شده انتخاب کنید.
Memory Frequency: DDR5-6000MHz
FCLK Frequency: 2000MHz

و کمی پایینتر ولتاژهارو به این صورت وارد کنید: (این قسمت حساسه و باید حواستون جمع باشه مقادیر رو اشتباه وارد نکنید)
CPU SOC Voltage: Manual Mode
VDD SOC Voltage Override: 1.25v
CPU VDDIO/MC Voltage: 1.35V
DRAM VDD Voltage: 1.35V
DRAM VDDQ Voltage: 1.35V

4️⃣ از تب Ai Tweaker، وارد قسمت DRAM Timing Control بشید.
🔹 اگر پروفایل رم شما فرکانسش ۶۰۰۰ هست، به تایمینگ‌های زیر دست نزنید:
Tcl: Auto
Trcd: Auto
Trp: Auto
🔹 اگر هم فرکانسی غیر از ۶۰۰۰ هست (مثلا ۵۶۰۰ یا ۶۴۰۰ و...)، سه تا تایمینگ‌ زیر رو به این صورت تنظیم کنید:
Tcl: 32
Trcd: 40
Trp: 40

بقیه گزینه‌ها هم بدون توجه به فرکانس پروفایل رم به این صورت تنظیم بشن:
Memory Context Restore: Disabled
Power Down Enable: Disabled
UCLK DIV1 MODE: UCLK=MEMCLK
Bank Refresh Mode: Normal Mode

Tras: 111
Trc: 68
Twr: 48
Refresh Interval: 44444
Trfc1: 512
Trtp: 12
Trrdl: 8
Trrds: 8
Tfaw: 32
Twtrl: 16
Twtrs: 6
Trdrdscl: 4
Trdrdsc: 1
Twrwrscl: 4
Twrwrsc: 1
Twrrd: 2
Trdwr: 16

5️⃣ به تب Boot برید و روی گزینه Boot Configuration کلیک کنید، بعدش گزینه زیر رو به این صورت تنظیم کنید:
Fast Boot: Disabled

6️⃣ در نهایت F10 رو بزنید، تنظیمات رو سیو کنید و از بایوس خارج بشید.

تو پست بعدی نرم‌افزار ZenTimings رو معرفی می‌کنم که باهاش می‌تونید مقادیر فرکانس، تایمینگ‌ها و ولتاژ رو از داخل ویندوز ببینید، اینطوری می‌تونید مطمئن شید که همه چیز رو درست ست کردید یا نه.

#AM5 #DDR5 #MemoryTuning
⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

📁 نرم‌افزار ZenTimings (لینک دانلود)
مزیت ZenTimings اینه که تقریباً تمام اطلاعات مهم مربوط به فرکانس‌ها، تایمینگ‌ها و ولتاژهای حافظه رو یکجا نمایش می‌ده. بعد از نصب نرم‌افزار و اعمال تنظیمات پست قبلی، مقادیر داخل کادرهایی که مشخص کردم رو بررسی کنین و مطمئن بشید با مقادیر سیستم شما مطابقت دارن.

فقط به دو نکته دقت کنید:
🟨 کادر زرد سمت چپ مقادیر tCL و tRCD و tRP رو نشون می‌ده. همون‌طور که تو پست قبلی گفتم، اگر رم شما 6000MT/s باشه (مثل رمی که خودم دارم)، نیازی به تغییر این سه تایمینگ نیست و برای مثال مقادیر پیش‌فرض ۳۰، ۳۶، ۳۶ اینجا به کار رفته اما اگر فرکانس رم‌تون چیز دیگه‌ایه، باید به‌ترتیب روی 32، 40 و 40 تنظیم بشن.

🟥 کادر قرمز سمت راست ولتاژها رو نشون می‌ده. ممکنه این اعداد دقیقاً با مقادیری که داخل بایوس وارد کردید یکسان نباشن و کمی اختلاف داشته باشن؛ این موضوع هم طبیعیه و جای نگرانی نداره.

🔸 اگر بعضی مقادیر داخل ZenTimings نمایش داده نمی‌شن، معمولاً به خاطر تداخل برخی آنتی‌چیت‌ها مثل فیسیت یا ونگارد هست و مشکل از تنظیمات سیستم شما نیست.

⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

📁 فایل نصبی ZenTimings
آخرین نسخه رو همیشه می‌تونید از این لینک هم دانلود کنید:

https://zentimings.com

#ZenTimings
⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

⚠️ #اختصاصی اگر قصد خرید رم برای پردازنده‌های Arrow Lake اینتل رو دارید، این مطلب رو حتماً بخونید؛ تا الان تقریباً هیچ اشاره‌ای به این موضوع نشده، حتی در منابع خارجی

مموری کنترلر پردازنده‌های ارولیک از رم‌هایی که از چیپ‌های حافظه 8Gb x8 (ظرفیت هر چیپ ۸ گیگابیت با باس x8) استفاده می‌کنن، پشتیبانی نمی‌کنه. به همین دلیل، اگر چنین رمی روی این پلتفرم نصب بشه، سیستم اصلاً بوت نمی‌شه. متأسفانه تو بازار ایران هم تعداد قابل‌توجهی از این رم‌ها وجود داره و ممکنه ناخواسته یکی از اون‌ها رو برای ارولیک بخرید و بعدش هم که سیستم بالا نیومد، ایده‌ای نداشته باشید که مشکل از کدوم قطعست.

این قضیه وقتی بخواید رمی با ظرفیت‌های زیر تهیه کنید به وجود میاد:
رم 8GB (تک ماژول یا کیت 2x8GB)
رم 16GB (تک ماژول یا کیت 2x16GB)

تا این لحظه، این سری‌ها رو مطمئن هستم که مشکل‌ساز هستن:
❌ برند KLEVV سری FIT V
❌ برند V-COLOR سری XSKY
❌ برند Patriot سری Venom 5
❌ برند G.Skill سری Flare X5 (در اکثر موارد)
این چندتا که اینجا آوردم صرفا برای نمونه هستن، کلی مدل از برندهای دیگه هم وجود دارن که خودتون قبل خرید باید چک کنید.

نکته مهم: این مشکل ارتباطی به تولیدکننده رم (جی‌اسکیل و پاتریوت و...)، تولیدکننده چیپ رم (هاینیکس، مایکرون و...)، یا تولیدکننده مادربرد (ایسوس، گیگابایت و...) نداره و محدودیت مستقیماً به مموری کنترلر پردازنده‌های ارولیک اینتل برمی‌گرده.

یک راه‌حل اینه که قبل از خرید رم، لیست رم‌های پشتیبانی‌شده توسط مادربردتون رو چک کنید، مثلا اگر مادربرد Z890 TUF می‌خواید بخرید، تو گوگل سرچ کنید Z890 TUF QVL، بعدش که وارد سایت ایسوس بشید لیست رم‌های ساپورت‌شده رو می‌تونید چک کنید، فقط مشکل اینجاست که ممکنه یک رمی هیچ مشکلی نداشته باشه ولی تو QVL هم وجود نداشته باشه، در اون صورت باید از بقیه پرس‌وجو کنید و ببینید کسی این رم رو با این پلتفرم تست کرده یا نه.

در نهایت، اگر می‌خواید به‌صورت قطعی تشخیص بدید که یک رم با ارولیک سازگاره یا نه، باید رم به صورت فیزیکی دستتون باشه و تعداد چیپ‌های حافظه روی ماژول رو طبق قانون زیر بررسی کنید. اگر هیت‌سینک نداره، کافیه تعداد چیپ‌ها رو بشمارید. اگر هم هیت‌سینک داره، معمولاً از زیر یا لبه‌های هیت‌سینک می‌شه تعداد چیپ‌ها رو دید، بدون اینکه نیازی به باز کردن هیت‌سینک باشه.

اگر ماژول‌های ۸ گیگابایتی دارید:
۴ چیپ حافظه روی یک سمت ماژول ← سازگار ✅
۸ چیپ حافظه روی یک سمت ماژول ← ناسازگار ❌

اگر ماژول‌های ۱۶ گیگابایتی دارید:
۸ چیپ حافظه روی یک سمت ماژول ← سازگار ✅
۱۶ چیپ حافظه روی دو سمت ماژول (۸ چیپ در هر سمت) ← ناسازگار ❌

تو پست بعدی یک عکس از قانون بالا میذارم که راحت‌تر بفهمید باید دنبال چی باشید.

#LGA1851 #ArrowLake
⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

⚠️ خیلی از رم‌های DDR5 موجود در بازار (ظرفیت هر ماژول ۸ یا ۱۶ گیگابایت) با پردازنده‌های ارولیک اینتل سازگار نیستن و در صورت استفاده، سیستم اصلاً بوت نمی‌شه

همونطور که تو پست قبلی توضیح دادم، مشکل به عدم پشتیبانی پلتفرم LGA1851 از چیپ‌های حافظه 8Gb برمی‌گرده. اگر خود رم رو در اختیار دارید، با شمردن تعداد چیپ‌های حافظه می‌تونید تشخیص بدید که با ارولیک سازگاره یا نه.

ماژول‌های ۸ گیگابایتی:
۴ چیپ حافظه روی یک سمت ماژول ← سازگار ✅
۸ چیپ حافظه روی یک سمت ماژول ← ناسازگار ❌

ماژول‌های ۱۶ گیگابایتی:
۸ چیپ حافظه روی یک سمت ماژول ← سازگار ✅
۱۶ چیپ حافظه روی دو سمت ماژول (۸ چیپ در هر سمت) ← ناسازگار ❌

تا این لحظه، این سری‌ها رو مطمئن هستم که با ارولیک ناسازگار هستن:
❌ برند KLEVV سری FIT V
❌ برند V-COLOR سری XSKY
❌ برند Patriot سری Venom 5
❌ برند G.Skill سری Flare X5 (در اکثر موارد)
البته این لیست کامل نیست و مدل‌های مشکل‌دار دیگه‌ای هم در بازار وجود دارن. بنابراین قبل از خرید، لیست رم‌های ساپورت‌شده توسط مادربرد رو تو QVLش بررسی کنید.

⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

⚡️ اگر کارت گرافیک پرمصرفی با کانکتور ۱۶ پین دارید، بهتره از آداپتور ۸ به ۱۶ پین داخل جعبه کارت استفاده کنید تا اینکه به‌صورت مستقیم با کابل ۱۶ پین به پاور وصلش کنید!

تو نظرسنجی پرسیدم که اگر یه کارت گرافیک پرمصرف مثل RTX 4090 یا RTX 5090 داشته باشید و پاورتون هم به‌صورت نیتیو از کانکتور ۱۶ پین (12V-2x6) پشتیبانی کنه، کارت رو با کابل مستقیم ۱۶ پین وصل می‌کنید یا با آداپتور رسمی داخل جعبه؟
حدود دو سوم شرکت‌کننده‌ها کابل مستقیم ۱۶ پین رو انتخاب کرده بودن. این انتخاب هم عجیب نیست چون سال‌هاست توصیه میشه کلا تا جای ممکن از تبدیل، آداپتور، اکستنشن و اینجور چیزها استفاده نکنید، توصیه‌ای که کاملا هم درسته چون خیلی از اون‌ها استاندارد نیستن و می‌تونن دردسرساز بشن.

اما درباره کانکتور ۱۶ پین، قضیه کمی فرق می‌کنه. مشکل اصلی این کانکتور، احتمال ذوب شدنه که به‌خاطر توزیع نامتعادل جریان بین ۶ پین تغذیه اتفاق می‌افته. وقتی این تعادل به‌هم بخوره، بعضی از پین‌ها جریان بیشتری از مقدار طراحی‌شده رو تحمل می‌کنن، بیش از حد داغ میشن و در نهایت ممکنه کانکتور آسیب ببینه یا ذوب بشه.

اینکه چرا جریان به‌صورت نامتعادل بین پین‌ها تقسیم میشه، خودش بحث مفصلیه؛ اما یکی از مهم‌ترین دلایلش، جا نخوردن کامل کانکتور داخل سوکته. این مورد تو کانکتور 12V-2x6 که نسخه اصلاح‌شده 12VHPWR محسوب میشه، تا حد زیادی بهبود پیدا کرده. اما دقت کنید که ریشه مشکل برطرف نشده، فقط یکی از عواملی که می‌تونست باعث توزیع نامتعادل جریان بشه، اصلاح شده. (تفاوت این دو کانکتور رو تو پست قبلی کامل توضیح دادم.)

حالا سوال اینه که آیا استفاده از کابل مستقیم ۱۶ پین به جای آداپتور، احتمال ذوب شدن کانکتور رو کمتر می‌کنه؟ جوابش نه هست، در واقع استفاده از کابل مستقیم مشکلات این کانکتور رو بیشتر هم می‌کنه.

دلیلش اینه که با کابل مستقیم، در هر دو سمت کابل از کانکتور ۱۶ پین استفاده میشه. یکی روی پاور و یکی روی کارت گرافیک. حالا مشکل اینجاست که ممکنه کانکتور سمت گرافیک، سمت پاور یا هردو کانکتور با همدیگه همزمان ذوب بشن!

به همین خاطر، اگر از آداپتور رسمی همراه کارت گرافیک استفاده کنید، سمت پاور به‌جای کانکتور ۱۶ پین از کانکتورهای ۸ پین PCIe استفاده میشه. کانکتورهایی که سال‌هاست امتحان خودشون رو پس دادن. در نتیجه، یکی از دو کانکتور ۱۶ پین از مسیر حذف میشه و اگر قرار باشه ذوب‌شدن اتفاق بیفته، حداقل خیالتون راحته پاور سالم می‌مونه.

البته همچنان کانکتور سمت کارت گرافیک باقی می‌مونه که متاسفانه احتمال ذوب‌شدنش وجود داره، البته راه‌هایی هست که این این مشکل رو بهبود داد یا حتی به صورت کامل رفع کرد که تو پست‌های بعدی بیشتر در موردشون توضیح می‌دم.

این مورد رو هم بگم که اگر TDP کارت گرافیکتون ۳۰۰ وات یا پایینتر از اون هست، نیاز نیست نگران باشید و می‌تونید اون رو به هر نحوی که دوست دارید وصلش کنید، اتفاقا کابل ۱۶ پین مستقیم اینجا بهتر هم هست چون مدیریت کابل رو خیلی آسونتر می‌کنه.
مشکلات مربوط به ذوب‌شدن کانکتور عمدتا در کارت‌گرافیک‌های زیر رخ می‌ده که مصرفشون بالاتر از ۳۰۰ وات هست: (هر کارتی که مصرفش بیشتر باشه، احتمال ذوب‌شدن کانکتور هم بالاتر میره - هم در سمت پاور هم در سمت گرافیک)
RTX 5090 - 575w
RTX 4090 - 450w
RX 9070XT (ASRock Taichi OC) - 366w
RTX 5080 - 360w
RX 9070XT (Sapphire Nitro Plus) - 350w
RTX 4080 / 4080 Super - 320w

⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

⚡️ اگر قصد خرید رم‌های V-Color رو دارید، مراقب باشید!

چند وقت پیش خبری در سایت تامزهاردور منتشر شد با این محتوا که چینی‌ها با کپی‌برداری از رم‌های جی‌اسکیل و وی‌کالر، نسخه‌های فیک اونارو به بازار عرضه کردن.

ماجرا اونجایی جالب‌تر میشه که بدونید این نسخه‌های فیک عملا از لحاظ فیزیکی فرقی با نمونه‌های اصلی ندارن، برای مثال هیت‌سینکشون با نسخه‌های اصلی یکسانه، حتی PCBشون یا IC مربوط به RGB هم فرقی با نسخه اصلی نداره (احتمالا این فیک‌سازها (!) به‌نحوی به زنجیره تولید این برندها دسترسی پیدا کردن).

این رم‌ها تحت نظارت خود جی‌اسکیل و وی‌کالر تولید نشدن، در نتیجه مراحل کنترل کیفی (QC) اونارو هم طی نکردن و انتظار میره از لحاظ استانداردهای کیفی در سطح پاییتتری باشن، طبق چیزی که توی خبر نقل شده، این رم‌ها وارد کانال‌های رسمی فروش این شرکت‌ها هم شدن.

نماینده وی‌کالر به تامزهاردور گفته که ما اصلا رم‌هایی رو با این مشخصات تولید نکردیم و تمام رم‌های DDR5 ما از چیپ‌های هاینیکس استفاده می‌کنن.

چند وقت پیش متوجه شدم که دو نمونه از رم‌های مشکوک وی‌کالر به بازار ایران هم وارد شدن، اونم با گارانتی اصلی! مدل‌هاشون رو پایینتر نوشتم و تو ترب بگردید فروشنده‌های مختلفی براشون وجود داره. اگر پروداکت نامبرشون رو سرچ کنید، تو سایت وی‌کالر هیچ نتیجه‌ای پیدا نمی‌کنید، انگار که اصلا وجود خارجی ندارن، توی QVL سازندگان مادربرد هم اثری ازشون ندیدم.

🔺 V-Color Manta XSky Non-RGB 2x8GB 5200 CL40 1.25v
لینک در سایت وارد کننده: [1] و [2]

🔺 V-Color Manta XSky Non-RGB 2x8GB 5600 CL40 1.25v
لینک در سایت وارد کننده: [1]

می‌تونید از این لینک مدل‌های مختلف سری Manta XSky رو تو سایت وی‌کالر ببینید که البته اینجا هم هیچ نشونه‌ای از این دو مدل نیست.
در کل توصیه من اینه که اگر قصد خرید رم‌های وی‌کالر رو دارید، بهتره از مدل‌هایی که بالاتر اسمشون رو نوشتم دوری کنید، بقیه مدل‌های موجود در بازار از این برند رو با خیال راحت می‌تونید بخرید.

آپدیت:

نسخه 5200CL40 1.25v رو شخصا تست کردم، از چیپ‌های H16M استفاده می‌کنه که احتمال فیک‌بودن این رم‌هارو تقریبا به صفر می‌رسونه. اما از لحاظ Binning، کیفیت چیپ‌ها اصلا خوب نیست و تنظیمات ۶۰۰۰ من (که توی این پست می‌تونید ببینید) رو نتونست به صورت پایدار لود کنه. در نتیجه توصیه‌ام همچنان پابرجاست و بهتره سراغ رم‌های دیگه این برند برید.

⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

📊 مقایسه نرخ خرابی جدیدترین نسل از پردازنده‌های AMD و Intel

شرکت آمریکایی Puget Systems یکی از سازنده‌های شناخته‌شده ورک‌استیشن‌های سفارشیه که علاوه بر این، بنچمارک‌های PugetBench رو هم توسعه داده؛ مجموعه‌ای از تست‌ها که عملکرد سخت‌افزار رو در نرم‌افزارهای حرفه‌ای مثل فتوشاپ، پریمیر و داوینچی ریزالو ارزیابی می‌کنن و حتی مراجع معتبری مثل گیمرز نکسوس هم ازشون استفاده می‌کنن.

این شرکت هر سال گزارشی از نرخ خرابی قطعاتی مثل پردازنده، مادربرد و... منتشر می‌کنه. گزارش کامل سال ۲۰۲۵ رو می‌تونید از این لینک بخونید. از اونجایی که Puget Systems سالانه تعداد زیادی سیستم اسمبل و عرضه می‌کنه، این آمار می‌تونه دید خوبی از نرخ خرابی قطعات بهمون بده.

🔍 حالا بریم سراغ موضوع این پست،
- تو سال ۲۰۲۵، نرخ خرابی پردازنده‌های رایزن سری ۹۰۰۰ رقم ۲.۵۲ درصد بوده؛ یعنی تقریباً از هر ۴۰ پردازنده، یک مورد دچار خرابی شده.
- همین آمار برای پردازنده‌های کور الترا سری ۲۰۰ اینتل مقدار ۲.۴۹ درصد بوده، رقمی بسیار نزدیک به پردازنده‌های رایزن!

بین سری ۹۰۰۰ رایزن هم، نرخ خرابی نسخه‌های X3D فقط ۱.۵۱ درصد بوده، این نشون می‌ده که نسخه‌های X3D (حداقل طبق آماری که این شرکت منتشر کرده)، قابل اعتمادتر از نسخه‌های معمولی سری ۹۰۰۰ هستن.

البته من یه سرچی هم زدم تو سایتش و متوجه شدم در حال حاضر ورک‌استیشن‌های رایزنش تو کانفیگ‌های فول‌تاور و میدتاور فقط با مادربرد ASUS ProArt X870E-Creator و تو کانفیگ‌های اسمال‌تاور و کامپکت با مادربرد ASUS TUF B850M-PLUS به فروش می‌رسن.
برای اینکه مطمئن بشم، از طریق web.archive.org هم چک کردم که تو سال ۲۰۲۵ از چه مادربردهایی استفاده می‌کردن و معلوم شد که اون زمان هم فقط از ایسوس استفاده می‌کردن. احتمالا می‌دونید که مادربردهای AM5 شرکت ازراک خیلی بیشتر از بقیه باعث سوختن پردازنده‌های X3D نسل ۹۰۰۰ می‌شدن، پس به احتمال زیاد استفاده از مادربردهای ایسوس باعث شده که این اتفاق اینجا رخ نده و نرخ خرابی X3Dها حتی کمتر از نسخه معمولی باشه.

یه نتیجه دیگه‌ای هم که از این آمار میشه گرفت و مخصوصا برای ما ایرانی‌ها اهمیت زیادی داره اینه که اگر تو این اوضاع اقتصادی دنبال ریسک نیستید بهتره برید سراغ پردازنده‌های رایزن، درسته که به صورت کلی نرخ خرابی پردازنده‌ها، چه تو اینتل و چه ای‌ام‌دی، رقم پایینیه، اما از اونجایی که پردازنده‌های اینتل توی ایران برخلاف پردازنده‌های ای‌ام‌دی بدون گارانتی عرضه می‌شن، اگر به هر دلیلی مشکلی براشون به وجود بیاد دستتون به جایی بند نیست.

⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir

⚡️ وسواس روی CL رم رو کنار بذارید! / قسمت اول

یکی از چیزهایی که خیلی‌ها موقع خرید رم بهش توجه می‌کنن، CAS Latency یا همون CL هست. اکثرا فکر می‌کنن که دوتا کیت 6000CL26 و 6000CL32 اختلاف عملکرد زیادی با همدیگه دارن. حتی دیدم که خیلی‌ها حاضرن برای رم‌های 6000CL28 نسبت به 6000CL30 چند میلیون پول بیشتری بدن!

اما واقعیت اینه که اهمیت CL مثل گذشته نیست. زمان رم‌های DDR3، مقدار CL تأثیر بیشتری روی عملکرد داشت، تو DDR4 این اختلاف کمتر شد و توی DDR5 هم اهمیت CL به کمترین حدش رسیده.

دلیل اینکه CL تو نسل‌های جدید حافظه اهمیت کمتری پیدا کرده، به نحوه دسترسی پردازنده به رم برمی‌گرده. CAS Latency در واقع مدت زمانیه که طول می‌کشه تا رم بعد از دریافت فرمان Read، اولین داده رو آماده و ارسال کنه. در نتیجه پایین‌تر بودن CL یعنی اولین داده کمی سریع‌تر به دست پردازنده می‌رسه.

اما نکته مهم اینجاست که پردازنده‌های امروزی فقط یه بایت یا یه داده کوچیک رو از رم نمی‌خونن. وقتی یه آدرس از حافظه درخواست می‌شه، رم معمولاً چندین داده پشت‌سرهم رو در قالب Burst منتقل می‌کنه. یعنی بعد از اینکه اولین داده آماده شد، داده‌های بعدی می‌تونن با سرعت خیلی بیشتر و بدون تکرار همون تأخیر اولیه منتقل شن.

برای مثال، فرض کنین پردازنده نیاز به خوندن یک مجموعه داده داره و کل فرآیند انتقال، شامل آماده‌سازی و دریافت تمام داده‌ها، ۲۰۰۰ سیکل کلاک طول می‌کشه. حالا اگه با کم‌کردن CL از ۳۰ به ۲۸ بتونیم ۲ سیکل از مرحله شروع دسترسی کم کنیم. زمان کل عملیات از ۲۰۰۰ سیکل به ۱۹۹۸ سیکل می‌رسه. یعنی مقدار CL حدود ۶.۶ درصد بهتر شده، اما تاثیرش روی کل فرآیند فقط حدود ۰.۱ درصد بوده که خیلی ناچیزه.

به همین دلیل تو DDR5، اختلاف چند واحدی CL به اندازه‌ای که روی کاغذ به نظر می‌رسه، روی عملکرد واقعی تأثیر نداره و تمرکز بیش از حد روی این عدد موقع انتخاب رم کار درستی نیستش.

حالا ممکنه بپرسید که اگر CL تایمینگ مهمی نیستش، پس چه تایمینگی مهمه؟ در جواب باید بگم به ترتیب این دوتا:
tREFI (Refresh Interval)
tRFC
اینکه این تایمینگ‌ها چه کار می‌کنن بمونه برای بعدا. (تایمینگ‌های دیگه‌ای هم وجود دارن که مهم باشن، اما اگر قرار باشه با تغییر کمترین تعداد تایمینگ، بیشترین افزایش عملکرد رو ایجاد کنیم، این دوتا اولویت اصلی ما هستن)

تو پست بعدی یک سری بنچمارکی که خودم گرفتم رو قرار دادم تا در عمل ببینید تاثیر CL پایین‌تر چه قدره. (اسپویل: نزدیک به صفر!)
تاثیر تیون‌کردن تایمینگ‌های tREFI و tRFC رو هم می‌تونید توش ببینید و متوجه بشید که چرا گفتم اینا خیلی مهمن.

⚡️ هایپرکلاک | کانالی برای علاقه‌مندان سخت‌افزار
🖥 @HyperClock_ir