کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران

خراب شدن ايوان شاهى در روز عيد اضحى‏ سال 1015

روز عید قربان سال 1015 همه اعیان و اشراف در زیر یک ایوان بزرگ نشسته بودندن تا شاه عباس وارد شده و عید را به او تبریک بگویند. اما یکبار، سقف فرویخت، عده ای گریختند، و عده ای از علما و اعیان گرفتار شدند. عده ای کارگر آنجا با بیل مشغول به کار بودند که دویدند و عده ای را نجات دادند، اما عده ای هم درگذشتند.
وقتی شاه رسید، دستور داد عده ای فصّاد آوردند و همه را فصد کردند تا قدری حالشان بهتر شود. این پزشکی ما.
اما این که چرا شاه نیامد، دو نظر هست، یکی این که منجمان پیشگویی این امر را کرده بودند که گزندی به شاه می رسد، قدری با حرف او را معطل کردند تا دیرتر بیاید. و نظر دیگر که اسکندر بیک دارد، مسخره کردن نظر منجمان و آن حکایت است و این که شاه خوابش گرفت، و رفت خوابید که این اتفاق افتاد، و این که « آرى آن را كه حفظ الهى نگهبان است از حوادث روزگار چه ضرر و آنجا كه لطف ايزديست ثوابت و سيار را چه اثر».

روز يكشنبه عيد اضحى حضرت اعلى در ايوانى كه استادان نجار به چوبها و ستونها در جنب ديوان‏خانه همايون ترتيب داده به نى پوشيده بودند، بترتيب مقدمات جشن اشاره فرموده جشنهاى گوناگون گستردند. فرمانبران در صدر مجلس جهت جلوس همايون مسند شاهانه و اورنك پادشاهانه نصب نمودند، و صدور عظام و علماء اعلام و امراء و وزراء و اركان دولت بر در كرياس گردون اساس جمع آمده منتظر بودند كه بشرف عتبه‏بوسى مشرف گشته زبان به تهنيت عيد و مباركبادى آن‏روز سعيد گشايند.
قريب بظهرى كه هنگام بيرون آمدن حضرت اعلى بود مقرر شد كه حاضران‏ بارگاه معلى از ابناى ملوك و سلاطين ميرزاده‏هاى داغستان و اهالى شيروان و اعيان قزلباش بايوان رفته هريك در مكان مناسب قرار گيرند كه بعد از ترتيب مجلس و اجلاس مجلسيان حضرت اعلى شاهى ظل اللهى بايوان تشريف آوردند و ايشيك‏آقاسيان هريك را فراخور قدر و منزلت جا مى‏نمودند هنوز دودانك مردم قرار نگرفته بودند كه از تقدير فلكى تزلزل در بنيان ثبات و قرار ايوان افتاده فرودآمده، ميرزاده‏ها و مردم داغستان كه در يك طرف نشسته بودند در آغاز فرودآمدن خبردار شده خود را بيرون انداختند، و صدور و علماء كه دست و پاى حركت نداشتند در زير گل و چوب ماندند.
از اتفاق حسنه جمعى از بيل‏داران خاصه شريفه در برابر ايوان مذكور طرح باغچه انداخته كار مى‏كردند فى‏الفور هجوم آورده چوب و گل را به يك طرف ريخته زيرمانده‏ها را يك‏يك بيرون مى‏آوردند. جمعى ديگر كه حيات داشتند خصوصا قاضى خان صدر و مير جلال الدين حسن صدر و مير سيد محمد قاضى معسكر ولد مير سيد حسين مجتهد و مير صدر الدين محمد علوى محتسب الممالك و ولد مير عباس گيلانى كه از زمره علماء بود و حاجى عنايت تبريزى را بيرون آوردند.
اما اكثر مجروح و ناتوان و اعضايشان در هم كوفته شده رنگ رخسارشان به نوعى تيره و تار شده بود كه هيچيك را نمى‏توانست شناخت.
حضرت اعلى شاهى ظل اللهى از اين حال خبردار گشته بيرون تشريف آورده، امر فرمودند كه همان‏دم فصاد آورده همگى را قصد كردند. بعد از قصد اندكى بحال خود آمدند روز ديگر مير صدر الدين محمد علوى كه جگرش قصور كرده بوده برحمت ايزدى پيوست و ديگران صاحب‏فراش گشته، در تاريخ شب جمعه هشتم شهر ربيع الثانى مير جلال الدين حسين صدر نيز كه از آن كوفت تا سه ماه صاحب‏فراش بود و درد معده و اسهال علاوه آن گشته مريض و عليل شده بود دار فانى را وداع نموده به سراى باقى انتقال نمود و ديگران صحت يافتند.
از نوادر اتفاقات چنين مسموع شد كه منجمان خاصه شريفه از زايجه طالع اقدس يافته بودند كه در نصف النهار آن‏روز ذات مقدس را احتمال ضرر و آسيبى هست اما از تأثير نظرات كواكب سعد كه در آن‏وقت بكوكب عمر و دولت صاحب طالع ناظرند اميد هست كه جبران نحوست شده المى بذات مقدس نرسد در خلوتخانه خاص آن حضرت را دم‏به‏دم بحرف و حكايت مشغول ساخته‏اند كه تا انقضاى معظم تأثير حركتى از آن حضرت واقع نشود و بدين جهت تأخير در بيرون آمدن واقع شده بود كه آن حالت روى داد.
اما راقم حرف بى‏واسطه از وحيد الزمانى مولانا عليرضاى خوشنويس كه از خواص مقربان حضرت اعلى بود استماع نمودم كه از زبان الهام بيان آن حضرت تقرير مى‏كرد كه وقت بيرون آمدن خوابى بر آن حضرت غلبه كرده بى‏اختيار بخواب مى‏روند و هنوز در خواب بود كه اين قضيه سانح شد و سبب تأخير و تعويق بيرون آمدن آن خواب بى‏اختيار بود كه به نيروى بخت بيدار بر آن حضرت غلبه كرده پيش از آنكه حضرت اعلى بايوان رفته بر سرير دولت قرار گيرند اين صورت روى نمود.
آرى آن را كه حفظ الهى نگهبان است از حوادث روزگار چه ضرر و آنجا كه لطف ايزديست ثوابت و سيار را چه اثر.

1.31K viewsedited 18:05