سؤال في يزيد بن معاوية لابن تيمية

تحقيق: صلاح الدين المنجد
خباثت را می توان از این رساله فهمید

‌نمای هوایی از قلعه خیبر، که توسط امام علی (ع) فتح شد.

🔗 Shia Visuals

@BetweenDichotomies

این کتاب که توسط برینکلی مسیک (Brinkley Messick) نوشته شده، با عنوان «حکومت خوشنویسی (The Calligraphic State): سلطه متنی و تاریخ در یک جامعه مسلمان» منتشر شده است.
این اثر شانزدهمین جلد از مجموعه «مطالعات تطبیقی درباره جوامع مسلمان» است.
--------------------------------------------------------------------------------
موضوع کتاب چیست؟
موضوع اصلی کتاب، بررسی پیوند میان متن، قدرت، تاریخ و قانون در جامعه مسلمان سنتی، با تمرکز خاص بر یمن کوهستانی (به ویژه شهر اِب/Ibb) در طول قرون نوزدهم و بیستم است.
این کتاب بر چگونگی سلطه متنی (Textual Domination) شریعت بر جامعه تأکید دارد و نشان می‌دهد که این سلطه چگونه از طریق فرآیندهای سنتی انتقال، حفظ و تفسیر متون فقهی توسط طبقه علمای شیعه زیدی و شافعیان محلی اجرا می‌شد.
مسیک با استفاده از اسناد خصوصی و رسمی، و همچنین سوابق محلی از شهر اب، به بررسی دقیق روابط پیچیده‌ای می‌پردازد که ساختارهای حقوقی، سیاسی و اجتماعی را در یمن شکل داده‌اند.

نکات کلیدی تئوری:
1. برتری شفاهی بر نوشتاری (Textual Transmission): در سیستم سنتی، انتقال شفاهی (Recitation یا Audition که در منابع به samāʿ و darasa اشاره شده است)، اساسی‌ترین و معتبرترین روش کسب دانش حقوقی بود.
◦ نوشتار (kitāba) صرفاً طرح کلی و شکل دادن به حروفی بود که کلمات قابل شنیدن را نشان می‌دادند، و بیان شفاهی در جایگاه دوم قرار می‌گرفت.
◦ تلاوت شفاهی، اعتبار و اصالت را به متون می‌بخشید و حضور معتبر صدا را القا می‌کرد.
◦ این سیستم متمرکز بر شنیدن و حفظ کردن بود و دانش را با مرجعیت منبع (استاد) پیوند می‌داد.
2. عمق املایی متون شریعت: متون فقهی (مانند Al-Minhaj و Al-Mukhtaṣar)، متونی فشرده و دارای عمق املایی بودند که برای فهم آن‌ها نه تنها خواندن، بلکه تفسیر و شرح توسط معلم ضروری بود. این امر به حفظ اقتدار علما کمک می‌کرد.
3. زوال اعتبار متنی (Disenchantment): تئوری مسیک، انتقال یمن از این سیستم متنی شفاهی-محور به یک دولت-ملت مدرن بوروکراتیک را برجسته می‌کند.
◦ ورود نوآوری‌های مدرن مانند چاپ، و تدوین قانون (مانند تدوین مجله عثمانی و قانون‌گذاری‌های جمهوری‌خواهان یمن)، باعث شد تا متون شریعت خاصیت پویا و شفاهی خود را از دست بدهند.
◦ این فرآیند، متون را از سلطه تفسیری و تاریخی‌شان جدا کرد و شریعت را از یک سنت علمی به یک "قانون صرفاً حقوقی" یا "قانون کاتبانه" تبدیل نمود که دیگر نیازی به تخصص گسترده علمای سنتی نداشت.

--------------------------------------------------------------------------------
خلاصه محتوایی
کتاب «حکومت خوشنویسی» بر فرآیندهایی تمرکز می‌کند که از طریق آن‌ها، مرجعیت متنی در زمینه‌های حقوقی، آموزشی و سیاسی یمن تثبیت و سپس دگرگون شد:
بخش اول: اقتدار (Authority): این بخش به ریشه‌های متنی قانون (تبارشناسی متن) می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه متون فقهی چهار مکتب اهل سنت (به ویژه شافعی) و زیدی، به عنوان «منابع» تفسیر الهی عمل می‌کردند. این متون، که اغلب خلاصه‌نویسی شده بودند، به ابزاری اساسی برای آموزش تبدیل شدند. مسیک تضاد دیدگاه‌های شافعی و زیدی در یمن را در رابطه با نقش قلم و شمشیر و اقتدار امام بررسی می‌کند.
بخش دوم: انتقال (Transmission): این بخش نظام آموزشی سنتی را در یمن (مخصوصاً مدارس قرآنی و مدرسه) بررسی می‌کند.
• شنیدن و تکرار: آموزش پیشرفته متکی بر تکرار و حفظ متون اصلی فقه بود، که این امر انتقال «دانش شنیده‌شده» را، که بر «نوشته‌شده» برتری داشت، تضمین می‌کرد.
• فرهنگ چاپ: این بخش نشان می‌دهد که چگونه معرفی چاپ، با سیستم سنتی که در آن متون خطی (نسخه‌های دست‌نویس) توسط کاتبان حرفه‌ای تولید می‌شدند، در تضاد قرار گرفت. مقاومت یمنی‌ها در برابر چاپ، از ترس تضعیف اقتدار علمی و جلوگیری از تحریف دانش بود.
بخش سوم: تفسیر (Interpretation): این بخش به کاربرد عملی متون در جامعه شریعت‌محور می‌پردازد:
• افتا (فتاوی): مسیک نقش مفتی (صادرکننده فتوا) را بررسی می‌کند، کسی که از طریق fatāwā (فتاوا) به سوالات حقوقی پاسخ می‌داد.
• ساختار دادگاه: بخش‌هایی مانند «حضور قضایی» (muwājaha) نشان می‌دهد که چگونه قضات (qāḍī) به صورت رو در رو با شاکیان و شاهدان تعامل داشتند و در این فرآیند، زبان عرفی (ʻurf) نیز در کنار شریعت نقش ایفا می‌کرد. این ساختار به شدت با ساختارهای بوروکراتیک عثمانی و سپس جمهوری‌خواهانه که بعداً در یمن اعمال شدند، متفاوت بود.
به طور خلاصه، مسیک استدلال می‌کند که دولت خوشنویسی سنتی، نظامی بود که در آن دانش حقوقی به شدت از طریق حلقه‌های بسته کاتبان و علما، با تکیه بر سنت‌های شفاهی و حفظ متون فشرده، حفظ و کنترل می‌شد؛ اما ورود بوروکراسی و قانون‌گذاری مدرن این پیوندهای سنتی را گسست و منجر به «از دست رفتن سحر متن» شد.

ادامه پست بالا
تمثیل: اگر شریعت را مانند یک رودخانه بزرگ در نظر بگیریم، «حکومت خوشنویسی» دوره‌ای بود که در آن جریان رودخانه توسط آبراهه‌ها و کانال‌های دقیق (نسخه‌های خطی، حفظیات و تلاوت شفاهی) که فقط توسط مهندسان مجاز (علما و کاتبان) کنترل می‌شد، هدایت می‌گردید. اما ظهور دولت مدرن و چاپ، مانند ساختن سدها و لوله‌کشی‌های جدید بود که آب را به صورت مستقیم و کدگذاری شده (قانون مدون) به مردم می‌رساند و در نتیجه، نقش مهندسان قدیمی و وابستگی به جریان اصلی (سنتی) را از بین می‌برد.

شرحی در باره این کتاب را همینجا ملاحظه کنید

🔴 شب‌های بخارا این بار در قم

کتاب طه با همکاری بخارا برگزار می‌کند:

▪️ شب سالنامه‌ها و نظامنامه‌های مدارس و دانشگاه‌های ایران

🔻به مناسبت انتشار مجموعه سه جلدی مدرسه‌پژوهی توسط انتشارات طه
✍️ تألیف سیدرضا باقریان موحد


با سخنرانی:
رسول جعفریان
مقصود فراستخواه
حسن حضرتی
رضا باقریان موحد
مجید جلیسه
علی دهباشی

▪️زمان: پنج شنبه، ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت چهار بعدازظهر
▫️مکان: قم، خیابان معلم، مجتمع ناشران، طبقه سوم، سالن اجتماعات مجتمع ناشران

@bukharamag
@jafarian1964
@publisherscomplex
@tahabooks
@taha_bookstore

📚 *فرهنگ‌نامهٔ جدید تاریخ انگاره‌ها*
(The New Dictionary of the History of Ideas)
@interdisciplinarity

این مجموعهٔ عظیم شش‌جلدی، ریشه و سیر تاریخی صدها مفهوم کلیدی‌ای که هر روز برای فهم جهان به کار می‌بریم رو با جزئیات توضیح می‌ده.
منبع فوق‌العاده ارزشمند برای پژوهشگرها، دانشجوها و هر کس که عاشق تاریخ انگاره‌هاست 🔥

دانلود هر ۶ جلد در یک فایل PDF با کیفیت بالا:
[اینجا]

#تاریخ_اندیشه #فلسفه #کتاب #دانلود_رایگان

رساله ای در خط و قلم از قرن نهم هجری
اسم الكتاب: العمدة
المؤلف: عبدالله بن علي الهيتي
تحقيق: هلال ناجي
تاريخ النشر: ١٣٩٠هـ
الناشر: مطبعة المعارف ـ بغداد
نبذة عن الكتاب: رسالة نادرة في الخط لمؤلف عراقي في عصر قل العلماء في العراق لانقطاع العلم فيه!

این کتاب خاطرات حسین مظفری متولد 1317 است نیمی از آن مربوط به زندگی و خاطرات وی پیش از انقلاب تا روزهای پس از آن است. از کودکی و آموزش های مدرسه، تا دوستی با علی شریعتی و آشنا شدن با کانون نشر حقایق اسلامی محمد تقی شریعتی، آشنایی با جلال الدین فارسی و چند خاطره از او، سپس دانشجویی در دانشگاه تهران، دانشکده فنی و سپس رفتن به امریکا، نیز همراهی با جریان های اسلامی آنجا بویژه دکتر یزدی که جزئیات خوبی دارد. وی پس از انقلاب به ایران برگشته و در تشکیل سپاه مشارکت داشته که شرح آن را آورده است. پس از آن، دوره دوم زندگی وی در بخش کارهای اقتصادی و به قول خود ایشان «تولید» شروع شده که شرح مفصل آن نیمه دوم کتاب را تشکیل می دهد. خاطرات دوره پیش از انقلاب، بویژه فعالیت های او همراه با انجمن های اسلامی در آنجا، حاوی نکات خوبی است. بخش اقتصادی و فعالیت های تولیدی هم گوشه ای تاریخ اقتصادی کشور است.

عنوان کتاب بسیار گویا و صریح است. مسلمانان با متن کتاب مقدس، در فاصله قرن دوم تا پنجم هجری چه تعاملی داشته و چه نوع آگاهی هایی از آن در میان نوشته های خود آورده اند. ما همیشه اطلاعاتی در باره تورات در میان نوشته های مورخان دوره اسلامی می بینیم، آیا آنان چه قدر این متن را می شناختند، با نسخه های اصلی آشنا بودند، و چه مقدار از روایات شفاهی رایج در میان جامعه، استفاده می کردند. تواریخ اسلامی، مشحون از این مواد و تحت تأثیر آنهاست، علاوه بر این که زیر نگاه و نفوذ اسرائیلیات است. در این کتاب، به تفصیل در این باره سخن گفته شده و این کار برای کسانی که علاقه مند به تاریخ اسلام هستند، بسیار سودمند است.

یادداشت آقای رسول جزینی در باره امکان استفاده بهتر از نسخ خطی کتابخانه ها

در دو دهه اخیر، امکان دسترسی آسان به بسیاری از نسخه های خطی در کتابخانه های ایران و خارج از آن فراهم شده است. تعدادی از کتابخانه های مهم ایران مانند کتابخانه مجلس، ملی، دانشگاه تهران و غیر آن به صورت رسمی یا غیر رسمی در دسترس است. همچنین برخی کتابخانه های مهم جهان مانند کتابخانه ملی فرانسه، دانشگاه پرینستون، کتابخانه دولتی برلین، کتابخانه لیدن هلند و غیر آن، نسخه های خود را با کیفیت تصویر بسیار خوب، بارگزاری و در دسترس عموم قرار داده اند. در سال های اخیر نیز بسیاری از نسخه های خطی کتابخانه های ترکیه نیز قابل تهیه و در دسترس شده اند. در گذشته تهیه هر کدام از این نسخه ها غیر ممکن یا با مشقت و هزینه بالا همراه بود؛ از این رو انتظار است امروزه با رجوع و استفاده از این گنجینه های ارزشمند، تحول جدی در پیشرفت و توسعه مطالعات نسخه پژوهی رخ دهد. از سوی دیگر با آمدن فهارس جدید و تجمیع اطلاعات در مجموعه های مانند فنخا، و پایگاه های اطلاعاتی مانند سایت فهرستگان و غیر آن، امکان شناسایی و دستیابی به اطلاعات مدنظر هر پژوهشگر آسان تر شده است. اما باید توجه داشت بخش زیادی از اطلاعات و برافزوده های موجود بر نسخه ها، در فهارس ثبت نشده؛ و لذا هر پژوهشگر نسخه پژوه باید رجوع مستقیم و مستمر به نسخه ها را در فرایند پژوهش خود ترک نکند. استخراج و گردآوری اطلاعات فقط از فهارس قابل جستجو، و بانک های اطلاعاتی هنری نیست؛ باید گفت آنموقع کارهای ما ارزش بیشتری پیدا می کند که با جستجو مستمر در نسخه های خطی بتوانیم داده های جدیدی را استخراج، تنظیم و ارائه کنیم. وقتی به دنبال گردآوری داده های جدید مثلا درباره یک شخص، یا مکان خاص و غیر آن در دستنویس ها هستیم، لازم است دل به دریای نسخه های خطی زد؛ باید اذعان کرد فرایند این کار بعضا بسیار وقت گیر و حتی ملال آور خواهد بود و چه بسا باید صدها و صدها نسخه را دید؛ آنچه کار را دشوارتر می کند آن است که از دارا بودن هارد نسخه های آماده محروم بود و پژوهشگر خود اقدام به رجوع به سایت کتابخانه های دیجتال و کانال های نسخه ها در تلگرام کند، به ویژه با این سرعت پایین اینترنت که ما داریم. اما به هر حال زحمت و مشقت این کار در مقابل آنچه بزرگان و پژوهشگران گذشته ما در رجوع به این نسخه ها داشته اند، بسیاراندک است. امید است تدبیری اندیشه شود و یکی از خدمات کتابخانه ها و مراکز علمی مرتبط، امکان دسترس قراردادن آسان تر به این نسخه ها باشد.
هر جستجوگر در دریای نسخه های خطی با برافزوده ها و دادهای مواجه می شود که به پژوهش مدنظر او ارتباطی ندارد، البته چه بسا برخی از این داده ها به اندازه ای می رسد که انگیزه نگارش یک مقاله یا حداقل یک یادداشت را ایجاد می کند، اما بسیاری از این دادها تک اطلاع است و یا اساسا اگر واقع نگر باشیم وقت و امکان پژوهش و نگارش درباره همه آنان برای هر شخصی فراهم نیست. بنظرم نسخه پژوهان با آگاهی از عناوین پژوهش های همدیگر می توانند این اطلاعات و داده های متفرقه را با هم به اشتراک بگذارند.
@libmazaheb