🔸تحقیق تاریخی بدیع درباره زادگاه نیاکان صاحب جواهر، که در شماره 115 مجله میراث شهاب منتشر شد.

https://t.me/bazmeghodsian2

سؤال في يزيد بن معاوية لابن تيمية

تحقيق: صلاح الدين المنجد
خباثت را می توان از این رساله فهمید

‌نمای هوایی از قلعه خیبر، که توسط امام علی (ع) فتح شد.

🔗 Shia Visuals

@BetweenDichotomies

این کتاب که توسط برینکلی مسیک (Brinkley Messick) نوشته شده، با عنوان «حکومت خوشنویسی (The Calligraphic State): سلطه متنی و تاریخ در یک جامعه مسلمان» منتشر شده است.
این اثر شانزدهمین جلد از مجموعه «مطالعات تطبیقی درباره جوامع مسلمان» است.
--------------------------------------------------------------------------------
موضوع کتاب چیست؟
موضوع اصلی کتاب، بررسی پیوند میان متن، قدرت، تاریخ و قانون در جامعه مسلمان سنتی، با تمرکز خاص بر یمن کوهستانی (به ویژه شهر اِب/Ibb) در طول قرون نوزدهم و بیستم است.
این کتاب بر چگونگی سلطه متنی (Textual Domination) شریعت بر جامعه تأکید دارد و نشان می‌دهد که این سلطه چگونه از طریق فرآیندهای سنتی انتقال، حفظ و تفسیر متون فقهی توسط طبقه علمای شیعه زیدی و شافعیان محلی اجرا می‌شد.
مسیک با استفاده از اسناد خصوصی و رسمی، و همچنین سوابق محلی از شهر اب، به بررسی دقیق روابط پیچیده‌ای می‌پردازد که ساختارهای حقوقی، سیاسی و اجتماعی را در یمن شکل داده‌اند.

نکات کلیدی تئوری:
1. برتری شفاهی بر نوشتاری (Textual Transmission): در سیستم سنتی، انتقال شفاهی (Recitation یا Audition که در منابع به samāʿ و darasa اشاره شده است)، اساسی‌ترین و معتبرترین روش کسب دانش حقوقی بود.
◦ نوشتار (kitāba) صرفاً طرح کلی و شکل دادن به حروفی بود که کلمات قابل شنیدن را نشان می‌دادند، و بیان شفاهی در جایگاه دوم قرار می‌گرفت.
◦ تلاوت شفاهی، اعتبار و اصالت را به متون می‌بخشید و حضور معتبر صدا را القا می‌کرد.
◦ این سیستم متمرکز بر شنیدن و حفظ کردن بود و دانش را با مرجعیت منبع (استاد) پیوند می‌داد.
2. عمق املایی متون شریعت: متون فقهی (مانند Al-Minhaj و Al-Mukhtaṣar)، متونی فشرده و دارای عمق املایی بودند که برای فهم آن‌ها نه تنها خواندن، بلکه تفسیر و شرح توسط معلم ضروری بود. این امر به حفظ اقتدار علما کمک می‌کرد.
3. زوال اعتبار متنی (Disenchantment): تئوری مسیک، انتقال یمن از این سیستم متنی شفاهی-محور به یک دولت-ملت مدرن بوروکراتیک را برجسته می‌کند.
◦ ورود نوآوری‌های مدرن مانند چاپ، و تدوین قانون (مانند تدوین مجله عثمانی و قانون‌گذاری‌های جمهوری‌خواهان یمن)، باعث شد تا متون شریعت خاصیت پویا و شفاهی خود را از دست بدهند.
◦ این فرآیند، متون را از سلطه تفسیری و تاریخی‌شان جدا کرد و شریعت را از یک سنت علمی به یک "قانون صرفاً حقوقی" یا "قانون کاتبانه" تبدیل نمود که دیگر نیازی به تخصص گسترده علمای سنتی نداشت.

--------------------------------------------------------------------------------
خلاصه محتوایی
کتاب «حکومت خوشنویسی» بر فرآیندهایی تمرکز می‌کند که از طریق آن‌ها، مرجعیت متنی در زمینه‌های حقوقی، آموزشی و سیاسی یمن تثبیت و سپس دگرگون شد:
بخش اول: اقتدار (Authority): این بخش به ریشه‌های متنی قانون (تبارشناسی متن) می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه متون فقهی چهار مکتب اهل سنت (به ویژه شافعی) و زیدی، به عنوان «منابع» تفسیر الهی عمل می‌کردند. این متون، که اغلب خلاصه‌نویسی شده بودند، به ابزاری اساسی برای آموزش تبدیل شدند. مسیک تضاد دیدگاه‌های شافعی و زیدی در یمن را در رابطه با نقش قلم و شمشیر و اقتدار امام بررسی می‌کند.
بخش دوم: انتقال (Transmission): این بخش نظام آموزشی سنتی را در یمن (مخصوصاً مدارس قرآنی و مدرسه) بررسی می‌کند.
• شنیدن و تکرار: آموزش پیشرفته متکی بر تکرار و حفظ متون اصلی فقه بود، که این امر انتقال «دانش شنیده‌شده» را، که بر «نوشته‌شده» برتری داشت، تضمین می‌کرد.
• فرهنگ چاپ: این بخش نشان می‌دهد که چگونه معرفی چاپ، با سیستم سنتی که در آن متون خطی (نسخه‌های دست‌نویس) توسط کاتبان حرفه‌ای تولید می‌شدند، در تضاد قرار گرفت. مقاومت یمنی‌ها در برابر چاپ، از ترس تضعیف اقتدار علمی و جلوگیری از تحریف دانش بود.
بخش سوم: تفسیر (Interpretation): این بخش به کاربرد عملی متون در جامعه شریعت‌محور می‌پردازد:
• افتا (فتاوی): مسیک نقش مفتی (صادرکننده فتوا) را بررسی می‌کند، کسی که از طریق fatāwā (فتاوا) به سوالات حقوقی پاسخ می‌داد.
• ساختار دادگاه: بخش‌هایی مانند «حضور قضایی» (muwājaha) نشان می‌دهد که چگونه قضات (qāḍī) به صورت رو در رو با شاکیان و شاهدان تعامل داشتند و در این فرآیند، زبان عرفی (ʻurf) نیز در کنار شریعت نقش ایفا می‌کرد. این ساختار به شدت با ساختارهای بوروکراتیک عثمانی و سپس جمهوری‌خواهانه که بعداً در یمن اعمال شدند، متفاوت بود.
به طور خلاصه، مسیک استدلال می‌کند که دولت خوشنویسی سنتی، نظامی بود که در آن دانش حقوقی به شدت از طریق حلقه‌های بسته کاتبان و علما، با تکیه بر سنت‌های شفاهی و حفظ متون فشرده، حفظ و کنترل می‌شد؛ اما ورود بوروکراسی و قانون‌گذاری مدرن این پیوندهای سنتی را گسست و منجر به «از دست رفتن سحر متن» شد.

ادامه پست بالا
تمثیل: اگر شریعت را مانند یک رودخانه بزرگ در نظر بگیریم، «حکومت خوشنویسی» دوره‌ای بود که در آن جریان رودخانه توسط آبراهه‌ها و کانال‌های دقیق (نسخه‌های خطی، حفظیات و تلاوت شفاهی) که فقط توسط مهندسان مجاز (علما و کاتبان) کنترل می‌شد، هدایت می‌گردید. اما ظهور دولت مدرن و چاپ، مانند ساختن سدها و لوله‌کشی‌های جدید بود که آب را به صورت مستقیم و کدگذاری شده (قانون مدون) به مردم می‌رساند و در نتیجه، نقش مهندسان قدیمی و وابستگی به جریان اصلی (سنتی) را از بین می‌برد.

شرحی در باره این کتاب را همینجا ملاحظه کنید

🔴 شب‌های بخارا این بار در قم

کتاب طه با همکاری بخارا برگزار می‌کند:

▪️ شب سالنامه‌ها و نظامنامه‌های مدارس و دانشگاه‌های ایران

🔻به مناسبت انتشار مجموعه سه جلدی مدرسه‌پژوهی توسط انتشارات طه
✍️ تألیف سیدرضا باقریان موحد


با سخنرانی:
رسول جعفریان
مقصود فراستخواه
حسن حضرتی
رضا باقریان موحد
مجید جلیسه
علی دهباشی

▪️زمان: پنج شنبه، ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت چهار بعدازظهر
▫️مکان: قم، خیابان معلم، مجتمع ناشران، طبقه سوم، سالن اجتماعات مجتمع ناشران

@bukharamag
@jafarian1964
@publisherscomplex
@tahabooks
@taha_bookstore