ترجمه کتاب میشل مزاوی با عنوان «پیدایش دولت صفوی» به عربی

2018، دار الفارابی

2019 دار امجد للنشر و التوزیع

2019 چاپ عمان.
این خانم کتابی هم در باره اوضاع و احوال اجتماعی عراق در آثار جاحظ دارد.

تنفیذ فرمان شاه اسماعیل صفوی توسط شاه طهماسب در تعیین تولیت مزار حضرت فاطمه بنت موسی بن جعفر. ع و مسجد امام حسن عسکری ع در سال ۹۳۱

.
✍🏼 کتاب «محمّدِ تاریخ‌نگاران/مورخان»
(Le Mahomet des historiens)
اثری پژوهشی و در ادامه پروژه قرآن مورخان است که به‌تازگی از سوی انتشارات Cerf در پاریس منتشر شده است. این مجموعه حاصل همکاری علمی میان محمدعلی امیرمعزی، استاد مدرسه مطالعات عالی سوربن، و جان تولان، استاد تاریخ در دانشگاه نانت، است. اثر در دو جلد، با مجموع بیش از دو هزار صفحه، منتشر شده و ده‌ها پژوهشگر از کشورهای مختلف در نگارش آن مشارکت داشته‌اند.

هدف مجموعه، گردآوردن و بازنمایی تازه‌ترین پژوهش‌های تاریخی، زبان‌شناختی، و دینی درباره چهره و زمانه پیامبر اسلام (ص)، است. کتاب از دیدگاه تاریخی و تحلیلی به منابع کهن اسلامی و نیز به متون غیرمسلمان معاصر ظهور اسلام می‌پردازد و در پی آن است که تصویری چندجانبه از پیامبر (ص)، بر پایه داده‌های تاریخی و متون موجود، ارائه کند. تمرکز اثر بر بررسی روایت‌ها، زمینه‌های فرهنگی و تاریخی، و تحول تصویر محمد در منابع اسلامی و غربی است.

به گفته ناشر، این کتاب کوششی است برای گردآوری تمامی پژوهش‌های نوین درباره پیامبر اسلام در قالبی نظام‌مند و مستند، با اتکا به روش‌های جدید تاریخ‌نگاری و نقد متن. مجموعه دربردارنده مقالاتی است که هر یک به موضوعی خاص از زندگی، اندیشه، و تأثیر پیامبر اسلام در تاریخ و فرهنگ جهان می‌پردازند.

توضیحات امشب محمدعلی امیرمعزی به زبان فارسی درباره کتاب تازه‌منتشرشده «محمّدِ تاریخ‌نگاران» در آیین معرفی این اثر در پاریس برای آشنایی با این اثر، مفید و از طریق لینک زیر قابل مشاهده است.
https://www.youtube.com/live/CgmP_-70dyo?feature=shared


https://t.me/rasullib

بخش‌هایی از فهرست کتاب فوق

I. پیکره قرآنی
Le corpus coranique
(Adam Flowers)
تحلیل ساختار تاریخی قرآن، دوره‌های مکی و مدنی، و بازنمایی پیامبر در مطالعات قرآنی مدرن.

II. سنت سنی
La tradition sunnite
(Adrien de Jarmy)
بررسی نخستین روایت‌های زندگی پیامبر در منابع اهل‌سنت، از دوره اموی تا عباسی.

III. تناقض‌های سیره
Les contradictions de la Sîra (Hela Ouardi)
تحلیل ناسازگاری‌های روایی در سیره و مفهوم «زندگی‌های موازی» محمد در روایت‌های مختلف.

IV. قانون‌نامه مدینه
La « Constitution de Médine »
(Ilkka Lindstedt)
بررسی انتقادی اصالت و ساختار «میثاق مدینه» و جایگاه آن در تاریخ‌نگاری اسلامی.

V. منابع مستند سده‌های نخست اسلام
Les sources documentaires des premiers siècles de l’Islam
(Frédéric Imbert),(Mathieu Tillier)
تحلیل داده‌های کتیبه‌ای، پاپیروس‌ها و اسناد نخستین پیرامون محمد در قرون اولیه.

VI. محمد و حقوق اسلامی
Muhammad et le droit
(David S. Powers)
مطالعه مفهوم حقوقی پیامبر در فقه اولیه، موضوع ارث، نسب و فرزندخواندگی.

VII. سفر شبانه و عروج آسمانی
Le Voyage nocturne et l’Ascension céleste
(Mohammad Ali Amir-Moezzi)
تحلیل تطور روایت‌های اسراء و معراج در منابع سنی، شیعی و تطبیق میان‌فرهنگی.

VIII. چهره پیامبر در تشیع دوازده‌امامی کهن
Portrait dans le shiʿisme duodécimain ancien
(Roy Vilozny)
بازنمایی محمد در الهیات و ادبیات امامیه نخستین.

IX. آموزه‌های شیعیِ غُلات و نصیریان
La doctrine des shiʿites Ghulāt et Nusayris
(Mushegh Asatryan)
بررسی کیهان‌شناسی، نبوت و الوهیت محمد در میان غالیان و نصیریه (علویان).

X. بازنمایی‌های اباضیان
Représentations ibadites
(Cyrille Aillet) , (Enki Baptiste)
تصویر پیامبر در سنت اباضی و نقش او در مشروعیت دینی و هویت تاریخی این جریان.



بخش دوم: حوزه‌ها و تنوع‌های اسلامی از قرون میانه تا دوران معاصر
(Domaines et diversité islamiques du Moyen Âge à nos jours)

XI. عرفان در زبان عربی
La mystique de langue arabe
(Pierre Lory)
محمد به عنوان «قدیس کامل» و حضور فراطبیعی در متون صوفیانه عربی.

XII. عرفان در زبان فارسی
La mystique de langue persane
(Pierre Lory)
شکل‌گیری عرفان ایرانی، شعر نبوی و نقش محمد در عرفان کلاسیک فارسی.

XIII. عرفان ترکی
La mystique turque
(Alexandre Papas)
بازنمایی پیامبر در تصوف ترکی، مولانا و متون عبادی ترک‌زبان.

XIV. عرفان آفریقا
La mystique d’Afrique sub-saharienne
(Youssouf Sangaré)
نقش محمد در تصوف و جنبش‌های اسلامی آفریقا، از جهاد تا خلافت سوکوتو.

XV. فلسفه اسلامی کلاسیک
La philosophie islamique classique
(Meryem Sebti)
جایگاه پیامبر در معرفت‌شناسی و فلسفهٔ سیاسیِ فیلسوفان مسلمان.

XVI. اسماعیلیه
L’ismaélisme
(Daniel De Smet)
نقش دوگانه محمد و علی در باطن‌گرایی فاطمی و نزاری؛ نمادشناسی وحی.

XVII. منابع شیعی امامی در تاریخ‌نگاری و فلسفهٔ تاریخ
Les sources shiʿites imâmites, entre historiographie et historiosophie
(Mathieu Terrier)
تحلیل زندگی محمد در روایت‌های امامی و رابطه‌اش با علی و اهل‌بیت.

XVIII. بازنمایی پیامبر در اسلام (هنر تصویری)
Représenter le Prophète en islam
(Michael Barry)
سیر تاریخی تصویرگری پیامبر، از ممنوعیت‌های دینی تا هنر مغولی و صفوی.

XIX. دگرگونی‌ها و مسائل در هنرهای تجسمی معاصر
Mutations et enjeux dans les arts plastiques contemporains
(Alice Bombardier)
تحول بازنمایی پیامبر در هنر معاصر و کشمکش میان زیبایی‌شناسی و ایمان.

XX. پرده‌های بزرگ و کوچک (سینما و رسانه)
Grands et petits écrans
(Agnès Devictor) , (Amélie Neuve-Église)
بازنمایی محمد در سینما و تلویزیون، از «سیره سینمایی» تا قدرت نرم در رسانه.

XXI. ادبیات عربی کلاسیک
La littérature arabe classique
(Loïc Bertrand) , (Mathias Hoorlebeke)
نقش شاعران عرب در تکوین تصویر پیامبر و سنت ادبیِ مدح نبوی.

XXII. بازخوانی‌های ادبی مدرن
Relectures littéraires modernes
(Frédéric Lagrange)
تصویر محمد در شعر و رمان معاصر عربی، از شوقی تا نجیب محفوظ.

XXIII. تاریخ و فرهنگ تاتارهای قازان
Histoire et culture des Tatars de Kazan
(Alfina Sibgatullina) , (Gulnaz Sibgatullina)
بازنمایی پیامبر در ادبیات و فرهنگ اسلامی تاتار و درک مدرن آن در روسیه.

https://t.me/rasullib

تجلیل از مقام علمی مرحوم محمد علی معلم حبیب آبادی صاحب کتاب گرانسنگ مکارم الاثار توسط استاندار وقت آقای زاد در سالن شیر و خورشید اصفهان هفتمین جشن فرهنگ و هنر ۱۳۵۳
( آرشیو شخصی)

🥀پژوهش‌های‌اصفهان‌شناسی

https://t.me/ALI4asS

گزارش این رساله دکتری در باره منابع قرآن را پایین ملاحظه نمایید

این گزارش بر اساس بخش‌هایی از رساله دکتری سلیمان دوست با عنوان «قرآن عربی: به سوی نظریه‌ای درباره خاستگاه شبه‌جزیره‌ای» تدوین شده است که در ژوئن ۲۰۱۷ در دانشگاه شیکاگو ارائه شده است.

--------------------------------------------------------------------------------
۱. مشخصات و ساختار رساله
رساله توسط سلیمان دوست (SULEYMAN DOST) نگاشته شده و برای اخذ درجه دکتری فلسفه در گروه زبان‌ها و تمدن‌های خاور نزدیک در دانشگاه شیکاگو (CHICAGO, ILLINOIS) در سال ۲۰۱۷ ارائه شده است.
رساله شامل فهرست جداول (مانند جدول توالی مجازات در قرآن)، فهرست اشکال (مانند نقشه عربستان پیش از اسلام)، و علائم اختصاری نسخه‌های کتیبه‌ها و فرهنگ لغت‌ها است.
ساختار اصلی رساله: این اثر در چهار فصل اصلی، یک مقدمه، یک ضمیمه و یک خاتمه تنظیم شده است:
1. مقدمه: شامل مروری بر مطالعات قرآنی تا جنگ جهانی دوم، نقد رویکرد استقراض، و برنامه تحقیق برای بازبینی منابع شبه‌جزیره‌ای.
2. فصل ۱: خدایان قرآن – بت‌های عربستان.
3. فصل ۲: «پروردگارت را ستایش کن و برای او شریک قائل مشو»: واژگان دینی قرآن و پیشینه عربی آن.
4. فصل ۳: تاریخ و جغرافیای تاریخی در قرآن: از کتاب مقدس تا عربی.
5. فصل ۴: نبوت‌شناسی قرآنی در پرتو سنت‌های اخنوخ و یوبیلی.
6. ضمیمه: عیسی و انصار او: ارزیابی مجدد برخی واژگان قرضی حبشی در قرآن.
7. خاتمه: خاستگاه قرآن و مسئله منابع.
۲. زمینه تاریخی و مسئله تحقیق
پژوهش‌های قرآنی، به‌ویژه از زمان کار آبراهام گایگر در سال ۱۸۳۳، تحت سلطه گفتمان استقراض یک‌سویه بوده‌اند. این رویکرد فرض می‌کرد که محمد، به عنوان مؤلف قرآن، ایده‌های خود را از متون یهودی و مسیحی (منابع اصلی) وام گرفته است و منشأ قرآن باید در زیرمتن‌های کتاب مقدس جستجو شود.
این بحث‌ها تا جنگ جهانی دوم ادامه یافت و در این دوره، پژوهشگران با رویکردهای متضاد، برای تأکید بر ریشه‌های یهودی (مانند گایگر و توری) یا ریشه‌های مسیحی (مانند نولدکه و لامنس) در قرآن صف‌آرایی کردند. تلاش‌ها برای یافتن منابع اصلی قرآن به مشکلاتی برخورد، از جمله اینکه قرآن به ندرت نقل قول کلمه‌به‌کلمه از منبع دیگری دارد و نسخه‌های قرآنی از شخصیت‌های کتاب مقدس اغلب حاوی جزئیاتی هستند که تنها در منابع میانی یا متون مجعول (Apocryphal) یافت می‌شوند.
با این حال، فرض اساسی در کار این محققان این بود که رابطه قرآن با متون پیشین، رابطه وابستگی است. این فرض منجر به این شد که مطالعات قرآنی در مقایسه با مطالعات کتاب مقدس، در زمینه نقد تاریخی متون عقب بماند، زیرا روش‌هایی مانند تاریخچه شکل (Formsgeschichte) و تاریخچه ویرایش (Redaktionsgeschichte) به دلیل ماهیت متن قرآن و کمبود منابع اولیه اسلامی (پیش از قرن نهم میلادی) قابل اجرا نبودند.
کشف دست‌نوشته‌های صنعاء در دهه ۱۹۷۰ تأیید کرد که متن قرآن (هرچند با تفاوت‌هایی) زودتر از آنچه تصور می‌شد، یعنی پیش از تلاش عثمان برای استانداردسازی متن، وجود داشته است. این کشف، فرضیه جان وانزبرو مبنی بر تشکیل متأخر قرآن در مراکز ربانی عراق را تضعیف کرد. بنابراین، مشخص شد که زمینه تألیف قرآن (اوایل قرن هفتم در حجاز) از زمینه تفسیر قرآن (اوایل قرن نهم در بغداد) فاصله زیادی دارد. این شکاف زمینه‌ای، تفسیرهای متأخر مسلمانان را، که اغلب به سمت خوانش «شمالی» (یهودی-مسیحی) متمایل بودند، مشکوک می‌سازد.
۳. برنامه تحقیق: تمرکز بر خاستگاه شبه‌جزیره‌ای
رساله حاضر قصد دارد توازن را در تحقیقات قرآنی اصلاح کند و قرآن را در پرتو منابع شبه‌جزیره‌ای (Arabian Peninsula) بخواند. این کار با این هدف انجام می‌شود که نشان داده شود قرآن در محیط عربیِ خود، کمتر منزوی و منحصر به فرد به نظر می‌رسد.
روش‌شناسی: رساله بر مبنای این فرض استوار است که اسکلت صامت (consonantal skeleton) متن عثمانی قرآن از اواسط قرن هفتم میلادی نسبتاً دست‌نخورده باقی مانده و قدیمی‌ترین شواهد مستند را ارائه می‌دهد. نویسنده از استفاده از منابع روایی متأخر مسلمان (مانند سیره، تفسیر، و حدیث) که مربوط به اواسط قرن هشتم به بعد هستند، اجتناب می‌کند، مگر آنکه با شواهد مستند تأیید شوند.
منابع اولیه مورد استفاده:
1. مجموعه بزرگ کتیبه‌ها و گرافیتی‌ها از شبه‌جزیره، از جمله کتیبه‌های جنوب قدیم عربستان (OSA)، شمال قدیم عربستان (ANA)، نبطی، سینائی، پالمیری و در مواردی یونانی، لاتین و سریانی. این منابع کوتاه و غیرخطابی هستند اما تاریخ‌گذاری آن‌ها مربوط به دوره پیش از اسلام است و به مطالعه واژگان و اسامی خاص کمک می‌کنند.
2. منابع یهودی و مسیحی که به وضعیت کانونی نرسیده‌اند، مانند کتاب یوبیلی‌ها و کتاب اخنوخ. این متون، به‌ویژه به دلیل تأثیرشان بر یکتاپرستی جنوب عربستان و کلیسای حبشی، بررسی می‌شوند.
۴. یافته‌ها و محتوای کلیدی فصول
الف) خدایان قرآن و بت‌های عربستان (فصل ۱)

نویسنده استدلال می‌کند که نام‌گذاری الهی در قرآن منحصراً عربی است و از بت‌های شمال و جنوب شبه‌جزیره عربستان نشئت می‌گیرد.
• الهه‌های سه‌گانه: اللات، العزّی و مَنات، که در قرآن (سوره نجم) ذکر شده‌اند، حضور قوی در شمال و جنوب شبه‌جزیره دارند. اللات در کتیبه‌های نبطی و صفایی به‌عنوان الهه‌ای مهم با نام یونانی آلیلات (Alilat) شناخته شده است. مَنات (mnwtw) در حجاز نبطی‌ها، به‌ویژه در مدائن صالح (حِجر)، شناخته شده بود.
• بت‌های نوحی: ود، سُواع، یغوث، یعوق و نَسر، که در سوره نوح ذکر شده‌اند، بیشتر در کتیبه‌های جنوب عربستان قابل تأیید هستند. ود (Wadd) خدای قمری مِینایی‌ها بود. نَسر (Nasr) نیز در کتیبه‌های جنوب قدیم عربستان یافت می‌شود.
• الله و الرحمن: نام الله به عنوان اسم خاص خدای قرآنی، ریشه در شمال عربستان (در لِحیان و نبطیه) دارد. در حالی که الرحمن (al-Raḥmān) به احتمال بسیار قوی از جنوب عربستان منتقل شده است؛ در کتیبه‌های متأخر سبایی (Late Sabaic)، این نام (rḥmnn) عنوان خدای یکتاپرستان (یهودی و مسیحی) بود.
ب) واژگان دینی قرآنی (فصل ۲)
این فصل نشان می‌دهد که برخی از محوری‌ترین مفاهیم دینی قرآن ریشه در زبان‌های کتیبه‌ای عربی دارند، نه فقط در زبان‌های کتاب مقدس.
• حَمد (ḤMD): این مفهوم محوری در قرآن (مانند الحمد لله) در زبان سوریایی مجهول است، اما به‌شدت در کتیبه‌های سبایی، به ویژه در ارتباط با خدای قمری الْمَقَه (ʾ lmqh) و بعدها الرحمن، رایج است.
• شِرک (ŠRK): اصطلاح شِرک (شریک قائل شدن برای خدا)، که مفهوم ضدتوحیدی اصلی قرآن است، در زبان‌های سامی غیرعربی هم‌ریشه شناخته شده‌ای ندارد. اما هم در کتیبه‌های شمال و هم جنوب عربستان، این واژه در معانی شراکت (اقتصادی/اجتماعی) و بعداً در دوره یکتاپرستی، در معنای مذهبی (شریک قرار دادن برای خدا) به کار رفته است.
• لغات فقهی: اصطلاحات مربوط به طهارت و قوانین مذهبی مانند طُهر (ṭhr)، غَسل (ghsl) و حیض (ḥyḍ) و همچنین قوانین وقف حیوانات (مانند بَحیرة) با اصطلاحات موجود در کتیبه‌های جنوب عربستان، به‌ویژه در متون هارامی، همخوانی نزدیکی دارد.
ج) تاریخ و جغرافیای تاریخی (فصل ۳)
نویسنده استدلال می‌کند که جغرافیای تاریخی قرآن عمدتاً در محدوده شبه‌جزیره و به‌طور خاص در عربستانِ بطلمیوسی (از یمن تا سینا) قرار دارد.
• پیامبران عربی: داستان‌های عاد، ثمود و مدین یک فاز مشخص عربی از تاریخ در قرآن را تشکیل می‌دهند. ثمود (قَوم صالِح) با حِجر نبطی (مدائن صالح) مرتبط است. عاد (قوم هود) با إرَم ذَات الْعِماد (ارَم ستون‌دار) و وادی رَم، در مرزهای نبطیه، مرتبط است. مدین (قوم شعیب) با بندر تجاری لیوکه کُمه (احتمالاً العیکه) مرتبط است. نابودی این اقوام به عنوان درسی برای مردم معاصر قرآن و به دلیل نزدیکی جغرافیایی آنها مورد تأکید قرار گرفته است.
• رویدادهای جنوب: اشاره به قوم سَبَأ و نابودی آنها توسط سیل عَرِم (که عَرِم در کتیبه‌های سبایی به معنای سد است) نشان‌دهنده گنجاندن رویدادهای مهم محلی در حافظه تاریخی قرآن است.
د) نبوت‌شناسی قرآنی (فصل ۴)
نبوت‌شناسی قرآن منحصربه‌فرد است؛ شخصیت‌های کتاب مقدس به الگوهای (Typoi) پیامبری تبدیل می‌شوند که پیوسته مردم را به یکتاپرستی می‌خوانند.
• الواح آسمانی: مفهوم صُحُف (صحف ابراهیم و موسی) و لوح محفوظ در قرآن با ایده الواح آسمانی در کتاب یوبیلی‌ها و کتاب اخنوخ موازی است. در هر دو سنت، الواح آسمانی نه تنها منبع وحی و کتاب مقدس هستند، بلکه شامل سوابق اعمال و سرنوشت کل خلقت می‌باشند.
• شخصیت‌های کلیدی: ابراهیم در قرآن به‌عنوان یک حنیف و یکتاپرست خودآموخته معرفی می‌شود؛ روایت قرآنی از کشف یکتاپرستی ابراهیم با مشاهده ستارگان، ماه و خورشید، بازتاب گسترده‌ای از روایت‌های آخرالزمانی مانند کتاب یوبیلی‌ها و مدراش هاگادول یمنی دارد.
• واژگان حبشی: برخی از اصطلاحات فنی مسیحی در قرآن، به‌ویژه در مورد عیسی، با واژگان حبشی (گِعِز) هم‌ریشه هستند، مانند حَواری (Ḥawāreyā)، مائده (Māʾ edd) و منافق (Manāfeq). این امر نشان‌دهنده پیوند واژگانی با سنت حبشی است که ممکن است از طریق جنوب عربستان به حجاز رسیده باشد.

--------------------------------------------------------------------------------
۵. نتیجه‌گیری کلی
این رساله نشان می‌دهد که قرآن تداوم موضوعی و واژگانی قوی با منابع پیشااسلامی موجود در شبه‌جزیره عربستان دارد و بیش از آنکه پژوهشگران مدرن ارزیابی کرده‌اند، مدیون فرهنگ دینی جنوب عربستان و حبشه است. این نتیجه‌گیری توازن رویکرد غالب (مبتنی بر منابع شمالی) را به چالش می‌کشد و استدلال می‌کند که زمینه‌های تفسیری متأخر مسلمانان، که عمدتاً در مراکز یهودی و مسیحی فلسطین و بین‌النهرین شکل گرفت، باعث شد تا ریشه‌های عربی متن قرآن در سایه قرار گیرد