దైవం మానుష రూపేణ...
__________________________

పొద్దున్న తాను ఆఫీసుకు వెళ్లబోతూ మాఅబ్బాయి నా దగ్గరకు వచ్చి “అమ్మా నీ సామాన్లూ బట్టలూ అవీ సర్దుకుని సాయంత్రం నేను తిరిగి వచ్చేసరికి తయారుగా ఉండు” అన్నాడు. నేనే ఊరు వెళ్ళాలి? సామాను సర్దుకోవడమేమిటి? అనుకుంటూ ఆశ్చర్యంగా వాడి ముఖంలోకి చూసేను. నా భావం గ్రహించిన వాడిలా “చూడమ్మా మన వివేక్ ని వెల్లూరు తీసుకెళ్లి ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలో చేర్పించాలి. వాడక్కడ హాస్టల్లో ఉంటాడు. ఇక్కడ ఇంటి దగ్గర నేనూ నీ కోడలూ మా ఉద్యోగాల్లోనూ వ్యవహరాల్లోనూ తీరుబడి లేకుండా ఉంటాము. నిన్ను చూసుకోవడానికి మాకు వీలు పడదు. అందు చేత నిన్ను వృధ్ధాశ్రమంలో చేర్పించాలని నేనూ నీ కోడలూ నిశ్చయించుకున్నాము” అన్నాడు. నేను మౌనంగా విని ఊరుకున్నాను. అలా ఉండడం నాకలవా టయి పోయింది. లేక పోయినా వారిద్దరూ నిశ్చయించేసుకున్నామని చెప్పాక నేను చేయగలిగిందేముంది?
*
నేను నా కున్న మూడు నాలుగు కాటన్ చీరలూ రోజూ పూజ చేసుకునే చిన్నరామ పట్టాభిషేకం పటమూ చదువుకునే పూజా పుస్తకాలూ ఒక పాత పెట్టెలో సర్దుకున్నాను. సర్దుకోవడానికి నా కింకే మున్నా యి కనుక ? సాయంత్రం అబ్బాయీ కోడలూ తిరిగి వచ్చేసరికి నేను తయారు గానే ఉన్నాను. రాగానే మా కోడలు మా అబ్బాయితో “చూడండీ మీరు ఈవిణ్ణి అక్కడ దించేసి రండి. ఈ లోగా నేను మనిద్దరికీ వంట చేసేస్తాను” అంది. మా అబ్బాయి “అలాగే” అంటూ “పదమ్మా” అన్నాడు. కొడుకునూ కోడల్నీ వదలిపెట్టి వెళ్లాలనగానే ఒక్కసారిగా నా కళ్లల్లో నీళ్లు తిరిగాయి. అవి తుడుచుకుంటూ మా కోడలి వైపు చూసి “చూడమ్మా, నేనేమైనా ఎప్పుడైనా అనకూడని మాటలేవైనా అని నిన్ను బాధ పెట్టి ఉంటే క్షమించు. మీరిద్దరూ కలసి సుఖంగా ఉండాలన్నదే నా కోరిక. ఆ రాము మిమ్మల్ని చల్లగా చూడాలని కోరుకుంటున్నాను” అన్నాను. “ఈ మొసలి కన్నీళ్ళకేం లెండి? మీరెలాంటి వారో చిన్నప్పటి నుంచీ ఆయన్నెలా పెంచారో ఆయనకీ నాకూ బాగా తెలుసు. మా బ్రతుకులెలా సుఖంగా బ్రతకాలో కూడా మాకు తెలుసు. ఎవరి కోసమో మా జీవితాల్లో ఆనందాన్ని వదులుకోలేము” అంది. మా వాడందుకుని “అవును డియర్ మా అమ్మ నన్నెన్నడూ ప్రేమగా చూసుకో లేదు. ఇంట్లో ఉన్న డబ్బులేవో మా బాబాయిలకి పుస్తకాలూ బట్టలు కొనడానికే సరిపోయేవి. నా పుట్టిన రోజు ఒక్కసారి కూడా కేక్ కోసి ఫ్రెండ్సుతో సరదాగా గడుపుకోనివ్వ లేదు మా అమ్మ. కొద్దిగా రూపాయి చాక్లెట్లతో సరి పెట్టుకోమనేది. నా మీద ఈ విడకు ప్రేమ ఆనాడూ పొంగి పోలేదు. ఈనాడూ లేదు. ఈ విడ నాకు దూరం గా ఉంటేనే బాగుంటుంది” అన్నాడు. నేను కన్నీళ్ళు దిగ మ్రింగుకున్నాను. ఇంకేం చేయగలను కనుక?
*
ఆటో వృధ్దాశ్రమం వైపు పరుగులు తీస్తుంటే దానిలో కూర్చున్న నాలో బాల్యస్మృతులు సుడులు తిరుగు తున్నాయి. మా నాయన మా ఊరి పట్వారీ. చాలా నిజాయితీగానూ గౌరవంగానూ బ్రతికాడు. ఆయనకు మేం ఆరుగురు సంతానం. అందరూ ఆడపిల్లలమే. మగ పిల్లవాడు కావాలని పిల్లల్ని కంటూ వచ్చారేమో నేను కూడా అడపిల్లనై పోవడంతో ఇంక చాలించాలనుకుని నాకు శాంతి అని పేరు పెట్టుకున్నారు. వారసత్వంగా వచ్చిన పొలాల మీద రాబడితో బ్రతుకీడుస్తున్న మాకు మా అక్కల పెళ్లిళ్ల కోసమే ఆస్తంతా అమ్ముకోవలసి వచ్చింది. నా వంతు వచ్చేసరికి ఏ పొలాలూ మిగిల్లేదు. నా పెళ్లి ఎలా చేయాలా? అని మా నాయన దిగులు పడుతుండే వాడు. వృధ్ధాప్యంలో మా నాన్న నా పెళ్ళి గురించి పడే దిగులు చూస్తే నాకు బాధనిపించేది. అలాటప్పుడు “నేను క్రైస్తవం తీసుకుని నన్ గా ఉండిపోతాను నాన్నా పెళ్ళే చేసుకోను” అనే దాన్ని. నా మాటలు వారిని మరింత బాధించేవో ఏమో? “అవేం మాటలమ్మా ఇంత బ్రతుకూ బ్రతికి నిన్నలా కానిస్తామా? నేను నమ్ముకున్న శ్రీనివాసుడు మనల్ని కరుణించక పోడు మనకో దారి చూపించకా పోడు” అనే వాడు. అలాగే మా పక్క ఊరి అబ్బాయితో నాకు సంబంధం కుదిరి పెళ్ళి జరిగింది. మా ఆయనకు అరడజను మంది తమ్ముళ్ళూ చెల్లెళ్ళూ. అందరి బాధ్యతా ఆయన మీదనే ఉండేది. చేసేది స్కూలు టీచరు ఉద్యోగం. మా అత్తగారికి నేనంటే సుతరామూ ఇష్టం ఉండేది కాదు. కావలసినంత కట్నం తేలేదనీ ఏటా పెట్టుపోతలూఅవీ లేవనీ నన్ను సూటి పోటి మాటలతో బాధించడమే కాకుండా ఎప్పుడైనా జుట్టుపట్టుకుని ఈడవడం కొట్టడం కూడా జరిగేవి. కాని ఆవిడ ఏం అన్నా ఏం చేసినా కూడా నేను ఆ విషయాలు మా ఆయనకు గాని మా పుట్టింటి వారికి గాని చెప్పి ఎరగను. మా ఆయన ఇంట్లో ఏం జరుగుతున్నదీ పట్టించుకునే వాడు కాదు. వచ్చిన జీతమంతా వాళ్ళమ్మగారి చేతుల్లోనే పోసే వాడు. స్కూల్ అయిపోగానే వచ్చి రామకృష్ణా మిషన్ కి వెళ్లి అక్కడ భగవద్గీత చదువుకోవడమో యోగ ధ్యానం చేయడమో చేసేవాడు. మా అత్తగారు మా మరుదు లకీ మరదళ్ళకీ వాళ్ళ కష్టాలన్నిటికీ నేనే కారణం అంటూ విషం నూరి పోసేది. ఇలా ఉంటుండగా నాకు గర్భం రావడం ఈ కొడుకు పుట్టడం జరిగింది. వీడు పుట్టగానే ఆ డాక్టరమ్మతో నాకు అపరేషన్ చేసేయమని ప్రాధేయ పడ్డాను. ఒక్క బిడ్డతో ఆపరేషనేమిటని ఆవిడ మొదట నిరాకరించింది కాని మ

రొక బిడ్డను కనిపెంచే పరిస్థితు లు మాకు లేవని చెప్తే విని అంగీకరిచింది.
వీడు పుట్టి పెరిగి స్కూలుకు వెళ్ళే వయసొచ్చాక వీడు వాళ్ళ నాయనమ్మతో తగవులాడే వాడు. తిట్టేవాడు “ముసలి దెయ్యమా మా నాయన కష్టపడి సంపాదిస్తున్నాడు. మా అమ్మ శుధ్ధ మొద్దు. ఆమెకేం తెలీదు. అందుకే నీ ఆటలిలా సాగుతున్నాయి” అనే వాడు. వాడేమన్నా సరే వాడున్నంత సేపూ మా అత్త నోరెత్తేది కాదు. కాని వాడటు వెళ్ళగానే నా మీద విరుచుకు పడేది. “ ఎంత నంగనాచివే పిల్లాణ్ణి ఎలా పెంచుతున్నావో చూడు. నువ్వు నూరి పోసి వాణ్ణి మా మీదకు ఉసి గొల్పక పోతే వాడు నన్నిన్ని మాట లనగలిగే వాడా ” అనేది. ఒకొక్క సారి కోపంతో ఊగి పోయి నేను అన్నం తింటున్న కంచంలో నీళ్లు తెచ్చి పోసేది. నేను మౌనం గానే సహించి ఆ నీళ్ళు వంపేసి ఆ అన్నమే తినేదాన్ని. అన్నం పరబ్రహ్మ స్వరూపం కదా? పారేయడానికి ఇష్ట పడే దాన్ని కాదు.
జీవితం ఇలా సాగుతుండగా మా అబ్బాయి ఇంజనీరింగు కాలేజీలో చేరే నాటికి మా మరుదులు మరదళ్లు వాళ్ళ వాళ్ళ జీవితాలలో స్థిరపడ్డారు. కాని వాళ్లెవ్వరూ వాళ్ళ అన్న గురించి కాని మా గురించి కాని పట్టించు కునే వారు కాదు. వాళ్లెప్పుడైనా ఇంటికి వస్తే మా అత్తే వాళ్ళకి కావలసిన సంభారాలన్నీ మూటలు కట్టి ఇచ్చేది. ఆవిడిలా సంసారాన్ని దోచి పెడుతున్నా నేనేమీ అనకపోవడంతో మా అబ్బాయికి వళ్ళు మండి పోయేది. పాపం కాలేజీకి వెళ్ళే కుర్రాడికి మూడు చొక్కాలే ఉండేవి. బస్సులో పడి పోయే వాడు. సరదాలు తీర్చుకుందికి కావలసిన డబ్బులుండేవి కాదు. వాళ్ల నాయన నడిగితే నాయనమ్మనడగమనే వాడు ఆవిడేమో “పైసలైక్కడున్నాయి. అన్నీ ఇంటికే ఖర్చయి పోలా? ” అనేది. ఒక రోజు ఒళ్లు మండిన నా కొడుకు వాళ్ళ నాయనని తిట్టి పోసేడు. “ నీ లాటి చేత కాని దద్దమ్మలు పెళ్ళిళ్లు చేసుకో కూడదు. ఏ హిమా లయా ల్లోనో సన్యాసులుగా బ్రతకాలి. అప్పుడు నాకీ దరిద్రపు పుట్టుక తప్పి ఉండేది ” అన్నాడు. ఆ రాత్రి మా ఆయన నా చేతులు పట్టుకుని వలవలా ఏడ్చాడు. “ శాంతీ నీకు నేను తీరని అన్యాయం చేసేను. నన్ను క్షమించు శాంతీ” అన్నాడు. ఆయనలా ఏడుస్తున్నా నా కంటిలో కన్నీటి చుక్క రాలేదు. నా గుండె ఎప్పుడో బండబారి పోయింది. అది కరిగితే గదా కన్నీరు వచ్చేది? నా మౌనం మా ఆయనను మరింత బాధ పెట్టి ఉండవచ్చు. “నేను పాపిష్టి వాణ్ణి శాంతీ భర్తగా నా బాధ్యతలు నెరవేర్చ లేదు. సరికదా నువ్వేనాడైనా తిన్నావా లేదా అని కూడా అడగ లేదు. నగల సంగతి అటుంచు కనీసం మంచి చీరైనా నా చేతులతో కొనిపెట్టి ఎరగను. మా అమ్మా వాళ్ళూ నిన్ను అనరాని మాటలంటూంటే విననట్లుగా దూరంగా వెళ్లి పోయే వాడిని కాని వాళ్ళని వారించే వాడిని కాదు. నాలో మానవత్వం కూడా నశించింది. నన్ను క్షమించు శాంతీ ” అంటూ ఏడుస్తూనే ఉన్నాడు. ఆయనలాఎంత సేపు ఏడ్చినా నా మనసు కరగ లేదు. నేను నా మౌనం వీడ లేదు.
*
ఆ అర్థ రాత్రి ఎప్పుడో మా ఆయన మెడకు ఉరి వేసుకుని చనిపోయాడు. పొద్దున మేము లేచి చూసేసరికి ప్రాణం లేదు. మాకు దగ్గరి బంధువులు తెలిసిన లేడీ డాక్టరు సాయంతో ఆయన గుండె ఆగి చనిపోయాడని చెప్పి నమ్మించి దహన సంస్కారాలు జరిపించాము. ఆయన చేసిన జీవిత భీమా డబ్బులు వస్తే వాటిని తరవాత కొన్నాళ్ళకు మా అబ్బాయి తాను కొంటున్న 2 Bed room flat కోసం వాడుకున్నాడు. అప్పుడూ నేనేమీ మాట్లాడ లేదు. ప్రతి నెలా కాగితాల మీద నా సంతకం తీసుకుని నా కొచ్చే పెన్షను డబ్బులు కూడా వాడే తీసుకునే వాడు. “నీకు డబ్బు విలువ తెలీదమ్మా. నీ చేతిలో రూపాయి నిలవదు. ఏ దాన ధర్మాలకో వాడేస్తావు. నీ వాళ్ల అవసరాలు కూడా నీకు పట్టవు” అనే వాడు. “ నువ్వు ఏ హిమాలయాల్లోనో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండాల్సిన సాధ్వివి. ఇక్కడుండాల్సిన దానివి కాదు ” అని కూడా అనే వాడు. వాడూ మా కోడలూ నన్నెన్ని సూటి పోటి మాటలన్నా నాలో చలనముండేది కాదు. మా అత్తవారింట్లో నా కాపురం లోనే నా మనస్సు కొయ్యబారి పోయింది. వీళ్ళ మాటలూ చేష్టలూ ఇంక నన్నేం బాధ పెడతాయి? నాకే బాధా లేదు. వాళ్ళేమన్నా ఎప్పటి లాగే నా మౌనమే దానికి సమాధానం.
*
వేగంగా వెళ్తున్నఆటో ఒక్క సరిగా స్లో చేసేడేమో ఆ కుదుపుకి నేను ఈ లోకం లోకి వచ్చి పడ్డాను. ఆటో అతను రేర్ వ్యూ మిర్రర్ సరి చేసుకుంటుంటే దానిలో నా ముఖం నాకు కనిపించి నాకు నవ్వు తెప్పించింది. చాలా ఏళ్లుగా నేను అద్దంలో ముఖం చూసుకుని ఎరగను. జుట్టంతా తెల్లగా పండిపోయి ముఖం నిండా ముడతలతో నేను మా అమ్మమ్మలా తయారయ్యేను. ముఖంలోని ముడతలన్నీ నేననుభవించిన బాధలకు చిహ్నాలై ఉంటాయి. నేను తెలిసి ఏ పాపమూ చేయలేదే? మరి నాకే ఎందుకీ బాధలన్నీ. గత జన్మల పాప ఫలితమా? నాకీ జన్మల మీదా సంచిత పాపకర్మల మీదా నమ్మకం లేదు. మరెందుకు నాకీ కష్టాలు? సమాధానాలు దొరకని ప్రశ్నలు నన్ను చుట్టు ముట్టేయి. నేను శ్రీ రామ భక్తురాలిని. అన్నిటికీ ఆయననే నమ్ముకుని నిరంతంరం పూజలు చేసే దానిని. అయినా ఎందుకిలా? నేను చేసిన పూజలన్నీ నిష్ప్రయోజన మేనా? ఒక్క సారిగా నాకు నా రాముడి మీదనే కోపం వచ్చింది. నా కష్టాలన

్నిటికీ కారణం ఆ రాముడే అనిపించింది. భక్తుల కష్టాలు తీర్చ లేని వాడు భగవంతుడెలా అవుతాడు? నేనిలా ఆలోచిస్తూ ఉండగానే వృధ్ధాశ్రమం దగ్గర ఆటో ఆగింది. నేను దిగుతుంటే నా సగం చిరిగిన హవాయి చెప్పు లోంచి ఒక సూది మొన దేరిన రాయి బలంగా గుచ్చుకుంది. “అమ్మా.. రామా..” అంటూ గట్టిగా అరిచి బాధతో కూలబడ్డాను. ఇంతలో రోడ్డుకి అవతల వైపున నిల్చున్న ఆయన- చూడ్డానికి పెద్ద ఆఫీసర్లా కనపడుతున్నాడు - వడివడిగా నా దగ్గరకొచ్చి లేవదీస్తూ “ఏమయిందమ్మా?” అంటూ నా ముఖంలోకి చూసేడు. నేనతణ్ణి గుర్తు పట్ట లేదు కాని అతడు నన్ను గుర్తు పట్టినట్టున్నాడు. “అమ్మా మీరా ? మీరిప్పుడు నన్ను గుర్తు పట్ట లేరు, కానీ చిన్నప్పుడు నేనో అనాధనమ్మా. నన్ను మీరు దగ్గరకు చేరదీసి మిగిలి పోయిన అన్నం అదీ పెట్టి నా అకలి తీర్చే వారు. ఒకొక్కప్పుడు మీ కోసం ఉంచుకున్న అన్నంలోదే నాక్కూడా కొద్దిగా పెట్టే వారు. మీ మరుదులవి పాత పుస్తకాలూ బట్టలూ అవీ నాకు ఇచ్చేవారు. ఎప్పుడైనా నేను చిరిగిన చొక్కాతో కనిపిస్తే ఇప్పి ఇవ్వమని చెప్పి అప్పటికప్పుడు కుట్టి ఇచ్చేవారు. నేను ఏదైనా బాధతో ఉన్నాననిపించి నప్పుడు నన్ను దగ్గరకు తీసుకుని తల నిమిరి నాకు ధైర్యం చెప్పే వారు. రోజులెప్పుడూ ఒకేలా ఉండవనీ కష్టపడి చదువుకుంటే జీవితంలో ఎంతో ఎదగవచ్చనీ చెప్పే వారు. అందరూ నన్నో వీధి కుక్కను చూసినట్లు చూసి ఏ కొంచెమో దానం చేసే వారే కానీ మీలా నన్ను తాకడానికిష్టపడే తల్లులెవరూ ఉండే వారు కారమ్మా” అన్నాడు. ఇలా మాటలు చెబుతూనే అర్భకంగా ఉన్న నన్ను రెండు చేతులతో ఎత్తుకుని తీసుకెళ్ళి రోడ్డు కవతల ఆపి ఉన్న తన కారు వెనుక సీటులోకి చేర్చాడు. నా కాలికయిన గాయంలోంచి రక్తం కారుతుండడం చూసి తన రుమాలుతో గాయాన్ని అదిమి పట్టుకుని తన భార్యను పిలిచి డెట్టాల్ కాటనూ బేండేజీ తెమ్మని చెప్పాడు. ఆమె దగ్గర్లోని మెడికల్ షాపునుంచి అవి తేగానే తన దగ్గరున్న వాటర్ బాటిల్లోని నీళ్ళతో నా పాదం శుభ్రంగా కడిగి డెట్టాల్ రాసి కాటన్ పెట్టి బేండేజీతో కట్టు కట్టాడు. కొద్దిగా నొప్పిగా ఉన్నా రక్త స్రావం ఆగి పోయింది. “శారదా నువ్వు అమ్మను చూస్తుండు” అని తన భార్యకు చెప్పి దగ్గర లో ఎక్కడినుంచో ఒక నర్సును వెంటపెట్టుకుని వచ్చి 😭. Injection ఇప్పించేడు. అంత సేపూ అతడి భార్య నాకు కాలు రాస్తూ కూర్చుంది. ఇదంతా వింతగా చూస్తూ నిల్చున్న నా కొడుకుతో “చూడు మిస్టర్. నీకు కన్నతల్లి భారమై పోయి ఉండవచ్చు. కాని నాకు అన్నం పెట్టిన అమ్మ భారం కాదు. నేనీ ఊరికి Deputy collector ని. నువ్వు అమ్మను వృద్ధాశ్రమంలో విడచి పెట్టడానికి వచ్చావు. నేను అమ్మను నాతో తీసుకెళ్తున్నాను. “మా అమ్మ మా ఇష్టం” అంటూ అభ్యంతరం చెప్పడానికి ప్రయత్నించేవో తల్లిని సరిగా చూసుకోని నేరానికి నెల నెలా వచ్చే ఆమె పెన్షను కాజేస్తున్నందుకూ నీ మీద చర్య తీసుకుంటాను. మీ నాయన ఎలా చనిపోయిందీ నువ్వు L.I.C డబ్బు ఎలా కాజేసిందీ కూడా నాకు తెలుసు. మీ గురించి అన్నీ తెలుసుకుంటూనే ఉన్నాను.అమ్మను చూసుకుంటూనే ఉన్నావు కదా అని ఇన్నాళ్ళూ మీవిషయంలో కలుగ జేసుకోలేదు ” అన్నాడు. అది విన్న మా అబ్బాయి మౌనంగా ఉండి పోయేడు. అతడు వాళ్లావిడతో “శారదా నువ్వుడ్రైవ్ చేయి నేను అమ్మను పట్టుకుని కూర్చుంటాను” అంటూ వచ్చి నా పక్కని కూర్చున్నాడు. ఆమె కార్ స్టార్ట్ చేసి కొంచెం దూరంలో మలుపు తిప్పగానే నాకు పెద్ద రామాలయం కనిపించింది. అప్రయత్నంగానే నేను రెండు చేతులూ జోడించి ఎత్తి నమస్కరించుకున్నాను. ఆలయం లోపల్నించి నా రాముడు “చూసేవా అమ్మా ఇందాక బాధతో నువ్వు రామా అని పిలవగానే వెంటనే నీ దగ్గరకు వచ్చేసాను కదా?” అంటున్నట్లు అనిపించిది.