👨‍💻በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ለሃሰተኛ መረጃዎች በተደጋጋሚ መጋለጥ በምክንያታዊ አስተሳሰብ እና በውሳኔ አሰጣጥ ችሎታዎ ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ እንዳለዉ ያውቃሉ❓

🚫False Claim: A viral video circulating on social media does NOT show famine in Tigray! Reports indicate a severe drought & hunger crisis in the region, but this specific video is false. Check out the details and the real story behind it.👉 https://haqcheck.org/does-this-video-show-famine-in-tigray/

#በዛሬው_ከውሸቱ_ባሻገር_ፕሮግራማችን

❓ብሔራዊ ባንክ በህጋዊ እና በጥቁር ገበያ መካክል ያለዉን ልዩነት በ95 በመቶ ሊቀንስ ነው?፣ የአሜሪካ መንግስት በኢትዮጵያ ላይ ማዕቀብ ጥሏል?፣ እና ጃልመሮ ከታንዛኒያ ተመልሶ በሰላም ወደ ሰራዊቱ ተቀላቅሏል ስለሚለዉ መረጃ? እንዲሁም ከውጭ ኬንያ ግማሹን ግዛቶቿን ለቻይና ሸጠች? የሚሉትን አሳሳችና ሃሰተኛ መረጃዎችን እንፈትሻለን።

ይከታተሉን 👉https://youtu.be/v58zYrPBofo

ዲጂታል ወለድ ድካም (digital burnout)

ዲጂታል ወለድ ድካም፡ ማለት የዲጂታል መሳሪያዎችን እንደ ስልክ፣ ኮምፒውተር፣ ታብሌት እና ቲቪ የመሳሰሉት ላይ ከመጠን በላይ ጊዜ በማሳለፍ የሚፈጠር የስሜት ፣ የአካል እና የአዕምሮ ድካም ነው። ይህ የዲጂታል ወለድ ድካም የአንድን ግለሰብ ምርታማነት እና ተነሳሽነት ይቀንሳል እንዲሁም አጠቃላይ የድካም ስሜት ሊያስከትል ይችላል፡፡

የዲጂታል ወለድ ድካም ምልክቶች:

ያለማቋረጥ የድካም ወይም የመዛል ስሜት፣ አንድ ነገር ላይ ትኩረት ያለማደረግ ችግር ወይም የአዕምሮ መዛል፣ የምርታማነት እና የፈጠራ አቅም መቀነስ፣ የዓይን ድካም ፣ ራስ ምታት እና የእንቅልፍ መዛባት፣ የብስጭት እና ለየት ያሉ ባህሪያት እንደ መነጫነጭ ያሉ ስሜቶች መጨመር፣ በስራ ውጤታማ እንዳልሆኑ የማሰብ እና የመጨነቅ እና ከማህበራዊ እንቅስቃሴዎች እንደራቁ አድርጎ የማሰብ ይገኙበታል።

ዲጂታል ወለድ ድካምን ለመከላከል ማድርገ ያሉብን ነገሮች

✍ገደብ ማበጀት፡ ለስራም ይሁን ለመዝናኛ የምንጠቀማቸውን የዲጂታል መሳሪያዎች ለመጠቀም የተወሰነ ጊዜ መመደብ፣ ኢሜል እና ሌሎች መልክቶችን ወይም ዜናዎችን የምንመለከትበት ጊዜ መምረጥ፣ ከመደብነው ጊዜ ዉጭ የሚመጡ መልክቶች እንዳይረብሹን ማሳወቂያ መልክቶችን ማጥፋት(turn off notification)

✍መደበኛ እረፍት መውሰድ፡
የ20-20-20 ህግን መከተል፣ በየ20 ደቂቃው ቢያንስ ለ20 ሰከንድ ከ20 ጫማ ርቀት ላይ ያለን ነገር መመልከት የአይንን ድካም ለመቀነስ ይረዳል።

✍ ዲጂታል ዲቶክስ፡ ከሁሉም ዲጂታል መሳሪያዎች የሚርቁበትን መደበኛ ጊዜ መመደብ። መጽሐፍ ማንበብ፣ የእግር ጉዞ ማድረግ ወይም ከቤተሰብ ጋር ማሳለፍ

✍ በቂ እንቅልፍ ማግኘት፣ ጤናማ አመጋገብ እና በቂ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ።

አክሊሉ ሀብተወልድ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ የመጀመርያው አፍሪካዊ ፕሬዝዳንት ነበሩ? #HaqCheck #FactCheck

በወሎ በፋኖ ተመቶ ወደቋል ስለተባለዉ ሄሊኮፕተር

#HaqCheck #ሀቅቼክ #FactCheck #disinformation #ሃሰተኛ_መረጃ #ሃሰተኛ_ቪድዮ

መረጃን ከማጋራታችን በፊት ማድረግ ያሉብን አምስት ነገሮች:

🚫መረጃን ሳያረጋግጡ በማህበራዊ ሚድያ ላይ ማጋራት በጣም ቀላል ነው። ነገር ግን የመረጃዉን እውነታነት ለማጣራት ትንሽ ጊዜ ብንወስድ የሃሰተኛ መረጃ ስርጭትን ከመከላከል አልፎ ብዙ ሰዎችን ከማህበራዊ፣ ከስነ ልቦናዊ እና ከኢኮኖሚያዊ ቀውስ መታደግ እንችላለን፡፡ መረጃን ከማጋራታችን በፊት ልናደርጋቸው የሚገቡ ነገሮች:-

የመረጃውን ምንጭ ይመልከቱ ፤ እምነት የሚጣልባቸው ናቸው ወይንስ ፖለቲካዊ ወገንተኝነት አለባቸው?

መረጃው የተለጠፈበትን ቀን ያረጋግጡ፤ ጊዜው ያለፈበትና ከወቅታዊ ሁነት ጋር መገናኘቱን ያረጋግጡ።

መረጃው በሌሎች መጋራቱን ማመሳከር ታዋቂ የመረጃ ምንጮች መረጃዉን ማጋራታቸዉን ማረጋገጥ

በማስረጃ የተደገፈ መሆኑን ማረጋገጥ፤ እውነተኛ ጋዜጠኛ ምንጮችን እና ማስረጃዎችን በትክክል ይጠቅሳል።

መረጃዉን በጥንቃቄ መመልከት፤ የመረጃዉን አላማ በቀላሉ ለመረዳት ርእሱን በጥንቃቄ መመልከት በቂ ሊሆን ይችላል።

መረጃን ሳናጋራ ወይም ምንም አይነት ግብረመልስ ከመስጠታችን በፊት መረጃውን በማረጋገጥ ሁላችንም በማህበራዊ ሚድያ ላይ እውነተኛ የሆነ ውይይትን ለማበረታታት የበኩላችንን ድርሻ መወጣት ይኖርብናል። በመረጃ የተደገፈ ህዝብ ውሳኔ ሰጭ ነው፣ ስለዚህ ከማጋራትዎ በፊት እውነታውን ያረጋግጡ፣ እያንዳንዳችን ይሄን ካደረግን ሃሰተኛ መረጃ ስርጭትን በቀላሉ መግታት እንችላለን ማለት ነዉ፡፡

በዛሬው ከውሸቱ ባሻገር ፕሮግራማችን

✍ የኤርትራ ወታደሮች የትግራይ ህዝብ ላይ የጅምላ ጭፍጨፋ እየፈጸሙ ነው" በማለት ስለወጣው ምስል? ፣ "ሶስተኛዉ ሄሊኮፕተር ዛሬ በወሎ ግንባር ተማርኳል" በማለት በማህበራዊ ሚድያ ላይ ሲጋራ ስለነበረው ቪድዮ እና በመጨረሻም True caller የሚባለው የስልክ መተግበርያ ግላዊ መረጃዎችን ከማጋለጡ ጋር ተያይዞ እንዴት አድርገን ስልካችንን ከ True caller ዝርዝር ዉስጥ ማስወጣት እንችላለን የሚሉትን መረጃዎች ተመልክተናል::

ይከታተሉን:https://youtu.be/Rjv_HrUXTUM

የኤርትራ ወታደሮች የትግራይ ህዝብ ላይ የጅምላ ጭፍጨፋ እየፈጸሙ ነው" በማለት ስለወጣው ምስል?
ሙሉ ቪድዮ ለመከታተል :https://youtu.be/Rjv_HrUXTUM

World Imagery Wayback የተሰኘው ድረ-ገፅ መረጃን ለማጣራት እንዲሁም የምርመራ (investigation) ስራዎችን ለማከናወን ጠቃሚ ድረ-ገፅ ነው። ይህ ድረ-ገፅ በዋነኝነት በታሪክ ወይም በአመታቶች ውስጥ የተነሱ የሳተላይት ምስሎችን ወደኋላ በመመለስ በወቅቱ የነበሩ የህንፃ እና የመንገድ አቀማመጦች እና ሁኔታዎች እንዲሁም የተለወጡ አካባቢያዊ ሁኔታዎችን አሁን ካሉ ወቅታዊ ነገሮች ጋር እያወዳደሩ ለመመልከት ይረዳናል።

ይህን ለማድረግ ቀጥታ ስልካችን ላይ ወይም ኮምፒውተሮቻችን ላይ ወዳሉ የኢንተርኔት ማሰሻዎች (Browser) በመግባት World imagery wayback.com ብሎ መፃፍ ከዚያም በመጀመሪያ የሚያመጣልንን World Imagery Wayback የሚለውን አማራጭ መንካት ከዚያም በድረ-ገፁ በስተግራ በኩል የሚገኘውን ባለሁለት አቃጣጫ ምልክት መንካት ከዚያም በአመታት እየከፋፈሉ መመልከት እንቻላለን።

ለተጨማሪ መረጃዎች የሀቅቼክን ማህበራዊ ሚድያዎች እና ድረ-ገፅን ይጎብኙ 👇🏽
TikTok|Facebook|website|Twitter

በየሳምንቱ ይቀርብ የነበረው በሀሰተኛ መረጃዎች ስርጭት ላይ ያተኮረው ዝግጅታችን ምዕራፍ አንድ በዚህ ሳምንት ተጠናቋል፡፡ በዚህ ሳምንት "ከውሸቱ ባሻገር" እንዴት እንደሚዘጋጅ እና የሀቅን የማጣራት ስራ እንዴት እንደሚካሄድ የሚያሳይ ልዩ ዝግጅት ይዘንላችሁ ቀርበናል፡፡

በልዩ ዝግጅታችን፦

*ያለፉት 16 ሳምንታት ከውሸቱ ባሻገር ፕሮግራሞች ምን እንደሚመስሉ
*መረጃን የማጣራት ሂደት
*ለቪድዮ የሚደረጉ ዝግጅቶች እንዲሁም
*የሀቅቼክ ባልደረቦች በዚህ ሂደት የተማሯቸውን እና ያጋጠማቸውን ነገሮች ያጋሩናል

ዛሬ ቀን 8 ሰዓት በዩትዩብ ቻናላችን ላይ ይጠብቁን

ሀቅቼክ ከሀገሬ ቲቪ ጋር በመተባበር የሚያዘጋጀውን ከውሸቱ ባሻገር የምዕራፍ አንድ ፍፃሜ ልዩ ዝግጅት ይከታተሉ 👇🏽

https://ytube.io/3oOQ

አሳሳች አርዕስተ ዜናዎችን ለመለየት የሚረዱዎት ቁልፍ አመልካቾች

✍ የተጋነኑ ወይም ስሜት ቀስቃሽ ከሆኑ፡ አሳሳች አርዕስተ ዜናዎች ብዙውን ጊዜ ትኩረትን ለመሳብ እና ጠንካራ ስሜታዊ ምላሾችን ለማግኘት የተጋነኑ ወይም ስሜት ቀስቃሽ ቋንቋዎችን ይጠቀማሉ።

✍አሳሳች ወይም ያልተሟላ መረጃ ካላቸዉ፡ አርዕስተ ዜናዎቹ እውነትን በሚያዛባ መልኩ ወይም ወሳኝ የሆኑ ዝርዝሮችን በሚያስቀሩ መልኩ ሊቀርቡ ይችላሉ። የነገሩን ከፊል እይታ ብቻ የሚያቀርቡ ወይም የተለየ ትርክት ለመፍጠር የተመረጡ ቃላትን ይጠቀማሉ።

✍ሊንኩን እንዲከፍቱ የሚያጓጓ ከሆነ፡ አሳሳች አርዕስተ ዜናዎች ብዙውን ጊዜ አንባቢዎች የጽሑፉን ሊንክ ነክተዉ እንዲከፍቱ ለማድረግ አጓጊ ስልቶችን ይጠቀማሉ።

✍አድሏዊ ወይም የፕሮፓጋንዳ ይዘት ካላቸዉ፡ የተቀነባበሩ አርዕስተ ዜናዎች ግልጽ የሆነ የአንድ ወገን አመለካከቶችን ወይም ግልጽ የሆነ ወገንተኝነትን ካሳዩና ፣ ሚዛናዊ እይታን ካላቀረቡ

✍ከጽሑፉ ይዘት ጋር ካልተጣጣሙ፡ ርዕሰ ጉዳዩ የቀረበውን መረጃ በትክክል የሚያንፀባርቅ መሆኑን ለማየት ሙሉውን ጽሁፍ ውይም ቪድዮ መመልከት ይኖርብናል ምክንያቱም አሳሳች አርዕስተ ዜናዎች የጽሁፉን ይዘት በተሳሳተ መንገድ ሊገልጹ ወይም ሊያጋንኑ ስለሚችሉ።

✍ከሌሎች የመረጃ ምንጮች ጋር ማመሳከር፡ ሌሎች ታዋቂ የዜና ምንጮች ላይ መረጃውን ማመሳከር። አንድ ሚድያ ብቻ አንድን የተወሰነ አርእስት በተደጋጋሚ እየዘገበ ከሆነ እንደ እውነት ከመቀበላችን በፊት ከበርካታ ታማኝ ምንጮች ማረጋገጫ መፈለግ አስፈላጊ ነው።

✍ሀቅን ማጣራት፡ የአርዕስተ ዜናዎችን ትክክለኛነት ለማረጋገጥ የሀቅ አጣሪ ድርጅቶችን ድህረ ገጽና የማህበራዊ ሚድያ ገጾችን መመልከት ፣ በሀገራችን እንደ ሀቅቼክ ላሉት ተቋማት መረጃዉን በማጋራት ተቋማቱ እንዲያጣሩ ጥቆማዉን መስጠት ያስፈልጋል፡፡

ሀቅቼክ በዛሬ ከውሸቱ ባሻገር ፕሮግራሙ በሚድያው ላይ ከሚሰሩ እና ንቁ ተሳትፎ ካላቸው እንግዶች ጋር ያደረገውን ልዩ ቆይታ ክፍል-አንድ ዛሬ ማታ ምሽት 1፡30 በሀገሬ ቲቪ ይጠብቁ።

#Alert

ከሰሞኑን በአዋሽ ባንክ ስም የተከፈተ እና ከ 190ሺህ በላይ ተከታይ ያለው የቴሌግራም ቻናል እንዲሁም በኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ ስም የተከፈተ ከ 81ሺህ በላይ ተከታይ ያለው የቴሌግራም ቻናል ሌሎችን ወደ ቴሌግራም ቻናሉ ሰዎች እንዲቀላቀሉ በማድረግ እስከ 5ሺህ ብር የሚደርስ የገንዘብ ሽልማትን ያግኙ በማለት ሲያጋራ ቆይቷል።

ሀቅቼክ ባደረገው ማጣራት እነዚህ የቴሌግራም ቻናሎች የአዋሽ እና የኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክን እንደማይወክሉ አረጋግጧል። የአዋሽ ባንክ ይፋዊ የቴሌግራም ቻናል ከ 87ሺህ በላይ ተከታይ ያለው ሲሆን የኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ ይፋዊ የቴሌግራም ቻናል ደግሞ ከ 40ሺህ በላይ ተከታይ ያለው መሆኑን ማወቅ ተችሏል።

በአዋሽ ባንክ እና በኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ ድረ-ገፅ ላይ የባንኮቹ ይፋዊ ማህበራዊ ሚድያ አካውንቶች የሚገኙ ሲሆን እነሱን በመጠቀም ወደትክክለኛው የባንኮቹ የማህበራዊ ሚድያ አካውንቶች መሄድ ይቻላል።

የማህበራዊ ሚድያ ተጠቃሚዎች ይፋዊ የሆኑ ገጾችን ብቻ በመከተል ይህን ከመሰሉ የማጭበርበርያ መልእክቶችና ጥሪዎች ራሳቸውን እንዲጠብቁ #ሀቅቼክ ያሳስባል።

ስለ ዲጂታል አሻራ ምን ያህል ያዉቃሉ?

ዲጂታል አሻራ፡ የአንድ ግለሰብ አጠቃላይ የኦንላይን ላይ እንቅስቃሴዎችን የያዘ መዝገብ እንደማለት ነዉ። አንድ ሰው ኢንተርኔት ሲጠቀም ከበስተጀርባ በኢንተርኔት ላይ የሚተዋቸዉ መረጃዎች ሲሆኑ በዋናነት ተጠቃሚዉ አዉቆ በማህበራዊ ሚዲያና በድህረ ገጾች ላይ የሚያጋራዉን መረጃ እና ግለሰቡ የሚጠቀመዉ መተግበርያ ወይም ድህረ ግጽ በራሱ የሚሰበስብዉን መረጃዎች ያካትታል።

የአንድን ሰው ዲጂታል አሻራ ስምና ምስል በመጠቀም ማግኘት ይቻላል

የዲጂታል አሻራ የሚያካትታቸው፡

👉በማህበራዊ ሚዲያ የሚጋሩ መረጃዎች ፅሑፎች፣ግብረ መልሶች ፣ምስሎች እና ቪድዮዎች
👉የኦንላይን መልዕክት ልውውጦች ፡ ኢሜይሎች እና የውይይት ፎረሞች ላይ የሚጋሩ መረጃዎች
👉የአሰሳ ታሪክ (search History) እና የፍለጋ መጠይቆች(search query)
👉ለሙያ የሚጠቅሙ ገፆች እንደ LinkedIn እና Git Hub ባሉ ገፆች ላይ የሚጋሩ መረጃዎች።
👉በኦንላይን የተደረጉ ግብይቶች ፤ ለተለያዩ ምርቶች የተሰጡ አስተያየቶች እና የገንዘብ ልውውጦች።
👉በብሎግ ፣ በድህረ ገፅ እና በተለያዩ የድር አዉታሮች ላይ የተጋሩ ጹህፎችንና ቪድዮዎችን ያካትታል፡፡

✍️አንድ ሰው ዲጂታል አሻራውን በጥሩ ሁኔታ ከያዘዉ የግለሰቡን ሙያዊ መልካም ስም፣ ልምድ፣ እዉቀትና ችሎታን ሊያሳይ ይችላል። ነገር ግን፣ በጥንቃቄ ካልተያዘ፣ የዲጂታል አሻራ የግል መረጃን ያጋልጣል፣ የግለሰባዊ ደህንነትን ስጋት ላይ ሊጥል ይችላል ፣ አልፎ ተርፎም የአንድን ሰው መልካም ስም አሉታዊ በሆነ መልኩ ሊያሳይ ይችላል ይህ ደግሞ በስራ እና በማህበራዊ ህይወት ላይ አሉታዊ ተፅዕኖን ያስከትላል።

ስለዚህ ምን ግዜም ቢሆን በኢንተርኔት ላይ በሚኖረን ቆይታ ጥንቃቄ የተሞላበት መሆን አለበት፡፡
#digitalfootprint