The November 2023 Disinformation Analysis highlights several examples of misleading and false information circulating online in Ethiopia. These claims touch upon various aspects of Ethiopia’s political and economic landscape, including the country’s GDP growth, troop movements, and the death of a journalist.
Get the facts and stay informed.
Read #HaqCheck's analysis here: https://bit.ly/3GtmNiv

በጋምቤላ ክልል በመንግስት የተገደሉ ንጹሃን ዜጎችን ያሳያል ተብሎ ሲጋራ የነበረዉ ምስል?

በትግራይ ያለዉን የረሃብ ሁኔታ ያሳያል ተብሎ የተሰራጨው ቪድዮ እዉነት ነው?

#ሃሰተኛ_መረጃ ዓለም አቀፍ ስጋት ነው።

✍ የሃርቫርድ ኬኔዲ ትምህርት ቤት እ.አ.አ በ 2022 ባሳተመው ጥናት ፣ በ142 ሀገሮች ውስጥ ከሚገኙ 154,195 ምላሽ ሰጪዎች የተገኘው የዳሰሳ ጥናት እንደሚያሳየው ከሆነ በዓለም ዙሪያ 58.5% የሚሆኑ መደበኛ የኢንተርኔት እና የማህበራዊ ሚዲያ ተጠቃሚዎች በኦንላየን ላይ የተዛባ/የተሳሳተ መረጃ ሲያጋጥማቸው እንደሚያሳስባቸው ፣ በዚህም ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ወጣቶች እና ሌሎች የማህበረሰብ ክፍሎ የበለጠ ተጋላጭ እንደሆኑ ጥናቱ ያሳያል፡፡.

👨‍💻በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ለሃሰተኛ መረጃዎች በተደጋጋሚ መጋለጥ በምክንያታዊ አስተሳሰብ እና በውሳኔ አሰጣጥ ችሎታዎ ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ እንዳለዉ ያውቃሉ❓

🚫False Claim: A viral video circulating on social media does NOT show famine in Tigray! Reports indicate a severe drought & hunger crisis in the region, but this specific video is false. Check out the details and the real story behind it.👉 https://haqcheck.org/does-this-video-show-famine-in-tigray/

#በዛሬው_ከውሸቱ_ባሻገር_ፕሮግራማችን

❓ብሔራዊ ባንክ በህጋዊ እና በጥቁር ገበያ መካክል ያለዉን ልዩነት በ95 በመቶ ሊቀንስ ነው?፣ የአሜሪካ መንግስት በኢትዮጵያ ላይ ማዕቀብ ጥሏል?፣ እና ጃልመሮ ከታንዛኒያ ተመልሶ በሰላም ወደ ሰራዊቱ ተቀላቅሏል ስለሚለዉ መረጃ? እንዲሁም ከውጭ ኬንያ ግማሹን ግዛቶቿን ለቻይና ሸጠች? የሚሉትን አሳሳችና ሃሰተኛ መረጃዎችን እንፈትሻለን።

ይከታተሉን 👉https://youtu.be/v58zYrPBofo

ዲጂታል ወለድ ድካም (digital burnout)

ዲጂታል ወለድ ድካም፡ ማለት የዲጂታል መሳሪያዎችን እንደ ስልክ፣ ኮምፒውተር፣ ታብሌት እና ቲቪ የመሳሰሉት ላይ ከመጠን በላይ ጊዜ በማሳለፍ የሚፈጠር የስሜት ፣ የአካል እና የአዕምሮ ድካም ነው። ይህ የዲጂታል ወለድ ድካም የአንድን ግለሰብ ምርታማነት እና ተነሳሽነት ይቀንሳል እንዲሁም አጠቃላይ የድካም ስሜት ሊያስከትል ይችላል፡፡

የዲጂታል ወለድ ድካም ምልክቶች:

ያለማቋረጥ የድካም ወይም የመዛል ስሜት፣ አንድ ነገር ላይ ትኩረት ያለማደረግ ችግር ወይም የአዕምሮ መዛል፣ የምርታማነት እና የፈጠራ አቅም መቀነስ፣ የዓይን ድካም ፣ ራስ ምታት እና የእንቅልፍ መዛባት፣ የብስጭት እና ለየት ያሉ ባህሪያት እንደ መነጫነጭ ያሉ ስሜቶች መጨመር፣ በስራ ውጤታማ እንዳልሆኑ የማሰብ እና የመጨነቅ እና ከማህበራዊ እንቅስቃሴዎች እንደራቁ አድርጎ የማሰብ ይገኙበታል።

ዲጂታል ወለድ ድካምን ለመከላከል ማድርገ ያሉብን ነገሮች

✍ገደብ ማበጀት፡ ለስራም ይሁን ለመዝናኛ የምንጠቀማቸውን የዲጂታል መሳሪያዎች ለመጠቀም የተወሰነ ጊዜ መመደብ፣ ኢሜል እና ሌሎች መልክቶችን ወይም ዜናዎችን የምንመለከትበት ጊዜ መምረጥ፣ ከመደብነው ጊዜ ዉጭ የሚመጡ መልክቶች እንዳይረብሹን ማሳወቂያ መልክቶችን ማጥፋት(turn off notification)

✍መደበኛ እረፍት መውሰድ፡
የ20-20-20 ህግን መከተል፣ በየ20 ደቂቃው ቢያንስ ለ20 ሰከንድ ከ20 ጫማ ርቀት ላይ ያለን ነገር መመልከት የአይንን ድካም ለመቀነስ ይረዳል።

✍ ዲጂታል ዲቶክስ፡ ከሁሉም ዲጂታል መሳሪያዎች የሚርቁበትን መደበኛ ጊዜ መመደብ። መጽሐፍ ማንበብ፣ የእግር ጉዞ ማድረግ ወይም ከቤተሰብ ጋር ማሳለፍ

✍ በቂ እንቅልፍ ማግኘት፣ ጤናማ አመጋገብ እና በቂ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ።

አክሊሉ ሀብተወልድ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ የመጀመርያው አፍሪካዊ ፕሬዝዳንት ነበሩ? #HaqCheck #FactCheck

በወሎ በፋኖ ተመቶ ወደቋል ስለተባለዉ ሄሊኮፕተር

#HaqCheck #ሀቅቼክ #FactCheck #disinformation #ሃሰተኛ_መረጃ #ሃሰተኛ_ቪድዮ

መረጃን ከማጋራታችን በፊት ማድረግ ያሉብን አምስት ነገሮች:

🚫መረጃን ሳያረጋግጡ በማህበራዊ ሚድያ ላይ ማጋራት በጣም ቀላል ነው። ነገር ግን የመረጃዉን እውነታነት ለማጣራት ትንሽ ጊዜ ብንወስድ የሃሰተኛ መረጃ ስርጭትን ከመከላከል አልፎ ብዙ ሰዎችን ከማህበራዊ፣ ከስነ ልቦናዊ እና ከኢኮኖሚያዊ ቀውስ መታደግ እንችላለን፡፡ መረጃን ከማጋራታችን በፊት ልናደርጋቸው የሚገቡ ነገሮች:-

የመረጃውን ምንጭ ይመልከቱ ፤ እምነት የሚጣልባቸው ናቸው ወይንስ ፖለቲካዊ ወገንተኝነት አለባቸው?

መረጃው የተለጠፈበትን ቀን ያረጋግጡ፤ ጊዜው ያለፈበትና ከወቅታዊ ሁነት ጋር መገናኘቱን ያረጋግጡ።

መረጃው በሌሎች መጋራቱን ማመሳከር ታዋቂ የመረጃ ምንጮች መረጃዉን ማጋራታቸዉን ማረጋገጥ

በማስረጃ የተደገፈ መሆኑን ማረጋገጥ፤ እውነተኛ ጋዜጠኛ ምንጮችን እና ማስረጃዎችን በትክክል ይጠቅሳል።

መረጃዉን በጥንቃቄ መመልከት፤ የመረጃዉን አላማ በቀላሉ ለመረዳት ርእሱን በጥንቃቄ መመልከት በቂ ሊሆን ይችላል።

መረጃን ሳናጋራ ወይም ምንም አይነት ግብረመልስ ከመስጠታችን በፊት መረጃውን በማረጋገጥ ሁላችንም በማህበራዊ ሚድያ ላይ እውነተኛ የሆነ ውይይትን ለማበረታታት የበኩላችንን ድርሻ መወጣት ይኖርብናል። በመረጃ የተደገፈ ህዝብ ውሳኔ ሰጭ ነው፣ ስለዚህ ከማጋራትዎ በፊት እውነታውን ያረጋግጡ፣ እያንዳንዳችን ይሄን ካደረግን ሃሰተኛ መረጃ ስርጭትን በቀላሉ መግታት እንችላለን ማለት ነዉ፡፡

በዛሬው ከውሸቱ ባሻገር ፕሮግራማችን

✍ የኤርትራ ወታደሮች የትግራይ ህዝብ ላይ የጅምላ ጭፍጨፋ እየፈጸሙ ነው" በማለት ስለወጣው ምስል? ፣ "ሶስተኛዉ ሄሊኮፕተር ዛሬ በወሎ ግንባር ተማርኳል" በማለት በማህበራዊ ሚድያ ላይ ሲጋራ ስለነበረው ቪድዮ እና በመጨረሻም True caller የሚባለው የስልክ መተግበርያ ግላዊ መረጃዎችን ከማጋለጡ ጋር ተያይዞ እንዴት አድርገን ስልካችንን ከ True caller ዝርዝር ዉስጥ ማስወጣት እንችላለን የሚሉትን መረጃዎች ተመልክተናል::

ይከታተሉን:https://youtu.be/Rjv_HrUXTUM

የኤርትራ ወታደሮች የትግራይ ህዝብ ላይ የጅምላ ጭፍጨፋ እየፈጸሙ ነው" በማለት ስለወጣው ምስል?
ሙሉ ቪድዮ ለመከታተል :https://youtu.be/Rjv_HrUXTUM

World Imagery Wayback የተሰኘው ድረ-ገፅ መረጃን ለማጣራት እንዲሁም የምርመራ (investigation) ስራዎችን ለማከናወን ጠቃሚ ድረ-ገፅ ነው። ይህ ድረ-ገፅ በዋነኝነት በታሪክ ወይም በአመታቶች ውስጥ የተነሱ የሳተላይት ምስሎችን ወደኋላ በመመለስ በወቅቱ የነበሩ የህንፃ እና የመንገድ አቀማመጦች እና ሁኔታዎች እንዲሁም የተለወጡ አካባቢያዊ ሁኔታዎችን አሁን ካሉ ወቅታዊ ነገሮች ጋር እያወዳደሩ ለመመልከት ይረዳናል።

ይህን ለማድረግ ቀጥታ ስልካችን ላይ ወይም ኮምፒውተሮቻችን ላይ ወዳሉ የኢንተርኔት ማሰሻዎች (Browser) በመግባት World imagery wayback.com ብሎ መፃፍ ከዚያም በመጀመሪያ የሚያመጣልንን World Imagery Wayback የሚለውን አማራጭ መንካት ከዚያም በድረ-ገፁ በስተግራ በኩል የሚገኘውን ባለሁለት አቃጣጫ ምልክት መንካት ከዚያም በአመታት እየከፋፈሉ መመልከት እንቻላለን።

ለተጨማሪ መረጃዎች የሀቅቼክን ማህበራዊ ሚድያዎች እና ድረ-ገፅን ይጎብኙ 👇🏽
TikTok|Facebook|website|Twitter

በየሳምንቱ ይቀርብ የነበረው በሀሰተኛ መረጃዎች ስርጭት ላይ ያተኮረው ዝግጅታችን ምዕራፍ አንድ በዚህ ሳምንት ተጠናቋል፡፡ በዚህ ሳምንት "ከውሸቱ ባሻገር" እንዴት እንደሚዘጋጅ እና የሀቅን የማጣራት ስራ እንዴት እንደሚካሄድ የሚያሳይ ልዩ ዝግጅት ይዘንላችሁ ቀርበናል፡፡

በልዩ ዝግጅታችን፦

*ያለፉት 16 ሳምንታት ከውሸቱ ባሻገር ፕሮግራሞች ምን እንደሚመስሉ
*መረጃን የማጣራት ሂደት
*ለቪድዮ የሚደረጉ ዝግጅቶች እንዲሁም
*የሀቅቼክ ባልደረቦች በዚህ ሂደት የተማሯቸውን እና ያጋጠማቸውን ነገሮች ያጋሩናል

ዛሬ ቀን 8 ሰዓት በዩትዩብ ቻናላችን ላይ ይጠብቁን

ሀቅቼክ ከሀገሬ ቲቪ ጋር በመተባበር የሚያዘጋጀውን ከውሸቱ ባሻገር የምዕራፍ አንድ ፍፃሜ ልዩ ዝግጅት ይከታተሉ 👇🏽

https://ytube.io/3oOQ