ከሰሞኑ በተለያዩ የማህበራዊ ገፆች ላይ “ከእንግሊዝ ኤንባሲ ጀርባ ያለውን ተራራማ ጫካ ይዞ ፣ እንጦጦን አካሎ ፣ የሱሉልታን ግርጌ ይዞ ፣ ጣፎ ደርሶ ወዲህ የሚመለስ ግዙፍ ፕሮጀክት” በሚል የፅሁፍ መግለጫ ስር የተለያዩ ምስሎች በስፋት ሲዘዋወሩ ቆይተዋል።

ባሳለፍነው የኢትዮጵያውያን 2014 ዓ.ም የጠቅላይ ሚኒስትር ፅ/ቤት 49 ቢልዮን ብር የሚፈጅ አዲስ ቤተመንግስት ሊገነባ በዝግጅት ላይ መሆኑ ተገልፆ የነበረ ሲሆን ከታላቁ የህዳሴ ግድብ በመቀጠል ብዙ ወጪ የሚወጣበት ይህ ፕሮጀክት መንግስት ባስቀመጠው የ10 አመት መሪ የልማት ዕቅድ ውስጥ “የጫካ ፕሮጀክት” በሚል ፕሮጀክት ስር የሚገነባ መሆኑን የሚያሳዩ መረጃዎች ወጥተው ነበር።

ይሁን እንጂ ከሰሞኑ የቤተመንግስቱ እና በዙሪያው የሚሰራው ፕሮጀክት እንደሆነ ያሳያል በሚል ሲዘዋወር የቆየው ምስል እውን የተባለውን ቤተ መንግስት የሚያሳይ ሳይሆን ስቴፋኖ ቦአሪ በተባለ የጣልያን አርክቴክት በሜክሲኮ ውስጥ የምትገኝና ካንኩን ለምትባል ከተማ (Smart city) ለመገንባት የተነደፈ ንድፍ ሲሆን የሚገነባው ከተማ ወደ 557 ሄክታር እንደሚሸፍን በአርክቴክቱ የተገለፀ ሲሆን በውስጡ ወደ 7.5 ሚልዮን ዛፎች እንዲሁም እፅዋቶች እንዲኖረውም ታስቦ የወጣ ንድፍ ነው።

በዚህም መሰረት ከሰሞኑን በአዲስ አበባ ከተማ ውስጥ የሚገነባ ግዙፍ ፕሮጀክት ተብሎ ሲዘዋወር የነበረውን ምስል ሀቅቼክ በመርመር የተሳሳተ እንደሆነ አረጋግጧል።

የትዊተር ተጠቃሚዎች የተሳሳተ መረጃን እንዲያርሙ የሚያስችል አሰራር አስጀመረ

የማህበራዊ መገናኛ ድርጅቱ ትዊተር የትስስሩ ተጠቃሚዎች የተሳሳተ መረጃን እንዲያርሙ የሚያስችል አሰራር አስጀምሯል። አሰራሩ ትዊተር ላይ የሚለቀቁ መረጃዎችን እውነትነት በፍቃደኛ ተጠቃሚዎች እንዲጣራ የሚፈቅድ ነው።

በአዲሱ አሰራር መሠረት የትዊተር ተጠቃሚዎች በማህበራዊ ትስስሩ ገፅ የሚለጠፉ መረጃዎች ስር አጭር የአውድ ማስታወሻ ወይም ተጨማሪ የማስተካከያ መረጃ እንዲፅፉና እንዲፃፍ ሀሳብ እንዲሰጡ ያስችላቸዋል። አንድ ማስታወሻ ከተፃፈ በኋላ ደግሞ አጋዥ መሆኑ እና አለመሆኑ በፍቃደኛ አባላቶቹ በሚሰጥ ደረጃ ወይም ሬቲንግ ይወሰናል።

እሄን በተጠቃሚዎች አጭር የአውድ ማስታወሻ በመፃፍ የመረጃን እውነትነት የማጣራት ዘዴ በተለይ በአሜሪካን ሀገር እያደገ እየመጣ ያለው መረጃ-አጣሪዎችን ያለማመን ሁኔታ መልስ ይሆናል ተብሏል።

አሜሪካዊዊው ቱጃሩ ባለሀብት ኤሎን ማስክ ትዊተርን በ44 ቢልየን ዶላር ከገዙት በኋላ የተለያዩ ማሻሻያዎች እንዳደረጉ ሲዘገብ ቆይቷል።

እሄንን አሰራር ከአንድ አመት በፊት የተጠነሰሰ ቢሆንም በቅርቡ ትዊተር ላው ተግባራዊ ሆኗል።

Did you come across social media posts that claim the TPLF is hiding its weapons and ammunition? A Facebook post shared four images to prove the same claim but confirmed by HaqCheck to be False.

https://haqcheck.org/false-the-images-dont-show-tplf-burying-weapons-and-ammunition/

ከሰሞኑ በተለያዩ የማህበራዊ ሚድያ አውታሮች ላይ “የፈረንሳዩ ፕሬዝዳንት ኢማኑኤል ማክሮን ለሁለተኛ ጊዜ በህዝብ ፊት በጥፊ እንደተመቱ እንደሚያሳይ ተነግሮ አንድ ቪድዮ ሲዘዋወር ነበር።”

አንዳንድ በውጭ ሀገር የሚገኙ የፌስቡክ ገፆችን ጨምሮ በሀገራችን ከ30ሺህ በላይ ተከታይ እስካላቸው ገፆች ድረስ ፕሬዝዳንቱን በድጋሚ በጥፊ የተመታችው በአንዲት እንስት እንደሆነ በመናገር ሲዘግቡ ቆይተዋል።
(https://t.me/alzarkawihabib/5235 ,
https://fb.watch/gZMgzjg4BJ/)

ሰኔ 8 ቀን 2021 እ.አ.አ የፈረንሳዩ ፕሬዝዳንት ኢማኑኤል ማክሮን በደቡባዊ ፈረንሳይ ጉብኝት በሚያደርጉበት ወቅት እርሳቸውን ለመመልከት ከተሰበሰቡ ህዝቦች መሃል ዴምየን ታረል የተባለ ግለሰብ ፕሬዝዳንቱን በጥፊ እንደመታቸው የሚያሳዩ የተለያዩ ተንቀሳቃሽ ምስሎች ተለቀዋል ( https://fb.watch/gZM8Ozj0SD/ ) ። የዚህን ግለሰብ ድርጊት ተከትሎ የፈረንሳይ ፍ/ቤት በግለሰቡ ላይ የ18 ወራት እስር ፈርዶበት የነበረ ቢሆንም ፍ/ቤቱ የእስር ጊዜውን ወደ 4 ወራት ቀንሶለት ነበር።

ሀቅቼክ በቅርቡ የተሰራጨውን ቪድዮ ለማጣራት ባደረገው ጥረት ቪድዮው የዛሬ አመት በፕሬዝዳንቱ ላይ የተፈፀመው ድርጊት መሆኑን አረጋግጧል። ሃቅቼክ በሁለቱ ቪድዮዎች ውስጥ ያሉትን ግለሰቦች፣ የነበሩበትን አካባቢ እና በቦታው የነበሩ ነገሮችን አጥንቶ ቪድዮው በወቅቱ በተለየ አቅጣጫ የተቀረፀ እንደሆነ ማረጋገጥ ችሏል።

A Facebook page with more than 38 thousand followers shared a post, claiming that the pictures are of a design of a satellite town to be built in Addis Ababa. The post also states that the satellite town (aka the Chaka Project) covers a large swath of land stretching from around Entoto to Tafo.

However, HaqCheck inspected the images and rendered them as False.

http://bit.ly/3gwo0Ms

A Twitter account shared a post claiming that TPLF militants in Maytsemri surrendered their weapons to local authorities and gathered in temporary camps.

Yet, HaqCheck inspected the post and confirmed the images don't support the claim.

http://bit.ly/3tXlhyD

#Alert: The image doesn't show a donkey looted by Eritrean troops from Tigray

On Nov 28, 2022, a Facebook post was made sharing a tweet screenshot with an image that shows a donkey in a minivan and a short text implicitly claiming that Eritrean troops looted the donkey in the minivan from Tigray.

The text on the screenshot picture reads, “When there is nothing left to take…” and it used an emoji indicating the minivan’s license plate.

However, HaqCheck confirmed that the image doesn't prove the claim that the donkey shown in the minivan was looted by Eritrean soldiers from Tigray. The license plate of the car was intentionally altered to support the claim.

The image was first published on Reddit with the description, “This donkey getting a ride home in a minivan” on 24 August 2019.

The same image with a similar claim was debunked by HaqCheck back in January 2021. Here is the previous fact-checking article.

A viral video was shared with a claim that it was of a recent interview with TPLF chairman, Debretsion Gebremichael (Ph.D.) about the peace agreement and he made good remarks on the deal and PM Abiy Ahmed (Ph.D.). However, HaqCheck confirmed that the video was old.

http://bit.ly/3EF6HRi

HaqCheck came across viral Facebook posts sharing an image with a claim that it shows a 25-meter-tall human skeleton recently discovered in Gojjam, Amhara region. However, the picture shows a prehistoric human skeleton excavated in Niger ten years ago.

https://bityl.co/FweN

ሙሉ መረጃውን ለማንበብ

ሊንኩን ይጫኑ https://bit.ly/3ukj4O8

ሊንክ በመጠቀም የሚደረጉ የመረጃ ምንተፋዎችን እንዴት መከላከል ይቻላል?

የመረጃ መንታፊዎች ማስፋንጠርያ ሊንኮችን በመላክ የግል መረጃን ይመነትፋሉ።

ስለዚህ አንድ ሊንክ ሲላክሎት ወይም ማህበራዊ ሚድያ ላይ ሲመለከቱ ሊንኩ መረጃን ለመመንተፍ የተሰራ ሊሆን ስለሚችል እነዚህን እርምጃዎች መውሰድ ያስፈልጋል፡-

በጥንቃቄ መመልከት

ማንኛውም አይነት ማስፈንጠርያ ወይም ሊንክ ሲላክልዎ ወይም ሲያጋጥምዎ በጥድፍያ አለመንካት ያስፈልጋል። ሊንኩን በጥንቃቄ መመርመር ተገቢ ነው። ያንን ሊንክ ከምያውቁት ሰው በማወቅም ሆነ ባለማወቅ በማህበራዊ ሚድያ በውስጥ መስመር ሊላክሎት ይችላል። ማንኛውንም ሊንክ ማመን የለብዎትም፤ ሊንኩ ከየት እንደተላከ በጥንቃቄ ማየት ይኖርብዎታል።

ማመሳከር

ማህበራዊ ሚድያ ላይ የሰዎችን ቀልብ ለመሳብ የተለየ ፅሁፍ የያዙ መንታፊ ሊንኮች ይታያሉ። በፅሁፍ ከላይ የሚነበበው እና ማስፈንጠርያ ሊንኩ የተለያዩ ሊሆኑ ይችላሉ። ለምሳሌ ከላይ ያለው ፅሁፍ ስለሽልማት ፣ ስለትምህርት እድል ወዘተ ሊሆን ይችላል። ይህ አሰራር ሰዎች ከላይ በሚያነቡት ፅሁፍ ተሸውደው ሊንኩን በጥድፍያ እንዲነኩ ለማስጎምጀት ታልሞ የተዘጋጀ ነው።

ስለዚህ ማህበራዊ ሚድያ ላይ ሊንክ ሲያዩ ከመንካትዎ በፊት በፅሁፉ የሚነበበው ሀሳብ እና ሊንኩን አንድ አይነት መሆኑን ማመሳከር ይኖርቦታል።

የግል መረጃን አለመስጠት

የመረጃ መንታፊዎች እውነተኛ ያልሆኑ ማስፈንጠርያ ሊንኮችን በመላክ የሰዎች የግል መረጃን ይመነትፋሉ። ለምሳሌ አንድ ሊንክ ከነኩ በኋላ ያንን ሊንክ የግል መረጃዎን እንዲያስገቡ ሊጠይቆት ይችላል።

የኢሜይል አድራሻዎ ፣ የይለፍ ቃል ወይም ፓስዋርድ ፣ የባንክ አካውንት ፣ የማህበራዊ ሚድያ አካውንት የመሳሰሉ የግል መረጃዎች እንዲሰጡ ሲጠየቁ ሊንኩ እውነተኛ መሆኑን ሳያረጋግጡ መስጠት የለብዎትም።

A Facebook page shared a viral video on Dec 4, 2022, claiming that ethnic Amharas were killed in Wollega, Oromia. The video that was published by the post to support the claim shows people transporting dead bodies with stretchers.

Yet, HaqCheck confirmed that the video doesn't show people recently killed in Wollega.

https://bityl.co/G4Lf

A Facebook post shared an image claiming that Eritrean President Isaias Afwerki received a picture gift that depicts the last Ethiopian Emperor, Haile Selassie I. Yet, the image was altered and HaqCheck rated the post False.

https://bityl.co/G4Qq

HaqCheck investigated an image-backed claim made on Facebook and Twitter that the picture shows dead bodies of recently killed people in Wollega, Oromia. However, the image used to support the claim was old.

https://bityl.co/G4RB

ከ67 ሺህ በላይ ተከታይ ያለው የፌስቡክ ገፅን ጨምሮ በሌሎች የማህበራዊ ሚድያ አማራጮች ላይ አንድ ምስል በስፋት ሲዘዋወር ቆይቷል። ምስሉ የቀድሞውን የብልፅግና ፓርቲ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል የነበሩት አቶ ለማ መገርሳ የተጣመረ የተቃውሞ የእጅ ምልክት የሚያሳዩበት ምስል የተሰራጨ ሲሆን ይህ የፌስቡክ ገፅ ምስሉን ካሰራጨ ጊዜ ጀምሮ ከ64 ሺህ በላይ ግብረመልስን ሲያገኝ ከ2ሺህ ጊዜ በላይ መጋራት ችሏል።

ይህን እንጂ ምስሉ ትክክለኛ የአቶ ለማ መገርሳ ሳይሆን የተቀናበረ መሆኑን ሀቅቼክ ያረጋገጠ ሲሆን ይህ የፌስቡክ ገጽ ይህን ምስል ካጋራበት ፅሁፍ ስር የ#photoeditingchallenge የሚል መግለጫ ተጠቅሟል። ይህ የሚያሳየው ሀሰተኛ መረጃ የሚሰራጭበት መንገድ እየረቀቀ መምጣቱን ነው። በዚህም ምክንያት ይህን መግለጫ የማያስተውሉ ብዙ የማህበራዊ ሚድያ ተጠቃሚዎች ሊኖሩ ስለሚችሉ ሰዎች በማህበራዊ ሚድያ ላይ የሚሰራጩ መረጃዎችን በጥንቃቄ ሊመለከቱ ይግባል።

Subscribe to HaqCheck's weekly and monthly newsletters. Get our weekly disinformation summaries, monthly analyses, and yearly information disorder trend research for free.

Go to www.HaqCheck.org and click the subscribe button at the bottom of the page