نکتهای که در این زمینه وجود دارد این است که نمیتوان خود را صرفاً به آموختن و کار با فقط یک نرمافزار آماری محدود کرد. هنگامی که میخواهید در مطالعه و تحقیق خود، یافتهها و دادهها را مورد ارزیابی و آزمون قرار دهید، پیشنهاد میشود از چند نرمافزار و آن هم هر یک در جای خود، استفاده کنید.
اما درباره تحلیلهای استنباطی موضوع به دلیل گستردگی تحلیلهای استنباطی، کمی پیچیدهتر است. در روزهای آینده در این باره مطلب خواهم نوشت.
🔆 درباره ردهبندی نرمافزارهای SPSS، Minitab و GraphPad Prism در زمینه ارایه تحلیلهای استنباطی میتوان بیان کرد که
تحلیلهای استنباطی با وجود تمام گستردگی آنها در دو بخش و مفهوم کلی "مقایسه" و "ارتباط" قرار میگیرند.
از تحلیلهای مقایسهای شروع میکنیم. این آزمونها در روش اجرا به دو دسته پارامتری و ناپارامتری تقسیمبندی میشوند که البته فقط در اجرای نرمافزاری با هم فرق میکنند و ماهیت Compare این دو تفاوتی با یکدیگر ندارد.
آزمونهای مقایسهای (چه پارامتری و چه ناپارامتری) هنگامی مورد استفاده قرار میگیرند که بخواهیم یک، دو و یا چند گروه و Variable را با یکدیگر مورد مقایسه و بررسی همانندی قرار دهیم. این مقایسه میتواند فقط با یک عدد، مقایسه میانگینها، نسبتها، واریانسها و یا سایر آمارهها با یکدیگر باشد. آزمونهای یکطرفه، دوطرفه، سهطرفه و حالتهای پیچیده Kطرفه زمانی استفاده میشود که بخواهیم این مقایسات را به صورت توام و همزمان بر روی یکدیگر انجام دهیم. T Testها و ANOVAها از جمله تحلیلهای مقایسهای هستند.
خُب، حال بیایید نرمافزارها را با یکدیگر ارزیابی کنیم.
بدون جانبداری باید گفت در این زمینه گراف پد عالی کار میکند و نقصی نمیتوان به کار آن وارد کرد. آزمونهای مقایسه در گراف پد همگی به ترتیب در جای خود قرار گرفتهاند. نرمافزار بر مبنای نحوه ورود دادهها، بهترین پیشنهاد انجام تحلیل مقایسهای را ارایه میکند.
بدون جانبداری باید گفت در این زمینه گراف پد عالی کار میکند و نقصی نمیتوان به کار آن وارد کرد. آزمونهای مقایسه در گراف پد همگی به ترتیب در جای خود قرار گرفتهاند. نرمافزار بر مبنای نحوه ورود دادهها، بهترین پیشنهاد انجام تحلیل مقایسهای را ارایه میکند.
نرمافزار SPSS نیز در این زمینه خوب است و میتوان بسیاری از تحلیلهای مقایسهای را با آن انجام داد. اما من Minitab را که به شدت ماهیت آموزشی دارد، بیشتر از SPSS ترجیح میدهم. Minitab حتی آزمون خیلی قدیمی Z-Test را هم انجام میدهد. آزمونی که حتی گراف پد نیز آن را فراموش کرده است.
به هر حال به نظر من برای کسب مقام اول بین GraphPad و Minitab رقابت شدیدی وجود دارد. با کمی ارفاق برای گراف پد میتوان نرمافزارهای آزمونهای مقایسهای را اینگونه ردهبندی کرد
1- GraphPad Prism
2- Minitab
3- SPSS
1- GraphPad Prism
2- Minitab
3- SPSS
اما درباره تحلیلهای ارتباط سنجی و آزمونهای برهمکنش و تاثیرگذاری. اینجا با طیف وسیعی از تحلیلها روبهرو هستیم.
از تحلیلهای همبستگی تا رگرسیونی، سری زمانی، PCA، آنالیزهای روند، تحلیلهای اکتشافی، کاپا، اندازههای توافق، تحلیل عاملی، خوشهبندی، تحلیل ممیزی، طرح آزمایشات و ....
من به چهار روش پرکاربرد یعنی همبستگی، رگرسیون، طرح آزمایشات و سری زمانی اشاره میکنم.
از تحلیلهای همبستگی تا رگرسیونی، سری زمانی، PCA، آنالیزهای روند، تحلیلهای اکتشافی، کاپا، اندازههای توافق، تحلیل عاملی، خوشهبندی، تحلیل ممیزی، طرح آزمایشات و ....
من به چهار روش پرکاربرد یعنی همبستگی، رگرسیون، طرح آزمایشات و سری زمانی اشاره میکنم.
در زمینه تحلیلهای همبستگی و یافتن عدد ضریب تعیین، SPSS مناسبترین است. Minitab خوب و GraphPad نیز تازهکار است. پس
1- SPSS
2- Minitab
3- GraphPad Prism
1- SPSS
2- Minitab
3- GraphPad Prism
اما درباره موضوع بسیار مهم تحلیلهای رگرسیونی. رگرسیون به دو دسته اصلی خطی و غیرخطی گروهبندی میشود. ما در ارایه تحلیلهای رگرسیونی به دنبال یافتن معادله ریاضی جهت نحوه تاثیر Variableها بر روی یکدیگر و البته پیشبینی Predict آینده هستیم.
اگر میخواهید مدل رگرسیونی خطی به دست آورید، Minitab فاصله زیادی با نرمافزارهای دیگر دارد. همیشه به دوستان توصیه میکنم وقتی میخواهید یک مدل خطی به دست آورید، فقط نام Minitab را به ذهن خود بسپارید. این نرمافزار دوستداشتنی حتی میتواند دادههای خیلی بد را با یک مدل عالی، معادلهبندی کند. البته اگر کار کردن با آن را بیاموزید. SPSS نیز در این زمینه خیلی باتجربه است. اما خُب، به پای Minitab نمیرسد. GraphPad نیز راه طولانی دارد تا بتواند در زمینه تحلیلهای رگرسیون خطی صاحبنظر شود. پس در بخش رگرسیون خطی داریم
1- Minitab
2- SPSS
3- GraphPad Prism
1- Minitab
2- SPSS
3- GraphPad Prism
اما بیایید درباره رگرسیون غیرخطی صحبت کنیم. مدلهایی مانند لجستیک، دوز پاسخ، آنالیز سینتیک و نمایی در این بخش قرار میگیرند. اگر بخواهم خیلی به جزئیات صحبت کنم، میگویم که رگرسیون لجستیک و نمایی را با SPSS انجام دهید و مابقی مدلهای غیرخطی را با GraphPad Prism. در این زمینه به نظرم ردهبندی نرمافزارها به صورت زیر است. گراف پد در زمینه ارایه تحلیلهای غیرخطی پیشرفت فراوانی کرده است. برخی از مدلهای آماری غیرخطی فقط توسط گراف پد انجام میشود. Minitab نیز نرمافزار خوبی است، اما هر چه در زمینه مدلهای خطی پیشرفت کرده، در مدلهای غیرخطی کاری نکرده است.
1- GraphPad Prism
2- SPSS
3- Minitab
1- GraphPad Prism
2- SPSS
3- Minitab
اما درباره طرح آزمایشات Design of Experiment. توضیح آن مفصل است اما دوستانی که در این زمینه کار کردهاند میدانند که چقدر تحلیلهای جالب توجه و مفیدی هستند. در این زمینه Minitab تخصص فراوانی دارد. GraphPad تا حدی خوب است و SPSS نیز مطلوب. به نظرم میتوان اینگونه گفت که
1- Minitab
2- SPSS
3- GraphPad
1- Minitab
2- SPSS
3- GraphPad
و در نهایت آنالیز روند و سری زمانی. مفهومی بسیار پرکاربرد که به بررسی پدیدهها در طول زمانهای طولانی میپردازد. هدف از مطالعات Time Series تعیین روند دادهها، میزان رشد کاهشی یا افزایشی آنها و از همه مهمتر پیشبینی اندازه پدیده در یک زمان خاص است. مطالعات هواشناسی در این زمینه قرار میگیرند.
این زمینه Minitab را باید استاد به حساب آورد. SPSS شاگردی که چیزی در اینباره شنیده و GraphPad که اصلاً خودش را به بیخیالی زده و انگار نه انگار آنالیزی به نام Time Series وجود دارد. با فاصله Minitab را اول میدانیم و SPSS را سوم.
1- Minitab
2- .
3- SPSS
1- Minitab
2- .
3- SPSS
خلاصه و جمعبندی نهایی اینکه سعی کنید چند نرمافزار را بیاموزید و همزمان از آنها در تحلیلهای خود استفاده کنید. نکته آخر اینکه نرمافزارهای دیگری نیز وجود دارند که فقط در یک یا چند مورد بالا مطلوب بودند و به دلیل عدم جامع بودن آنها نامی از آنها نیاوردیم. ما در این نوشتار سه نرمافزار خیلی خوب را با هم مقایسه کردیم، به همین دلیل در بسیاری از روشهای آماری رقابت سختی بین آنها وجود دارد.
🔆 کارگاه آموزش گراف پد در روز جمعه این هفته 26 بهمن، ساعت 9 تا 12 به آدرس تهران، خیابان مطهری، ابتدای خیابان سنایی، نبش خیابان 21، رایان کالج، کلاس 102 برگزار میشود. دوستان علاقمند میتوانند جهت مشاهدات موضوعات و سرفصلهای کلاس به لینک زیر مراجعه کنند.👇