گذار دموکراتیک
Photo
۵۱ سال از ترور سلیمان معینی و خلیل شوباش گذشت
۵۱ سال پیش سلیمان معینی یکی از سران سرشناس انقلابی روژهلات کردستان توسط حزب دمکرات کردستان عراق به ریاست ملا مصطفی بارزانی ترور گردید و پیکر وی به نیروهای ساواک و حکومت پهلوی ایران تحویل داده شد
حکومت اشغالگر پهلوی ایران مانند سایر اشغالگران کردستان، همهی حقوق ملی و سیاسی خلق کرد در روژهلات کردستان را نقض کرده بود. خلق کرد در این بخش کردستان برای بدست آوردن حقوق خود علیه رژیم پهلوی دست به مبارزه زد. چندین شخصیت پیشگام انقلابی آن دوره پس از جمهوری کردستان خود را سازمان دادند و یک جنبش گسترده علیه رژیم اشغالگر ایران ایجاد کردند و صدها جوان کرد به این جنبش پیوستند.
به دلیل تلاشهای این مبارزان در سالهای ۱۹۶۷ تا ۱۹۶٨ با پیشگامی سلیمان معینی مشهور به فایق امین، ملا احمد شلماشی مشهور به ملا آواره، اسماعیل شریف زاده، محمد امین سراجی، قادر شریف، خلیل مصطفیزاده مشهور به خلیل شوباش و ... جنبشی گسترده برای آزادی روژهلات کردستان و بدست آوردن حقوق خلق کرد ایجاد کردند.
فعالیتها و تلاشهای این گروه سبب ایجاد بحران برای رژیم پهلوی شده بود. نیروهای مختلف انقلابیون آن دوران به بزرگی و نیرومندی این جنبش پی برده بودند و دست به پشتیبانی از این جنبش زدند و تعدادی از پیشگامان خود را روانهی کردستان کردند تا از این مبارزات حمایت کنند. یکی از این افراد کورش لاشایی بود.
رژیم اشغالگر پهلوی ایران برای نابود کردن این جنبش دست به فعالیت و تحریک جاسوسان و مزدوران خود زد تا این جنبش را از میان بردارند. این مبارزان شرق کردستان نیز مانند همهی جنبشهای دیگر توسط تعداد کثیری از شخصیتها و مردم جنوب کردستان مورد حمایت قرار گرفتند و به همین دلیل برای سازماندهی کارهایشان در جنوب کردستان دست به فعالیت و سازماندهی خود زدند. هم زمان نیز با مبارزات جنوب کردستان هر گونه همکاری انجام دادند و از شرق کردستان کمکهای لازم را به طور مداوم برای مبارزات جنوب میهن جمعآوری میکردند و برای آنها میفرستادند.
حمایتهای جنوب و اتحاد مبارزان باشور و روژهلات در آن زمان رژیم پهلوی را تحت فشار قرار داده بود. به همین دلیل توسط ساوک و مزدورانش به سران انقلاب ایلول با ریاست ملا مصطفی بارزانی ارتباط برقرار کرده و از آنها خواستند این افراد را بکشند و یا اینکه آنها را دستگیر نموده و به ایران تحویل دهند.
مقرهای بارزانی به دلیل دریافت مداوم کمکهای مالی از ساواک و رژیم ایران و به دلیل حمایتهای مداوم رژیم اشغالگر ایران از آنها، فورا علیه مبارزان روژهلات کردستان اقدام کردند و از راه مهرههای خود به جاسوسی در میان آن افراد پرداختند و به شایعه پراکنی علیه آنها پرداختند.
پارتی (پ.د.ک) در آن زمان علیه مبارزان روژهلات کردستان اعلان جنگ نمود و در عمل چندین تن از شخصیتها و مبارزان برجستهی روژهلات کردستان را به درخواست رژیم پهلوی ترور نمود. سلیمان معینی که یکی از شخصیتهای برجسته و پیشاهنگان جنبش آن زمان بود به طور مستقیم توسط پارتی و بارزانی و ساواک هدف قرار داده شد.
در آن زمان سلیمان و خلیل شوباش میخواستند از سلیمانیه به طرف روژهلات کردستان بروند. مسیر آنها از منطقهی سیتک سلیمانیه میگذشت. پارتی از راه یکی از جاسوسهای خود با نام قاله تگرانی که اهل روستای تگران بود در سیتک و توسط یکی از افراد حزب با نام صدیق برای اتومبیل سلیمان معینی و خلیل شوباش کمین کرده و آنها را دستگیر نمودند و به درخواست مقر بارزانی همان جا خلیل شوباش را در مقابل چشمان سلیمان معینی ترور میکنند و سلیمان معینی را هم به مقر ریاست آن زمان میبرند.
سلیمان معینی در مقر ریاست انقلاب مورد بیاحترامی قرار گرفته و بسیار تلاش کردند تا او را به یکی از مزدوران خود تبدیل کنند، اما علیرغم تلاشهای بسیار افراد نزدیک به بارزانی معینی تسلیم خواستههای آنها نشد.
بر اساس آخرین اسناد و اطلاعاتی که توسط روزنامهنگار حسن قاضی منتشر شد، کلیهی بازجوییها و تحقیقاتی که در مقر بارزانی و پارتی بر روی سلیمان معینی انجام شده است، برای دستگاه اطلاعاتی آن زمان ایران به نام ساواک فرستاده شده است و کلیهی اطلاعات در مورد انقلاب و فعالیتهای مبارزان روژهلات کردستان برای رژیم پهلوی ایران فرستاده شده است.
در بازجویبها از سلیمان معینی مبارزات روژهلات کردستان به عنوان اغتشاش و آشوب نام برده شده است و بازجویان پارتی و بارزانی چندین بار تاکید کردهاند که اقدامات سلیمان معینی و همراهانش اغتشاش و ایجاد آشوب است و کارهای آنها علیه رژیم پهلوی به زیان بارزانی و پارتی بوده است و به همین دلیل تمام تلاش خود را کردهاند تا مانع فعالیتهای آزادیخواهانهی خلق روژهلات شوند.
پس از شکست بازجویان بارزانی و پارتی درروز ۱۵ مه ۱۹۶٨ /۲۵ اردیبهشت سلیمان معینی به دستور مقر بارزانی و ریاست پارتی
۵۱ سال پیش سلیمان معینی یکی از سران سرشناس انقلابی روژهلات کردستان توسط حزب دمکرات کردستان عراق به ریاست ملا مصطفی بارزانی ترور گردید و پیکر وی به نیروهای ساواک و حکومت پهلوی ایران تحویل داده شد
حکومت اشغالگر پهلوی ایران مانند سایر اشغالگران کردستان، همهی حقوق ملی و سیاسی خلق کرد در روژهلات کردستان را نقض کرده بود. خلق کرد در این بخش کردستان برای بدست آوردن حقوق خود علیه رژیم پهلوی دست به مبارزه زد. چندین شخصیت پیشگام انقلابی آن دوره پس از جمهوری کردستان خود را سازمان دادند و یک جنبش گسترده علیه رژیم اشغالگر ایران ایجاد کردند و صدها جوان کرد به این جنبش پیوستند.
به دلیل تلاشهای این مبارزان در سالهای ۱۹۶۷ تا ۱۹۶٨ با پیشگامی سلیمان معینی مشهور به فایق امین، ملا احمد شلماشی مشهور به ملا آواره، اسماعیل شریف زاده، محمد امین سراجی، قادر شریف، خلیل مصطفیزاده مشهور به خلیل شوباش و ... جنبشی گسترده برای آزادی روژهلات کردستان و بدست آوردن حقوق خلق کرد ایجاد کردند.
فعالیتها و تلاشهای این گروه سبب ایجاد بحران برای رژیم پهلوی شده بود. نیروهای مختلف انقلابیون آن دوران به بزرگی و نیرومندی این جنبش پی برده بودند و دست به پشتیبانی از این جنبش زدند و تعدادی از پیشگامان خود را روانهی کردستان کردند تا از این مبارزات حمایت کنند. یکی از این افراد کورش لاشایی بود.
رژیم اشغالگر پهلوی ایران برای نابود کردن این جنبش دست به فعالیت و تحریک جاسوسان و مزدوران خود زد تا این جنبش را از میان بردارند. این مبارزان شرق کردستان نیز مانند همهی جنبشهای دیگر توسط تعداد کثیری از شخصیتها و مردم جنوب کردستان مورد حمایت قرار گرفتند و به همین دلیل برای سازماندهی کارهایشان در جنوب کردستان دست به فعالیت و سازماندهی خود زدند. هم زمان نیز با مبارزات جنوب کردستان هر گونه همکاری انجام دادند و از شرق کردستان کمکهای لازم را به طور مداوم برای مبارزات جنوب میهن جمعآوری میکردند و برای آنها میفرستادند.
حمایتهای جنوب و اتحاد مبارزان باشور و روژهلات در آن زمان رژیم پهلوی را تحت فشار قرار داده بود. به همین دلیل توسط ساوک و مزدورانش به سران انقلاب ایلول با ریاست ملا مصطفی بارزانی ارتباط برقرار کرده و از آنها خواستند این افراد را بکشند و یا اینکه آنها را دستگیر نموده و به ایران تحویل دهند.
مقرهای بارزانی به دلیل دریافت مداوم کمکهای مالی از ساواک و رژیم ایران و به دلیل حمایتهای مداوم رژیم اشغالگر ایران از آنها، فورا علیه مبارزان روژهلات کردستان اقدام کردند و از راه مهرههای خود به جاسوسی در میان آن افراد پرداختند و به شایعه پراکنی علیه آنها پرداختند.
پارتی (پ.د.ک) در آن زمان علیه مبارزان روژهلات کردستان اعلان جنگ نمود و در عمل چندین تن از شخصیتها و مبارزان برجستهی روژهلات کردستان را به درخواست رژیم پهلوی ترور نمود. سلیمان معینی که یکی از شخصیتهای برجسته و پیشاهنگان جنبش آن زمان بود به طور مستقیم توسط پارتی و بارزانی و ساواک هدف قرار داده شد.
در آن زمان سلیمان و خلیل شوباش میخواستند از سلیمانیه به طرف روژهلات کردستان بروند. مسیر آنها از منطقهی سیتک سلیمانیه میگذشت. پارتی از راه یکی از جاسوسهای خود با نام قاله تگرانی که اهل روستای تگران بود در سیتک و توسط یکی از افراد حزب با نام صدیق برای اتومبیل سلیمان معینی و خلیل شوباش کمین کرده و آنها را دستگیر نمودند و به درخواست مقر بارزانی همان جا خلیل شوباش را در مقابل چشمان سلیمان معینی ترور میکنند و سلیمان معینی را هم به مقر ریاست آن زمان میبرند.
سلیمان معینی در مقر ریاست انقلاب مورد بیاحترامی قرار گرفته و بسیار تلاش کردند تا او را به یکی از مزدوران خود تبدیل کنند، اما علیرغم تلاشهای بسیار افراد نزدیک به بارزانی معینی تسلیم خواستههای آنها نشد.
بر اساس آخرین اسناد و اطلاعاتی که توسط روزنامهنگار حسن قاضی منتشر شد، کلیهی بازجوییها و تحقیقاتی که در مقر بارزانی و پارتی بر روی سلیمان معینی انجام شده است، برای دستگاه اطلاعاتی آن زمان ایران به نام ساواک فرستاده شده است و کلیهی اطلاعات در مورد انقلاب و فعالیتهای مبارزان روژهلات کردستان برای رژیم پهلوی ایران فرستاده شده است.
در بازجویبها از سلیمان معینی مبارزات روژهلات کردستان به عنوان اغتشاش و آشوب نام برده شده است و بازجویان پارتی و بارزانی چندین بار تاکید کردهاند که اقدامات سلیمان معینی و همراهانش اغتشاش و ایجاد آشوب است و کارهای آنها علیه رژیم پهلوی به زیان بارزانی و پارتی بوده است و به همین دلیل تمام تلاش خود را کردهاند تا مانع فعالیتهای آزادیخواهانهی خلق روژهلات شوند.
پس از شکست بازجویان بارزانی و پارتی درروز ۱۵ مه ۱۹۶٨ /۲۵ اردیبهشت سلیمان معینی به دستور مقر بارزانی و ریاست پارتی
گذار دموکراتیک
Photo
(شخص ملا مصطفی بارزانی) ترور شد و فورا پیکر او به ژنرال بیات مسئول دستگاه ساواک ایران تحویل داده میشود. این ژنرال ایرانی نیز پیکر معینی را در شنو و پیرانشار و مهاباد در مقابل چشم مردم به نمایش گذاشت اما پس از چند روز به دلیل نارضایتی مردم روژهلات کردستان رژیم ایران ناچار میشود پیکر وی را به خانواده و بستگان معینی تحویل دهد. مردم مهاباد و سایر مناطق روژهلات کردستان نیز طی مراسمی پیکر وی را در قبرستان بوداق سلطان مهاباد به خاک سپردند.
ترور مبارزان کرد روژهلات کردستان تنها به ترور سلیمان معینی محدود نشد و ملا آواره و صدیق انجیری آذر و چندین رهبر و مبارز دیگر روژهلات که تعدادشان بیشتر از ۷۰ تن است، در آن زمان توسط پارتی ترور شدند. پارتی با این اعمال تروریستی خود توانست مدتی مانع از سربرآوردن انقلاب در روژهلات شود. حتی پس از سقوط رژیم پهلوی، پارتی در زمان قیاده موقت چندین بار علیه کردهای روژهلات جنگید و چندین منطقه را برای رژیم ایران از دست پیشمرگهای روژهلات کردستان خارج کرده و به سپاه پاسداران تحویل دادند.
ANF
🆔 @GozarDemocratic
ترور مبارزان کرد روژهلات کردستان تنها به ترور سلیمان معینی محدود نشد و ملا آواره و صدیق انجیری آذر و چندین رهبر و مبارز دیگر روژهلات که تعدادشان بیشتر از ۷۰ تن است، در آن زمان توسط پارتی ترور شدند. پارتی با این اعمال تروریستی خود توانست مدتی مانع از سربرآوردن انقلاب در روژهلات شود. حتی پس از سقوط رژیم پهلوی، پارتی در زمان قیاده موقت چندین بار علیه کردهای روژهلات جنگید و چندین منطقه را برای رژیم ایران از دست پیشمرگهای روژهلات کردستان خارج کرده و به سپاه پاسداران تحویل دادند.
ANF
🆔 @GozarDemocratic
نامهی شەهید #سولهیمان_موعینی بۆ #ئیدریس_بارزانی له
15/4/1968 زایینیدا.
بهڕێز کاک ئیدریس بارزانی !
🆔 @GozarDemocratic
15/4/1968 زایینیدا.
بهڕێز کاک ئیدریس بارزانی !
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
نامهی شەهید #سولهیمان_موعینی بۆ #ئیدریس_بارزانی له 15/4/1968 زایینیدا. بهڕێز کاک ئیدریس بارزانی ! 🆔 @GozarDemocratic
نامهی شەهید #سولهیمان_موعینی بۆ #ئیدریس_بارزانی له
15/4/1968 زایینیدا.
بهڕێز کاک ئیدریس بارزانی !
پێشهکی سڵاوێکی شؤڕشگێرانه له ههمو لایهک،ئهوهی سوره و باوک-ت له ڕابوردوو دا شارهزایه،خهبات و کۆل نهدان و ڕهنج و ئازار و ئهشکهنجه و دهربهدهری و تال و سوێری و شهونخونی و چیاوچۆڵ و ئیمان به بیر و باوهڕ به گهل،له مهیدانی کردهوه به گهل،له مهیدانی کردهوهو شۆڕش و کارزاری ژیاندا وای قاڵ کردوم و تواندومیهوه که له کوردایهتی و حیزبایهتی دوژمنایهتی ئیمپریالیزم و کۆنهپهرهستی و ناحهز بهولاوه حهز له هیچ ژیانێکی تر نهکهم و بۆی به پهرۆش نهبم،له ماوهی بیست ساڵ خهباتی بێ وچان و زیندان و دهربهدهریم به تهئسیری خاو و خێزان و برادهرانم ئهوهندهمتوانا پهیدا کرد له ژیانمدا ئهوهنده دڵی خۆم رازی بکهم دهزگیرانێک پهیدا بکهم.پاش موخالیفهتێکی زۆری داگیرکهری کوردستان به پهله گوێستمهوه و بهرههمی ژیانی تایبهتی کورێکم بێ،بهڵام دوژمن ووچانی پێنهدام کهوتمه زیندان.سێ سال ئهو ژنه چاوهڕوانی ئازادی منی کرد.پاش ئازاد بونم ئهو بهرههمهپێک هات،چاوم پێ نهکهوت دوور خرامهوه پاشان ڕام کرد بۆ کوردستانی عێڕاق،له ماوهی ده ساڵ ژن و مێردایهتیدا له پێناوی بیر و باوهر و ئازادی گهلی کورد تهنیا سێ مانگ چاوی به من کهوت،منی عهوداڵی کوردستان،تا پار چاوم نه به خێزان و نه به مندالم کهوتوه.تازه گهیشتبوه ئیره، دو مانگ بوو له ناو جهرگهی دوژمن و داگیرکهر دا خۆی گهیاندبوه ووڵاتی ئازاد کراووکوردستانی ئازاد که مێردهکهی دهساڵان ههوڵی بۆ داوه و بهردی بناغهی بۆ داناوه، زۆر شاد و بهختهوهر بوو،بهڵام کاتێ بیستی برادهری مێردهکهی به بێ تاوان گیران و ههڵات ههڵاتیان وی کهوت و مێردهکهی ماوهی خواحافیزی نهبوو، به بێ ئیمکان له دهریای غهریبایهتیدا کهس ناناسێ به جێماوه و له پاشان تاڵان کراوه ،سوکایهتی به سهر هات، مات و حهیران و کێژ ماوه.تهنیا گریان و قور پێوان ئهیتوانی دڵخۆشی بداتهوه. لهو ووڵاته که کهس ناناسێ ڕای کردو هاته سهنگهسهر و له وێ به دهست بهستراوی مایهوه. کاتێک ئیمه جوتیارێکی ههژارمان نارد که پارهیهکی پێ بگهیهنێ، کاک حهسۆ گرتی و تهحویلی حکومهتی داگیرکهری ئیرانی داوه. ئیستاش که ئیستایه له ژێر دار و ئازارداندا شهو و ڕۆژ دهکاتهوه. شهش منداڵ و دایکی پیر و خێزانی برسیهتی ههڕهشهیان لی دهکا. ئهوهی کوردپهروهران فریای نهخهن نیانه بیخۆن. ویستمان له قهڵادزه بێ ههتا بتوانین پێ ڕابگهین. به هۆی دۆستانی کوردپهروهر ههوڵماندا بهڵام له لایهن حهسۆوه ههموو جهریمه کران و پارهیان لێ ئهستینرا. تا ناچار به هۆی باوهر پێکراوێک وهزعی خۆمان و خاو و خێزانمان هێنا گۆڕێ و لیتان دلنیا بووین. کهسێکمان به ناوی محهمهد مهنگور به نههێنی ڕاسپارد، بهڵام کاک حهسۆ ئهویشی گرت و له بهندیخانهدا ئهوهندهی ئازار داوه له پیاوهتی کهوتوه و ئێستاش ههر نهخۆشه و ئهناڵێنی، ناچار سهر له نوێ پێمان ڕاگهیاندن بهڕێزتان و باوکت وهعدهی تهواوتان دا که ئهو ژنه ڕزگاره و ئێمه کارمان پێ نهداوه، موافهقهتتان کرد که ڕای گوێزین، پاش دڵنیایی تهواو که به حهسۆ ڕاگهیاندراوه. نامهیهکی دۆستانهم بۆ حهسۆ نووسی و بۆم ڕوون کردهوه که ئهو ژن و مناڵه یا خۆی بۆم بنێرێت یا تهحویلی ڕاسپاردهی بدات. تکام لێ کرد که ئهو نامهیه به نههێنی بمێنێتهوه و قهزیهکه ئاشکرا نهبێ. له ووڵام دا بۆی نوسیبوم تۆ به قسهی جله و بله ههستاوی پیاوی وانی، نامهکهشی له ڕۆژی جێژندا که ههموو کهسی سهنگهسهر و پێشمهرگه له وێ بوون خویندویهتهوه و کابرای ئازار داوه و پاش پشکنین و ههڕهشه که نهچێته لای مندالهکانی من بهڕێی کردۆتهوه. ههر وهکی نووسیومه له پێناوی شهڕهفی نهتهوهکهمدا ژن و مندالم مهبهست نیه ههر ئاوام. بهڵام له بهر ئهوه کوردی ئێران دهزانێ له پێناوی کوردایهتیدا ئهو ژنه ڕهنجی داوه و ڕهنج به خهسار بووه، منیش پێی قهرزدارم، ههر بۆیه لێی ئهپرسمهوه و پێوهی ماندووم. لام وایه هیچ قانون و عورفێکی دواکهوتوانه و عهشیرهتی و یا قانونی زۆردار و داگیرکهریش هێندهی لێی ناپرسێ و پێوهی ماندوو نیه. عهجهبا بۆ ئێوه بۆته موشکیلهیهک و خهڵکی ئیران و عێڕاق پێی وابێ که دهستی به سهر داگیراوه و بهر دهست و دهست بهسهره. کوردێکی ئێران و کهس و کارم توانای نهبێ لهو ژن و منداڵه بهندیه بپرسێتهوه و ئهوانێش ترس و وهحشهتێکیان لێ بنیشی که له داگیرکهر وا نهترسابن و ئهم حاڵه به مردن و سووکایهتی بزانن.
لهو لایهشهوه حهسۆ میر خان له
15/4/1968 زایینیدا.
بهڕێز کاک ئیدریس بارزانی !
پێشهکی سڵاوێکی شؤڕشگێرانه له ههمو لایهک،ئهوهی سوره و باوک-ت له ڕابوردوو دا شارهزایه،خهبات و کۆل نهدان و ڕهنج و ئازار و ئهشکهنجه و دهربهدهری و تال و سوێری و شهونخونی و چیاوچۆڵ و ئیمان به بیر و باوهڕ به گهل،له مهیدانی کردهوه به گهل،له مهیدانی کردهوهو شۆڕش و کارزاری ژیاندا وای قاڵ کردوم و تواندومیهوه که له کوردایهتی و حیزبایهتی دوژمنایهتی ئیمپریالیزم و کۆنهپهرهستی و ناحهز بهولاوه حهز له هیچ ژیانێکی تر نهکهم و بۆی به پهرۆش نهبم،له ماوهی بیست ساڵ خهباتی بێ وچان و زیندان و دهربهدهریم به تهئسیری خاو و خێزان و برادهرانم ئهوهندهمتوانا پهیدا کرد له ژیانمدا ئهوهنده دڵی خۆم رازی بکهم دهزگیرانێک پهیدا بکهم.پاش موخالیفهتێکی زۆری داگیرکهری کوردستان به پهله گوێستمهوه و بهرههمی ژیانی تایبهتی کورێکم بێ،بهڵام دوژمن ووچانی پێنهدام کهوتمه زیندان.سێ سال ئهو ژنه چاوهڕوانی ئازادی منی کرد.پاش ئازاد بونم ئهو بهرههمهپێک هات،چاوم پێ نهکهوت دوور خرامهوه پاشان ڕام کرد بۆ کوردستانی عێڕاق،له ماوهی ده ساڵ ژن و مێردایهتیدا له پێناوی بیر و باوهر و ئازادی گهلی کورد تهنیا سێ مانگ چاوی به من کهوت،منی عهوداڵی کوردستان،تا پار چاوم نه به خێزان و نه به مندالم کهوتوه.تازه گهیشتبوه ئیره، دو مانگ بوو له ناو جهرگهی دوژمن و داگیرکهر دا خۆی گهیاندبوه ووڵاتی ئازاد کراووکوردستانی ئازاد که مێردهکهی دهساڵان ههوڵی بۆ داوه و بهردی بناغهی بۆ داناوه، زۆر شاد و بهختهوهر بوو،بهڵام کاتێ بیستی برادهری مێردهکهی به بێ تاوان گیران و ههڵات ههڵاتیان وی کهوت و مێردهکهی ماوهی خواحافیزی نهبوو، به بێ ئیمکان له دهریای غهریبایهتیدا کهس ناناسێ به جێماوه و له پاشان تاڵان کراوه ،سوکایهتی به سهر هات، مات و حهیران و کێژ ماوه.تهنیا گریان و قور پێوان ئهیتوانی دڵخۆشی بداتهوه. لهو ووڵاته که کهس ناناسێ ڕای کردو هاته سهنگهسهر و له وێ به دهست بهستراوی مایهوه. کاتێک ئیمه جوتیارێکی ههژارمان نارد که پارهیهکی پێ بگهیهنێ، کاک حهسۆ گرتی و تهحویلی حکومهتی داگیرکهری ئیرانی داوه. ئیستاش که ئیستایه له ژێر دار و ئازارداندا شهو و ڕۆژ دهکاتهوه. شهش منداڵ و دایکی پیر و خێزانی برسیهتی ههڕهشهیان لی دهکا. ئهوهی کوردپهروهران فریای نهخهن نیانه بیخۆن. ویستمان له قهڵادزه بێ ههتا بتوانین پێ ڕابگهین. به هۆی دۆستانی کوردپهروهر ههوڵماندا بهڵام له لایهن حهسۆوه ههموو جهریمه کران و پارهیان لێ ئهستینرا. تا ناچار به هۆی باوهر پێکراوێک وهزعی خۆمان و خاو و خێزانمان هێنا گۆڕێ و لیتان دلنیا بووین. کهسێکمان به ناوی محهمهد مهنگور به نههێنی ڕاسپارد، بهڵام کاک حهسۆ ئهویشی گرت و له بهندیخانهدا ئهوهندهی ئازار داوه له پیاوهتی کهوتوه و ئێستاش ههر نهخۆشه و ئهناڵێنی، ناچار سهر له نوێ پێمان ڕاگهیاندن بهڕێزتان و باوکت وهعدهی تهواوتان دا که ئهو ژنه ڕزگاره و ئێمه کارمان پێ نهداوه، موافهقهتتان کرد که ڕای گوێزین، پاش دڵنیایی تهواو که به حهسۆ ڕاگهیاندراوه. نامهیهکی دۆستانهم بۆ حهسۆ نووسی و بۆم ڕوون کردهوه که ئهو ژن و مناڵه یا خۆی بۆم بنێرێت یا تهحویلی ڕاسپاردهی بدات. تکام لێ کرد که ئهو نامهیه به نههێنی بمێنێتهوه و قهزیهکه ئاشکرا نهبێ. له ووڵام دا بۆی نوسیبوم تۆ به قسهی جله و بله ههستاوی پیاوی وانی، نامهکهشی له ڕۆژی جێژندا که ههموو کهسی سهنگهسهر و پێشمهرگه له وێ بوون خویندویهتهوه و کابرای ئازار داوه و پاش پشکنین و ههڕهشه که نهچێته لای مندالهکانی من بهڕێی کردۆتهوه. ههر وهکی نووسیومه له پێناوی شهڕهفی نهتهوهکهمدا ژن و مندالم مهبهست نیه ههر ئاوام. بهڵام له بهر ئهوه کوردی ئێران دهزانێ له پێناوی کوردایهتیدا ئهو ژنه ڕهنجی داوه و ڕهنج به خهسار بووه، منیش پێی قهرزدارم، ههر بۆیه لێی ئهپرسمهوه و پێوهی ماندووم. لام وایه هیچ قانون و عورفێکی دواکهوتوانه و عهشیرهتی و یا قانونی زۆردار و داگیرکهریش هێندهی لێی ناپرسێ و پێوهی ماندوو نیه. عهجهبا بۆ ئێوه بۆته موشکیلهیهک و خهڵکی ئیران و عێڕاق پێی وابێ که دهستی به سهر داگیراوه و بهر دهست و دهست بهسهره. کوردێکی ئێران و کهس و کارم توانای نهبێ لهو ژن و منداڵه بهندیه بپرسێتهوه و ئهوانێش ترس و وهحشهتێکیان لێ بنیشی که له داگیرکهر وا نهترسابن و ئهم حاڵه به مردن و سووکایهتی بزانن.
لهو لایهشهوه حهسۆ میر خان له
گذار دموکراتیک
نامهی شەهید #سولهیمان_موعینی بۆ #ئیدریس_بارزانی له 15/4/1968 زایینیدا. بهڕێز کاک ئیدریس بارزانی ! 🆔 @GozarDemocratic
بهر ئهوه نهکا ئهو ژن و منداڵه به شهو ڕا بکهن، ئاڵتون و جل و بهرگی وهک بارمته لێ بگێڕێتهوه و تهحویلی سهید ڕهسوڵی بدا و چوار دهوری له جاسوس و خهبهرچین بتهنێ. ئاخر نابێ بزانین ئێمه چێمان کردوه؟ ئهگهر گۆیا ئێمهش تاوانبارین ئهو ژن و منداڵه غهریب و بێکهسه چیان کردوه؟ من ئهگهر سوچ و خهیانهتێکم له خۆدا شک بردبا، ئهو ژن و مندالهم نهدههێنا و یان ئهگه هێناومن دهرفهتی ئهوهم ههبو بۆ ههر شوێنێکی ئارهزووم ههبا ڕام گوێستبان. ئهوهش ههر دهلیلی ڕاستی و کوردپهروهری ئێمهیه.
برا گیان ئهوهی گوێ بیس بوی له شوێنی باوهرپێکراوی خۆمان بۆمان هاتوه له سابڵاغ قاوه گۆیا سازمانی ئهمنیهت ههڵ دهدات که ئهو ژنه له دهستی ئێوه وهربگرێ و به فێڵ بیباتهوه و تۆڵهی ڕابوردووی منیش لهو ژنه خاکساره بکاتهوه. ئهوه من له ههموو لایهکهوه ژیانی خێزانم له مهترسی دایه و ههڕهشه له وێژدانم ئهکا و پیلانی دوژمن چاوهڕوانیم دهکا. ههر چهنده له پێناوی ئهڤین به ڕێگا و خهباتم دا ئهویش ههر شانازییه بۆ من به دهستی دوژمن نهک کورد!!!
جا من سهردهرناهێنم لهو کارهی که بۆ ژنێک و دوو منال له گۆڕی دایه. ههر ئهوهندهم تکا ههیه ههر وهکی ه دوو لاوه وهعدهتان داوه که ڕزگاری بکهن ئهوه به قهولی خۆتان وهفا بکهن، نامهیهک بنوسن وڵامم بدهنهوه تا کهسێکی به دوا دا بنێرم به بێ دهنگی له شوێنێکی بێ سهر و سهدا و له دهستێکی ئهمین دا بێ. حهسۆش ئاگادار بکهن چی تر سیاسهتم لهگهڵ نهکا، کوردانه و مهردانه بێته پێش. چونکه من حهز ناکهم دڵی کوردپهروهران له ئێران و عێڕاق لهوه زیاتر موتهئهسێر بێتو چیرۆکی لی دروست بکهن و دوژمن و نهیار و ناحهز پێی شاد بن. وهک نمونه به ناوی ئاکارێک بیخهنه ڕو، خۆی پێ گیڤ بدهن و لهو لایهشهوه ویژدانم قبول ناکا بۆ ژنێک چی تر کوردی ههژار بخهمه مهترسی لێدان و تهحویل دانهوه. پاش ناهومید بوون لهو محاوهلهیه و نووسینی ئهو نامهیه ئهگهر وڵامیکی ڕاستم دهست کهوت ئهوا بۆی ئهنێرم، ئهگهر بێ وڵام مامهوه پهیمان ئهدهم واز لهو ژنه بێنم، ئیتر لیی نهپرسمهوه بۆ ئهبهد و چی تر پیوه ماندو نهبم. ههر روداوێک له ناردنهوه بۆ ئێران و تهسلیم به دوژمن به لایهک بهرپرسیاریهتیهکهی ئهخرێته سهر شانی ئێوه. جا خۆتان و شهڕهفی کوردایهتیتان بهرامبهر به ژن و دوو مندالی ئێخسیر و بێ تاوان.
له ئاخریدا ئهبێ ببوری که هیچ کهسمان شک نهبرد دۆستیکی موتمهئین
و دڵسۆز بێ بهرانبهرتان که ئهو نامه به نههێنی بدا به ئێوه، ئهو برادهرانه نهبێ که حهولمان دا و وهسیلهمان پێکهوهنا. چاوهڕوانی وڵامتان ئهکهم به حورمهتهوه.
1968 15/4/ #فایەق_ئهمین
🆔 @GozarDemocratic
برا گیان ئهوهی گوێ بیس بوی له شوێنی باوهرپێکراوی خۆمان بۆمان هاتوه له سابڵاغ قاوه گۆیا سازمانی ئهمنیهت ههڵ دهدات که ئهو ژنه له دهستی ئێوه وهربگرێ و به فێڵ بیباتهوه و تۆڵهی ڕابوردووی منیش لهو ژنه خاکساره بکاتهوه. ئهوه من له ههموو لایهکهوه ژیانی خێزانم له مهترسی دایه و ههڕهشه له وێژدانم ئهکا و پیلانی دوژمن چاوهڕوانیم دهکا. ههر چهنده له پێناوی ئهڤین به ڕێگا و خهباتم دا ئهویش ههر شانازییه بۆ من به دهستی دوژمن نهک کورد!!!
جا من سهردهرناهێنم لهو کارهی که بۆ ژنێک و دوو منال له گۆڕی دایه. ههر ئهوهندهم تکا ههیه ههر وهکی ه دوو لاوه وهعدهتان داوه که ڕزگاری بکهن ئهوه به قهولی خۆتان وهفا بکهن، نامهیهک بنوسن وڵامم بدهنهوه تا کهسێکی به دوا دا بنێرم به بێ دهنگی له شوێنێکی بێ سهر و سهدا و له دهستێکی ئهمین دا بێ. حهسۆش ئاگادار بکهن چی تر سیاسهتم لهگهڵ نهکا، کوردانه و مهردانه بێته پێش. چونکه من حهز ناکهم دڵی کوردپهروهران له ئێران و عێڕاق لهوه زیاتر موتهئهسێر بێتو چیرۆکی لی دروست بکهن و دوژمن و نهیار و ناحهز پێی شاد بن. وهک نمونه به ناوی ئاکارێک بیخهنه ڕو، خۆی پێ گیڤ بدهن و لهو لایهشهوه ویژدانم قبول ناکا بۆ ژنێک چی تر کوردی ههژار بخهمه مهترسی لێدان و تهحویل دانهوه. پاش ناهومید بوون لهو محاوهلهیه و نووسینی ئهو نامهیه ئهگهر وڵامیکی ڕاستم دهست کهوت ئهوا بۆی ئهنێرم، ئهگهر بێ وڵام مامهوه پهیمان ئهدهم واز لهو ژنه بێنم، ئیتر لیی نهپرسمهوه بۆ ئهبهد و چی تر پیوه ماندو نهبم. ههر روداوێک له ناردنهوه بۆ ئێران و تهسلیم به دوژمن به لایهک بهرپرسیاریهتیهکهی ئهخرێته سهر شانی ئێوه. جا خۆتان و شهڕهفی کوردایهتیتان بهرامبهر به ژن و دوو مندالی ئێخسیر و بێ تاوان.
له ئاخریدا ئهبێ ببوری که هیچ کهسمان شک نهبرد دۆستیکی موتمهئین
و دڵسۆز بێ بهرانبهرتان که ئهو نامه به نههێنی بدا به ئێوه، ئهو برادهرانه نهبێ که حهولمان دا و وهسیلهمان پێکهوهنا. چاوهڕوانی وڵامتان ئهکهم به حورمهتهوه.
1968 15/4/ #فایەق_ئهمین
🆔 @GozarDemocratic
سیامەند موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا
سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی خیانهت له كوردستان دهكات.
🆔 @GozarDemocratic
سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی خیانهت له كوردستان دهكات.
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
سیامەند موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی…
#سیامەند_موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا
سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی خیانهت له كوردستان دهكات.
بەبۆنەی یادی سەرهەڵدانەکانی ١٩٦٧_ ١٩٦٨ز. ( ١٣٤٦_ ١٣٤٧ ههتاوی) سیامەند موعینی ئەندامی هاوسەرۆکایەتیی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (#پهژاك) لە میانەی دیمانەیەکدا لەگەڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF) خوێندنەوە بۆ ئەو قۆناغەی تێکۆشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات. موعینی ڕایگهیاند، «خیانەتی بنەماڵەی بارزانی بهتایبهت لە شۆڕشگێرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان حاشا هەڵنەگرە. هەر بۆیە وەک پەژاک ئێمە هەمیشە خاوەندارهتی لە ڕەنج و تێکۆشانی باب و باپیرانمان دەکەین.»
دەقی دیمانەکە:
بە ڕێز سیامەند موعینی سهرهتا بهناوی ئاژانسەکەمان زۆر سوپاستان دەکەین، بۆ ئامادەبوونتان لەم دیمانەیەدا.
سیامەند موعینی: سڵاو ڕێزم هەیە بۆ ئێوە و خوێنەرانی ئاژانسەکەتان. هیوادارم بتوانین لەم دیمانەیەدا بەکورتی لەسەر ڕووداوەکانی نیوسەدەی ڕابردووی شۆڕشی کوردستان ڕاوەستە بکەین و پەنجە بخەینە سهر خیانەتەکان و ئاماژەیەکیش بە ڕەوتی شۆڕشێڕیی خەباتگێڕانی گەلەکەمان بکەین.
سەرهەڵدانەکانی ١٣٤٦ و ١٣٤٧ی هەتاوی چۆن و لە چ هەلومهرجێكی سیاسیدا دەستیان پێکرد؟
سیامەند موعینی: ئاوات و خولیای ئازادی و گەیشتن بە سەربەستی بۆ هەر کوردێکی بە نامووس لە زۆربەی بەهاکانی ژیان بە نرختره. بۆ گەییشتن بەو ئاواتە مرۆڤی شۆڕشگێر بەهای گرانی داوە و بە هەزاران ئینسان گیانی خۆیان لەم رێگەیە کردووهته قوربانی.
پاش تێکشاندنی کۆماری کوردستان لە مههاباد، بەشێک لە منداڵان و گەنجانی ئەو سەردەمه بە بیرەوەری و یادی کۆماری کوردستان فرچکی شۆڕشگێڕیان گرتووە و ئەو بێ حورمەتیە گەورەیهی کە بە گەلی کورد کراوە، هیچ کات هەژموونی دەستەڵاتی پەهلەویان بۆ قبووڵ نەکرا و بەربەرەکانی بە دژی ئەم ڕژێمه و خۆبەڕێکخستن کردنی گەل بوو بە کاری رۆژانەیان. رژیمی پەهلەوی وەک حکوومەتێکی داگیرکەر و داپڵۆسێنەر تارمایی بە سەر رۆژهەڵاتی کوردستاندا کێشابوو.
هاوکات و لەو سەردەمدا لە باشوری کوردستان شۆڕشێکی جەماوەری سەری هەڵدابوو و ئەم شۆڕشەی باشووری کوردستان، هیوایەکی لە دڵی ئەم گەنجانەی رۆژهەڵات زیندوو کردبۆوە، و لە سەر ئەم خوێندنەوەیە کە هەم دەتوانن یارمەتیدەری شۆڕشی باشوری کوردستان بن و هەم دەرفەتێکی لەبار بۆ ئەوان خوڵقاوە کە خۆ بە رێکخستن بکەن و بۆ زیندوکردنەوەی حیزبی دیموکرات تێکۆشان بکەن. لە سەر ئەم ئەساسە بوو کە پۆل پۆل گەنجانی رۆژهەڵات رۆیان دەکردە باشوری کوردستان و شۆڕشی باشوری کوردستان ببوە قیبلەگایەکی تێکۆشەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان. هاوکات لە ناوەڕاست و کۆتاییەکانی ١٩٥٠وە و دەستپێکی ١٩٦٠وە حکومەتی دیکتاتۆری محەمەدرەزاشای پەهلەوەی هێرشێکی بەرفراوانی خستە سەر ئازادیخوازان لە ئێران، و کوردستانیش لەم هێرشەدا بێ بەش نەکرا. گرتن و کوشتن و بێ حورمەتی بە گەل، ببوە ژیانی رۆژانەی خەڵک لە کوردستان، و لە دێهات و گوندەکانی کوردستان ژەندرمە دەستەڵاتی رەهایان هەبوو بۆ هەر کارێک و هەر بێ حورمەتیەک پێیان خۆش با دەیان کرد. لە باشوری کوردستانیش شۆڕش گەرم بوو و تێکۆشان لە لوتکە دا بوو و هەمو بەشەکانی کوردستان هیوا و ئومێدیان بەم شۆڕشە هەبوو، کە بە داخەوە لە ساڵەکانی ١٩٦٣ بەم لاوە ساواک و شای ئێران بە تەواوی دەستیان خستە ناو شۆڕشی باشور و لە ئەنجام دا بە هۆی فاکتەری جیاواز کە لیرەدا ناگونجێت باسی بکەم ئەم شۆڕشەیان بە لاڕێدا برد و بەشێک لە سەرکردەکانی شۆڕشیان وەک نۆکەر و پیاوی خۆیان بە کار دەهێنا.
بنەماڵەی موعینی کێن؟ خاوەن چ پێگەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتین؟ لە ناویناندا بە دیاری کراوی مەبەستمان لەم دیدارە کەسایەتی کاک سلێمان موعینیە، دەپرسین سلێمان موعینی کێیە؟
سیامەند موعینی: محەمەد ئەمین موعینی باوکی کاک سولەیمان وەزیری ناوخۆی کۆمارە جوانەمەرگەکەی کوردستان بوو، کە بەشێکی زۆری ژیان و تەمەنی خۆی بۆ خزمەت بە کوردستان تەرخان کرد. لە موکریان و کوردستان ناوی موعینیەکان لە گەڵ شۆڕشگێڕی و فیداکاری بۆ کوردستان دێتە سەر زمان و لەم رێگەیەدا محەمەئەمین موعینی ٤ رۆڵەی گەنجی پێشکەش بە تێکۆشان و خەبات کرد و گیانیان کردە قوربانی.
کاک سولەیمان منداڵی یەکەمی ئەم بنەماڵەیە و لە تەمەنی لاوێتیەوە لە گەڵ کاری سیاسی و خزمەت بە گەل و نیشتمان ئاوێتە بووە. سولهیمان ههر له تهمهنی لاوی و له سهردهمی خوێندکاریدا، لەگهڵ هاوڕێیانی وهک سهید عهبدوڵلا ئیسحاقی (ئهحمهد تۆفیق) ، خهریکی کاری سیاسی و تهشکیلاتی دهبێت. هاوکات لەگهڵ کاری سیاسی، له خزمهتکردن به ههژار و بێدهرهتانان نامێنێتهوه و دهکرێ بگوترێ بهشی ههره زۆری ڕۆژگارانی ژیانی سهردهمی لاوێتی کاک
سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی خیانهت له كوردستان دهكات.
بەبۆنەی یادی سەرهەڵدانەکانی ١٩٦٧_ ١٩٦٨ز. ( ١٣٤٦_ ١٣٤٧ ههتاوی) سیامەند موعینی ئەندامی هاوسەرۆکایەتیی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (#پهژاك) لە میانەی دیمانەیەکدا لەگەڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF) خوێندنەوە بۆ ئەو قۆناغەی تێکۆشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات. موعینی ڕایگهیاند، «خیانەتی بنەماڵەی بارزانی بهتایبهت لە شۆڕشگێرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان حاشا هەڵنەگرە. هەر بۆیە وەک پەژاک ئێمە هەمیشە خاوەندارهتی لە ڕەنج و تێکۆشانی باب و باپیرانمان دەکەین.»
دەقی دیمانەکە:
بە ڕێز سیامەند موعینی سهرهتا بهناوی ئاژانسەکەمان زۆر سوپاستان دەکەین، بۆ ئامادەبوونتان لەم دیمانەیەدا.
سیامەند موعینی: سڵاو ڕێزم هەیە بۆ ئێوە و خوێنەرانی ئاژانسەکەتان. هیوادارم بتوانین لەم دیمانەیەدا بەکورتی لەسەر ڕووداوەکانی نیوسەدەی ڕابردووی شۆڕشی کوردستان ڕاوەستە بکەین و پەنجە بخەینە سهر خیانەتەکان و ئاماژەیەکیش بە ڕەوتی شۆڕشێڕیی خەباتگێڕانی گەلەکەمان بکەین.
سەرهەڵدانەکانی ١٣٤٦ و ١٣٤٧ی هەتاوی چۆن و لە چ هەلومهرجێكی سیاسیدا دەستیان پێکرد؟
سیامەند موعینی: ئاوات و خولیای ئازادی و گەیشتن بە سەربەستی بۆ هەر کوردێکی بە نامووس لە زۆربەی بەهاکانی ژیان بە نرختره. بۆ گەییشتن بەو ئاواتە مرۆڤی شۆڕشگێر بەهای گرانی داوە و بە هەزاران ئینسان گیانی خۆیان لەم رێگەیە کردووهته قوربانی.
پاش تێکشاندنی کۆماری کوردستان لە مههاباد، بەشێک لە منداڵان و گەنجانی ئەو سەردەمه بە بیرەوەری و یادی کۆماری کوردستان فرچکی شۆڕشگێڕیان گرتووە و ئەو بێ حورمەتیە گەورەیهی کە بە گەلی کورد کراوە، هیچ کات هەژموونی دەستەڵاتی پەهلەویان بۆ قبووڵ نەکرا و بەربەرەکانی بە دژی ئەم ڕژێمه و خۆبەڕێکخستن کردنی گەل بوو بە کاری رۆژانەیان. رژیمی پەهلەوی وەک حکوومەتێکی داگیرکەر و داپڵۆسێنەر تارمایی بە سەر رۆژهەڵاتی کوردستاندا کێشابوو.
هاوکات و لەو سەردەمدا لە باشوری کوردستان شۆڕشێکی جەماوەری سەری هەڵدابوو و ئەم شۆڕشەی باشووری کوردستان، هیوایەکی لە دڵی ئەم گەنجانەی رۆژهەڵات زیندوو کردبۆوە، و لە سەر ئەم خوێندنەوەیە کە هەم دەتوانن یارمەتیدەری شۆڕشی باشوری کوردستان بن و هەم دەرفەتێکی لەبار بۆ ئەوان خوڵقاوە کە خۆ بە رێکخستن بکەن و بۆ زیندوکردنەوەی حیزبی دیموکرات تێکۆشان بکەن. لە سەر ئەم ئەساسە بوو کە پۆل پۆل گەنجانی رۆژهەڵات رۆیان دەکردە باشوری کوردستان و شۆڕشی باشوری کوردستان ببوە قیبلەگایەکی تێکۆشەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان. هاوکات لە ناوەڕاست و کۆتاییەکانی ١٩٥٠وە و دەستپێکی ١٩٦٠وە حکومەتی دیکتاتۆری محەمەدرەزاشای پەهلەوەی هێرشێکی بەرفراوانی خستە سەر ئازادیخوازان لە ئێران، و کوردستانیش لەم هێرشەدا بێ بەش نەکرا. گرتن و کوشتن و بێ حورمەتی بە گەل، ببوە ژیانی رۆژانەی خەڵک لە کوردستان، و لە دێهات و گوندەکانی کوردستان ژەندرمە دەستەڵاتی رەهایان هەبوو بۆ هەر کارێک و هەر بێ حورمەتیەک پێیان خۆش با دەیان کرد. لە باشوری کوردستانیش شۆڕش گەرم بوو و تێکۆشان لە لوتکە دا بوو و هەمو بەشەکانی کوردستان هیوا و ئومێدیان بەم شۆڕشە هەبوو، کە بە داخەوە لە ساڵەکانی ١٩٦٣ بەم لاوە ساواک و شای ئێران بە تەواوی دەستیان خستە ناو شۆڕشی باشور و لە ئەنجام دا بە هۆی فاکتەری جیاواز کە لیرەدا ناگونجێت باسی بکەم ئەم شۆڕشەیان بە لاڕێدا برد و بەشێک لە سەرکردەکانی شۆڕشیان وەک نۆکەر و پیاوی خۆیان بە کار دەهێنا.
بنەماڵەی موعینی کێن؟ خاوەن چ پێگەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتین؟ لە ناویناندا بە دیاری کراوی مەبەستمان لەم دیدارە کەسایەتی کاک سلێمان موعینیە، دەپرسین سلێمان موعینی کێیە؟
سیامەند موعینی: محەمەد ئەمین موعینی باوکی کاک سولەیمان وەزیری ناوخۆی کۆمارە جوانەمەرگەکەی کوردستان بوو، کە بەشێکی زۆری ژیان و تەمەنی خۆی بۆ خزمەت بە کوردستان تەرخان کرد. لە موکریان و کوردستان ناوی موعینیەکان لە گەڵ شۆڕشگێڕی و فیداکاری بۆ کوردستان دێتە سەر زمان و لەم رێگەیەدا محەمەئەمین موعینی ٤ رۆڵەی گەنجی پێشکەش بە تێکۆشان و خەبات کرد و گیانیان کردە قوربانی.
کاک سولەیمان منداڵی یەکەمی ئەم بنەماڵەیە و لە تەمەنی لاوێتیەوە لە گەڵ کاری سیاسی و خزمەت بە گەل و نیشتمان ئاوێتە بووە. سولهیمان ههر له تهمهنی لاوی و له سهردهمی خوێندکاریدا، لەگهڵ هاوڕێیانی وهک سهید عهبدوڵلا ئیسحاقی (ئهحمهد تۆفیق) ، خهریکی کاری سیاسی و تهشکیلاتی دهبێت. هاوکات لەگهڵ کاری سیاسی، له خزمهتکردن به ههژار و بێدهرهتانان نامێنێتهوه و دهکرێ بگوترێ بهشی ههره زۆری ڕۆژگارانی ژیانی سهردهمی لاوێتی کاک
گذار دموکراتیک
سیامەند موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی…
سولهیمان بهم بوارانه دا تێپهڕ بووه. بۆخزمەت بە نیشتمانەکەی قەت دوودڵ نەبووە، هەمیشە بە ورەیەکی شۆڕشگێڕی و بە ئیمانەوە ئامادەی خزمەت و تێکۆشان بوە و لە سەر ئەم تێکۆشانە گیانی خۆشی بەخت کردوە.
دوای لەسێدارەدانی پێشەوا قازی محهمهد و هەڤاڵانی و کۆتایی هاتن بە کۆماری مەهاباد، چ هەوڵێک هەبوو بۆ دووبارە دەستپێكردنهوهی خەبات و تێکۆشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان؟
سیامەند موعینی: لە دوای تێکشکانی کۆماری کوردستان بۆ ماوەیەک بێدەنگی بە سەر کوردستاندا زاڵ بوو، ساڵی ١٩٥٣ یان (١٣٣٢ی ههتاوی)، له سهردهمی دهسهڵاتی دوکتور محمد موسهدیق دا، کاک سولهیمان و ئەحمەد تۆفیق دهورێکی بهرچاویان گێڕاوه له ڕێکخستنی گهنج و لاوان و سازدانی خۆپێشاندان و میتینگهکانی شاری مههاباد. ههروهها کاک سولەیمان ماوهیهکیش بهرپرسایهتیی ڕاهێنانی سرودی نهتهوهیی کوڕ و کچانی شارهکهی به ئهستۆیهوه بووه.
بۆ خۆ بەرێکخستن کردن لە هەمو بوارەکان کەڵکیان وەردەگرت و ڕۆژی ١٥-٠٦-١٩٥٣ ڕێکخراوی لاوانی حیزبی دیموکراتی کوردستان له شاری مههاباد، به ڕێبهرایهتیی کاک سولهیمان و سهید عهبدوڵلای ئیسحاقی و چهند لاوی تێکۆشهری دیکه کۆبونهوهیهکی بهرین له باغی میکائیل سازدهدهن. مهبهست لهو کۆبونهوهیه ئهوه دهبێت که لاوانی نێو ڕیزهکانی حیزبی دیموکراتی کوردستان نوێنهری خۆیان بۆ بهشداریی له چوارهمین ڤیستیڤاڵی جیهانیی یهکێتی لاوانی دیموکرات ههڵبژێرن، بهڵام لهگهرمهی گوتوبێژی ئهو لاوانهدا ژاندارمه دڕندهکانی حکومهتی ئێران ههڵدهکوتنه سهریان و پاش لێدان و ئازاردانیان، لولهی تفهنگهکانیان ئاڕاستهی ئەو گەنجانە دهکهن و مێرمنداڵێک بهناوی «حسن ڕهمهزانی» شههید و چهند کهسیش بریندار دهکهن. ئیدی ئهو لاوه شۆڕشگێڕانه، دهکهونه شهقامهکانی شار و به گێڕانی تهرمی ئهو لاوه شههیده، ڕێپێوان و بزووتنهوهیهکی جهماوهری گهوره وەڕێدهخهن. ههر لهو سهردهمهدا پێداگری و خهباتی نهپساوهی بهرههڵستکارانی سهراسهری بوو به هۆی ههڵاتنی شای ئێران و هاتنه سهر حوکمی حکومهتی دوکتور موسهدیق، که هیوای چاکسازی و بوژوانهوهی لێدهکرا، بهڵام بهداخهوه به هۆی پشتیوانیی ئامریکا و ڕۆژئاوا له شای ئێران و له ئاکامی کودەتایهکی نیزامی، شای ئێران گهڕاندرایهوه و حکومهتی دیموکراتیکی موسهدیق تێک روخا. دوای روخانی حکومهتی دوکتور موسهدیق، له ٢٨ی گهلاوێژی ساڵی١٩٥٤، هێزهکانی سهرکوتکهری ئێران هێرشیان کرده سهر جهماوهری شار و گوندهکان و گرتن و کوشتن و بێ سهروشوێن کردن دهستی پێکرد.
چ هۆکارێک هەبوو کە شۆرشگێرانی کورد لە پارچەکانی دیكهی کوردستان چوونە باشووری کوردستان؟
سیامەند موعینی: هەروەک پێشتریش باسم کرد هەم هێرش و گوشاری هیزە نیزامیەکانی محەمەدرەزاشا و فەزایەکی خەفەقان پاش کودەتای ٢٨ی گەلاوێژ و نەمانی دەرفەت بۆ کاری سیاسی و هاوکات دەستپێکردنی شۆڕشێکی نەتەوەیی لە باشوری کوردستان، لە هەمو بەشەکانی کوردستانەوە بۆگەشەپێدانی ئەم شۆڕشە خۆیان گەیاندە باشور و وزە و هێزی شۆڕشگێڕی خۆیان خستە خزمەت بەم شۆڕشە. هاوکات لە باکور و رۆژاوای کوردستانیش چونە ناو ئەم شۆڕشە بە نیازی خزمەتکردن، وەک دوکتور شوان و سەعید یاڵچی و کۆمەڵێکی تری خەباتکار و تێکۆشەری کورد.
کۆمیتەی شۆڕشگێڕی (ئینقلابی) حیزبی دیموکراتی کوردستان چییە؟ کەی دامەزرا؟ کێ بوون ئەو کەسانەی ئەو کۆمیتەیان دامەزراند؟ مەبەستمە بزانم بە چ شێوازێک ئەو کۆمیتەیە دامەزرا؟
سیامەند موعینی: ئەم پرسە وەڵامەکەی کتێبێکە و بە چەند دێڕ ناتوانین لە ناوەڕۆکی ئەم بزوتنەوەیە تێبگەین، بەڵام بە کورتی بەم شێوە بوو: تێکۆشەرانی حیزبی دیمووکرات دوای تەسلیم بونی مەلا مستەفا و کوڕەکانی بە ساواکی ئێران و میتی تورک و کەوتنە داوی هێرش بردنە سەر تێکۆشەرانی ئەو سەردەم و خەباتکارانی بەشەکانی تری کوردستان، بەشێک لە ئەندامانی حیزب دیمووکرات کە روحی شۆڕشگێڕیان بەهێزتر بوو لە بەرژەوەندی شەخسی و ترس لە گیانی خۆیان، دوای کۆنگرەی ٢ی حیزبی دیمووکرات بڕیاریان دا کە خەبات و تێکۆشانی سیاسی لە دژی حکومەتی پاشایەتی گوڕ بکەنەوە کە ئەم بڕیارە ساواکی شا بە مەترسی دەزانی بۆ سەر ئاسایشی خۆی و ئەمریان بە مەلا مستەفا و کوڕەکانی کرد کە پێش بە ئەم شؤڕشگێڕانە بگرن و یان بیانکوژن و ی تەسلیمی حکومەتی ئێرانیان بکەنەوە. کە لە کۆتایی دا ئیدریس بارزانی بوو بە مەئمور و راوەدونانی ئەم شۆڕشگێڕانە و زۆربەیانیان کوشت یان تەسلیمی یان ئێران کردەوە."
هەڵوێستی بارزانی چی بوو، ئایا بارزانی هەبوونی کۆمیتەیەکی بەم شێوەیەی پێخۆش بوو؟
سیامەند موعینی: مەلا مستەفا رێبەرێکی عەشیرەتی بوو و خوێندنەوەی سیاسی و ئانالیزی نەبوو، رەمەکی و کلاسیک سیاسەتی دەکرد و بۆیە کەوتە دژایەتی مەکتەبی سیاسی پاڕتی دیمووکرات و هاوکات دەوڵەتە داگیرکەرەکا
دوای لەسێدارەدانی پێشەوا قازی محهمهد و هەڤاڵانی و کۆتایی هاتن بە کۆماری مەهاباد، چ هەوڵێک هەبوو بۆ دووبارە دەستپێكردنهوهی خەبات و تێکۆشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان؟
سیامەند موعینی: لە دوای تێکشکانی کۆماری کوردستان بۆ ماوەیەک بێدەنگی بە سەر کوردستاندا زاڵ بوو، ساڵی ١٩٥٣ یان (١٣٣٢ی ههتاوی)، له سهردهمی دهسهڵاتی دوکتور محمد موسهدیق دا، کاک سولهیمان و ئەحمەد تۆفیق دهورێکی بهرچاویان گێڕاوه له ڕێکخستنی گهنج و لاوان و سازدانی خۆپێشاندان و میتینگهکانی شاری مههاباد. ههروهها کاک سولەیمان ماوهیهکیش بهرپرسایهتیی ڕاهێنانی سرودی نهتهوهیی کوڕ و کچانی شارهکهی به ئهستۆیهوه بووه.
بۆ خۆ بەرێکخستن کردن لە هەمو بوارەکان کەڵکیان وەردەگرت و ڕۆژی ١٥-٠٦-١٩٥٣ ڕێکخراوی لاوانی حیزبی دیموکراتی کوردستان له شاری مههاباد، به ڕێبهرایهتیی کاک سولهیمان و سهید عهبدوڵلای ئیسحاقی و چهند لاوی تێکۆشهری دیکه کۆبونهوهیهکی بهرین له باغی میکائیل سازدهدهن. مهبهست لهو کۆبونهوهیه ئهوه دهبێت که لاوانی نێو ڕیزهکانی حیزبی دیموکراتی کوردستان نوێنهری خۆیان بۆ بهشداریی له چوارهمین ڤیستیڤاڵی جیهانیی یهکێتی لاوانی دیموکرات ههڵبژێرن، بهڵام لهگهرمهی گوتوبێژی ئهو لاوانهدا ژاندارمه دڕندهکانی حکومهتی ئێران ههڵدهکوتنه سهریان و پاش لێدان و ئازاردانیان، لولهی تفهنگهکانیان ئاڕاستهی ئەو گەنجانە دهکهن و مێرمنداڵێک بهناوی «حسن ڕهمهزانی» شههید و چهند کهسیش بریندار دهکهن. ئیدی ئهو لاوه شۆڕشگێڕانه، دهکهونه شهقامهکانی شار و به گێڕانی تهرمی ئهو لاوه شههیده، ڕێپێوان و بزووتنهوهیهکی جهماوهری گهوره وەڕێدهخهن. ههر لهو سهردهمهدا پێداگری و خهباتی نهپساوهی بهرههڵستکارانی سهراسهری بوو به هۆی ههڵاتنی شای ئێران و هاتنه سهر حوکمی حکومهتی دوکتور موسهدیق، که هیوای چاکسازی و بوژوانهوهی لێدهکرا، بهڵام بهداخهوه به هۆی پشتیوانیی ئامریکا و ڕۆژئاوا له شای ئێران و له ئاکامی کودەتایهکی نیزامی، شای ئێران گهڕاندرایهوه و حکومهتی دیموکراتیکی موسهدیق تێک روخا. دوای روخانی حکومهتی دوکتور موسهدیق، له ٢٨ی گهلاوێژی ساڵی١٩٥٤، هێزهکانی سهرکوتکهری ئێران هێرشیان کرده سهر جهماوهری شار و گوندهکان و گرتن و کوشتن و بێ سهروشوێن کردن دهستی پێکرد.
چ هۆکارێک هەبوو کە شۆرشگێرانی کورد لە پارچەکانی دیكهی کوردستان چوونە باشووری کوردستان؟
سیامەند موعینی: هەروەک پێشتریش باسم کرد هەم هێرش و گوشاری هیزە نیزامیەکانی محەمەدرەزاشا و فەزایەکی خەفەقان پاش کودەتای ٢٨ی گەلاوێژ و نەمانی دەرفەت بۆ کاری سیاسی و هاوکات دەستپێکردنی شۆڕشێکی نەتەوەیی لە باشوری کوردستان، لە هەمو بەشەکانی کوردستانەوە بۆگەشەپێدانی ئەم شۆڕشە خۆیان گەیاندە باشور و وزە و هێزی شۆڕشگێڕی خۆیان خستە خزمەت بەم شۆڕشە. هاوکات لە باکور و رۆژاوای کوردستانیش چونە ناو ئەم شۆڕشە بە نیازی خزمەتکردن، وەک دوکتور شوان و سەعید یاڵچی و کۆمەڵێکی تری خەباتکار و تێکۆشەری کورد.
کۆمیتەی شۆڕشگێڕی (ئینقلابی) حیزبی دیموکراتی کوردستان چییە؟ کەی دامەزرا؟ کێ بوون ئەو کەسانەی ئەو کۆمیتەیان دامەزراند؟ مەبەستمە بزانم بە چ شێوازێک ئەو کۆمیتەیە دامەزرا؟
سیامەند موعینی: ئەم پرسە وەڵامەکەی کتێبێکە و بە چەند دێڕ ناتوانین لە ناوەڕۆکی ئەم بزوتنەوەیە تێبگەین، بەڵام بە کورتی بەم شێوە بوو: تێکۆشەرانی حیزبی دیمووکرات دوای تەسلیم بونی مەلا مستەفا و کوڕەکانی بە ساواکی ئێران و میتی تورک و کەوتنە داوی هێرش بردنە سەر تێکۆشەرانی ئەو سەردەم و خەباتکارانی بەشەکانی تری کوردستان، بەشێک لە ئەندامانی حیزب دیمووکرات کە روحی شۆڕشگێڕیان بەهێزتر بوو لە بەرژەوەندی شەخسی و ترس لە گیانی خۆیان، دوای کۆنگرەی ٢ی حیزبی دیمووکرات بڕیاریان دا کە خەبات و تێکۆشانی سیاسی لە دژی حکومەتی پاشایەتی گوڕ بکەنەوە کە ئەم بڕیارە ساواکی شا بە مەترسی دەزانی بۆ سەر ئاسایشی خۆی و ئەمریان بە مەلا مستەفا و کوڕەکانی کرد کە پێش بە ئەم شؤڕشگێڕانە بگرن و یان بیانکوژن و ی تەسلیمی حکومەتی ئێرانیان بکەنەوە. کە لە کۆتایی دا ئیدریس بارزانی بوو بە مەئمور و راوەدونانی ئەم شۆڕشگێڕانە و زۆربەیانیان کوشت یان تەسلیمی یان ئێران کردەوە."
هەڵوێستی بارزانی چی بوو، ئایا بارزانی هەبوونی کۆمیتەیەکی بەم شێوەیەی پێخۆش بوو؟
سیامەند موعینی: مەلا مستەفا رێبەرێکی عەشیرەتی بوو و خوێندنەوەی سیاسی و ئانالیزی نەبوو، رەمەکی و کلاسیک سیاسەتی دەکرد و بۆیە کەوتە دژایەتی مەکتەبی سیاسی پاڕتی دیمووکرات و هاوکات دەوڵەتە داگیرکەرەکا
گذار دموکراتیک
سیامەند موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی…
نی تری کوردستانی وەک دۆست و پشتیوانی شۆڕشی خۆی پێناسە دەکرد و بە شێوازێکی عەشیرەتی رکێفی پاڕتی دیمووکراتی کوردستانی لە بەر دەست دابوو و بۆ بەرژەوەندی خۆی بەکاری دەهێنا. تێگەییشتنی بارزانی ئەوە بوو کە عەشیرەتی خۆی سەردەست بکات و ئەرکدار بوو کە هەر سەرهەڵدانێک یان روحێکی شۆڕشگێڕی لە هەر شوێنێک سەرهەڵبدات لەناوی ببات، چونکە شۆڕشگێڕی و تێکۆشانی ئازادی لە بەرژەوەندی دەوڵەتانی داگیرکەری کوردستاندا نەبوو، ئەم روحە شۆڕشگێڕیە بۆ رەوتی بارزانیش مەترسی بون، بۆیە بارزانی هیچ تێکۆشانێکی بە دژی دەوڵەتانی داگیرکەر قبوڵ نەدەکرد و دەی گوت، راوەستن با کوردستانی ئێڕاق سەربکەوێ پاشان فکرێک بۆ بەشەکانی تر دەکەینەوە، بەڵام مەبەست پێشگرتنی بزاڤی شۆڕشگێڕی بوو لە بەشەکانی تر و ئەرکێک بوو کە لە پڕاکتیکدا ئەم دەوڵەتانە بە بارزانیان دابوو یانی خزمەت بە داگیرکاری بە ناوی کوردایەتی."
پ/ لە کاتێکدا کە شۆرش لەو قۆناغەدا لە باشوری کوردستان بوو، ئایا لەو کاتەدا مستەفا بارزانی هیچ جۆرە هاوکاریەکی دەکرد بۆ زیندوو کردنەوەی خەبات لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا؟
سیامەند موعینی:" پارتی لە دامەزراندنیەوە ١٩٤٦ هەتا سەرەتای١٩٦٣ حیزبێكی نیشتمانیی كوردستانی بوو. لەدوای جیابوونەوە و دەركردنی بەشێک لە خەباتکارانی مەکتەبی سیاسی، وردە وردە ڕێچكەی حیزبێكی بنەماڵەیی كۆنەپەرستی گرتەبەر، هەتا لە كۆنگرەی ٨ی ساڵی ١٩٧٠ لە ناوپردان، بە یەكجاری بوو بە حیزبی بنەماڵە. لەو كۆنگرەیەدا بۆ یەكەمجار كوڕانی مەلا مستەفا بارزانی، ئیدریس و مەسعود بوونە ئەندامی سەركردایەتی، دوا تر (م. س) و ئەندامی بارەگای بارزانی.
وەكو جەرجیس فەتحوڵڵا و بەڕێز ئەیوب بارزانی دەيگێڕنەوە، لەو كۆنگرەیەدا تەزویر بۆ هەردوكیان كراوە بۆئەوەی دەنگیان وەكو یەك بێت، تا كێشە بۆ بنەماڵە دروست نەبێت! بەو پێیە، جووتە برا هەر یەكی ٤٥٠ دەنگیان هێنا و گەیشتنە لوتكەی ناوەندی بڕیار و ئەم رێچکەیە ئێستاش بەردەوامە و بنەماڵە بە هەمو خەیانتکاریەکی کە کردویانە، وەک مڵۆزمێک بە گەردەنی ئەم گەلەوە نوساون و بەردەوام خەیانەت بە گەل و نیشتمان دەکەن و بە هۆی بەهێز بوونی باری ماڵی و مێدیایی، ئەم خەیانەتە بۆ کەسانی ساویلکەی سیاسی بە کوردایەتی دەفرۆشنەوە. مەلا مستەفا دوای ساڵی ١٩٦٣ بەردەوام لە خزمەتکردنی دەوڵەتانی ئێران و تورکیە دابووە، و ئێستا بە کوردایەتی بە گەلی کوردی دەفرۆشنەوە.
بارزانی بە هێزی عەشرەتەوە هات بۆ مەهاباد و پشتگیری کۆماری کوردستانی کرد. ئایا کە خەباتگێرانی ڕۆژهەڵات چوون بۆ لای بارزانی بە هێزەوە چوون؟ یان هیچ هێزێکی دیاریان لەناو ڕێزەکانی پارتی دیمووکراتی کوردستاندا هەبووە؟ ئەگەر هەبووە لە ژێر چ ناوێكدا تەنزیم کرابوو؟
سیامەند موعینی: قۆناخەکە جیاواز بوو، کاتێک عەشیرەی مەلامستەفای بارزانی کە زۆر نەبون لە گەڵ حکومەتی ئەوکاتی ئێڕاق لە سەر چەتەگەری کەوتنە شەڕ و نەیان توانی لە باشور بمێننەوە، عەسکەری ئێڕاق و بەشێک لە عەشیرەکانی تری ناوچەکە ئەم جەماعەتەیان بۆ دیوی رۆژهەڵاتی کوردستان راونان و لە سەرما و سۆڵی ئەو سەردەم لە ناوچەی شنۆ، جێگیر بون. کۆمەڵێک وەزیر و کاربەدەستی ئەو سەردەمی کۆمار داوایان لە پێشەوا کرد کە ئەم عەشیرەتە بگرنە ژێر چەتری خۆیان، بەڵام ئەوەی کە من لە قەدیمیانم بیستوە کە دەڵێن لە دەستپێکدا پێشەوا قازی زۆر ئەلاقەی بە هاتنی مەلا مستەفا نیشان نەداوە، هۆکارەکەشی ئەوە بوە کە باقرۆڤ بە قازی محەمەدی گوتوە کە ئەم پیاوە کار بۆ ئینگلیسیەکان دەکات و زۆر گونجاو نیە لە ناو کۆماردا جێ بگرێت، بەڵام سەرەڕای ئەم تێبینیە قازی محەمەد ناردویەتی بەدوایاندا و بە رەسمی پێشوازیان لێکردون و شوین و ئیمکاناتیان بۆ دابین کردون.
ئەو سەردەم کە شۆڕشی باشوری کوردستان گەشاوە و بوو بە ناوەندێکی هیوا بۆ بەشەکانی تری کوردستان حیزبی دیمووکراتی کوردستانیش کەوتنە یارمەتیدانی ئەم شۆڕشە و لە بواری راگەیاندن و بەرێکخستن کردن دەستێکی باڵایان لەم شۆڕشەدا هەبو. بابەتێک ئەوەیە کە شۆڕشی رؤژهەڵاتی کوردستان کاراکتەری عەشیرەتی نەبوە و سەرۆک عەشیرە ئەم ڕەوتەی بەڕێوە نەبردوە، تەنیا لە باشوری کوردستان مەلا مستەفا و کوڕەکانی بۆ بەرژەوەندی عەشیرەیی و بنەماڵەیی دەستیان بە سەر ئەم شۆڕشەدا گرتوە و بۆ ئامانجەکانی خۆیان کەڵک لە پاڕتی دیمووکرات وەردەگرن.
هۆکار چیە کە ئەندامانی کۆمیتەی ئینقلابی لە لایەن بارزانییەوە دەکرێنە ئامانج؟ ئایا تەنها لەبەر فشارەکانی ساواک بوو بۆ سەر شۆڕشی باشووری کوردستان، یاخود بارزانی پێشکەوتنی خەباتێکی بەم شێوەیەی لە قازانجدا نەبوو؟
سیامەند موعینی: هەروەک پێشتریش باسم کرد هەردوک ئاماژە کە کردوتانە دەتوانن راست بن، بەڵام لەو سەردەم دا بە بڕوای من فشاری ساواک و کاربەدەستانی ئێران و هاوکات ملکەجی مەلامستەفا بۆ ئێران، بوو بە هۆکار کە هێرش کرایە سەر بەشێک لە تێکۆشەرانی حیزبی دیمووکرات و ئەوەش شاراوە نەبێت کە بەشێکی تر کەوتنە خزمەت پاراستنی پاڕتی و بن
پ/ لە کاتێکدا کە شۆرش لەو قۆناغەدا لە باشوری کوردستان بوو، ئایا لەو کاتەدا مستەفا بارزانی هیچ جۆرە هاوکاریەکی دەکرد بۆ زیندوو کردنەوەی خەبات لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا؟
سیامەند موعینی:" پارتی لە دامەزراندنیەوە ١٩٤٦ هەتا سەرەتای١٩٦٣ حیزبێكی نیشتمانیی كوردستانی بوو. لەدوای جیابوونەوە و دەركردنی بەشێک لە خەباتکارانی مەکتەبی سیاسی، وردە وردە ڕێچكەی حیزبێكی بنەماڵەیی كۆنەپەرستی گرتەبەر، هەتا لە كۆنگرەی ٨ی ساڵی ١٩٧٠ لە ناوپردان، بە یەكجاری بوو بە حیزبی بنەماڵە. لەو كۆنگرەیەدا بۆ یەكەمجار كوڕانی مەلا مستەفا بارزانی، ئیدریس و مەسعود بوونە ئەندامی سەركردایەتی، دوا تر (م. س) و ئەندامی بارەگای بارزانی.
وەكو جەرجیس فەتحوڵڵا و بەڕێز ئەیوب بارزانی دەيگێڕنەوە، لەو كۆنگرەیەدا تەزویر بۆ هەردوكیان كراوە بۆئەوەی دەنگیان وەكو یەك بێت، تا كێشە بۆ بنەماڵە دروست نەبێت! بەو پێیە، جووتە برا هەر یەكی ٤٥٠ دەنگیان هێنا و گەیشتنە لوتكەی ناوەندی بڕیار و ئەم رێچکەیە ئێستاش بەردەوامە و بنەماڵە بە هەمو خەیانتکاریەکی کە کردویانە، وەک مڵۆزمێک بە گەردەنی ئەم گەلەوە نوساون و بەردەوام خەیانەت بە گەل و نیشتمان دەکەن و بە هۆی بەهێز بوونی باری ماڵی و مێدیایی، ئەم خەیانەتە بۆ کەسانی ساویلکەی سیاسی بە کوردایەتی دەفرۆشنەوە. مەلا مستەفا دوای ساڵی ١٩٦٣ بەردەوام لە خزمەتکردنی دەوڵەتانی ئێران و تورکیە دابووە، و ئێستا بە کوردایەتی بە گەلی کوردی دەفرۆشنەوە.
بارزانی بە هێزی عەشرەتەوە هات بۆ مەهاباد و پشتگیری کۆماری کوردستانی کرد. ئایا کە خەباتگێرانی ڕۆژهەڵات چوون بۆ لای بارزانی بە هێزەوە چوون؟ یان هیچ هێزێکی دیاریان لەناو ڕێزەکانی پارتی دیمووکراتی کوردستاندا هەبووە؟ ئەگەر هەبووە لە ژێر چ ناوێكدا تەنزیم کرابوو؟
سیامەند موعینی: قۆناخەکە جیاواز بوو، کاتێک عەشیرەی مەلامستەفای بارزانی کە زۆر نەبون لە گەڵ حکومەتی ئەوکاتی ئێڕاق لە سەر چەتەگەری کەوتنە شەڕ و نەیان توانی لە باشور بمێننەوە، عەسکەری ئێڕاق و بەشێک لە عەشیرەکانی تری ناوچەکە ئەم جەماعەتەیان بۆ دیوی رۆژهەڵاتی کوردستان راونان و لە سەرما و سۆڵی ئەو سەردەم لە ناوچەی شنۆ، جێگیر بون. کۆمەڵێک وەزیر و کاربەدەستی ئەو سەردەمی کۆمار داوایان لە پێشەوا کرد کە ئەم عەشیرەتە بگرنە ژێر چەتری خۆیان، بەڵام ئەوەی کە من لە قەدیمیانم بیستوە کە دەڵێن لە دەستپێکدا پێشەوا قازی زۆر ئەلاقەی بە هاتنی مەلا مستەفا نیشان نەداوە، هۆکارەکەشی ئەوە بوە کە باقرۆڤ بە قازی محەمەدی گوتوە کە ئەم پیاوە کار بۆ ئینگلیسیەکان دەکات و زۆر گونجاو نیە لە ناو کۆماردا جێ بگرێت، بەڵام سەرەڕای ئەم تێبینیە قازی محەمەد ناردویەتی بەدوایاندا و بە رەسمی پێشوازیان لێکردون و شوین و ئیمکاناتیان بۆ دابین کردون.
ئەو سەردەم کە شۆڕشی باشوری کوردستان گەشاوە و بوو بە ناوەندێکی هیوا بۆ بەشەکانی تری کوردستان حیزبی دیمووکراتی کوردستانیش کەوتنە یارمەتیدانی ئەم شۆڕشە و لە بواری راگەیاندن و بەرێکخستن کردن دەستێکی باڵایان لەم شۆڕشەدا هەبو. بابەتێک ئەوەیە کە شۆڕشی رؤژهەڵاتی کوردستان کاراکتەری عەشیرەتی نەبوە و سەرۆک عەشیرە ئەم ڕەوتەی بەڕێوە نەبردوە، تەنیا لە باشوری کوردستان مەلا مستەفا و کوڕەکانی بۆ بەرژەوەندی عەشیرەیی و بنەماڵەیی دەستیان بە سەر ئەم شۆڕشەدا گرتوە و بۆ ئامانجەکانی خۆیان کەڵک لە پاڕتی دیمووکرات وەردەگرن.
هۆکار چیە کە ئەندامانی کۆمیتەی ئینقلابی لە لایەن بارزانییەوە دەکرێنە ئامانج؟ ئایا تەنها لەبەر فشارەکانی ساواک بوو بۆ سەر شۆڕشی باشووری کوردستان، یاخود بارزانی پێشکەوتنی خەباتێکی بەم شێوەیەی لە قازانجدا نەبوو؟
سیامەند موعینی: هەروەک پێشتریش باسم کرد هەردوک ئاماژە کە کردوتانە دەتوانن راست بن، بەڵام لەو سەردەم دا بە بڕوای من فشاری ساواک و کاربەدەستانی ئێران و هاوکات ملکەجی مەلامستەفا بۆ ئێران، بوو بە هۆکار کە هێرش کرایە سەر بەشێک لە تێکۆشەرانی حیزبی دیمووکرات و ئەوەش شاراوە نەبێت کە بەشێکی تر کەوتنە خزمەت پاراستنی پاڕتی و بن
گذار دموکراتیک
سیامەند موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی…
ەماڵە بارزانی، وەک ئەمیری قازی، هەژار موکریانی و کۆمەڵێکی تریش بێ هەڵوێست ژیانی خۆیان پاراست.
بەڵگەی ئەوه لەبەردەستدایە کە کاک سولێمان موعینی لەناو زینداندا بەدەستی بارزانی شەهید کراوە؟ ئەگەر زانیاریتان هەیە دەتوانن لە ڕێگهی ئاژانسەکەمانەوە چۆنیەتی شەهیدکردنی سلێمان موعینی بۆ ڕای گشتی ئاشکرا بکەن؟
سیامەند موعینی: ئەوە شاراوە نیە و هەر کەس دەزانێت کە شەهید کردنی کاک سولەیمانی موعینی بە فەرمانی بارزانی و داوخوازی شای ئێران و ساواک ئەنجام دراوە. دوکتور مەحمود عوسمان هەم بۆ منی باس کردوە کە ئەم خەیانەتە بە دەستوری مەلا مستەفا بوە و تەنانەت لە چاوپێکەوتنی تلویزیۆنی خۆی ئەم مژارەی بە وردی باس کردوە.
کاک سولەیمان بە نەخشەیەکی داڕێژراو کاتێک لە سیتەک بەرەو رۆژهەڵات دەڕوات، لە ماشێنی قالە تەگەرانیدا دەبێت کە بەرپرسێکی پاڕتی بە ناوی سەدیق ئەفەندی (سەدیق ئەمین) کاک سولەیمان و خەلیل شەوباش کە پێشمەرگەیەکی گەنجێ بانەیی دەبێت، لە ماشێنی قالە تەگەرانی دایان دەبەزێنن و هەر لە رێگا خەلیل شەباش شەهید دەکەن و تەرمەکە لە پشت گوندێک فڕێ دەدەن کە پاش ماوەیەک خەلکی گوند پێدەزانن و تەرمەکەی بە خاک دەسپێرن، دواتر کاک سولەیمان دەبەنە بارەگای بارزانی و لەو شوێنە ٢ مەئموری ساواک لەو شوێنە دەبن و هاوکات هەژار موکریانی لە کتێبی چێشتی مجیوری کەس نەخۆریدا باسی ئەم روداوە دەکات بەڵام زۆر بە درۆزنی و چەواشەکاری دەینوسێت. پاش شەو و رؤژێک بە داوخوازی ساواک هەر لەو شوێنە ئێعدامی دەکەن و تەرمەکەی بە هێلیکۆپتەر کە هەر لەو شوێنە چاوەڕوان بو، دەبەنەوە ئێران و لە سەربازخانەی پیرانشار هەڵیداوەسن و وێنەی دەگرن. ئەوە و بە دەیان بەڵگە هەیە کە ئینکار ناکەن و تەنانەت مەسعود بارزانی بۆخۆ لە کتێبێک دا کە بۆیان نوسیوە باس لەم بابەتە دەکات و دەڵی” له ١٩٦٧ دا شۆرش ناچاربوو كاريكی ناخۆش ئەنجام بدات، كه نەده توانرا خۆی لی ببويردريت. ئەويش كاتيك سليمانی موعينی كه دژی ئەحمەد توفيق بوو، دەستگير كرا، كه چوو بووه پال جاشه كانی ٦٦ و هاوكاری رژيمی عيراقی له دژی شۆرش كردبوو، ئيدی كوژراو لاشەكەی بۆ ئيران نيردرايەوه. نەده كرا وا چاو له مەسەلەی چارەنوسی سليمانی موعينی بكريت كه مەسەلەيەكی حيزبی ناو خۆييه. ئەو هاوكاری جاشەكانی٦٦ ی كردووه و دوژمنی شۆڕشه و ناكريت كيشەكەی جيابكريتەوه به بيانووی ئەوەی كه پێوەندی به كاروباری حيزبەكەيەوه هەبووه. هەرچەند ئيمە ئەو كوتاييه ناخۆشەشمان بو ئەو پياوە نەدەخواست.” مەسعود بە بێ بنەما دەڵی کە کاک سولەیمان هاوکاری مەکتەبی سیاسی و مام جەلالی کردوە و لە پێوەندی رژیمی ئێڕاقی دابوە، ئێستا دوای زیتر لە ٥٠ ساڵ دەرکەوتوە کە ئەوە درۆیە و ئەوە تەنیا بۆ پاساوی کردارە قێزەونەکە و خەیانەتی باوکێەتی.
هەڵوێستی گەلی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەبەرامبەر ئەم خیانەتەی بارزانیدا چی بوو؟ ئایا ئەم کردەوەی بارزانی ئومێدی شۆڕشی کوردستانی نەشکاند کە لەو قۆناغەدا شۆڕش لە باشووری کوردستاندا بوو؟
سیامەند موعینی: لە رۆژهەڵاتی کوردستان پێش ئەم روداوە، مەلا مستەفا زۆر خۆشەویست بوو و خەلک سوێندیان بە سەری دەخوارد، بەڵام دوای ئەم کردەوە و دەرکەوتنی خەیانەت و خزمەتکاری بارزانی بۆ ساواکی شا، ئیتر خەڵک بۆی دەر کەوت و ئەو خوشەویستیە بوو بە رق و کین بەرامبەریان و تەنانەت لە ناو شاردا بە ئاشکرا جنێویان بە مەلا مستەفا دەدا کە رۆژانە گەل دەی بینی جەنازەی گەنجەکانیان تەحویلی ئیران دەدراوە و لە ناوەڕاستی شار هەڵیان داوەسین بۆ ئەوەی خەڵک بترسێنن. ئیتر کاریزمای بارزانی تێک شکا و رومەتی راستینی خۆی بۆ گەل نیشان دا و هەتا مردنیش کە بە سەرشۆڕی مرد ئەو خەیانەتەی بە ناوچاوانیەوە مابوو.
مهبهستی بابەتەکەمان خیانەتی بنەماڵەی بارزانی و شەهیدکردنی کاک سلێمانە. دەمەوێت بپرسم خاڵی لاوازی کۆمیتەی ئینقلابی و کەموکورتی خەباتگێران لەو کاتەدا چی بوو؟ چ دەستێکی ناوخۆیی و دەرەکی لەپش شکستهێنانی ئەم جوڵانەوەیه بوو؟
سیامەند موعینی: خەیانەتی بنەماڵەی بارزانی یەک و دوو نین بە هەزاران مرۆڤی شۆڕشگێڕیان شەهید کردوە، بە دەیان کتێب و بابەت هەیە کە باسی ئەم مژارانە دەکات و لەم کورتە باسەدا جێگای نیە بیان هێنمە سەر زمان کە شەهید کردنی کاک سولەیمان یەکێک بوو لەم تاوانانەی بە دەستی ئەم کەسانە کراوە. حیزبی دیمووکراتی کوردستانی ئێران لە سەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێراندا کە لە بنەماڵەی بارزانی بێ منەت بوو لە نوسراوەیەکی بە ناوی خەیانەتەکانی قیادە موەقەتە و کوڕانی بارزانی باسی زۆر مژاری تر دەکات بەڵام ئێستا هەمویان کپ و بێ دەنگ بون و تەنانەت هێندێکیان بە سەروباڵای مەلامستەفا دا هەڵ دەڵێن بەڵکو پاکەتێک دوڵاریان پێ بگات، و بەو شێوازەش دەخوازن راسان و شۆڕشگێڕی لە رۆژهەڵات بەڕێوە بەرن!!
شکستهێنانی ئەم جوڵانەوەیە چ کاریگەرییەکی لەسەر کۆمەڵگهی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هەبوو؟
سیامەند موعینی: بێ گومان کاریگەری نیگاتیڤی لە سەر ورەی خەڵک لە رۆژ
بەڵگەی ئەوه لەبەردەستدایە کە کاک سولێمان موعینی لەناو زینداندا بەدەستی بارزانی شەهید کراوە؟ ئەگەر زانیاریتان هەیە دەتوانن لە ڕێگهی ئاژانسەکەمانەوە چۆنیەتی شەهیدکردنی سلێمان موعینی بۆ ڕای گشتی ئاشکرا بکەن؟
سیامەند موعینی: ئەوە شاراوە نیە و هەر کەس دەزانێت کە شەهید کردنی کاک سولەیمانی موعینی بە فەرمانی بارزانی و داوخوازی شای ئێران و ساواک ئەنجام دراوە. دوکتور مەحمود عوسمان هەم بۆ منی باس کردوە کە ئەم خەیانەتە بە دەستوری مەلا مستەفا بوە و تەنانەت لە چاوپێکەوتنی تلویزیۆنی خۆی ئەم مژارەی بە وردی باس کردوە.
کاک سولەیمان بە نەخشەیەکی داڕێژراو کاتێک لە سیتەک بەرەو رۆژهەڵات دەڕوات، لە ماشێنی قالە تەگەرانیدا دەبێت کە بەرپرسێکی پاڕتی بە ناوی سەدیق ئەفەندی (سەدیق ئەمین) کاک سولەیمان و خەلیل شەوباش کە پێشمەرگەیەکی گەنجێ بانەیی دەبێت، لە ماشێنی قالە تەگەرانی دایان دەبەزێنن و هەر لە رێگا خەلیل شەباش شەهید دەکەن و تەرمەکە لە پشت گوندێک فڕێ دەدەن کە پاش ماوەیەک خەلکی گوند پێدەزانن و تەرمەکەی بە خاک دەسپێرن، دواتر کاک سولەیمان دەبەنە بارەگای بارزانی و لەو شوێنە ٢ مەئموری ساواک لەو شوێنە دەبن و هاوکات هەژار موکریانی لە کتێبی چێشتی مجیوری کەس نەخۆریدا باسی ئەم روداوە دەکات بەڵام زۆر بە درۆزنی و چەواشەکاری دەینوسێت. پاش شەو و رؤژێک بە داوخوازی ساواک هەر لەو شوێنە ئێعدامی دەکەن و تەرمەکەی بە هێلیکۆپتەر کە هەر لەو شوێنە چاوەڕوان بو، دەبەنەوە ئێران و لە سەربازخانەی پیرانشار هەڵیداوەسن و وێنەی دەگرن. ئەوە و بە دەیان بەڵگە هەیە کە ئینکار ناکەن و تەنانەت مەسعود بارزانی بۆخۆ لە کتێبێک دا کە بۆیان نوسیوە باس لەم بابەتە دەکات و دەڵی” له ١٩٦٧ دا شۆرش ناچاربوو كاريكی ناخۆش ئەنجام بدات، كه نەده توانرا خۆی لی ببويردريت. ئەويش كاتيك سليمانی موعينی كه دژی ئەحمەد توفيق بوو، دەستگير كرا، كه چوو بووه پال جاشه كانی ٦٦ و هاوكاری رژيمی عيراقی له دژی شۆرش كردبوو، ئيدی كوژراو لاشەكەی بۆ ئيران نيردرايەوه. نەده كرا وا چاو له مەسەلەی چارەنوسی سليمانی موعينی بكريت كه مەسەلەيەكی حيزبی ناو خۆييه. ئەو هاوكاری جاشەكانی٦٦ ی كردووه و دوژمنی شۆڕشه و ناكريت كيشەكەی جيابكريتەوه به بيانووی ئەوەی كه پێوەندی به كاروباری حيزبەكەيەوه هەبووه. هەرچەند ئيمە ئەو كوتاييه ناخۆشەشمان بو ئەو پياوە نەدەخواست.” مەسعود بە بێ بنەما دەڵی کە کاک سولەیمان هاوکاری مەکتەبی سیاسی و مام جەلالی کردوە و لە پێوەندی رژیمی ئێڕاقی دابوە، ئێستا دوای زیتر لە ٥٠ ساڵ دەرکەوتوە کە ئەوە درۆیە و ئەوە تەنیا بۆ پاساوی کردارە قێزەونەکە و خەیانەتی باوکێەتی.
هەڵوێستی گەلی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەبەرامبەر ئەم خیانەتەی بارزانیدا چی بوو؟ ئایا ئەم کردەوەی بارزانی ئومێدی شۆڕشی کوردستانی نەشکاند کە لەو قۆناغەدا شۆڕش لە باشووری کوردستاندا بوو؟
سیامەند موعینی: لە رۆژهەڵاتی کوردستان پێش ئەم روداوە، مەلا مستەفا زۆر خۆشەویست بوو و خەلک سوێندیان بە سەری دەخوارد، بەڵام دوای ئەم کردەوە و دەرکەوتنی خەیانەت و خزمەتکاری بارزانی بۆ ساواکی شا، ئیتر خەڵک بۆی دەر کەوت و ئەو خوشەویستیە بوو بە رق و کین بەرامبەریان و تەنانەت لە ناو شاردا بە ئاشکرا جنێویان بە مەلا مستەفا دەدا کە رۆژانە گەل دەی بینی جەنازەی گەنجەکانیان تەحویلی ئیران دەدراوە و لە ناوەڕاستی شار هەڵیان داوەسین بۆ ئەوەی خەڵک بترسێنن. ئیتر کاریزمای بارزانی تێک شکا و رومەتی راستینی خۆی بۆ گەل نیشان دا و هەتا مردنیش کە بە سەرشۆڕی مرد ئەو خەیانەتەی بە ناوچاوانیەوە مابوو.
مهبهستی بابەتەکەمان خیانەتی بنەماڵەی بارزانی و شەهیدکردنی کاک سلێمانە. دەمەوێت بپرسم خاڵی لاوازی کۆمیتەی ئینقلابی و کەموکورتی خەباتگێران لەو کاتەدا چی بوو؟ چ دەستێکی ناوخۆیی و دەرەکی لەپش شکستهێنانی ئەم جوڵانەوەیه بوو؟
سیامەند موعینی: خەیانەتی بنەماڵەی بارزانی یەک و دوو نین بە هەزاران مرۆڤی شۆڕشگێڕیان شەهید کردوە، بە دەیان کتێب و بابەت هەیە کە باسی ئەم مژارانە دەکات و لەم کورتە باسەدا جێگای نیە بیان هێنمە سەر زمان کە شەهید کردنی کاک سولەیمان یەکێک بوو لەم تاوانانەی بە دەستی ئەم کەسانە کراوە. حیزبی دیمووکراتی کوردستانی ئێران لە سەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێراندا کە لە بنەماڵەی بارزانی بێ منەت بوو لە نوسراوەیەکی بە ناوی خەیانەتەکانی قیادە موەقەتە و کوڕانی بارزانی باسی زۆر مژاری تر دەکات بەڵام ئێستا هەمویان کپ و بێ دەنگ بون و تەنانەت هێندێکیان بە سەروباڵای مەلامستەفا دا هەڵ دەڵێن بەڵکو پاکەتێک دوڵاریان پێ بگات، و بەو شێوازەش دەخوازن راسان و شۆڕشگێڕی لە رۆژهەڵات بەڕێوە بەرن!!
شکستهێنانی ئەم جوڵانەوەیە چ کاریگەرییەکی لەسەر کۆمەڵگهی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هەبوو؟
سیامەند موعینی: بێ گومان کاریگەری نیگاتیڤی لە سەر ورەی خەڵک لە رۆژ
گذار دموکراتیک
سیامەند موعینی: چیدی خیانەت ناتوانێت کۆسپ بێت لە بهرانبهر ڕێچکەی شۆڕشگێڕیدا سیامهند موعینی له میانهی چاوپێكهوتنی لهگهڵ ئاژانسی ههواڵی فورات (ANF)، سهرنج دهخاته سهر ڕاپهڕینهكانی ساڵی ١٩٧٦ و ١٩٦٨ له ڕۆژههڵاتی كوردستان. ههروهها باس له هێڵی…
هەڵات هەبوو، کاتێک دەبینن گەل متمانە دەدات بە رێکخستنێک یان کەسێک یان پاڕتیەک و ئەم کەس و پاڕتیە بە ئاشکرا خەیانەت دەکات و باشترین رۆڵەکانی گەل قەتڵ وعام دەکات و لە گەڵ دوژمنی خوێنخۆری گەلەکەی هاوکار و هاوپەیمانە، ئیتر ورە دەشکێت و ئەو سیناریۆیە و رەوشە بەتایبەت پلانی ساواک و سیستمی داگیرکاری ئێرانە و مەلامستەفا و کوڕەکانی بەڕێوەیان بردوە و ئێستاش دەبینین کە مەلا مستەفا ئوجاقی کوێر نەبۆتەوە و کوڕ و نەوەکانی بەردەوام هاوکاری تورکیە و ئێران دەکەن بۆ جاسوسی و شەهید کردنی شۆڕشگێڕان لە هەمو کوردستان.
ئێستا کە شۆڕش بەردەوامە ئێوە چ خاڵێکی لاوازی شۆڕش و شۆڕشگێرانی کورد بە کۆسپ دەبینن لە بەردەم سەرخستنی شۆڕشی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا؟ لە بەرامبەر ڕژێمی داگیرکەری ئێران چ ئەرکێک دەکەوێتە سەر خەباتگێرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان؟
سیامەند موعینی: رۆژهەڵاتی کوردستان پارچەیەکی گەورەی کوردستانە و قوربانی زۆری داوە و گەلێک شۆڕشگێر و تێکۆشەری بە ئەزمونی تێدا هەیە، یەکەم بە بڕوای من خەباتی رۆژهەڵات پێویستی بە ئیرادە و یەکگرتوییەکی بنگەهی هەیە و خەباتێک لە سەر بناخەی کۆلتور و رئالیتەی سیاسی ئێران و رۆژهەڵات، بە کولتورێکی نوێ بنا بنرێتەوە. ئێستا رژیمی ئێران فشارێکی زۆری سیاسی، ئابوری، و دیپڵۆماسی لە سەرە و ئێستا پێویستە کوردی رۆژهەڵاتی کوردستان لە سەر ئەم بنەمایە لێک تێگەییشتنێکی سیاسی و دروستیان هەبێت و حیزبەکان پێویستە بە سەر سیاسەتی خۆیان دا بچنەوە و ئەم دەرفەتە زێڕینە لە دەست نەدەن، بەڵام هەر وەک عەرزم کردی پێویستە ئیرادەیەکی شۆڕشگێڕی هەبێت و باوەربەخۆبون و تێگەییشتن بەردی بناخەی سەرکەوتن دەبێت.
ڕێزدار سیامەند موعینی زۆر سوپاستان دەکەین کە پێشنیازهکەی ئێمەتان قبوڵ کرد و وەڵامی پرسیارەکانی ئێمەتان دایەوە، پێم خۆشە لە کۆتاییدا بپرسم لە ژیانی شۆرشگێڕی کاک سلێمان موعینیدا چ هەڵوێستێک یان چ گوتەیەکی کاک سلێمانی باوکتان هەیە کە لە فکر و هۆشی ئێوەدا مابێتەوە و کاریگەری لەسەر ژیانی شۆرشگێڕی ئێوەدانابێت؟
سیامەند موعینی: کاک سولەیمان موعینی بۆ شۆڕش و گەلەکەی ژیاوە، بۆ کۆمەڵگایەکی ئازاد و یەکسان تێکۆشانی کرد. هیچ کات لەم تێکۆشانە دوودڵی بە خۆی رێ نەدا و هەموو خۆشی ژیانی بە جێ هێشت بۆ تێکۆشان بۆیە وەک قارەمانێکی راستین ژیا و وەک قارەمانێکیش ژیانی پێشکەش بە گەلەکەی کرد. کاک سولەیمان لە نوسراوەیەکی خۆی دا بۆ سەردێڕ دەنوسێت " پۆڵا دەشکێت بەڵام قەت ناچەمێت" ئەو وتەیە بیر و باوەڕی پتەوی دەوێت بۆ ئەوەی شۆڕشگێڕێک نەچەمێت.
ANF
🆔 @GozarDemocratic
ئێستا کە شۆڕش بەردەوامە ئێوە چ خاڵێکی لاوازی شۆڕش و شۆڕشگێرانی کورد بە کۆسپ دەبینن لە بەردەم سەرخستنی شۆڕشی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا؟ لە بەرامبەر ڕژێمی داگیرکەری ئێران چ ئەرکێک دەکەوێتە سەر خەباتگێرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان؟
سیامەند موعینی: رۆژهەڵاتی کوردستان پارچەیەکی گەورەی کوردستانە و قوربانی زۆری داوە و گەلێک شۆڕشگێر و تێکۆشەری بە ئەزمونی تێدا هەیە، یەکەم بە بڕوای من خەباتی رۆژهەڵات پێویستی بە ئیرادە و یەکگرتوییەکی بنگەهی هەیە و خەباتێک لە سەر بناخەی کۆلتور و رئالیتەی سیاسی ئێران و رۆژهەڵات، بە کولتورێکی نوێ بنا بنرێتەوە. ئێستا رژیمی ئێران فشارێکی زۆری سیاسی، ئابوری، و دیپڵۆماسی لە سەرە و ئێستا پێویستە کوردی رۆژهەڵاتی کوردستان لە سەر ئەم بنەمایە لێک تێگەییشتنێکی سیاسی و دروستیان هەبێت و حیزبەکان پێویستە بە سەر سیاسەتی خۆیان دا بچنەوە و ئەم دەرفەتە زێڕینە لە دەست نەدەن، بەڵام هەر وەک عەرزم کردی پێویستە ئیرادەیەکی شۆڕشگێڕی هەبێت و باوەربەخۆبون و تێگەییشتن بەردی بناخەی سەرکەوتن دەبێت.
ڕێزدار سیامەند موعینی زۆر سوپاستان دەکەین کە پێشنیازهکەی ئێمەتان قبوڵ کرد و وەڵامی پرسیارەکانی ئێمەتان دایەوە، پێم خۆشە لە کۆتاییدا بپرسم لە ژیانی شۆرشگێڕی کاک سلێمان موعینیدا چ هەڵوێستێک یان چ گوتەیەکی کاک سلێمانی باوکتان هەیە کە لە فکر و هۆشی ئێوەدا مابێتەوە و کاریگەری لەسەر ژیانی شۆرشگێڕی ئێوەدانابێت؟
سیامەند موعینی: کاک سولەیمان موعینی بۆ شۆڕش و گەلەکەی ژیاوە، بۆ کۆمەڵگایەکی ئازاد و یەکسان تێکۆشانی کرد. هیچ کات لەم تێکۆشانە دوودڵی بە خۆی رێ نەدا و هەموو خۆشی ژیانی بە جێ هێشت بۆ تێکۆشان بۆیە وەک قارەمانێکی راستین ژیا و وەک قارەمانێکیش ژیانی پێشکەش بە گەلەکەی کرد. کاک سولەیمان لە نوسراوەیەکی خۆی دا بۆ سەردێڕ دەنوسێت " پۆڵا دەشکێت بەڵام قەت ناچەمێت" ئەو وتەیە بیر و باوەڕی پتەوی دەوێت بۆ ئەوەی شۆڕشگێڕێک نەچەمێت.
ANF
🆔 @GozarDemocratic
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
دیمەنی فڕۆکە تێکشکاوەکەی تورکیا لە هەرێمی باشوری کوردستان
ئەم فڕۆکە سیخوڕیەی دەوڵەتی تورک یە لە ناوچەی ئامێدی کەوتە خوارەوە.
🆔 @GozarDemocratic
ئەم فڕۆکە سیخوڕیەی دەوڵەتی تورک یە لە ناوچەی ئامێدی کەوتە خوارەوە.
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from خبرگزاری فرات | فارسی
ک.ن.ک جشن زبان کردی را تبریک گفت.pdf
221.8 KB
📃کمیسیون زبان، آموزش و فرهنگ ک.ن.ک با تبریک شادباش جشن زبان کردی اعلام کرد؛"زبان اولویت اساسی وجود ماست"
🆔 @anfpersian
🆔 @anfpersian
پارتی ٢٢ ساڵە کۆمەڵکوژیی هەولێری ئەنجامداوە و تەرمەکانیش ناداتەوە
٢٢ ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی هەولێردا تێپەڕدەبێت، کە لەلایەن پارتییەوە ئەنجام درا و چەندین گەریلای بریندارو چالاکی سیاسی و ڕۆژنامەنووس شەهید کران، کەسوکاری ئەو شەهیدانەش داوای گەڕانەوەی تەرمی شەهیدەکانیان دەکەن، بەڵام تا ئێستا حکومەتی هەرێم و پارتی بەهیچ شێوەیەک هاوکارییان نەکردوون.
🆔 @GozarDemocratic
٢٢ ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی هەولێردا تێپەڕدەبێت، کە لەلایەن پارتییەوە ئەنجام درا و چەندین گەریلای بریندارو چالاکی سیاسی و ڕۆژنامەنووس شەهید کران، کەسوکاری ئەو شەهیدانەش داوای گەڕانەوەی تەرمی شەهیدەکانیان دەکەن، بەڵام تا ئێستا حکومەتی هەرێم و پارتی بەهیچ شێوەیەک هاوکارییان نەکردوون.
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
پارتی ٢٢ ساڵە کۆمەڵکوژیی هەولێری ئەنجامداوە و تەرمەکانیش ناداتەوە ٢٢ ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی هەولێردا تێپەڕدەبێت، کە لەلایەن پارتییەوە ئەنجام درا و چەندین گەریلای بریندارو چالاکی سیاسی و ڕۆژنامەنووس شەهید کران، کەسوکاری ئەو شەهیدانەش داوای گەڕانەوەی تەرمی شەهیدەکانیان…
پارتی ٢٢ ساڵە کۆمەڵکوژیی هەولێری ئەنجامداوە و تەرمەکانیش ناداتەوە
٢٢ ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی هەولێردا تێپەڕدەبێت، کە لەلایەن پارتییەوە ئەنجام درا و چەندین گەریلای بریندارو چالاکی سیاسی و ڕۆژنامەنووس شەهید کران، کەسوکاری ئەو شەهیدانەش داوای گەڕانەوەی تەرمی شەهیدەکانیان دەکەن، بەڵام تا ئێستا حکومەتی هەرێم و پارتی بەهیچ شێوەیەک هاوکارییان نەکردوون.
لە ڕۆژێکی وەک ئەمڕۆدا و لە کاتژمێر ٠١:٠٠ پاش نیوەرۆی ١٦-٥-١٩٩٧، چەکدارانی پارتی دیموکراتی کوردستان- عێراق پ د ک، لەسەر داواکاریی حکومەتی تورک هێرشیان کردە سەر نەخۆشخانەیەک کە گەریلا بریندارەکانی پەکەکەی تێدا چارەسەردەکران و ٨٠ گەریلا و ئەندامی نەخۆشخانەکەی شەهید کرد.
نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو، بە ساڵانێکی ڕەشی مێژووی گەلی کورد دەناسرێت، کە لە ساڵی ١٩٩٧دا - پەکەکە و پارتی لە ئاگربەستدابوون و پارتی ڕاگەیاندبوو، کە هاوکاریی سوپای تورک ناکات دژی گەریلاکان، بەڵام پارتی پاشگەزبوویەوە لە بەڵێنەکەی.
دوای شکاندنی بەڵێنەکەی، چەکدارانی پارتی لەگەڵ هێرش بۆسەر نەخۆشخانەکە، هێرشیان کردە سەر ناوەندی گشتی یەکێتی دیموکراتی کوردستان، ناوەندی کلتوری میزۆپوتامیای هەولێر، یەکێتی ژنانی ئازادی کوردستان، هەروەها هێرشکرایە سەر ڕۆژنامەکانی وڵات و وڵاتی ڕۆژ و ناوەندەکانی ئەو ڕۆژنامانەیان تۆپبارانکرد، لە ئەنجامی ئەو هێرشانەشدا ژمارەیەکی زۆر مرۆڤی بێ چەک بوونە قوربانی و شەهیدبوون، پاش ئەوە ئۆپەراسیۆنی دەستگیرکردنی چالاکوانانیان دەستیپێکرد.
بەگشتی لەئەنجامی ئەو کۆمەڵکوژییەدا ٥٢ گەریلای بریندار و نەخۆشی پەکەکە و هەندێک لە کارمەندان و وڵاتپارێزانی نەخۆشخانەکە شەهیدکران، لەو کەسانەی کە دەستگیریشکران مەزەندە دەکرێت زۆربەیان کوژرابن، بە گشتی نزیکەی ٨٠ کەسی بێ چەک لەلایەن چەکدارانی پارتییەوە کۆمەڵکوژکران.
لە دوای ئەو کۆمەڵکووژییەی هەولێر، تەرمی گەریلاکان و ئەندامانی نەخۆشخانەکە نەدرایەوە بنەماڵەکانیان و هەروەها تەرمی ژمارەیەک لەو شەهیدانە لەنزیک فڕۆکەخانەی هەولێر بەخاکسپێردراون، کەسوکاری بێسەروشوێنبووان و کۆمەڵەی هێڤی بۆ پشتیوانیی لە قوربانیانی جەنگ، لە ماوەی ئەم چەند ساڵەدا چەندین جار سەردانی لیژنەی مافی مرۆڤی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان، پەرلەمانی کوردستان و ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی کاروباری ئەنفال و شەهیدان، کۆمەڵەکانی مافی مرۆڤ و پەرلەمانی عێراق-یان کردووە و دەربارەی ئەو کۆمەڵکووژییە و دۆزینەوەی شەهیدەکانیان یاداشتیان پێشکەش کردووە.
بە وتەی کەسوکاری ئەو شەهیدانە، تا ئێستا هیچ وەڵامێکیان نەدراوەتەوە و تەنها بەڵێنی بێ کرداریان پێدراوە، بەتایبەت پارتی دموکراتی کوردستان هیچ کات ئامادە نەبووە قسەشی لە سەر بکات.
حەمە سالح رەحیم، باوکی ناهیدە ناسراو بە 'ڕووکەن' کە ئەندامی رۆژنامەی وڵات بووە، دەربارەی ئەو کۆمەڵکووژییە و بەدواداچوونیان بۆ ئەو ڕووداوە دەڵێت: ئامانجی سەرەکی کۆمەڵکووژی هەولێر دەگەڕێتەوە بۆ دڵسۆزی پارتی لە گەڵ تورکیا، من نازانم پەکەکە هیچ تاوانێک یاخود هەڵەیەکی نەکردبوو، بۆ دەبێت وایان بە سەر بێت، کە زۆر ناڕەوابوو.
باوکی شەهید روکەن وتیشی: دەوڵەتی تورک یەکەم جاری نەبووە لە کۆمەڵکووژکردنی خەڵک، لە سەدەکانی ڕابردووەوە بەردەوامە لە کوشتنی کورد، ئەرمەن و مەسیح و هەموو پێکهاتەکانی دیکە، ئەم هاوکارییەی پارتیش لە گەڵ تورکیا هەر بە زیانی خودی خۆی دەشکێتەوە.
هەروەها غەریب محەمەد برای شەهید ئازاد، کە یەکێک بووە لە بەڕێوەبەرانی ڕۆژنامەی وڵات، وتی: ئەو کەسانەی کە شەهید بوون کاروخەباتیان لە پێناو تێکۆشانێکی ڕاستەقینە بووە و هیچ کات خیانەتیان نەکردووە، ئەو تاوانانە ئێستاش لەلایەن تورکیاوە درێژەی پێدەدرێت، لە بەرامبەریدا بەرپرسانی هەرێمی کوردستان پێشوازی لە دەوڵەتی تورک دەکەن و هەروەها بێدەنگن لە دژی ئەو هێرشانە، ئەمەش سەلمێنەری ئەوەیە تا ئێستا لە خەتی خیانەتدا دەژین.
"شەهید ئازاد"
برای ئەو شەهیدە وتیشی: وەک بنەماڵەی شەهیدان داوای یەکێتی نەتەوەیی دەکەین و ئەگەرچی برا و ڕۆڵەمان شەهید بووە با لێرەوە بەس بێت و ئیدی درێژە بەو سیاسەتە هەڵە نەدەن.
ROJNEWS
🆔 @GozarDemocratic
٢٢ ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی هەولێردا تێپەڕدەبێت، کە لەلایەن پارتییەوە ئەنجام درا و چەندین گەریلای بریندارو چالاکی سیاسی و ڕۆژنامەنووس شەهید کران، کەسوکاری ئەو شەهیدانەش داوای گەڕانەوەی تەرمی شەهیدەکانیان دەکەن، بەڵام تا ئێستا حکومەتی هەرێم و پارتی بەهیچ شێوەیەک هاوکارییان نەکردوون.
لە ڕۆژێکی وەک ئەمڕۆدا و لە کاتژمێر ٠١:٠٠ پاش نیوەرۆی ١٦-٥-١٩٩٧، چەکدارانی پارتی دیموکراتی کوردستان- عێراق پ د ک، لەسەر داواکاریی حکومەتی تورک هێرشیان کردە سەر نەخۆشخانەیەک کە گەریلا بریندارەکانی پەکەکەی تێدا چارەسەردەکران و ٨٠ گەریلا و ئەندامی نەخۆشخانەکەی شەهید کرد.
نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو، بە ساڵانێکی ڕەشی مێژووی گەلی کورد دەناسرێت، کە لە ساڵی ١٩٩٧دا - پەکەکە و پارتی لە ئاگربەستدابوون و پارتی ڕاگەیاندبوو، کە هاوکاریی سوپای تورک ناکات دژی گەریلاکان، بەڵام پارتی پاشگەزبوویەوە لە بەڵێنەکەی.
دوای شکاندنی بەڵێنەکەی، چەکدارانی پارتی لەگەڵ هێرش بۆسەر نەخۆشخانەکە، هێرشیان کردە سەر ناوەندی گشتی یەکێتی دیموکراتی کوردستان، ناوەندی کلتوری میزۆپوتامیای هەولێر، یەکێتی ژنانی ئازادی کوردستان، هەروەها هێرشکرایە سەر ڕۆژنامەکانی وڵات و وڵاتی ڕۆژ و ناوەندەکانی ئەو ڕۆژنامانەیان تۆپبارانکرد، لە ئەنجامی ئەو هێرشانەشدا ژمارەیەکی زۆر مرۆڤی بێ چەک بوونە قوربانی و شەهیدبوون، پاش ئەوە ئۆپەراسیۆنی دەستگیرکردنی چالاکوانانیان دەستیپێکرد.
بەگشتی لەئەنجامی ئەو کۆمەڵکوژییەدا ٥٢ گەریلای بریندار و نەخۆشی پەکەکە و هەندێک لە کارمەندان و وڵاتپارێزانی نەخۆشخانەکە شەهیدکران، لەو کەسانەی کە دەستگیریشکران مەزەندە دەکرێت زۆربەیان کوژرابن، بە گشتی نزیکەی ٨٠ کەسی بێ چەک لەلایەن چەکدارانی پارتییەوە کۆمەڵکوژکران.
لە دوای ئەو کۆمەڵکووژییەی هەولێر، تەرمی گەریلاکان و ئەندامانی نەخۆشخانەکە نەدرایەوە بنەماڵەکانیان و هەروەها تەرمی ژمارەیەک لەو شەهیدانە لەنزیک فڕۆکەخانەی هەولێر بەخاکسپێردراون، کەسوکاری بێسەروشوێنبووان و کۆمەڵەی هێڤی بۆ پشتیوانیی لە قوربانیانی جەنگ، لە ماوەی ئەم چەند ساڵەدا چەندین جار سەردانی لیژنەی مافی مرۆڤی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان، پەرلەمانی کوردستان و ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی کاروباری ئەنفال و شەهیدان، کۆمەڵەکانی مافی مرۆڤ و پەرلەمانی عێراق-یان کردووە و دەربارەی ئەو کۆمەڵکووژییە و دۆزینەوەی شەهیدەکانیان یاداشتیان پێشکەش کردووە.
بە وتەی کەسوکاری ئەو شەهیدانە، تا ئێستا هیچ وەڵامێکیان نەدراوەتەوە و تەنها بەڵێنی بێ کرداریان پێدراوە، بەتایبەت پارتی دموکراتی کوردستان هیچ کات ئامادە نەبووە قسەشی لە سەر بکات.
حەمە سالح رەحیم، باوکی ناهیدە ناسراو بە 'ڕووکەن' کە ئەندامی رۆژنامەی وڵات بووە، دەربارەی ئەو کۆمەڵکووژییە و بەدواداچوونیان بۆ ئەو ڕووداوە دەڵێت: ئامانجی سەرەکی کۆمەڵکووژی هەولێر دەگەڕێتەوە بۆ دڵسۆزی پارتی لە گەڵ تورکیا، من نازانم پەکەکە هیچ تاوانێک یاخود هەڵەیەکی نەکردبوو، بۆ دەبێت وایان بە سەر بێت، کە زۆر ناڕەوابوو.
باوکی شەهید روکەن وتیشی: دەوڵەتی تورک یەکەم جاری نەبووە لە کۆمەڵکووژکردنی خەڵک، لە سەدەکانی ڕابردووەوە بەردەوامە لە کوشتنی کورد، ئەرمەن و مەسیح و هەموو پێکهاتەکانی دیکە، ئەم هاوکارییەی پارتیش لە گەڵ تورکیا هەر بە زیانی خودی خۆی دەشکێتەوە.
هەروەها غەریب محەمەد برای شەهید ئازاد، کە یەکێک بووە لە بەڕێوەبەرانی ڕۆژنامەی وڵات، وتی: ئەو کەسانەی کە شەهید بوون کاروخەباتیان لە پێناو تێکۆشانێکی ڕاستەقینە بووە و هیچ کات خیانەتیان نەکردووە، ئەو تاوانانە ئێستاش لەلایەن تورکیاوە درێژەی پێدەدرێت، لە بەرامبەریدا بەرپرسانی هەرێمی کوردستان پێشوازی لە دەوڵەتی تورک دەکەن و هەروەها بێدەنگن لە دژی ئەو هێرشانە، ئەمەش سەلمێنەری ئەوەیە تا ئێستا لە خەتی خیانەتدا دەژین.
"شەهید ئازاد"
برای ئەو شەهیدە وتیشی: وەک بنەماڵەی شەهیدان داوای یەکێتی نەتەوەیی دەکەین و ئەگەرچی برا و ڕۆڵەمان شەهید بووە با لێرەوە بەس بێت و ئیدی درێژە بەو سیاسەتە هەڵە نەدەن.
ROJNEWS
🆔 @GozarDemocratic
#دیارغەریب: بەرخۆدانی #ڕێبەرئاپۆ، چالاکوانن دەگەنە سەرکەوتن و پەیمانەکانی لە نموونەی قەسری شیرین پوچەڵ دەبنەوە
٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی گشتی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) دیار غەریب وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسەکەمانی دایەوە .
🆔 @GozarDemocratic
٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی گشتی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) دیار غەریب وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسەکەمانی دایەوە .
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
#دیارغەریب: بەرخۆدانی #ڕێبەرئاپۆ، چالاکوانن دەگەنە سەرکەوتن و پەیمانەکانی لە نموونەی قەسری شیرین پوچەڵ دەبنەوە ٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی…
#دیارغەریب: بەرخۆدانی #ڕێبەرئاپۆ، چالاکوانن دەگەنە سەرکەوتن و پەیمانەکانی لە نموونەی قەسری شیرین پوچەڵ دەبنەوە
٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی گشتی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) دیار غەریب وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسەکەمانی دایەوە .
لە ڕێکەوتی ١٧/٥/٢٠١٩، ٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕ دەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن هەردوو دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی گشتی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) دیار غەریب وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسەکەمانی دایەوە .
لایەنە مێژوویەکانی ئەم ڕیکەوتنەوە و کاریگەریەکان و لەڕۆژی ئەمڕۆدا گەلی کورد و ئازادیخوازان چۆن دەتوانن بە هەڵوێستەکانیان ئەم ڕێکەوتنانە و نموونەکانی ئەوان پوچەڵ بکەنەوە بە شێوەێکی بەرفراوان هەڵسەنگاندنی بۆ کرد؛ ناوەڕۆکی دیدارەکە بەم شێوەیە.
ئانەفە: ڕۆژی( ١٧/٥) ٣٨٠ ساڵ بەسەر ڕێكەوتنی قەسری شیرین یاخود (زەهاو)دا تێپەڕ بوو، كە لە ١٧/٥/١٦٣٩ دا لە نێوان هەردوو دەوڵەتی عوسمانی و سەفەویدا مۆركراو تێیدا كوردستانیان بەفەرمی لەنێوان خۆیاندا دابەش كرد. ئێوە ئەم ڕوداوە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
'' لە هەموو ڕوویەكەوە زیانێكی زۆری بە گەلی كورد و كوردستان گەیاند''
دیار غەریب: بێگومان ئەو ڕوداوە كاریگەریەكی نەرێنی كردە سەر كوردستان و گەلی كورد. چونكە بووە هۆكاری پارچەبوونی كوردستان و گەلی كوردیشی لە یەكتری دابڕاند. ئەو پارچەبوونە كاریگەری زۆر كردە سەر باری دەروونی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگای كوردستان، دیمۆگرافیای كوردستانیشی گۆڕی. چونكە پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و ئایینی لە كوردستاندا هەتا پارچەبوونی كوردستان جیاوازتر بوو لەوەی كە ئێستا بووتە سیمای كۆمەڵگای كوردستان. لە ڕووی سیاسیشەوە ئەو پارچەبوونە بووە هۆكاری ئەوەی كە گەلی كورد لاواز ببێت و نەتوانێت بەسەركەوتوویی لەگێژاوی سەدەكانی ناوەڕاست دەربكەوێت. واتە ئەو پارچەبوونە لە هەموو ڕوویەكەوە زیانێكی زۆری بەگەلی كوردو كوردستان گەیاند.
ئانەفە: ئێمە دەزانین پێش ئەو ڕێكەوتنە هەر یەكێك لەو دەوڵەتانە ویستی ئەوەیان هەبوو کە هەموو كوردستان و ناوچەكە بخەنە ژێر دەستی خۆیانەوە. هۆكار چی بوو كە ئەو هێزانە ئەو ڕێكەوتنەیان ئەنجامداو دانیان بە دەسەڵاتی یەكترداناو بەدابەشكردنی كوردستان ڕازی بوون؟
''ئەگەر ڕێكەوتنێكی وەها نەكەن ڕەنگە نەتوانن بەردەوامی بە هەبوونی خۆیان بدەن''
غەریب: بەدڵنیایەوە هەر لەشەڕی چاڵدێرانی (١٥١٤)ەوە ئەو دوو دەوڵەتە دەیانخواست ببنە تاكە هێزێك كە نوێنەرایەتی دونیای ئیسلام و ناوچەكە بكەن. بۆ ئەوەش زۆر شەڕی یەكتریان كردو دانیان بە هەبوونی یەكتریشدا نەدەنا. بەڵام ڕۆژگار سەلماندی كە ئەوان ناتوانن بە تەواوەتی یەكتری بسڕنەوە، ئەمە هۆكارێك بوو. وەكو تر ئەو كێشانەی كە سەفەویەكان بەهۆی هێرشی ئۆزبەك و توركمانەكانی ڕۆژهەڵاتی وڵاتەكەوە ڕووبەڕووی دەبوونەوەو ئەو كێشانەشی كە عوسمانیەكان بەهۆی پێكدادان لەگەڵ هێزە ڕۆژئاوایەكانی ئەوروپا كە نوێنەرایەتی كریستیانیان دەكرد ڕووبەڕووی ببوونەوە هۆكارێكی تر بوو. هاوكاتی ئەمانە، هەردوو دەوڵەت بینیان كە میرە كوردەكان سوود لە ناكۆكی نێوان ئەوان وەردەگرن، بەو شێوەیە ئەوان نە دەتوانن یەكتری لەناو ببەن، نە دەتوانن سیاسەتی خۆیان لەسەر كوردستان جێبەجێ بكەن، نە دەتوانن ڕووبەڕووی هێزە دەرەكیەكان ببنەوە. بە پێچەوانەوە خۆیان لاواز دەكەن. ئەگەر ڕێكەوتنێكی وەها نەكەن ڕەنگە نەتوانن بەردەوامی بە هەبوونی خۆیان بدەن. ئێمە ئەگەر سەیری ئەو قۆناغە بكەین دەبینین كە بەهۆی شەڕ و ئاڵۆزی نێوان ئەم دوو هێزەوە لە ساڵی ١٥٢٩ز دا سوڵتان سولەیمانی قانونی كە سوڵتانی عوسمانی بوو نەیتوانی لەشەڕی ئیمپارتۆریەتی هابسبۆرگی نەمسادا سەر بكەوێت و دەستی لە گەمارۆی ڤییەننا بەرداو پاشەكشەی كرد، لە ساڵی ١٥٧١ لەشەڕی دەریادا لەبەرامبەر هێزی كریستیانەكان تێكشكا، هەرە دوایی دەوڵەتی عوسمانی ناچاربوو لە ساڵی ١٦٠٦ز دا دانی نا بە ناونیشانی ئیمپراتۆریەتی هابسبۆرگی نەمساوی كریستیاندا. لەساڵی ١٥٦٩ز دا دەوڵەتی عوسمانی بە قازانجی ڕوسیای قەیسەری باڵادەستی خۆی بەسەر بەشێكی دەریا ڕەش و زەویەكانی قەوقاز و تەتەرستاندا لە دەستدا. دەوڵەتی ئێرانیش لەبەرامبەر ڕوسیا، ئۆزبەكستان و توركەمەنستان لە پاشكشەدا بوو. دەوڵەتی ئیسلامی غەرناتە لە ئیسپانیاش لە ساڵی ١٤٩٢ز لەبەرامبەر بە كریستیانەكان تێكشكابوو، لە سەدەی ١٦و ١٧ دا موسوڵمانەكانی ئیسپانیا ڕووبەڕووی پاشەكشەو ستەمێكی زۆربوونەوە. ئەم بابەتانە ئەو دوو هێزەیان ناچار كرد كە دان بەیەكتر و سنووری یەکتردا بنێن. هاوكات كوردستانیش پارچە بكەن.
ئانەفە: كورد بۆچی ئەو پارچەبوونەی پەسند كرد؟ ئایا هەڵوێستی میر و بەگەكانی كورد لەم ك
٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی گشتی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) دیار غەریب وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسەکەمانی دایەوە .
لە ڕێکەوتی ١٧/٥/٢٠١٩، ٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕ دەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن هەردوو دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی گشتی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) دیار غەریب وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسەکەمانی دایەوە .
لایەنە مێژوویەکانی ئەم ڕیکەوتنەوە و کاریگەریەکان و لەڕۆژی ئەمڕۆدا گەلی کورد و ئازادیخوازان چۆن دەتوانن بە هەڵوێستەکانیان ئەم ڕێکەوتنانە و نموونەکانی ئەوان پوچەڵ بکەنەوە بە شێوەێکی بەرفراوان هەڵسەنگاندنی بۆ کرد؛ ناوەڕۆکی دیدارەکە بەم شێوەیە.
ئانەفە: ڕۆژی( ١٧/٥) ٣٨٠ ساڵ بەسەر ڕێكەوتنی قەسری شیرین یاخود (زەهاو)دا تێپەڕ بوو، كە لە ١٧/٥/١٦٣٩ دا لە نێوان هەردوو دەوڵەتی عوسمانی و سەفەویدا مۆركراو تێیدا كوردستانیان بەفەرمی لەنێوان خۆیاندا دابەش كرد. ئێوە ئەم ڕوداوە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
'' لە هەموو ڕوویەكەوە زیانێكی زۆری بە گەلی كورد و كوردستان گەیاند''
دیار غەریب: بێگومان ئەو ڕوداوە كاریگەریەكی نەرێنی كردە سەر كوردستان و گەلی كورد. چونكە بووە هۆكاری پارچەبوونی كوردستان و گەلی كوردیشی لە یەكتری دابڕاند. ئەو پارچەبوونە كاریگەری زۆر كردە سەر باری دەروونی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگای كوردستان، دیمۆگرافیای كوردستانیشی گۆڕی. چونكە پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و ئایینی لە كوردستاندا هەتا پارچەبوونی كوردستان جیاوازتر بوو لەوەی كە ئێستا بووتە سیمای كۆمەڵگای كوردستان. لە ڕووی سیاسیشەوە ئەو پارچەبوونە بووە هۆكاری ئەوەی كە گەلی كورد لاواز ببێت و نەتوانێت بەسەركەوتوویی لەگێژاوی سەدەكانی ناوەڕاست دەربكەوێت. واتە ئەو پارچەبوونە لە هەموو ڕوویەكەوە زیانێكی زۆری بەگەلی كوردو كوردستان گەیاند.
ئانەفە: ئێمە دەزانین پێش ئەو ڕێكەوتنە هەر یەكێك لەو دەوڵەتانە ویستی ئەوەیان هەبوو کە هەموو كوردستان و ناوچەكە بخەنە ژێر دەستی خۆیانەوە. هۆكار چی بوو كە ئەو هێزانە ئەو ڕێكەوتنەیان ئەنجامداو دانیان بە دەسەڵاتی یەكترداناو بەدابەشكردنی كوردستان ڕازی بوون؟
''ئەگەر ڕێكەوتنێكی وەها نەكەن ڕەنگە نەتوانن بەردەوامی بە هەبوونی خۆیان بدەن''
غەریب: بەدڵنیایەوە هەر لەشەڕی چاڵدێرانی (١٥١٤)ەوە ئەو دوو دەوڵەتە دەیانخواست ببنە تاكە هێزێك كە نوێنەرایەتی دونیای ئیسلام و ناوچەكە بكەن. بۆ ئەوەش زۆر شەڕی یەكتریان كردو دانیان بە هەبوونی یەكتریشدا نەدەنا. بەڵام ڕۆژگار سەلماندی كە ئەوان ناتوانن بە تەواوەتی یەكتری بسڕنەوە، ئەمە هۆكارێك بوو. وەكو تر ئەو كێشانەی كە سەفەویەكان بەهۆی هێرشی ئۆزبەك و توركمانەكانی ڕۆژهەڵاتی وڵاتەكەوە ڕووبەڕووی دەبوونەوەو ئەو كێشانەشی كە عوسمانیەكان بەهۆی پێكدادان لەگەڵ هێزە ڕۆژئاوایەكانی ئەوروپا كە نوێنەرایەتی كریستیانیان دەكرد ڕووبەڕووی ببوونەوە هۆكارێكی تر بوو. هاوكاتی ئەمانە، هەردوو دەوڵەت بینیان كە میرە كوردەكان سوود لە ناكۆكی نێوان ئەوان وەردەگرن، بەو شێوەیە ئەوان نە دەتوانن یەكتری لەناو ببەن، نە دەتوانن سیاسەتی خۆیان لەسەر كوردستان جێبەجێ بكەن، نە دەتوانن ڕووبەڕووی هێزە دەرەكیەكان ببنەوە. بە پێچەوانەوە خۆیان لاواز دەكەن. ئەگەر ڕێكەوتنێكی وەها نەكەن ڕەنگە نەتوانن بەردەوامی بە هەبوونی خۆیان بدەن. ئێمە ئەگەر سەیری ئەو قۆناغە بكەین دەبینین كە بەهۆی شەڕ و ئاڵۆزی نێوان ئەم دوو هێزەوە لە ساڵی ١٥٢٩ز دا سوڵتان سولەیمانی قانونی كە سوڵتانی عوسمانی بوو نەیتوانی لەشەڕی ئیمپارتۆریەتی هابسبۆرگی نەمسادا سەر بكەوێت و دەستی لە گەمارۆی ڤییەننا بەرداو پاشەكشەی كرد، لە ساڵی ١٥٧١ لەشەڕی دەریادا لەبەرامبەر هێزی كریستیانەكان تێكشكا، هەرە دوایی دەوڵەتی عوسمانی ناچاربوو لە ساڵی ١٦٠٦ز دا دانی نا بە ناونیشانی ئیمپراتۆریەتی هابسبۆرگی نەمساوی كریستیاندا. لەساڵی ١٥٦٩ز دا دەوڵەتی عوسمانی بە قازانجی ڕوسیای قەیسەری باڵادەستی خۆی بەسەر بەشێكی دەریا ڕەش و زەویەكانی قەوقاز و تەتەرستاندا لە دەستدا. دەوڵەتی ئێرانیش لەبەرامبەر ڕوسیا، ئۆزبەكستان و توركەمەنستان لە پاشكشەدا بوو. دەوڵەتی ئیسلامی غەرناتە لە ئیسپانیاش لە ساڵی ١٤٩٢ز لەبەرامبەر بە كریستیانەكان تێكشكابوو، لە سەدەی ١٦و ١٧ دا موسوڵمانەكانی ئیسپانیا ڕووبەڕووی پاشەكشەو ستەمێكی زۆربوونەوە. ئەم بابەتانە ئەو دوو هێزەیان ناچار كرد كە دان بەیەكتر و سنووری یەکتردا بنێن. هاوكات كوردستانیش پارچە بكەن.
ئانەفە: كورد بۆچی ئەو پارچەبوونەی پەسند كرد؟ ئایا هەڵوێستی میر و بەگەكانی كورد لەم ك
گذار دموکراتیک
#دیارغەریب: بەرخۆدانی #ڕێبەرئاپۆ، چالاکوانن دەگەنە سەرکەوتن و پەیمانەکانی لە نموونەی قەسری شیرین پوچەڵ دەبنەوە ٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی…
اتەدا چی بوو؟ ئایا نەدەكرا یان نەیاندەتوانی ئەو واقیعە پەسند نەكەن؟
'' پێویستی بەوە هەبوو كە یەكگرتوو بن ''
دیار غەریب: بەدڵنیاییەوە دەكرا گەلی كورد ئەو واقیعە قەبوڵ نەكات، واتە ناتوانینن بڵێین ئەوە قەدەربوو، هەر دەبوایە وەها بێت! بەڵام بۆ ئەوەی كورد ئەو واقیعەی ڕەت بكردایەتەوە پێویستی بەوە هەبوو كە یەكگرتوو بێت. واتە دەبوایە ڕێبەرانی كورد یەكگرتوو بونایەو سیاسەتێكی سەربەخۆیان پەیڕەو بكردایە. بەڵام بەهۆی ئەوەی كە یەكگرتوو نەبوون، لاواز بوون، ئەوەش وایكردووە هەر میرێك خۆی ناچار بینیوە كە خۆی ببەستێت بە یەكێك لەو دوو دەوڵەتەوە.
ئانەفە: بەڕاستی ئەو میرە كوردانە ناچار بوون كە خۆیان ببەستن بەو دەوڵەتانەوە؟
'' لەو سەردەمەدا كورد ڕێبەرایەتیەكی نەبووە كە بتوانێت یەكیان بخات ''
غەریب: بەدڵنیاییەوە نەخێر. خۆیان خۆیان لاواز كردووەو خۆیان خستۆتە بارودۆخێكەوە كە ناچار بن، ئەگەر نا ڕاستیەكە بەو شێوەیە نەبووە. لەو سەردەمەدا كورد ڕێبەرایەتیەكی نەبووە كە بتوانێت یەكیان بخات. ئێمە ئەگەر سەیری ئەو قۆناخەی مێژووی گەلان بكەین دەبینین یان كەسێك پەیدا بووەو لە ڕێگەی هێزەوە میرو بەگ و هەرێمەكانی ناچاركردووە كە لە ژێر فەرمانی ئەودا كۆ ببنەوە. یان میر و سەركردەكانیان لە چوارچێوەیەكدا دانیان بەیەكداناوەو یەكێتی خۆیان بونیادناوە. بەڵام لەناو كورددا نە ڕێبەرێكی وەها دەركەوتووە، نە ڕێبەرانێكی وەها دەركەوتوون. ئەمەیە كە ئەحمەدی خانی نیگەران كردووەو دەڵێت:
گەردێ هە بوویا مە سەرفرازەك
صاحب كەرەمەك سوخەن نەوازەك
نەقدێ مە دبوو ب سككە مەسكوك
نە دما وە هەبێ ڕەواج و مەشكوك
گەردێ هەبوویا مــــە ئیتفاقەك
ڤێكرا بــــكرا مــــە ئینقیادەك
رۆم و عەرەب و عەجەم تەمامی
هەمیا ژ مە ڕا دكــر غـــولامی
ئانەفە: باشە هۆكاری ئەوە چی بوو كە ڕەوشی كورد بەو شێوەیە بوو؟
دیار غەریب: ئەمە بابەتێكە لێكۆڵینەوەی زۆری پێویستە، لە ئێستاشدا كۆمەڵێك كێشەمان هەیە كە هاوشێوەی ئەو قۆناخەیەو پێویستی بە چارەسەری هەیە.
ئانەفە: ئێوە باستان لەوە كرد كە ئەو پارچەبوونە كاریگەری زۆری لەسەر كۆمەڵگای كوردستان كرد، بە تایبەتی لە ڕووی دیمۆگرافیەوە. دەتوانین چۆن باسی ئەو كاریگەریانە بكەین؟
'' ئەو پارچەبوونە مەودای زیاتر كرد لەنێوان زاراوە كوردیەكاندا ''
غەریب: بەپێی ئەو زانیاری و بەڵگە مێژووییانەی لەو سەردەمەوە ماونەتەوە، كۆمەڵگای كوردستان هەتا ئەو كاتە لەڕووی زمان و زاراوەوە زیاتر نزیكی یەكتربوون. بەڵام ئەو پارچەبوونە مەودای زیاتر كرد لەنێوان زاراوە كوردیەكاندا. هەتا ئەو بارودۆخە وا دەكات كە ئازەربایجان كە هەتا ئەو قۆناخە جوگرافیایەكی كوردنشین بوو، ببێتە كۆمەڵگایەكی جیاواز. هاوكات لوڕستانیش تاڕادەیەك لەكوردستان دابڕێندرا. لەڕووی ئایین و باوەڕیشەوە هەتا ئەو سەردەمە بەشێكی زۆری كۆمەڵگای كوردستان پەیڕەوی لە ئایینی ئێزدی، یارسانی(ئەهلی حەق، عەلی ئیلاهی، كاكەیی، عەلەوی) و تەریقەتە سۆفیگەریەكان دەكرد. بەشێكی كەمیشی پەیڕەویان لە ئایینی ئیسلامی سوننی دەكرد. بەڵام سیاسەتی ئەو دەوڵەتە لەنێوان ساڵانی ١٥٠٠ هەتا ١٩٠٠ ، بەتایبەتیش دوای ڕێكەوتنی قەسری شیرین بووە هۆی ئەوەی كە گۆڕانكاریەكی ڕیشەیی لەم بوارەدا لە ناو كۆمـەڵگای كوردستاندا ڕووبدات، لە ئێستاشدا ئەو ڕاستیە دەبینین. ئەوەتا لە ئێستادا بەشێكی زۆر كەم لە كۆمەڵگای كوردستان پەیڕەوی لەو ئایینە بەڕیشە دێرینانە دەكەن، لە بەرامبەردا بەشی زۆری بوونەتە موسوڵمان بە هەردوو مەزهەبەكەوە. هەر بەوەشەوە نەوەستان، ناكۆكی ئایینی و مەزهەبیشیان قوڵ كردەوە. ئەوانەش كۆمەڵە بابەتێكن كە لە ئێستادا گەلێك گرێكوێرەیان بۆ تاك و كۆمەڵگای كوردستان دروستكردووە.
ئانەفە: سیاسەتی ئەو دوو دەوڵەتە بەرامبەر میرە كوردەكان و كۆمەڵگای كوردستان بەر لە پەیمانەکە و دوای ئەو پەیمانە چۆن بوو؟
''دەیانخواست هەموو میرنشینەكان لە زووترین كاتدا بخەنە ژێر كۆنترۆڵی خۆیانەوە''
دیار غەریب: دەوڵەتی سەفەوی لەدوای دامەزراندنیەوە لە ساڵی (١٥٠١ز) و دەستگرتنی بەسەر كوردستاندا لەڕووی ئیداریەوە ناوەندی مامەڵەی دەكردو دەیخواست هەموو میرنشینەكان لە زووترین كاتدا بخاتە ژێر كۆنترۆڵی خۆیەوە. لەڕووی ئایین و بیروباوەڕیشەوە لەبەرئەوەی دەوڵەتی سەفەوی لەسەر بنەمای مەزهەبی شیعەی دوازدە ئیمامی دروست ببوو. شا ئیسماعیلی دامەزرێنەری ئەو دەوڵەتە زۆر هەوڵیدا بەزوترین كات ئەو ناوچانەی دەیخستنە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە بیانخاتە سەر مەزهەبی شیعەی دوازدە ئیمامی. هەر لەو پێناوەدا لە ساڵی (١٥١١ ز) دا ژمارەیەك لە میر و بەگەكانی كورد دەستگیر دەكات و لە شاری خۆی دەستبەسەریان دەكات. هەرچی سوڵتان سەلیم یاوزی دەوڵەتی عوسمانی بوو بەپێچەوانەوە هەڵسوكەوتی كرد، لە سەرەتای دەسەڵاتی خۆیدا(١٥١٢-١٥٢٠ز) سیاسەتێكی نەرمی پەیڕەو كرد. بەڵام دواتر هەردوو دەوڵەت لەڕێگەی گرنگیدان بە مەزهەبی فە
'' پێویستی بەوە هەبوو كە یەكگرتوو بن ''
دیار غەریب: بەدڵنیاییەوە دەكرا گەلی كورد ئەو واقیعە قەبوڵ نەكات، واتە ناتوانینن بڵێین ئەوە قەدەربوو، هەر دەبوایە وەها بێت! بەڵام بۆ ئەوەی كورد ئەو واقیعەی ڕەت بكردایەتەوە پێویستی بەوە هەبوو كە یەكگرتوو بێت. واتە دەبوایە ڕێبەرانی كورد یەكگرتوو بونایەو سیاسەتێكی سەربەخۆیان پەیڕەو بكردایە. بەڵام بەهۆی ئەوەی كە یەكگرتوو نەبوون، لاواز بوون، ئەوەش وایكردووە هەر میرێك خۆی ناچار بینیوە كە خۆی ببەستێت بە یەكێك لەو دوو دەوڵەتەوە.
ئانەفە: بەڕاستی ئەو میرە كوردانە ناچار بوون كە خۆیان ببەستن بەو دەوڵەتانەوە؟
'' لەو سەردەمەدا كورد ڕێبەرایەتیەكی نەبووە كە بتوانێت یەكیان بخات ''
غەریب: بەدڵنیاییەوە نەخێر. خۆیان خۆیان لاواز كردووەو خۆیان خستۆتە بارودۆخێكەوە كە ناچار بن، ئەگەر نا ڕاستیەكە بەو شێوەیە نەبووە. لەو سەردەمەدا كورد ڕێبەرایەتیەكی نەبووە كە بتوانێت یەكیان بخات. ئێمە ئەگەر سەیری ئەو قۆناخەی مێژووی گەلان بكەین دەبینین یان كەسێك پەیدا بووەو لە ڕێگەی هێزەوە میرو بەگ و هەرێمەكانی ناچاركردووە كە لە ژێر فەرمانی ئەودا كۆ ببنەوە. یان میر و سەركردەكانیان لە چوارچێوەیەكدا دانیان بەیەكداناوەو یەكێتی خۆیان بونیادناوە. بەڵام لەناو كورددا نە ڕێبەرێكی وەها دەركەوتووە، نە ڕێبەرانێكی وەها دەركەوتوون. ئەمەیە كە ئەحمەدی خانی نیگەران كردووەو دەڵێت:
گەردێ هە بوویا مە سەرفرازەك
صاحب كەرەمەك سوخەن نەوازەك
نەقدێ مە دبوو ب سككە مەسكوك
نە دما وە هەبێ ڕەواج و مەشكوك
گەردێ هەبوویا مــــە ئیتفاقەك
ڤێكرا بــــكرا مــــە ئینقیادەك
رۆم و عەرەب و عەجەم تەمامی
هەمیا ژ مە ڕا دكــر غـــولامی
ئانەفە: باشە هۆكاری ئەوە چی بوو كە ڕەوشی كورد بەو شێوەیە بوو؟
دیار غەریب: ئەمە بابەتێكە لێكۆڵینەوەی زۆری پێویستە، لە ئێستاشدا كۆمەڵێك كێشەمان هەیە كە هاوشێوەی ئەو قۆناخەیەو پێویستی بە چارەسەری هەیە.
ئانەفە: ئێوە باستان لەوە كرد كە ئەو پارچەبوونە كاریگەری زۆری لەسەر كۆمەڵگای كوردستان كرد، بە تایبەتی لە ڕووی دیمۆگرافیەوە. دەتوانین چۆن باسی ئەو كاریگەریانە بكەین؟
'' ئەو پارچەبوونە مەودای زیاتر كرد لەنێوان زاراوە كوردیەكاندا ''
غەریب: بەپێی ئەو زانیاری و بەڵگە مێژووییانەی لەو سەردەمەوە ماونەتەوە، كۆمەڵگای كوردستان هەتا ئەو كاتە لەڕووی زمان و زاراوەوە زیاتر نزیكی یەكتربوون. بەڵام ئەو پارچەبوونە مەودای زیاتر كرد لەنێوان زاراوە كوردیەكاندا. هەتا ئەو بارودۆخە وا دەكات كە ئازەربایجان كە هەتا ئەو قۆناخە جوگرافیایەكی كوردنشین بوو، ببێتە كۆمەڵگایەكی جیاواز. هاوكات لوڕستانیش تاڕادەیەك لەكوردستان دابڕێندرا. لەڕووی ئایین و باوەڕیشەوە هەتا ئەو سەردەمە بەشێكی زۆری كۆمەڵگای كوردستان پەیڕەوی لە ئایینی ئێزدی، یارسانی(ئەهلی حەق، عەلی ئیلاهی، كاكەیی، عەلەوی) و تەریقەتە سۆفیگەریەكان دەكرد. بەشێكی كەمیشی پەیڕەویان لە ئایینی ئیسلامی سوننی دەكرد. بەڵام سیاسەتی ئەو دەوڵەتە لەنێوان ساڵانی ١٥٠٠ هەتا ١٩٠٠ ، بەتایبەتیش دوای ڕێكەوتنی قەسری شیرین بووە هۆی ئەوەی كە گۆڕانكاریەكی ڕیشەیی لەم بوارەدا لە ناو كۆمـەڵگای كوردستاندا ڕووبدات، لە ئێستاشدا ئەو ڕاستیە دەبینین. ئەوەتا لە ئێستادا بەشێكی زۆر كەم لە كۆمەڵگای كوردستان پەیڕەوی لەو ئایینە بەڕیشە دێرینانە دەكەن، لە بەرامبەردا بەشی زۆری بوونەتە موسوڵمان بە هەردوو مەزهەبەكەوە. هەر بەوەشەوە نەوەستان، ناكۆكی ئایینی و مەزهەبیشیان قوڵ كردەوە. ئەوانەش كۆمەڵە بابەتێكن كە لە ئێستادا گەلێك گرێكوێرەیان بۆ تاك و كۆمەڵگای كوردستان دروستكردووە.
ئانەفە: سیاسەتی ئەو دوو دەوڵەتە بەرامبەر میرە كوردەكان و كۆمەڵگای كوردستان بەر لە پەیمانەکە و دوای ئەو پەیمانە چۆن بوو؟
''دەیانخواست هەموو میرنشینەكان لە زووترین كاتدا بخەنە ژێر كۆنترۆڵی خۆیانەوە''
دیار غەریب: دەوڵەتی سەفەوی لەدوای دامەزراندنیەوە لە ساڵی (١٥٠١ز) و دەستگرتنی بەسەر كوردستاندا لەڕووی ئیداریەوە ناوەندی مامەڵەی دەكردو دەیخواست هەموو میرنشینەكان لە زووترین كاتدا بخاتە ژێر كۆنترۆڵی خۆیەوە. لەڕووی ئایین و بیروباوەڕیشەوە لەبەرئەوەی دەوڵەتی سەفەوی لەسەر بنەمای مەزهەبی شیعەی دوازدە ئیمامی دروست ببوو. شا ئیسماعیلی دامەزرێنەری ئەو دەوڵەتە زۆر هەوڵیدا بەزوترین كات ئەو ناوچانەی دەیخستنە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە بیانخاتە سەر مەزهەبی شیعەی دوازدە ئیمامی. هەر لەو پێناوەدا لە ساڵی (١٥١١ ز) دا ژمارەیەك لە میر و بەگەكانی كورد دەستگیر دەكات و لە شاری خۆی دەستبەسەریان دەكات. هەرچی سوڵتان سەلیم یاوزی دەوڵەتی عوسمانی بوو بەپێچەوانەوە هەڵسوكەوتی كرد، لە سەرەتای دەسەڵاتی خۆیدا(١٥١٢-١٥٢٠ز) سیاسەتێكی نەرمی پەیڕەو كرد. بەڵام دواتر هەردوو دەوڵەت لەڕێگەی گرنگیدان بە مەزهەبی فە
گذار دموکراتیک
#دیارغەریب: بەرخۆدانی #ڕێبەرئاپۆ، چالاکوانن دەگەنە سەرکەوتن و پەیمانەکانی لە نموونەی قەسری شیرین پوچەڵ دەبنەوە ٣٨٠ ساڵ بەسەر پەیمانی قەسری شیریندا تێپەڕدەبێت کە تیایدا کوردستان لەلایەن دەوڵەتی سەفەوی وعوسمانی دابەشی دوو پارچە کرا؛ سەبارەت بەم بابەتە ئەندامی…
رمی دەوڵەت و كردنەوەی خوێندنگەو پێشكەشكردنی ئیمتیاز بەو كەس و پێكهاتانەی كە دەچوونە سەر مەزهەبی فەرمی ئەو دەوڵەتانەو فشار خستنە سەر ئەو میرگەو پێكهاتانەی كە سەركێشیان دەكرد، لەگەڵ ئەوەدا پەرەدان بەقوڵكردنەوەی ناكۆكی مەزهەبی و پێكهاتەكان كاریان لەسەر كۆمەڵگای كوردستان كرد. بەو شێوەیە توانیان كاریگەری خۆیان لەسەر میرگەو كۆمەڵگای كوردستان دروست بكەن. بۆ نمونە دەتوانین باسی بكەین كە دەوڵەتی عوسمانی بەدەیانجار فەرمانی لە دژی میرگەكانی ئێزدی، عەلەوی هەر دواتریش میرگە سوننیەكانیش دەركردووە. دەوڵەتی سەفەوی و قاجاری میراتگریشی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستاندا هەمان سیاسەتیان بەرامبەر كۆمەڵگای یارسان و تەریقەت و میرگە سوننیەكان پەیڕەو كردووە.
ئانەفە: هەڵوێستی كورد دوای پارچەبوون چۆن بوو؟
''بەشێکی کۆمەڵگای کوردستانیش، بەرخۆدان و پاراستنی باوەڕی خۆیان بە بنەما وەرگرت''
غەریب: ئەوەی دەبینرێت ئەوەیە كە بەشێكی میرە كوردەكان لە قۆناخێكدا خواستویانە دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن، لەو پێناوەدا هەتا توانیبێتیان سازشیان كردووە. لەلایەكی ترەوە بەشێكی میرەكان بەرخۆدانیان هەڵبژاردووە. هەرچی كۆمەڵگای كوردستانیشە بەشێكیان هاوهەڵوێست بوون لەگەڵ میرەكاندا، بەشێكیشیان بەرخۆدان و پاراستنی باوەڕی و فەرهەنگی خۆیان بەبنەما وەرگرتووە. لەلایەكی ترەوە ڕۆشنبیرانی كورد لەم قۆناخەدا پەرەیان بە وێژەی كوردی و نوسینەوەی مێژووی كوردوكوردستاندا. لەڕووی ئابووریشەوە لەم قۆناخەدا گەلی كورد سەرەڕای هەموو ئاستەنگیەكان پەرەی بە ژێرخانی ئابووری خۆیدا، كشتوكاڵ و ئاودێری، ئاژەڵداری، پیشەسازی خۆماڵی لە گەلێك بواردا پەرەیان سەندوو لەو قۆناخەدا خۆبژێوی كۆمەڵگای كوردستان لە ئاستێكی بڵنددا بووە.
ئانەفە: دوای ٣٨٠ ساڵ لەم ڕێكەوتنە، لە ئێستاشدا كوردستان پارچە كراوە، ئایا لێكچوون دەبینن لەنێوان ئەم قۆناغە و ئەو قۆناغەی ئەو ڕێكەوتنەی تێدا ئەنجام درا؟ گەلی کورد چۆن دەتوانێت ڕووبەڕووی ئەو پارچەبوونە ببێتەوە؟
''بێگومان ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە ئەوەیان سەلماندووە كە كورد دەتوانێت ڕووبەڕووی ئەو سیاسەتانە ببێتەوە''
دیار غەریب: ئەگەر بەتەواویش لێکچوون نەبێت، بەڵام زۆر شتی هاوشێوەی یەكتر هەیە. لە ئێستا ئێمە دەبینین ئەو دەوڵەتانەی كوردستانیان بەسەردا دابەشكراوە لەئاستی ناوخۆ لە ئاستی دەرەوەشدا ڕووبەڕووی زۆر قەیران بوونەتەوە. هەربۆیە لەهەوڵی ئەوەدان كە نزیكی یەكتر ببنەوەو هاوهەڵوێست بن سەبارەت بە زۆر بابەت، بەتایبەتی ئەمە لە هەڵوێستی توركیاو ئێراندا بەئاشكرا دەردەكەوێت. لەبەرامبەردا كوردیش دەخوازێت سوود لەم بارودۆخە وەربگرێت و تایبەتمەندی خۆی بپارێزێت. هاوكاتی ئەوە كورد بە تەواوی یەكگرتوو نیە و هەر پارتیەكیش ڕۆڵی مێرگەیەكی جاران دەبینێت. بەڵام لە ئێستادا ئەوەی جیاوازە ئەوەیە كە گەلی كورد خاوەنی ڕێبەرایەتیەكی هاوچەرخە لە كەسێتی ڕێبەر ئاپۆدا. هاوكات خاوەنی ڕێكخستنێكی نەتەوەییە كە خۆی بەسنورەكانەوە نەبەستۆتەوە، خۆی لە چوارچێوەی شار، ناوچە، خێڵ، هۆزدا قەتیس ناكات. بەپێچەوانەوە لەناو هەوڵێكی بەرفراواندایە بۆ دروستكردنی یەكێتی و یەكگرتنێكی نەتەوەییدایە. ئەمەش خاڵی جیاكەرەوەیەو لایەنی بەهێزی گەلی كوردە لەم پێڤاژۆیەدا. بێگومان ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە ئەوەیان سەلماندووە كە كورد دەتوانێت ڕووبەڕووی ئەو سیاسەتانە ببێتەوە. هەر ئەوەش وایكردووە كە توركیاو هێزە نەیارەكانی كورد دەخوازن ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە بێكاریگەر بكەن. دیارترە ئامانج لە گۆشەگیركردنی ڕێبەر ئاپۆ و ئەو هەموو هێرشەی كە دەیكەنە سەر پەكەكە ئەوەیە كە ڕێگە لەسەركەوتنی كورد بگرێت.
ئەوەی جێگەی نیگەرانیە ئەوەیە هەندێك لایەنی كوردستانی، بەتایبەتی دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان لەباشورو ئەو هێزانەی وابەستەی ئەوانن لە بەشەكانی تری كوردستان هەنگاو بەرەو یەكێتی نەتەوەیی نانێن و خۆیان لەژێر كاریگەری داگیركەران ڕزگار ناكەن و بێ هەبوونی ئیرادەیەكی سەربەخۆ سیاسەت ئەنجام دەدەن. ئەمەش دەبێتە خاڵی لاواز بۆ گەلی كوردو هێزیش دەداتە دوژمنان و نەیارانی گەلی كورد.
بەدڵنیاییەوە هەر كوردێك بخوازێت ئەم پێڤاژۆیە هاوشێوەی ڕابردوو نەبێت و دەرفەت نەداتە دوژمنانی كورد كە لەسەر حسابی پارچەكردن و بێ ئیرادەكردنی گەلی كورد سیاسەت بكەن، ئەوا دەبێت كۆتایی بەو هەڵوێستانە بهێنن كە یەكێتی و یەكگرتن دروست ناكات.
لەكۆتاییدا دەڵێم ئەو بەرخۆدانەی ڕێبەر ئاپۆ لەئیمرالی بەڕێوەی دەبات، هاوكات ئەو بەرخۆدانی مانگرتنەی كە بە پێشەنگایەتی لەیلا گوڤەن دەستی پێكردو بە چالاكی ڕۆژووی مردنی ژمارەیەك هەڤاڵی زیندانەكان گەیشتە لوتكە دەگاتە سەركەوتن و هەموو ئەو پلانانە پوچەڵ دەكاتەوە كە ڕێكەوتنی قەسری شیرینەوە هەتا ئەمڕۆ لەسەر گەلی كوردو گەلانی ناوچەكە بەڕێوە دەچێت. لەجێگەی پارچەكردنی گەلان و دوژمنایەتی نێوان گەلان، یەكێتی گەلان و تەبایی نێوان پێكهاتەكان و گەلان پەرە پێدەدات و ئاشتی، ئازادی و ئارامی بۆ ناوچەكە دەستە
ئانەفە: هەڵوێستی كورد دوای پارچەبوون چۆن بوو؟
''بەشێکی کۆمەڵگای کوردستانیش، بەرخۆدان و پاراستنی باوەڕی خۆیان بە بنەما وەرگرت''
غەریب: ئەوەی دەبینرێت ئەوەیە كە بەشێكی میرە كوردەكان لە قۆناخێكدا خواستویانە دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن، لەو پێناوەدا هەتا توانیبێتیان سازشیان كردووە. لەلایەكی ترەوە بەشێكی میرەكان بەرخۆدانیان هەڵبژاردووە. هەرچی كۆمەڵگای كوردستانیشە بەشێكیان هاوهەڵوێست بوون لەگەڵ میرەكاندا، بەشێكیشیان بەرخۆدان و پاراستنی باوەڕی و فەرهەنگی خۆیان بەبنەما وەرگرتووە. لەلایەكی ترەوە ڕۆشنبیرانی كورد لەم قۆناخەدا پەرەیان بە وێژەی كوردی و نوسینەوەی مێژووی كوردوكوردستاندا. لەڕووی ئابووریشەوە لەم قۆناخەدا گەلی كورد سەرەڕای هەموو ئاستەنگیەكان پەرەی بە ژێرخانی ئابووری خۆیدا، كشتوكاڵ و ئاودێری، ئاژەڵداری، پیشەسازی خۆماڵی لە گەلێك بواردا پەرەیان سەندوو لەو قۆناخەدا خۆبژێوی كۆمەڵگای كوردستان لە ئاستێكی بڵنددا بووە.
ئانەفە: دوای ٣٨٠ ساڵ لەم ڕێكەوتنە، لە ئێستاشدا كوردستان پارچە كراوە، ئایا لێكچوون دەبینن لەنێوان ئەم قۆناغە و ئەو قۆناغەی ئەو ڕێكەوتنەی تێدا ئەنجام درا؟ گەلی کورد چۆن دەتوانێت ڕووبەڕووی ئەو پارچەبوونە ببێتەوە؟
''بێگومان ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە ئەوەیان سەلماندووە كە كورد دەتوانێت ڕووبەڕووی ئەو سیاسەتانە ببێتەوە''
دیار غەریب: ئەگەر بەتەواویش لێکچوون نەبێت، بەڵام زۆر شتی هاوشێوەی یەكتر هەیە. لە ئێستا ئێمە دەبینین ئەو دەوڵەتانەی كوردستانیان بەسەردا دابەشكراوە لەئاستی ناوخۆ لە ئاستی دەرەوەشدا ڕووبەڕووی زۆر قەیران بوونەتەوە. هەربۆیە لەهەوڵی ئەوەدان كە نزیكی یەكتر ببنەوەو هاوهەڵوێست بن سەبارەت بە زۆر بابەت، بەتایبەتی ئەمە لە هەڵوێستی توركیاو ئێراندا بەئاشكرا دەردەكەوێت. لەبەرامبەردا كوردیش دەخوازێت سوود لەم بارودۆخە وەربگرێت و تایبەتمەندی خۆی بپارێزێت. هاوكاتی ئەوە كورد بە تەواوی یەكگرتوو نیە و هەر پارتیەكیش ڕۆڵی مێرگەیەكی جاران دەبینێت. بەڵام لە ئێستادا ئەوەی جیاوازە ئەوەیە كە گەلی كورد خاوەنی ڕێبەرایەتیەكی هاوچەرخە لە كەسێتی ڕێبەر ئاپۆدا. هاوكات خاوەنی ڕێكخستنێكی نەتەوەییە كە خۆی بەسنورەكانەوە نەبەستۆتەوە، خۆی لە چوارچێوەی شار، ناوچە، خێڵ، هۆزدا قەتیس ناكات. بەپێچەوانەوە لەناو هەوڵێكی بەرفراواندایە بۆ دروستكردنی یەكێتی و یەكگرتنێكی نەتەوەییدایە. ئەمەش خاڵی جیاكەرەوەیەو لایەنی بەهێزی گەلی كوردە لەم پێڤاژۆیەدا. بێگومان ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە ئەوەیان سەلماندووە كە كورد دەتوانێت ڕووبەڕووی ئەو سیاسەتانە ببێتەوە. هەر ئەوەش وایكردووە كە توركیاو هێزە نەیارەكانی كورد دەخوازن ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە بێكاریگەر بكەن. دیارترە ئامانج لە گۆشەگیركردنی ڕێبەر ئاپۆ و ئەو هەموو هێرشەی كە دەیكەنە سەر پەكەكە ئەوەیە كە ڕێگە لەسەركەوتنی كورد بگرێت.
ئەوەی جێگەی نیگەرانیە ئەوەیە هەندێك لایەنی كوردستانی، بەتایبەتی دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان لەباشورو ئەو هێزانەی وابەستەی ئەوانن لە بەشەكانی تری كوردستان هەنگاو بەرەو یەكێتی نەتەوەیی نانێن و خۆیان لەژێر كاریگەری داگیركەران ڕزگار ناكەن و بێ هەبوونی ئیرادەیەكی سەربەخۆ سیاسەت ئەنجام دەدەن. ئەمەش دەبێتە خاڵی لاواز بۆ گەلی كوردو هێزیش دەداتە دوژمنان و نەیارانی گەلی كورد.
بەدڵنیاییەوە هەر كوردێك بخوازێت ئەم پێڤاژۆیە هاوشێوەی ڕابردوو نەبێت و دەرفەت نەداتە دوژمنانی كورد كە لەسەر حسابی پارچەكردن و بێ ئیرادەكردنی گەلی كورد سیاسەت بكەن، ئەوا دەبێت كۆتایی بەو هەڵوێستانە بهێنن كە یەكێتی و یەكگرتن دروست ناكات.
لەكۆتاییدا دەڵێم ئەو بەرخۆدانەی ڕێبەر ئاپۆ لەئیمرالی بەڕێوەی دەبات، هاوكات ئەو بەرخۆدانی مانگرتنەی كە بە پێشەنگایەتی لەیلا گوڤەن دەستی پێكردو بە چالاكی ڕۆژووی مردنی ژمارەیەك هەڤاڵی زیندانەكان گەیشتە لوتكە دەگاتە سەركەوتن و هەموو ئەو پلانانە پوچەڵ دەكاتەوە كە ڕێكەوتنی قەسری شیرینەوە هەتا ئەمڕۆ لەسەر گەلی كوردو گەلانی ناوچەكە بەڕێوە دەچێت. لەجێگەی پارچەكردنی گەلان و دوژمنایەتی نێوان گەلان، یەكێتی گەلان و تەبایی نێوان پێكهاتەكان و گەلان پەرە پێدەدات و ئاشتی، ئازادی و ئارامی بۆ ناوچەكە دەستە