لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
🆔 @GozarDemocratic
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١ مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا…
لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
لە دۆخی کەرەنتینەی قورسی ئیمڕالیدا، دوای بڕیاری لەسێدارەکان کە ٢٩ی حوزەیران درا، عەبدوڵلا ئۆجالان ڕیبەری گەلی کورد لە مانگەکانی سەرەتای ساڵی ١٩٩٩ دەستی بە هەوڵەکانی بۆ ئاشتی کرد. ئۆجالان هەنگاوی مێژوویی هاویشت کە 'گرێ کوێرەی' نێوان هەردوولای دەکردەوە کە چەندین ساڵ بوو بەردەوام بوو و ڕێگای بۆ ئاشتی کردەوە.
٥ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ جارا یەکەمین پلانەکەی لە چاوپێکەوتنەکانیدا لەگەڵ پارێزەرانی ئاشکرا کرد. بۆ ئەوەی دۆخی قەتیسبوو بکاتەوە، هێزەکانی گەریلا بۆ دەرەوەی سنورەکانی فەرمی تورکیا دەکشانەوە، کشانەوە بۆ باشووری کوردستان و دواتر چاوەڕێی هەڵوێستی دەوڵەت دەکرا. ئۆجالان هزرەکانی لەبارەی پلانی کشانەوە کە وتبوی، 'ئەم هەنگاوە دەبێتە هەنگاوی سەرەتایی ئاگربەست' بە نامەیەکی دوو لاپەڕەیی ، ٧ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ دەستەی سەرۆکایەتی پەکەکە نارد کە سەرۆکایەتی پەکەکەی دەکرد.
'توندوتیژی بێواتە وا دەکات کە مرۆڤ لەناو کێشەکاندا بگەوزێت. کۆتایی هێنان بە توندوتیژی لە چارەسەری کێشەکاندا دەبێتە خاڵێکی سەرەکی. ئاستی ئالۆزیەکان لە کێشەی کورددا لە ناوەرۆکی توندوتیژی زیاتر تێپەڕیوە و قۆناغی ئاشتی لە هەموو دۆخێک و قوڵایی کۆمەڵگادا بووەتە ئامانجی سەرەکی. زۆربەی جار هەڵوێستی توندوتیکی بە شێوەیەکی ئۆبجەکتیف بەتەنها دەبێتە هۆی ئەوەی دۆخەکە زیاتر قەتیس ببێت، ئابوری لاواز ببێت و بناغەیەکی سیاسی دروست ببێت، لەبەرئەوەش بە تەنها ڕێگا بە ئەنجامی زۆر دواکەوتوو دەکاتەوە.
ئەگەر مرۆڤ دەرەقەتی دۆخی خراۆ نەیەت، ئەوا دۆخەکە زیاتر قەتیس دەبێت و دووبارە دەبێتەوە. ئەگەر درەنگیش بێت بەڵام بژاردەیەکی ئاشتی موتەوازی و لەسەر ڕاستی تاکەیە ڕێگایە کە چاوەڕێمان دەکات. بەڵام ئاستەنگێکی زۆریش هەیە. ئەگەر ڕاستیەکان بەهۆی توندوتیژی چەندین ساڵە ئاشکرا بکرێن بە ئاسانی ڕێگای ئاشتی دەدۆزرێتەوە. بەڵام ئەگەر هەڵوێست و جموجووڵی پێشوو، لە دۆخی ئێستادا و لەم قۆناغەدا پیشان بدرێت، زۆر زەحمەت دەبێت. لە ڕاستی تورکیادا پێویستە مرۆڤ بە شێوەیەکی ڕەسەن لە کێشەی کورد نزیک ببینەوە. بۆ ئەو ئاشتیەی کە چاوەڕێمان دەکات، پێویستە وانەی شەڕ کە لە ڕابردوودا وتراون، بە باشی بێنینە بەرچاومان. بەر لە هەموو شتێک ئەگەری هەیە کە لە ناوخۆ و دەرەوەدا هەوڵی تێکدرانەی زۆر لایەنە ئەنجام بدرێن.
پێویستە مرۆب بیچەسپێنێت کە توندوتیکی لە ڕووی پراکتیکیەوە بە شیوەیەکی مسۆگەلی، بێ گۆمان کۆتایی دێت. لەم دۆخەدا کاریگەرترین ڕێگای ئەنجامگیر بۆ ئاشتی ڕاگەیاندنی تێکۆشانی چەکداریە کە فشار لەسەر هەموو کەسێک دروست دەکات کە ئەرکی سەر شانیان جێبەجێ بکەن و هەروەها ئاسان دەبێت. ١ی ئەیلولی ١٩٩٩ ئاشکراکردنی کۆتاییهێنان بە تێکۆشانی چەکداری و کشانەوەی دەروەی سنوری هێزەکانمان، کشانەوە بۆ باشوور و بە پێی دۆخەکە شیکردنەوە، کشانەوەیە بۆ ئامادەکاریەکان."
ڕیبەری گەلی کورد بەهەمان شێوەی خۆشەویستی بۆ زەمینەی ئاشتی بانگەوازی لە دەوڵەتی تورک دەکرد و دەیوت،"دوای کشانەوە کە هەنگاوی سەرەتایە، ئێوەش هەنگاو دەنێن". دواتر گەڕانەوە بۆ گوندەکان، هەڵگرتنی سیتمی جاشایەتی و هەنگاوە گرنگەکانی ئاشکرا کرد. دەوڵەتی تورکیش وتی ؛ کشانەوە بەتەنها بەش ناکات، پێویستە هەموویان بێ مەرخ لە چیاکان بێنە خوارەوە و باسیان لە یاسای پەشیمانی دەکردەوە. بەڵام بە پێی بڕیاری ئۆجالان جگە لە کشانەوە بۆ دەرەوەی سنورەکان، گەریلا هیچ هەنگاوێکی تری نەدەهاویشت و لەگەڵ هەموو فشاریکی هیچ هەنگاوێک بەرەو دواوە نەدەنرا.
لەسەر ئەو هەڵویستەی کە ڕێبەری گەلیی کورد پیشانیدا، بەرپرسانی دەوڵەتی تورک ئەو قۆناغە ٣ هەفتە لەگەڵ عەبدوڵلا ئۆجالان چاوپێکەوتنیان کرد. دەستیان بە سەر ئەو نامانەی کە دەینارد و بۆی دەهاتندا گرت. هەروەها دۆسیەی دۆزەکە کە بۆ دادگای باڵا نێردرابوو بە شێوەیەکی خێرا بێئەنجام دەبوو. ئەم گەشەدانانەی ئیمڕالی دەلالەت لەوەدەکرد کە ڕێبازی وایان بەکارهێنان کە ڕێبەری گەلی کورد بشکێنن و دیلی بکەن و چەندین ساڵ دەستیان بەوەکرد.
بانگی ٢ی ئابی ١٩٩٩
بەلام لەگەڵ ئەم هەڵوێستانەی دەوڵەتی تورکیش عەبدوڵلا ئۆجالان لایەنگری ئەوە بوو کە لە ڕێگای ئاشتیدا هەنگاوی جددی بنرێت. ٢ی ئابی ١٩٩٩ کاتێک لەگەڵ پارێزەرانی قسەی کرد، داوای کرد پرۆژەکەی بخوێندرێتەوە. هەمان ڕۆژ پارێزەران بڕیاریاندا لە ئەستەنبوڵ کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەنووسی ئەنجام بدە. سەرنجی ڕای گشتی تورکیا و کوردستان و جیهان بۆ سەر ئەم پێشهاتە گۆڕا، یەکەم جار بۆ کە هێزی ئیمڕالی دەبینرا. پارێزەران پڕۆژە مێژووییەکەیان بۆ ڕای گشتی ئاشکرا کە بەم شێوەیە بوو:
'لە تورکیا دۆخی پێکدادان و توندوتیژی لەبەر
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
لە دۆخی کەرەنتینەی قورسی ئیمڕالیدا، دوای بڕیاری لەسێدارەکان کە ٢٩ی حوزەیران درا، عەبدوڵلا ئۆجالان ڕیبەری گەلی کورد لە مانگەکانی سەرەتای ساڵی ١٩٩٩ دەستی بە هەوڵەکانی بۆ ئاشتی کرد. ئۆجالان هەنگاوی مێژوویی هاویشت کە 'گرێ کوێرەی' نێوان هەردوولای دەکردەوە کە چەندین ساڵ بوو بەردەوام بوو و ڕێگای بۆ ئاشتی کردەوە.
٥ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ جارا یەکەمین پلانەکەی لە چاوپێکەوتنەکانیدا لەگەڵ پارێزەرانی ئاشکرا کرد. بۆ ئەوەی دۆخی قەتیسبوو بکاتەوە، هێزەکانی گەریلا بۆ دەرەوەی سنورەکانی فەرمی تورکیا دەکشانەوە، کشانەوە بۆ باشووری کوردستان و دواتر چاوەڕێی هەڵوێستی دەوڵەت دەکرا. ئۆجالان هزرەکانی لەبارەی پلانی کشانەوە کە وتبوی، 'ئەم هەنگاوە دەبێتە هەنگاوی سەرەتایی ئاگربەست' بە نامەیەکی دوو لاپەڕەیی ، ٧ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ دەستەی سەرۆکایەتی پەکەکە نارد کە سەرۆکایەتی پەکەکەی دەکرد.
'توندوتیژی بێواتە وا دەکات کە مرۆڤ لەناو کێشەکاندا بگەوزێت. کۆتایی هێنان بە توندوتیژی لە چارەسەری کێشەکاندا دەبێتە خاڵێکی سەرەکی. ئاستی ئالۆزیەکان لە کێشەی کورددا لە ناوەرۆکی توندوتیژی زیاتر تێپەڕیوە و قۆناغی ئاشتی لە هەموو دۆخێک و قوڵایی کۆمەڵگادا بووەتە ئامانجی سەرەکی. زۆربەی جار هەڵوێستی توندوتیکی بە شێوەیەکی ئۆبجەکتیف بەتەنها دەبێتە هۆی ئەوەی دۆخەکە زیاتر قەتیس ببێت، ئابوری لاواز ببێت و بناغەیەکی سیاسی دروست ببێت، لەبەرئەوەش بە تەنها ڕێگا بە ئەنجامی زۆر دواکەوتوو دەکاتەوە.
ئەگەر مرۆڤ دەرەقەتی دۆخی خراۆ نەیەت، ئەوا دۆخەکە زیاتر قەتیس دەبێت و دووبارە دەبێتەوە. ئەگەر درەنگیش بێت بەڵام بژاردەیەکی ئاشتی موتەوازی و لەسەر ڕاستی تاکەیە ڕێگایە کە چاوەڕێمان دەکات. بەڵام ئاستەنگێکی زۆریش هەیە. ئەگەر ڕاستیەکان بەهۆی توندوتیژی چەندین ساڵە ئاشکرا بکرێن بە ئاسانی ڕێگای ئاشتی دەدۆزرێتەوە. بەڵام ئەگەر هەڵوێست و جموجووڵی پێشوو، لە دۆخی ئێستادا و لەم قۆناغەدا پیشان بدرێت، زۆر زەحمەت دەبێت. لە ڕاستی تورکیادا پێویستە مرۆڤ بە شێوەیەکی ڕەسەن لە کێشەی کورد نزیک ببینەوە. بۆ ئەو ئاشتیەی کە چاوەڕێمان دەکات، پێویستە وانەی شەڕ کە لە ڕابردوودا وتراون، بە باشی بێنینە بەرچاومان. بەر لە هەموو شتێک ئەگەری هەیە کە لە ناوخۆ و دەرەوەدا هەوڵی تێکدرانەی زۆر لایەنە ئەنجام بدرێن.
پێویستە مرۆب بیچەسپێنێت کە توندوتیکی لە ڕووی پراکتیکیەوە بە شیوەیەکی مسۆگەلی، بێ گۆمان کۆتایی دێت. لەم دۆخەدا کاریگەرترین ڕێگای ئەنجامگیر بۆ ئاشتی ڕاگەیاندنی تێکۆشانی چەکداریە کە فشار لەسەر هەموو کەسێک دروست دەکات کە ئەرکی سەر شانیان جێبەجێ بکەن و هەروەها ئاسان دەبێت. ١ی ئەیلولی ١٩٩٩ ئاشکراکردنی کۆتاییهێنان بە تێکۆشانی چەکداری و کشانەوەی دەروەی سنوری هێزەکانمان، کشانەوە بۆ باشوور و بە پێی دۆخەکە شیکردنەوە، کشانەوەیە بۆ ئامادەکاریەکان."
ڕیبەری گەلی کورد بەهەمان شێوەی خۆشەویستی بۆ زەمینەی ئاشتی بانگەوازی لە دەوڵەتی تورک دەکرد و دەیوت،"دوای کشانەوە کە هەنگاوی سەرەتایە، ئێوەش هەنگاو دەنێن". دواتر گەڕانەوە بۆ گوندەکان، هەڵگرتنی سیتمی جاشایەتی و هەنگاوە گرنگەکانی ئاشکرا کرد. دەوڵەتی تورکیش وتی ؛ کشانەوە بەتەنها بەش ناکات، پێویستە هەموویان بێ مەرخ لە چیاکان بێنە خوارەوە و باسیان لە یاسای پەشیمانی دەکردەوە. بەڵام بە پێی بڕیاری ئۆجالان جگە لە کشانەوە بۆ دەرەوەی سنورەکان، گەریلا هیچ هەنگاوێکی تری نەدەهاویشت و لەگەڵ هەموو فشاریکی هیچ هەنگاوێک بەرەو دواوە نەدەنرا.
لەسەر ئەو هەڵویستەی کە ڕێبەری گەلیی کورد پیشانیدا، بەرپرسانی دەوڵەتی تورک ئەو قۆناغە ٣ هەفتە لەگەڵ عەبدوڵلا ئۆجالان چاوپێکەوتنیان کرد. دەستیان بە سەر ئەو نامانەی کە دەینارد و بۆی دەهاتندا گرت. هەروەها دۆسیەی دۆزەکە کە بۆ دادگای باڵا نێردرابوو بە شێوەیەکی خێرا بێئەنجام دەبوو. ئەم گەشەدانانەی ئیمڕالی دەلالەت لەوەدەکرد کە ڕێبازی وایان بەکارهێنان کە ڕێبەری گەلی کورد بشکێنن و دیلی بکەن و چەندین ساڵ دەستیان بەوەکرد.
بانگی ٢ی ئابی ١٩٩٩
بەلام لەگەڵ ئەم هەڵوێستانەی دەوڵەتی تورکیش عەبدوڵلا ئۆجالان لایەنگری ئەوە بوو کە لە ڕێگای ئاشتیدا هەنگاوی جددی بنرێت. ٢ی ئابی ١٩٩٩ کاتێک لەگەڵ پارێزەرانی قسەی کرد، داوای کرد پرۆژەکەی بخوێندرێتەوە. هەمان ڕۆژ پارێزەران بڕیاریاندا لە ئەستەنبوڵ کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەنووسی ئەنجام بدە. سەرنجی ڕای گشتی تورکیا و کوردستان و جیهان بۆ سەر ئەم پێشهاتە گۆڕا، یەکەم جار بۆ کە هێزی ئیمڕالی دەبینرا. پارێزەران پڕۆژە مێژووییەکەیان بۆ ڕای گشتی ئاشکرا کە بەم شێوەیە بوو:
'لە تورکیا دۆخی پێکدادان و توندوتیژی لەبەر
گذار دموکراتیک
لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١ مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا…
دەم مافی مرۆڤ و گەشەدانە دیموکراتیەکان بووەتە ئاستەنگ. توندوتیکی کە هۆکارەکەی کێشەی کوردە، لێرەدا ڕۆڵی سەرەکی دەبینێێت. پێویستە مرۆڤ لەم چەقبەستوویەتیە بێتە دەرەوە و ڕێگای چارەسەری کێشەکان و کۆتایی لە توندوتیژی بهێنێت. لەبەرئەوەش من داوا لە پەکەکە دەکەن کە لە ١ی ئەیلولی ١٩٩٨ یەکلایەنە بەردەوامی بە پرۆسەی ئاگربەست بدات. لە ١ی ئەیلولی ١٩٩٩ بەدواوە دەست لە تێکۆشانی چەکداری بهێنێت و هێزەکەی بۆ ئاشتی بۆ سەر سنور بهێنێت. بڕوام وایە کە بەم شێوەیە لە ڕێگای چارەسەری دیموکراتیدا قۆناغی دیالۆگ و ڕێککەوتن دەکرێتەوە. لەگەڵ ئەوەش داوا کە هەموو دەزگا، بەرپرسە پەیوەندیدارەکان و هەموو دەوڵەت و کۆمەڵگاکان دەکەم کە بۆ ئەم قۆناغەی ئاشتی و جوانی و برایەتی هەستیار بن و یارمەتیدەر بن و داوا لە حکومەتە نەتەوەی و ناونەتەوەییەکان و دەز و ناوەندەکان دەکەم بە شێوەیەکی باش یارمەتیدەر بن.
تەڤگەری ئازادی کورد هەر زوو وڵامی بانگەوازی ڕێبەری گەلی کوردی دایەوە. سەرەتا پەکەکە و هەموو پێکهاتەکانی تەڤگەری لە ڕاگەیاندنەکاندا باسی ئەوەیان کرد کە ' ئێمە بانگەوازی ڕێبەرەکەمان جێبەجێ دەکەین." هەروەها بەشیكی زۆری پەکەکە پشتگیریان لەم بانگەوازەی ئۆجالان کرد کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی. بەڵام لە ئەنقەرەی پایتەختی تورک هەوایەک هەبوو کە دەیانوت بۆچی خۆیان ڕادەست ناکەن. ئۆجالان جارێکیتر دەستی بە جووڵە کرد، ١١ی ئابی ١٩٩٩ لە ڕێگای پارێزەرەکانی پەیامێکی نوێی بڵاوکردەوە و قسەکانی جارێکیتر مانشێتی میدیاکانی تورک بوو:
"دەوڵەت ئەگەر دەیەویت دەست لە چەک هەڵبگیرێت، پێویستە زەمینەی ئەوە دروست بکات. پێویستە دەوڵەت ئامادەکاری بکات. سبەینێ ئەگەر تورک هەنگاو بنێت دەست لە چەک هەڵدەگیرێت. هیچ گۆڕانکاریەکی یاسایی باش نییە. باشە دێنەوە بۆ کوێ دەچن؟ لە ڕاستیدا ئێمە شتێک بۆ ئاشتی دەکەین. ئەگەر لەناویش ببرێم، لەسێدارەش بدرێم، گیان و لۆژیکی سەردەمەکە چارەسەری دەسەپێنێت. ئێمە ئامادەین چەکەکان بهێنین و ڕادەست بکەین. بەڵام ئایا بەرزترین پلەی ناو دەوڵەت کێیە؟ لەبەرئەوەی دەمانەوێت لەگەڵ دەوڵەت ڕێبکەوین. بەڵام ئۆرگان و ئەو ڕێکخستنەی کە لە ناو دەوڵەتدا ئێمە قبوڵ بکا لەکوێیە.
کۆتایی بە شەڕ دێت. پێدەچێت گەشەدانی زۆر باش چاوەڕێی تورکیا بکەن. هەندێک هێزی شاراوە دەیانەوێت ئاستەنگی دروست بکەن، وەک ڕووداوەکەی شەمسی دەنیزەر کە ( سکرتێری گشتی تورک – ئیش بوو و لە ٦ی ئابی ١٩٩٩دا کوژرا) دەست بە کوشتن دەکەن. بە بۆچوونی من ئەم جورە ڕووداوانە دۆخی متمانەبوون تێکدەدەن، ڕای گشتی لەمبارەیەوە پێویستە هەستیار بێت، چۆنکە بۆ ئاشتی پێویستیەکە. پێگەی من ستراتیژیە. لەوانەیە هەندێک کەس بیانەویت تێکی بدەن، بەڵام بڕوام واتە کە پرۆسەی ئاشتی زیاتر بەرەوپێشەوە دەڕوات. پێویستی ئەم زەویانە لە ئاو و هەوا زیاتر، بە ئاشتی هەیە. ئاشتی ئیرادەیەکی گەورەیە و پێویستی بە سەبر و بیرەوەری هەیە."
وڵامێک کە پلانی لەناوبردنی لە پشتەوە بوو
دەستەی سەرۆکایەتی پەکەکە کە گرنگیەکی زۆری بە بانگەوازیەکانی ئاشتی ئۆجالان دەدا، بەهۆی ئەو بوومەلەرزەیەی کە ١٧ ئاب، دوای پلانی کشانەوە کە ئامادەکاری بۆکرابوو، دەستیپێدەکرد، ڕایگەیاند، ئەوان ٢٥ مانگ دەست بە جێبەجێکردنی پلانەکە دەکەن و دەست لە شەڕ هەڵدەگرن. حکومەتی تورک ئەو کاتە هێشتا ٢٤ کاتژمێر تێنەپەڕیبوو، هەڵوێستێکی جیاوازی پیشاندا و 'یاسای پەشیمانی' ژمارە ٤٤٥٠ی دەرکرد. بەپێی یاساکە ئەوانەی بەشداریان لە چالاکیەکان نەکردووە، ئەگەر دەست لە چەک هەڵگرن و خۆیان ڕادەست بکەن و بە دانپێدانان ئاشکرایان بکردایە کە 'تاوانیان' نەکردووە، سزایان بەسەردا نەدەسەپێنرا. ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمبوون، دانپێدانانی بەسەر گەریلادا دەسەپاند کە بە شێوەیەکی گروپ گروپ لە سنور کشابوونەوە.
لە لایەکی ترەوە سوپای تورک لە زۆر هەرێمی باکووری کوردستان هێرش کرد و کەمین و ئۆپەڕاسیۆنی دەستپێکرد. لەدژی یەکەم پلانی ئاشتی ڕێبەری گەلی کورد، دەوڵەتی تورک ڕێگای لەناوبردنی هەڵبژارد. بەڵام لەگەڵ شەهادەتەکانیش پلانسازی کشانەوە تا کۆتایی پاییز بەردەوام بوو. کشانەوە فراوان نەبوو، گروپی بچووکی گەریلا لە هەرێمەکان مابوونەوە. پەکەکە بۆ ئەوەی چاوەڕێی ئاشتی بکاتم هێزەکانی بۆ دەرەوەی سنوری فەرمی دەوڵەتی تورک کشانەوە. ئەگەر دۆخەکە باشتر ببوایە، ئەو هێزە دەچووە تورکیا و بەشداریان لە سیاسەتی دیموکراتیک دەکرد و ڕێبەری گەلی کوردیش بۆ ڕیفۆرمی یاسایی دیموکرات و لێبۆردنی گشتی دەسەپاند.
عەبدوڵلا ئۆجالان بۆئەوەی پیشانی بدات کە لەدڵەوە دەیەوێت لە بەرەی بەریلا، گروپی ئاشتی بنێرێت. ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ گروپێکی ٨ کەس گەریلای لە شەمزینانەوە ناردە ناو سنورە فەرمیەکانی دەوڵەتی تورک. ئەو گەریلایانە وەک گروپی یەکەمی ئاشتی و چارەسەری دیموکراتیک لە مێژوودا تۆمارکران. گروپی دووەمیش ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ لە ئەوروپاوە بەڕێکەوت. ڕێبەری گەلی کوردیش هیوای بەو هەنگاوە مێژووییە هەبوو. بەڵا
تەڤگەری ئازادی کورد هەر زوو وڵامی بانگەوازی ڕێبەری گەلی کوردی دایەوە. سەرەتا پەکەکە و هەموو پێکهاتەکانی تەڤگەری لە ڕاگەیاندنەکاندا باسی ئەوەیان کرد کە ' ئێمە بانگەوازی ڕێبەرەکەمان جێبەجێ دەکەین." هەروەها بەشیكی زۆری پەکەکە پشتگیریان لەم بانگەوازەی ئۆجالان کرد کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی. بەڵام لە ئەنقەرەی پایتەختی تورک هەوایەک هەبوو کە دەیانوت بۆچی خۆیان ڕادەست ناکەن. ئۆجالان جارێکیتر دەستی بە جووڵە کرد، ١١ی ئابی ١٩٩٩ لە ڕێگای پارێزەرەکانی پەیامێکی نوێی بڵاوکردەوە و قسەکانی جارێکیتر مانشێتی میدیاکانی تورک بوو:
"دەوڵەت ئەگەر دەیەویت دەست لە چەک هەڵبگیرێت، پێویستە زەمینەی ئەوە دروست بکات. پێویستە دەوڵەت ئامادەکاری بکات. سبەینێ ئەگەر تورک هەنگاو بنێت دەست لە چەک هەڵدەگیرێت. هیچ گۆڕانکاریەکی یاسایی باش نییە. باشە دێنەوە بۆ کوێ دەچن؟ لە ڕاستیدا ئێمە شتێک بۆ ئاشتی دەکەین. ئەگەر لەناویش ببرێم، لەسێدارەش بدرێم، گیان و لۆژیکی سەردەمەکە چارەسەری دەسەپێنێت. ئێمە ئامادەین چەکەکان بهێنین و ڕادەست بکەین. بەڵام ئایا بەرزترین پلەی ناو دەوڵەت کێیە؟ لەبەرئەوەی دەمانەوێت لەگەڵ دەوڵەت ڕێبکەوین. بەڵام ئۆرگان و ئەو ڕێکخستنەی کە لە ناو دەوڵەتدا ئێمە قبوڵ بکا لەکوێیە.
کۆتایی بە شەڕ دێت. پێدەچێت گەشەدانی زۆر باش چاوەڕێی تورکیا بکەن. هەندێک هێزی شاراوە دەیانەوێت ئاستەنگی دروست بکەن، وەک ڕووداوەکەی شەمسی دەنیزەر کە ( سکرتێری گشتی تورک – ئیش بوو و لە ٦ی ئابی ١٩٩٩دا کوژرا) دەست بە کوشتن دەکەن. بە بۆچوونی من ئەم جورە ڕووداوانە دۆخی متمانەبوون تێکدەدەن، ڕای گشتی لەمبارەیەوە پێویستە هەستیار بێت، چۆنکە بۆ ئاشتی پێویستیەکە. پێگەی من ستراتیژیە. لەوانەیە هەندێک کەس بیانەویت تێکی بدەن، بەڵام بڕوام واتە کە پرۆسەی ئاشتی زیاتر بەرەوپێشەوە دەڕوات. پێویستی ئەم زەویانە لە ئاو و هەوا زیاتر، بە ئاشتی هەیە. ئاشتی ئیرادەیەکی گەورەیە و پێویستی بە سەبر و بیرەوەری هەیە."
وڵامێک کە پلانی لەناوبردنی لە پشتەوە بوو
دەستەی سەرۆکایەتی پەکەکە کە گرنگیەکی زۆری بە بانگەوازیەکانی ئاشتی ئۆجالان دەدا، بەهۆی ئەو بوومەلەرزەیەی کە ١٧ ئاب، دوای پلانی کشانەوە کە ئامادەکاری بۆکرابوو، دەستیپێدەکرد، ڕایگەیاند، ئەوان ٢٥ مانگ دەست بە جێبەجێکردنی پلانەکە دەکەن و دەست لە شەڕ هەڵدەگرن. حکومەتی تورک ئەو کاتە هێشتا ٢٤ کاتژمێر تێنەپەڕیبوو، هەڵوێستێکی جیاوازی پیشاندا و 'یاسای پەشیمانی' ژمارە ٤٤٥٠ی دەرکرد. بەپێی یاساکە ئەوانەی بەشداریان لە چالاکیەکان نەکردووە، ئەگەر دەست لە چەک هەڵگرن و خۆیان ڕادەست بکەن و بە دانپێدانان ئاشکرایان بکردایە کە 'تاوانیان' نەکردووە، سزایان بەسەردا نەدەسەپێنرا. ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمبوون، دانپێدانانی بەسەر گەریلادا دەسەپاند کە بە شێوەیەکی گروپ گروپ لە سنور کشابوونەوە.
لە لایەکی ترەوە سوپای تورک لە زۆر هەرێمی باکووری کوردستان هێرش کرد و کەمین و ئۆپەڕاسیۆنی دەستپێکرد. لەدژی یەکەم پلانی ئاشتی ڕێبەری گەلی کورد، دەوڵەتی تورک ڕێگای لەناوبردنی هەڵبژارد. بەڵام لەگەڵ شەهادەتەکانیش پلانسازی کشانەوە تا کۆتایی پاییز بەردەوام بوو. کشانەوە فراوان نەبوو، گروپی بچووکی گەریلا لە هەرێمەکان مابوونەوە. پەکەکە بۆ ئەوەی چاوەڕێی ئاشتی بکاتم هێزەکانی بۆ دەرەوەی سنوری فەرمی دەوڵەتی تورک کشانەوە. ئەگەر دۆخەکە باشتر ببوایە، ئەو هێزە دەچووە تورکیا و بەشداریان لە سیاسەتی دیموکراتیک دەکرد و ڕێبەری گەلی کوردیش بۆ ڕیفۆرمی یاسایی دیموکرات و لێبۆردنی گشتی دەسەپاند.
عەبدوڵلا ئۆجالان بۆئەوەی پیشانی بدات کە لەدڵەوە دەیەوێت لە بەرەی بەریلا، گروپی ئاشتی بنێرێت. ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ گروپێکی ٨ کەس گەریلای لە شەمزینانەوە ناردە ناو سنورە فەرمیەکانی دەوڵەتی تورک. ئەو گەریلایانە وەک گروپی یەکەمی ئاشتی و چارەسەری دیموکراتیک لە مێژوودا تۆمارکران. گروپی دووەمیش ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ لە ئەوروپاوە بەڕێکەوت. ڕێبەری گەلی کوردیش هیوای بەو هەنگاوە مێژووییە هەبوو. بەڵا
گذار دموکراتیک
لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١ مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا…
م ئەندامانی گروپەکە کە وتیان 'ئێمە بۆ ئەوەی کە بە پێی یاساکانی کۆماری دیموکراتیک هاتووین' دەستگیرکران و ڕەوانەی زیندانکران.
٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩ ناوەندی نۆیەمین سزای دادگای باڵای تورک بڕیاری لەسێدارەدانی پەسەند کرد کە لەبارەی ڕێبەری گەلی کوردەوە دابووی. بەپێی ڕاگەیەنراوی ناوەندەکە بڕیارەکە بە یەک خولەک پەسەندکرابوو. دۆسیەی لەسێدارەدان لە پەرلەمان بوو. هەمان ڕۆژ پارێزەرانی عەبدوڵلا ئۆجالان بە داواکاری ئەوەی کە بڕیارەکە جێبەجێ نەکرێت، سەردانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپایان کرد. چاوی هەموو کەسێک لە ئەوروپا و ئەنقەرە بوو.
لە دژی مردن هەڵوێستی سوقراتیانە
عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد لە ٢٠٠١دا لە بەرگرینامەکەیدا بە ناوی "بەرگرینامەی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا، لە دەوڵەتی راهیبیی سۆمەرەوە بۆ کۆماری دیموکراتیک" لەبارەی سەپاندنی بڕیای لە سێدارەدان بەسەریدا هەڵوێستی خۆی بەمشێوەیە خستووەتەڕوو:
"ئەوە ئاشکرابوو، کە بڕیاری لەسێدارەدان (مەرگ) بە تەواوی بۆ ئامانجی سیاسیی بەکارهێنرا. من ئەوە بە تەواوی وەک بەشێک لە پیلانگێڕییەکە لێکنادەمەوە. بە نیازی باش و ئاشتی، بە زیندومانەوەی مرۆڤە باش و بیرمەندەکان، دەتوانرا وەک هەنگاوێکی گرنگی رێککەوتنی دیموکراتیک بەکار بهێنرایە. ئەوە ئەرکی ئەو کەسانەیە، کە ئومێدیان بەوە هەیە لە پیلانگێڕییەکە سوودمەندبن، ئەو لێکتێگەیشتنە وەک گەمەیەک لێکدەدەنەوە. لە راستیشدا ئەوە روودەدات.
دەبێت رایبگەیەنم، کە من خۆم ناتوانم بە تەواوەتی لەسەر راستیی مردن و ژیان بڕیار بدەم، ئەوە لایەنێکی زۆر روونە، ئەگەر لە راستیدا من کەسایەتییەکی کۆلەکتیزم بومایە، قارەمانیی تاکەکەسی و هەستانەوە لە دژی مردن نەدەبووە شێوازی چالاک و دەستوبردی من، لە کاتێکدا دادگا لە کاتی بڕیاردان لەبارەی مەرگەوە بوو، دادوەر تورگیوت ئۆکیایا نەیتوانی قەڵەمەکەی خۆی بشکێنێت و دەبوایە دژایەتیی خۆی لە دژی لەسێدارەدان رابگەیاندایە. بە ڕاسیتش دیار نییە کە مردن چۆن دێت. ئەو دۆخە بووە قۆزاغەیەکی سیاسیی گەورە. مەترسی و هەڕشەکان دەیانوت، ئێمە دێین.
پەکەکە و کوردان بەپێی دەرەنجامەکانی لەسێدارەدان لە حاڵی ئامادەسازیی نوێی مێژوویی بوون بۆ شۆڕشەکانیان. ناوەندە دواکەوتو و شۆڤێنەکان جێبەجێکردنی بڕیاری لەسێدارەدانیان بۆ وەبەرهێنانی هەڵبژاردن بەکاردەهێنا. هەستی تۆڵەکردنەوە هەر دوو لایەنی هەستاندبووە سەر پێ. هەموو هێزەکانی دەرەوە شیکارییان بۆ ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکان دەکرد. دەرکەوت، دەبوو زۆر زیاتر لە بیر و نیگەرانیی شەخسی بە بەرپرسیاییەوە بجوڵامەیەتەوە. بۆ من باشترین کار ئەوە بوو، کە بەپێی دۆخی ئاشتی و لێکتێگەیشتنی دیموکراتیک لێکدانەوە بۆ هەموو رۆژێکی ژیانم بکەم.
هەم لە رووی سیاسی و هەم لە رووی ئەخلاقییەوە دروست نەبوو، کە جەخت و پێداگریی من لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی کەسیی خۆم بێت، بۆ ئەو مەبەستەش من ناتوانم ئەو پەیامە بە دەورووبەرەکەم بدەم، کە تەنها چاوەڕێی ئاماژەیەک بوون، کە دیار نەبوو چیی لێدەکەوتەوە، یان بە چ ئەنجامێکی هەڵە دەگات. من ناتوانم پەکەکە بە تاکتیکە سادەکان ئیدارە بکەم و بەڕێوەی ببەم. بۆ ئەو حساباتە بەرتەسکانە هیچ دەرفەتێک نەبوو و هەروەها ئەوە دەبووە هەڵوێستێکی هەڵە.
من هەوڵم دەدا لە دژی مردن هەڵوێستێکی سوقڕاتیانە بۆ خۆم بگرمە بەر: مانا بەخشین بە مردن بکەمە بنەما. مانادارکردنی تەنانەت یەک مەرگ، دۆزینەوەى مانا و هۆکاری فەلسەفی بۆ مردن و چۆنیەتی مردن! لە دۆخی ئێستادا و بەو ئەندازەیە کە من چاوەڕێم دەکرد دەژیم. لەبەر بڕیاری مردن، کە وەک شمشێرێکی دیمۆکلێس بەسەر سەرمەوە دەجوڵایەوە، من بە بڵندبوونێکی گەورەوە، بە شکۆمەندییەوە لە بارەگای گەورەی ورە و رۆحدا، بە بەخشینی مانایەکی گەورە، پێشوازیم لێدەکرد. شێوازی ژیانێک کە لە دۆخی ئاساییدا مرڤ ناتوانێت هەفتەیەک خۆی لە بەردا رابگرتایە و تەنانەت ئەگەر بەردیش بوایە، بەڵام من بە شێوەیەکی سروشتی مانام پێبەخشی.
لە راستیدا مەرگ منی دانەپۆشیبوو، بەڵکو من مردنم داپۆشیبوو. سزای لەسێدارەدان منی بێکاریگەر و سست نەکرد، من سزای لەسێدارەدانم بە شێوازە ناشیرین و شومەکەى پوچ و بێکاریگەر کرد. لە کوێوە و چۆن دەهات با بەهاتایە، سبەی یان ساڵەکانی داهاتوو، ئیدی مردن بۆ من بابەتێکی ئەوەندە جدی نەبوو. لە راستیدا من هێز و توانایی مانام هەبوو، هێزی ئەو مانایە کە بێڵم، بەخێر بێت و سەر سەر و سەر چاو هات. کێشەکە روونکردنەوەی ئەو راستییە بوو، کە دەبوو ئەو تێگەیشتنە بۆ گەلەکەمان، بۆ دۆستان، بۆ پەکەکە و دەوڵەت بخرایەتەڕوو. من بەپێی هێز و توانای خۆم هەوڵم دا ئەوە بکەم و شیی بکەمەوە. بە ئەندازەى فەلسەفەی "بمرە – بکوژە" من فەلسەفەی "بژی و ژیان ببەخشە"م بە شێوەى بەرفراوان و کامڵ بەڕێوە دەبەم. بۆیە سەرکەوتنی ئەمە بە ئاشتییەکی شکۆمەندان و رێزدارانە بەدیدەهات".
دواتر: ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا...
ANF
🆔 @GozarDemocratic
٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩ ناوەندی نۆیەمین سزای دادگای باڵای تورک بڕیاری لەسێدارەدانی پەسەند کرد کە لەبارەی ڕێبەری گەلی کوردەوە دابووی. بەپێی ڕاگەیەنراوی ناوەندەکە بڕیارەکە بە یەک خولەک پەسەندکرابوو. دۆسیەی لەسێدارەدان لە پەرلەمان بوو. هەمان ڕۆژ پارێزەرانی عەبدوڵلا ئۆجالان بە داواکاری ئەوەی کە بڕیارەکە جێبەجێ نەکرێت، سەردانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپایان کرد. چاوی هەموو کەسێک لە ئەوروپا و ئەنقەرە بوو.
لە دژی مردن هەڵوێستی سوقراتیانە
عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد لە ٢٠٠١دا لە بەرگرینامەکەیدا بە ناوی "بەرگرینامەی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا، لە دەوڵەتی راهیبیی سۆمەرەوە بۆ کۆماری دیموکراتیک" لەبارەی سەپاندنی بڕیای لە سێدارەدان بەسەریدا هەڵوێستی خۆی بەمشێوەیە خستووەتەڕوو:
"ئەوە ئاشکرابوو، کە بڕیاری لەسێدارەدان (مەرگ) بە تەواوی بۆ ئامانجی سیاسیی بەکارهێنرا. من ئەوە بە تەواوی وەک بەشێک لە پیلانگێڕییەکە لێکنادەمەوە. بە نیازی باش و ئاشتی، بە زیندومانەوەی مرۆڤە باش و بیرمەندەکان، دەتوانرا وەک هەنگاوێکی گرنگی رێککەوتنی دیموکراتیک بەکار بهێنرایە. ئەوە ئەرکی ئەو کەسانەیە، کە ئومێدیان بەوە هەیە لە پیلانگێڕییەکە سوودمەندبن، ئەو لێکتێگەیشتنە وەک گەمەیەک لێکدەدەنەوە. لە راستیشدا ئەوە روودەدات.
دەبێت رایبگەیەنم، کە من خۆم ناتوانم بە تەواوەتی لەسەر راستیی مردن و ژیان بڕیار بدەم، ئەوە لایەنێکی زۆر روونە، ئەگەر لە راستیدا من کەسایەتییەکی کۆلەکتیزم بومایە، قارەمانیی تاکەکەسی و هەستانەوە لە دژی مردن نەدەبووە شێوازی چالاک و دەستوبردی من، لە کاتێکدا دادگا لە کاتی بڕیاردان لەبارەی مەرگەوە بوو، دادوەر تورگیوت ئۆکیایا نەیتوانی قەڵەمەکەی خۆی بشکێنێت و دەبوایە دژایەتیی خۆی لە دژی لەسێدارەدان رابگەیاندایە. بە ڕاسیتش دیار نییە کە مردن چۆن دێت. ئەو دۆخە بووە قۆزاغەیەکی سیاسیی گەورە. مەترسی و هەڕشەکان دەیانوت، ئێمە دێین.
پەکەکە و کوردان بەپێی دەرەنجامەکانی لەسێدارەدان لە حاڵی ئامادەسازیی نوێی مێژوویی بوون بۆ شۆڕشەکانیان. ناوەندە دواکەوتو و شۆڤێنەکان جێبەجێکردنی بڕیاری لەسێدارەدانیان بۆ وەبەرهێنانی هەڵبژاردن بەکاردەهێنا. هەستی تۆڵەکردنەوە هەر دوو لایەنی هەستاندبووە سەر پێ. هەموو هێزەکانی دەرەوە شیکارییان بۆ ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکان دەکرد. دەرکەوت، دەبوو زۆر زیاتر لە بیر و نیگەرانیی شەخسی بە بەرپرسیاییەوە بجوڵامەیەتەوە. بۆ من باشترین کار ئەوە بوو، کە بەپێی دۆخی ئاشتی و لێکتێگەیشتنی دیموکراتیک لێکدانەوە بۆ هەموو رۆژێکی ژیانم بکەم.
هەم لە رووی سیاسی و هەم لە رووی ئەخلاقییەوە دروست نەبوو، کە جەخت و پێداگریی من لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی کەسیی خۆم بێت، بۆ ئەو مەبەستەش من ناتوانم ئەو پەیامە بە دەورووبەرەکەم بدەم، کە تەنها چاوەڕێی ئاماژەیەک بوون، کە دیار نەبوو چیی لێدەکەوتەوە، یان بە چ ئەنجامێکی هەڵە دەگات. من ناتوانم پەکەکە بە تاکتیکە سادەکان ئیدارە بکەم و بەڕێوەی ببەم. بۆ ئەو حساباتە بەرتەسکانە هیچ دەرفەتێک نەبوو و هەروەها ئەوە دەبووە هەڵوێستێکی هەڵە.
من هەوڵم دەدا لە دژی مردن هەڵوێستێکی سوقڕاتیانە بۆ خۆم بگرمە بەر: مانا بەخشین بە مردن بکەمە بنەما. مانادارکردنی تەنانەت یەک مەرگ، دۆزینەوەى مانا و هۆکاری فەلسەفی بۆ مردن و چۆنیەتی مردن! لە دۆخی ئێستادا و بەو ئەندازەیە کە من چاوەڕێم دەکرد دەژیم. لەبەر بڕیاری مردن، کە وەک شمشێرێکی دیمۆکلێس بەسەر سەرمەوە دەجوڵایەوە، من بە بڵندبوونێکی گەورەوە، بە شکۆمەندییەوە لە بارەگای گەورەی ورە و رۆحدا، بە بەخشینی مانایەکی گەورە، پێشوازیم لێدەکرد. شێوازی ژیانێک کە لە دۆخی ئاساییدا مرڤ ناتوانێت هەفتەیەک خۆی لە بەردا رابگرتایە و تەنانەت ئەگەر بەردیش بوایە، بەڵام من بە شێوەیەکی سروشتی مانام پێبەخشی.
لە راستیدا مەرگ منی دانەپۆشیبوو، بەڵکو من مردنم داپۆشیبوو. سزای لەسێدارەدان منی بێکاریگەر و سست نەکرد، من سزای لەسێدارەدانم بە شێوازە ناشیرین و شومەکەى پوچ و بێکاریگەر کرد. لە کوێوە و چۆن دەهات با بەهاتایە، سبەی یان ساڵەکانی داهاتوو، ئیدی مردن بۆ من بابەتێکی ئەوەندە جدی نەبوو. لە راستیدا من هێز و توانایی مانام هەبوو، هێزی ئەو مانایە کە بێڵم، بەخێر بێت و سەر سەر و سەر چاو هات. کێشەکە روونکردنەوەی ئەو راستییە بوو، کە دەبوو ئەو تێگەیشتنە بۆ گەلەکەمان، بۆ دۆستان، بۆ پەکەکە و دەوڵەت بخرایەتەڕوو. من بەپێی هێز و توانای خۆم هەوڵم دا ئەوە بکەم و شیی بکەمەوە. بە ئەندازەى فەلسەفەی "بمرە – بکوژە" من فەلسەفەی "بژی و ژیان ببەخشە"م بە شێوەى بەرفراوان و کامڵ بەڕێوە دەبەم. بۆیە سەرکەوتنی ئەمە بە ئاشتییەکی شکۆمەندان و رێزدارانە بەدیدەهات".
دواتر: ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا...
ANF
🆔 @GozarDemocratic
ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا -٢٢-
لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە بە قورسترین کێشە لە مێژووی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپادا دەبینرا.
🆔 @GozarDemocratic
لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە بە قورسترین کێشە لە مێژووی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپادا دەبینرا.
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا -٢٢- لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە…
ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا -٢٢-
لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە بە قورسترین کێشە لە مێژووی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپادا دەبینرا.
دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) دەبێتە یەکێک لە ئاکتۆرە سەرەکییەکانی قۆناغێک، کە بەشێوەى چەتەگەری رفاندنی عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد و دیلکردنی لە دوورگەی ئیمراڵی تیایدا روویدا. دەوڵەتی تورک یەکێک لە ٤٧ وڵاتەکەى ئەندامی ئەنجوومەنى ئەوروپا بوو، دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) سەر بەو ئەنجوومەنە بوو و بەو هۆیەشەوە هەموو بڕیارەکانى ئەو دادگایە بۆ رژێمی ئەنقەرەوە ئیلزامی بوو. لەبەر ئەوەش ئەو رۆژەى کە ئۆجالانیان برد بۆ ئیمراڵی، واتە لە ١٦ی شوباتی ١٩٩٩دا پارێزەران بە پەلە یەکەم سەردانیان بۆ دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بوو. داوا کرا، ئۆجالان کە لە کینیا بە شێوەیەکى نایاسایی دەستگیرکراوە، مەترسی لەسەر ژیانی هەیە، هەڕەشەى لێدەکرێت و بە خێرای ناکرێت دادگایی بکرێت، بۆیە داوایان لە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا کرد بەخێرایی دەستبەکار بێت.
ئەو سەردانە بۆ دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا، کە لە ١٧ی شوباتی ١٩٩٩دا چووە ناو تۆماری رەسمییەوە و دوای رۆژێک بۆ رای گشتیی ئاشکرا کرا، دەبوایە دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بەپێی ماددەی ٣٩ی پەیڕەوی ناوخۆی 'رێوشوێنی خۆپارێزی' بگرتایەتە بەر. دەبوایە ١٧ی شوبات شتێکی دیکەش رووی بدایە، پارێزەرانی ئۆجالان کە لە قۆناغی رۆمادا دەستبەکاربوو بوون، بریتا بۆهلەر، تییس پارکەن و ڤکیتۆر کاپیلەر بۆ ئەوەى چاویان بە موەکیلەکەیان بکەوێت رۆیشتن بۆ تورکیا. بەڵام ئەو ٣ پارێزەرە لە فڕۆکەخانەى ئیستەنبولەوە و دوای ٦ کاتژمێر لە دەستبەسەرکردنیان، لەلایەن پۆلیسی تورکەوە گەڕێندرانەوە و رێگایان پێنەدرا بڕۆن چاویان بە ئۆجالان بکەوێت.
لەو نێوانەدا کورد لە هەر چوار لای جیهانەوە، بە تایبەتی لە ئەرووپا بۆ ئۆجالان لەسەر پێ بوون، خۆپیشاندانەکان بەبێ سرەوتن بەردەوامییان هەبوو. بە کاریگەریی بەرخودانی کوردان لە ٢٣ی شوباتی ١٩٩٣دا لە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا ژوورێک لە ٧ پارێزەر پێکهات و بە شێوەیەکی بە پەلە سەردانکردنی ئۆجالانی دایەبەر خۆی. دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بڕیاریدا، کە لەسەر بابەتی دەستگیرکردنی ئۆجالان، مەرجەکانی زیندانیبوون و مافی چاوپێکەوتن لەلایەن پارێزەران لە ئەنقەرەوە زانیاریی پێبدرێت، بۆ یەکەمجار داوای رێوشوێنی خۆپارێزی لەلایەن دەوڵەتى تورکەوە رەتکرایەوە، بەڵام دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا قەناعەتی بە وەڵامەکەی حکومەتی تورک نەکرد، کە ٢٦ی شوبات و ٣ی ئادار بە دادگاکەى دابوویەوە، چونکە دادوەرێکی سەربازی لە دادگای ئاسایشی دەوڵەت (DGM)دا بوو، کە سەیری شانۆی دادگایکردنی ئۆجالانی دەکرد و ئەوەش نیگەرانییەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپای زیاتر کرد.
سەردانە نهێنییەکەى سی پی تی (CPT) لە ٢ی ئاداردا
لە ٤ی ئاداری ١٩٩٩دا ئەو پەیامە، کە چاوەڕێ دەکرا لە ستراسبۆرگی فەرەنساوە، کە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپای تیادایە، گەیشت. لەبارەى دادگایکردنی دادپەرەوەرانە لەسەر ئەو بابەتانە، کە ئۆجالان لە رێگەى پارێزەرەکانیەوە دەتوانێت سکاڵا لەو دادگایانەدا تۆمار بکات، کە خۆی دەیەوێت، دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بڕیاری خۆپارێزیی دا. ٢ رۆژ پێش ئەو بڕیارەی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا پێشهاتێکی سەرنجڕاکێش روویدابوو، کە دواتر ئاشکرا بوو، ئەویش ئەوە بوو، کە شاندێکی کۆمیتەى پێشگرتن لە ئەشکەنجەى سەر بە ئەنجومەنى ئەوروپا (سی پی تی - CPT) لە ٢ی ئاداری ١٩٩٩دا بە بێدەنگی سەردانی ئیمراڵییان کردبوو.
دوای ئەو سەردانە، کە بە رەزامەندیی رژێمی ئەنقەرە روویدابوو و تاوەکو ٥ی ئایاری ١٩٩٩ لە رای گشتی شاردرایەوە، بانگەشەکانی سی پی تی لەبارەى ئیمراڵی هیچ جیاوازییەکی لەگلڵ قسەى بەرپرسانی دەوڵەتی تورک دا نەبوو و دەیانگوت: "ئەشکەنجە و هەڕەشە لە ئۆجالان ناکرێت، تەندروستیی باشە و هەلومەرجی زیندانەکەى ستانداردێکی بەرزی هەیە". بەرەی ئەوروپا لەو رێگەوە و بەو هۆکارانە رێگای بە رووی رژێمی ئەنقەرەدا دەکردەوە بۆ ئەشکەنجە و گۆشەگیری لە ئیمراڵیدا. ئاندراس بارسۆنیا ریپۆتەری تورکیا لە دەستەى پەرلەمانتارانی ئەنجوومەنی ئەوروپا دوای دانیشتی دادگایی ئۆجالان لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ لە دادگای باڵای تورک دا، وتبووی، "قۆناغ و پرۆسەى بابەتەکە و دۆسیەکە لە تورکیا بەپێی ستانداردەکانی ئەنجوومەنی ئەوروپایە".
راپۆرتەکەى سی پی تی و لێدوان و راگەیاندنەکانی ئەوروپییەکان، کە دۆخی رێبەری گەلی کوردیان لە نزیکەوە چاودێری دەکرد، لەو رۆژانەدا لە ئاستی نێونەتەوەیدا دەستی دەوڵەتی تورک-یان بەهێز دەکرد، دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپاش پێگە رەسەنی خۆی دوای پەسەندکردنی بڕیاری لەسێدارەدانی
لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە بە قورسترین کێشە لە مێژووی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپادا دەبینرا.
دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) دەبێتە یەکێک لە ئاکتۆرە سەرەکییەکانی قۆناغێک، کە بەشێوەى چەتەگەری رفاندنی عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد و دیلکردنی لە دوورگەی ئیمراڵی تیایدا روویدا. دەوڵەتی تورک یەکێک لە ٤٧ وڵاتەکەى ئەندامی ئەنجوومەنى ئەوروپا بوو، دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) سەر بەو ئەنجوومەنە بوو و بەو هۆیەشەوە هەموو بڕیارەکانى ئەو دادگایە بۆ رژێمی ئەنقەرەوە ئیلزامی بوو. لەبەر ئەوەش ئەو رۆژەى کە ئۆجالانیان برد بۆ ئیمراڵی، واتە لە ١٦ی شوباتی ١٩٩٩دا پارێزەران بە پەلە یەکەم سەردانیان بۆ دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بوو. داوا کرا، ئۆجالان کە لە کینیا بە شێوەیەکى نایاسایی دەستگیرکراوە، مەترسی لەسەر ژیانی هەیە، هەڕەشەى لێدەکرێت و بە خێرای ناکرێت دادگایی بکرێت، بۆیە داوایان لە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا کرد بەخێرایی دەستبەکار بێت.
ئەو سەردانە بۆ دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا، کە لە ١٧ی شوباتی ١٩٩٩دا چووە ناو تۆماری رەسمییەوە و دوای رۆژێک بۆ رای گشتیی ئاشکرا کرا، دەبوایە دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بەپێی ماددەی ٣٩ی پەیڕەوی ناوخۆی 'رێوشوێنی خۆپارێزی' بگرتایەتە بەر. دەبوایە ١٧ی شوبات شتێکی دیکەش رووی بدایە، پارێزەرانی ئۆجالان کە لە قۆناغی رۆمادا دەستبەکاربوو بوون، بریتا بۆهلەر، تییس پارکەن و ڤکیتۆر کاپیلەر بۆ ئەوەى چاویان بە موەکیلەکەیان بکەوێت رۆیشتن بۆ تورکیا. بەڵام ئەو ٣ پارێزەرە لە فڕۆکەخانەى ئیستەنبولەوە و دوای ٦ کاتژمێر لە دەستبەسەرکردنیان، لەلایەن پۆلیسی تورکەوە گەڕێندرانەوە و رێگایان پێنەدرا بڕۆن چاویان بە ئۆجالان بکەوێت.
لەو نێوانەدا کورد لە هەر چوار لای جیهانەوە، بە تایبەتی لە ئەرووپا بۆ ئۆجالان لەسەر پێ بوون، خۆپیشاندانەکان بەبێ سرەوتن بەردەوامییان هەبوو. بە کاریگەریی بەرخودانی کوردان لە ٢٣ی شوباتی ١٩٩٣دا لە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا ژوورێک لە ٧ پارێزەر پێکهات و بە شێوەیەکی بە پەلە سەردانکردنی ئۆجالانی دایەبەر خۆی. دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بڕیاریدا، کە لەسەر بابەتی دەستگیرکردنی ئۆجالان، مەرجەکانی زیندانیبوون و مافی چاوپێکەوتن لەلایەن پارێزەران لە ئەنقەرەوە زانیاریی پێبدرێت، بۆ یەکەمجار داوای رێوشوێنی خۆپارێزی لەلایەن دەوڵەتى تورکەوە رەتکرایەوە، بەڵام دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا قەناعەتی بە وەڵامەکەی حکومەتی تورک نەکرد، کە ٢٦ی شوبات و ٣ی ئادار بە دادگاکەى دابوویەوە، چونکە دادوەرێکی سەربازی لە دادگای ئاسایشی دەوڵەت (DGM)دا بوو، کە سەیری شانۆی دادگایکردنی ئۆجالانی دەکرد و ئەوەش نیگەرانییەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپای زیاتر کرد.
سەردانە نهێنییەکەى سی پی تی (CPT) لە ٢ی ئاداردا
لە ٤ی ئاداری ١٩٩٩دا ئەو پەیامە، کە چاوەڕێ دەکرا لە ستراسبۆرگی فەرەنساوە، کە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپای تیادایە، گەیشت. لەبارەى دادگایکردنی دادپەرەوەرانە لەسەر ئەو بابەتانە، کە ئۆجالان لە رێگەى پارێزەرەکانیەوە دەتوانێت سکاڵا لەو دادگایانەدا تۆمار بکات، کە خۆی دەیەوێت، دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بڕیاری خۆپارێزیی دا. ٢ رۆژ پێش ئەو بڕیارەی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا پێشهاتێکی سەرنجڕاکێش روویدابوو، کە دواتر ئاشکرا بوو، ئەویش ئەوە بوو، کە شاندێکی کۆمیتەى پێشگرتن لە ئەشکەنجەى سەر بە ئەنجومەنى ئەوروپا (سی پی تی - CPT) لە ٢ی ئاداری ١٩٩٩دا بە بێدەنگی سەردانی ئیمراڵییان کردبوو.
دوای ئەو سەردانە، کە بە رەزامەندیی رژێمی ئەنقەرە روویدابوو و تاوەکو ٥ی ئایاری ١٩٩٩ لە رای گشتی شاردرایەوە، بانگەشەکانی سی پی تی لەبارەى ئیمراڵی هیچ جیاوازییەکی لەگلڵ قسەى بەرپرسانی دەوڵەتی تورک دا نەبوو و دەیانگوت: "ئەشکەنجە و هەڕەشە لە ئۆجالان ناکرێت، تەندروستیی باشە و هەلومەرجی زیندانەکەى ستانداردێکی بەرزی هەیە". بەرەی ئەوروپا لەو رێگەوە و بەو هۆکارانە رێگای بە رووی رژێمی ئەنقەرەدا دەکردەوە بۆ ئەشکەنجە و گۆشەگیری لە ئیمراڵیدا. ئاندراس بارسۆنیا ریپۆتەری تورکیا لە دەستەى پەرلەمانتارانی ئەنجوومەنی ئەوروپا دوای دانیشتی دادگایی ئۆجالان لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ لە دادگای باڵای تورک دا، وتبووی، "قۆناغ و پرۆسەى بابەتەکە و دۆسیەکە لە تورکیا بەپێی ستانداردەکانی ئەنجوومەنی ئەوروپایە".
راپۆرتەکەى سی پی تی و لێدوان و راگەیاندنەکانی ئەوروپییەکان، کە دۆخی رێبەری گەلی کوردیان لە نزیکەوە چاودێری دەکرد، لەو رۆژانەدا لە ئاستی نێونەتەوەیدا دەستی دەوڵەتی تورک-یان بەهێز دەکرد، دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپاش پێگە رەسەنی خۆی دوای پەسەندکردنی بڕیاری لەسێدارەدانی
گذار دموکراتیک
ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا -٢٢- لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە…
دادگای تورک نیشان دەدا. دوای ئەوەى دادگای باڵای تورک لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩دا بڕیاری لەسێدارەدانی دادگای ئاسایشی دەوڵەتی پەسەند کرد، پارێزەرانی ئۆجالان بۆ ئەوەى سزای لەسێدارەدان و مەرگ رابوەستێنرێت دووبارە سەردانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپایان کردەوە. دوای ٥ رۆژ فەرمانگەى بەرایی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە دانیشتنێکی تایبەتدا دۆخەکەى لێکدایەوە و داوای لە دەوڵەتی تورک کرد تاوەکو قۆناغ و پرۆسەی کێشەکە لە ستراسبۆرگ یەکلایی نەبێتەوە ئەو بڕیارە جێبەجێ نەکات و سزای لەسێدارەدانەکە رابوەستێنێت. ئیدی هەموو نیگاکان چوونە سەر ٥٧هەمین حکومەتی تورک بە سەرۆکایەتیی بولەند ئەجەوید.
لە ئەنقەرە 'کۆبوونەوەى لەسێدارەدان'، کە ٧.٥ کاتژمێر درێژەى کێشا
پاییزی ١٩٩٩ بۆ کۆتایهێنان بە مشتومڕەکانی لەسێدارەدان، کە لە تەختەى شانۆی ئەنقەرەدا برەوی پێدەدرا، لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا سەرکردەی حیزبە هاوپەیمانەکان، بولەند ئەجەوید، مەسعود یڵماز و دەوڵەت باخچەلی کۆبوونەوە. دوای ئەو کۆبوونەوەیە، کە بە "کۆبوونەوەى لەسێدارەدان" چووە ناو مێژووی سیاسیی تورکیاوە و ٧.٥ کاتژمێر درێژەى کێشا، حکومەتى تورک رایگەیاند، "ئێمە بەپێی رێوشوێنی خۆپارێزیی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بەرامبەر ئۆجالان دەجوڵێینەوە". بەڵام رژێمی ئەنقەرە مەرجێکی هەبوو: "ئەو بڕیارە لەلایەن پەکەکە و لایەنگرەکانیانەوە لە دژی بەرژەوەندیی باڵای تورکیا بەکار نەهێنرێت، ئەگەر بەکار بهێنرێت، کۆتایی بە پرۆسەى حقوقی و یاسایی دەهێنرێت و دەست بە قۆناغی سزاکە دەکرێت".
دەوڵەتی تورک بەو راگەیاندراوە وتی، "ئێمە سزای لەسێدارەدان لەسەر مێز دەهێڵینەوە"، بزووتنەوەى ئازادیی کوردیش لە یەکەم مانگی هەزارە سێیەمدا لە قۆناغی کۆنگرەدا بوو. بە دەستکردن بە قۆناغی ئاشتی لێکتێگەیشتنی خۆی لەگەڵ رێبەری گەلی کورد خستەڕوو و پەکەکە رایگەیاند، ئەوان میکانیزمەکانی خۆیان و پارادیگمای خۆیان لە کۆنگرەى ٧ دا، کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ لە چیاکانی کوردستاندا بەڕێوەیان بردووە، گۆڕیوە. گەورەترین گۆڕانکاری لە بەرەی سەربازیدا پێکهات، لە بریی ئارتەشی رزگاریى گەلی کوردستان (ئارگەکە - ARGK)، کە لە ساڵێ ١٩٨٦ەوە لە تێکۆشانی چەکداریدا بوو، هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە - HGP)یان دامەزراند. ئەو گۆڕانکارییە مێژووییە بە دروشمی "هەگەپە سوپای فیدایی رێبەر ئاپۆیە" ئەنجامدرا. هەورەها پرۆژەى ئاشتیی ٧ خاڵی وەک جاڕنامەیەک لەلایەن پەکەکەوە بۆ رای گشتی خرایەڕوو.
ئەو هێرشانەى لە ساڵیادی ١٥ی تەباخ دا دەستیان پێکرد
هەروەها دەستکرا بە کامپەین و هەڵمەتێکى گەورە بە ناوی "ئازادی بۆ ئۆجالان"، لە تورکیا و باکووری کوردستان قورسایی دەخرایە سەر سیاسەتی فەرمی و یاسایی. رێبەری گەلی کورد لە نزیک هاوینی ٢٠٠٠دا بۆ سیاسەتی مەدەنی خۆئامادەکردنی هەمەلایەنەی دەستپێکرد، بەڵام لە ١٥ی تەباخی ٢٠٠٠دا فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورک لە باشووری کوردستان دەستیانکرد بە بۆردومانکردنی ناوچەکانی گەریلا. هاوکات لەگەڵ دەوڵەتی تورکدا و لەیەک کاتدا هێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە - YNK) هێرشیانکردە سەر سەنگەرەکانی گەریلا. بێگومان ئەو مێژوو و رۆژەى، کە هەڵبژێردرا رێککەوت نەبوو، لە ساڵیادی تێکۆشانی چەکداریی ١٥ی تەباخی ١٩٨٤ دا دەیانخواست پەیامی پاکتاوکردن بە بزووتنەوەى پەکەکە بدەن.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە / YNK) داوای دەکرد پەکەکە لە باشووری کوردستان دەربکرێت، بەڵام بەهۆی بەرخودان و بەرەنگاریی هێزەکانی گەریلاوە لەو داوایە پاشەکشەى کرد. دوای بانگەوازی "راوەستاندنی شەڕ" لەلایەن رێبەری گەلی کوردەوە بۆ هەر دوو لایەنی شەڕەکە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە / YNK) ٢٧ی ئەیلولی ٢٠٠٠ چارەی نەما و ئاگربەستەکەى قبوڵ کرد، بەڵام هاوکات ئۆجالان پێشنیازیکرد، کە دەبێت بە دڵنیاییەوە هێڵی پاراستنی گەریلا دروستبکرێت. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا و دوای چاوپێکەوتن لەگەڵ پارێزەرەکانیدا، ئەم پەیامە لە ئۆجالانەوە بڵاوکرایەوە:
"شەش مانگی بەردەممان گرنگن. دەبێت لە هاویندا دووبارە هێرش بکەنەوە سەرمان. ئەگەر لە چوارچێوەى لەناوبردن و سڕینەوەدا بێت، توندوتیژیی زۆری لێدەکەوێتەوە. لەو توندوتیژییەى ئێستای فەلەستین گەورەتر و زۆر مەترسیدارتر دەبێت. ئەگەر نزیکایەتی دوولایەنە گەشە نەکات، لە ٢٠٠١دا توندی گەشە دەسەنێت، هیچ زەمان و گارانتییەک نییە، کە توندوتیژی گەشە پەیدا نەکات. تاکە رێگا بۆ ئەوەى توندوتیژی گەشەنەکات ئەوەیە، کە دەوڵەت هەنگاو بنێت. بۆ ئەوەى رێگری لە کۆمەڵکوژی بکرێت، ئەو یەکە و دەستانە کە ناتوانن خۆیان بپارێزێن دەکرێت لە باشووردا بمێننەوە. لە رووی سەربازییەوە ئەو پێشنیازەتان بۆ دەکەم. هێڵی چەسپاندنی پێشنازەکە دەکەم. هێڵی زاگرۆس، لەوێیەوە تاوەکو بۆتان، بەرەو چیای مەتینای بادینان، بە شێوەیى سێگۆشە دەکرێت هێڵێک دروست بکرێت. ئەو سێگۆشەیە ناوچەیى چیایی نێوان تورکیا، عێراق و ئێرانە.
لە ئەنقەرە 'کۆبوونەوەى لەسێدارەدان'، کە ٧.٥ کاتژمێر درێژەى کێشا
پاییزی ١٩٩٩ بۆ کۆتایهێنان بە مشتومڕەکانی لەسێدارەدان، کە لە تەختەى شانۆی ئەنقەرەدا برەوی پێدەدرا، لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا سەرکردەی حیزبە هاوپەیمانەکان، بولەند ئەجەوید، مەسعود یڵماز و دەوڵەت باخچەلی کۆبوونەوە. دوای ئەو کۆبوونەوەیە، کە بە "کۆبوونەوەى لەسێدارەدان" چووە ناو مێژووی سیاسیی تورکیاوە و ٧.٥ کاتژمێر درێژەى کێشا، حکومەتى تورک رایگەیاند، "ئێمە بەپێی رێوشوێنی خۆپارێزیی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بەرامبەر ئۆجالان دەجوڵێینەوە". بەڵام رژێمی ئەنقەرە مەرجێکی هەبوو: "ئەو بڕیارە لەلایەن پەکەکە و لایەنگرەکانیانەوە لە دژی بەرژەوەندیی باڵای تورکیا بەکار نەهێنرێت، ئەگەر بەکار بهێنرێت، کۆتایی بە پرۆسەى حقوقی و یاسایی دەهێنرێت و دەست بە قۆناغی سزاکە دەکرێت".
دەوڵەتی تورک بەو راگەیاندراوە وتی، "ئێمە سزای لەسێدارەدان لەسەر مێز دەهێڵینەوە"، بزووتنەوەى ئازادیی کوردیش لە یەکەم مانگی هەزارە سێیەمدا لە قۆناغی کۆنگرەدا بوو. بە دەستکردن بە قۆناغی ئاشتی لێکتێگەیشتنی خۆی لەگەڵ رێبەری گەلی کورد خستەڕوو و پەکەکە رایگەیاند، ئەوان میکانیزمەکانی خۆیان و پارادیگمای خۆیان لە کۆنگرەى ٧ دا، کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ لە چیاکانی کوردستاندا بەڕێوەیان بردووە، گۆڕیوە. گەورەترین گۆڕانکاری لە بەرەی سەربازیدا پێکهات، لە بریی ئارتەشی رزگاریى گەلی کوردستان (ئارگەکە - ARGK)، کە لە ساڵێ ١٩٨٦ەوە لە تێکۆشانی چەکداریدا بوو، هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە - HGP)یان دامەزراند. ئەو گۆڕانکارییە مێژووییە بە دروشمی "هەگەپە سوپای فیدایی رێبەر ئاپۆیە" ئەنجامدرا. هەورەها پرۆژەى ئاشتیی ٧ خاڵی وەک جاڕنامەیەک لەلایەن پەکەکەوە بۆ رای گشتی خرایەڕوو.
ئەو هێرشانەى لە ساڵیادی ١٥ی تەباخ دا دەستیان پێکرد
هەروەها دەستکرا بە کامپەین و هەڵمەتێکى گەورە بە ناوی "ئازادی بۆ ئۆجالان"، لە تورکیا و باکووری کوردستان قورسایی دەخرایە سەر سیاسەتی فەرمی و یاسایی. رێبەری گەلی کورد لە نزیک هاوینی ٢٠٠٠دا بۆ سیاسەتی مەدەنی خۆئامادەکردنی هەمەلایەنەی دەستپێکرد، بەڵام لە ١٥ی تەباخی ٢٠٠٠دا فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورک لە باشووری کوردستان دەستیانکرد بە بۆردومانکردنی ناوچەکانی گەریلا. هاوکات لەگەڵ دەوڵەتی تورکدا و لەیەک کاتدا هێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە - YNK) هێرشیانکردە سەر سەنگەرەکانی گەریلا. بێگومان ئەو مێژوو و رۆژەى، کە هەڵبژێردرا رێککەوت نەبوو، لە ساڵیادی تێکۆشانی چەکداریی ١٥ی تەباخی ١٩٨٤ دا دەیانخواست پەیامی پاکتاوکردن بە بزووتنەوەى پەکەکە بدەن.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە / YNK) داوای دەکرد پەکەکە لە باشووری کوردستان دەربکرێت، بەڵام بەهۆی بەرخودان و بەرەنگاریی هێزەکانی گەریلاوە لەو داوایە پاشەکشەى کرد. دوای بانگەوازی "راوەستاندنی شەڕ" لەلایەن رێبەری گەلی کوردەوە بۆ هەر دوو لایەنی شەڕەکە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە / YNK) ٢٧ی ئەیلولی ٢٠٠٠ چارەی نەما و ئاگربەستەکەى قبوڵ کرد، بەڵام هاوکات ئۆجالان پێشنیازیکرد، کە دەبێت بە دڵنیاییەوە هێڵی پاراستنی گەریلا دروستبکرێت. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا و دوای چاوپێکەوتن لەگەڵ پارێزەرەکانیدا، ئەم پەیامە لە ئۆجالانەوە بڵاوکرایەوە:
"شەش مانگی بەردەممان گرنگن. دەبێت لە هاویندا دووبارە هێرش بکەنەوە سەرمان. ئەگەر لە چوارچێوەى لەناوبردن و سڕینەوەدا بێت، توندوتیژیی زۆری لێدەکەوێتەوە. لەو توندوتیژییەى ئێستای فەلەستین گەورەتر و زۆر مەترسیدارتر دەبێت. ئەگەر نزیکایەتی دوولایەنە گەشە نەکات، لە ٢٠٠١دا توندی گەشە دەسەنێت، هیچ زەمان و گارانتییەک نییە، کە توندوتیژی گەشە پەیدا نەکات. تاکە رێگا بۆ ئەوەى توندوتیژی گەشەنەکات ئەوەیە، کە دەوڵەت هەنگاو بنێت. بۆ ئەوەى رێگری لە کۆمەڵکوژی بکرێت، ئەو یەکە و دەستانە کە ناتوانن خۆیان بپارێزێن دەکرێت لە باشووردا بمێننەوە. لە رووی سەربازییەوە ئەو پێشنیازەتان بۆ دەکەم. هێڵی چەسپاندنی پێشنازەکە دەکەم. هێڵی زاگرۆس، لەوێیەوە تاوەکو بۆتان، بەرەو چیای مەتینای بادینان، بە شێوەیى سێگۆشە دەکرێت هێڵێک دروست بکرێت. ئەو سێگۆشەیە ناوچەیى چیایی نێوان تورکیا، عێراق و ئێرانە.
گذار دموکراتیک
ئەزموونی ئیمراڵی و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا -٢٢- لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بارەگای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئێلیبزابیس پاڵم، لەو فەرمانگەیەکدا یەکەم 'دانیشتنەکانی ئۆجالان' دەستیان پێکرد. ئەوە…
بۆ نمونە ئەگەر تورکیا هێرشی هێنا ئێوە بڕۆن بۆ ئێران، ئەگەر ئێران هێرشی هێنا ئێوە بڕۆن بۆ عێراق. ئەو شوێنە لە دژی هێرشی ٣ دەوڵەت ناوچەیەکی سەرەکی پاراستنە. پێویستە ئەوە لەلایەن ئەو بزووتنەوەیەوە دەستنیشان بکرێت. ناوچەی پاراستنی رەوا، ناوچەى پاراستنی سەرەکی ئەو شوێنەیە. بۆ ئەوەى رێگری لە کۆمەڵکوژی و ناچارەسەری بگیردرێت، پاراستنی رەوا گرنگە. دەبێت بەم دۆخەی ئێستا فریو نەخۆن.
دۆسیە ١٧ هەزار لاپەڕەیەکەی کێشەکە
لەو نێوانەدا لە پاییزی ساڵی ٢٠٠٠دا رووداوێکی تری گرنگ لەلایەن دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپاوە روویدا. لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بینای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگ، بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئیلیزابێس پاڵم لە هۆبەی یەکەمدا "دانیشتنی ئۆجالان" دەستیپێکرد. بەپێی بۆچوونی باو و گشتی ئەو کێشەیە لە مێژووی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME)دا دژوارترین کێشەى سەدە بوو. هەر کارمەندان و فەرمانبەرانی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) باسیان لەوە دەکرد، کە چەند ساڵێک بەردەوام دەبێت و ئەوەش لە یەکەم دانیشتنی دادگاکەدا بە روونی و بە زەقی دەرکەوت. لەو رۆژەدا لە چوارپارچەى کوردستان و لە پێش هەموویانەوە زیاتر لە ٢٠٠ کەسی زیان بەرکەوتوی شەڕی کوردستان لە هەموو بەشەکانی کۆمەڵگەوە وتیان "ئێمە بەشێکن لەو کێشەیە" و بۆ سزادانی دەوڵەتی تورک لە هۆڵی دادگاکەدا و لە شوێنی دانیشتنی میوانان و بەشداربواندا دانیشتن.
سەرباری پارێزەران لە تورکیاوە، دەستەیەک لە پارێزەرانی لە پرۆژەى مافی مرۆڤی کورد، کە ناوەندەکەى لە شاری لەندەنی پایتەختی بەریتانیا بوو، لەو دانیشتنەدا بەرگرییان لە ئۆجالان کرد. لەو دانیشتنەدا تاوانەکانی دەوڵەتی تورک لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ و دوای ئەوە لە دژی رێبەری گەلی کورد یەک لە دوای یەک ریزکران و خرانەڕوو، هەلومەرجی دیلکردنی لە کینیا، کە لە دژی حقوق و مافە نێونەتەوەیەکان بوو، بە کامپانیایەکی گەلەکۆمەکردن سزادان بەبێ لێکۆڵینەوە و دادگا سەپێنرا، کردەوەى خراپ و نەشیاو ئەنجام دران، هۆکارەکانی گرتنەکەى بۆ نەخرانەڕوو و بۆی نەخوێندرانەوە، دوای ئەوەى دەستگیرکرا یەکڕاست بردیانە بەردەم دادوەر، لە ئیمراڵی دادگایەکی دادپەوەروانە رووی نەدا، رێگا نەدرا لە بەردەم دادگادا داوای مافەکانی و بەرگری لە مافەکانی بکات، لە ئیمراڵی بۆ ئامادەکردنی بەرگرینامە بۆ کێشەکە لە دادگای ئاسایشی دەوڵەت (DGM) بە ئەندازەی پێویست کاتی پێنەدرا.
لەو دانیشتنەکەدا کە ٣ کاتژمێری خایاند، حکومەتی تورک بانگەشەى ئەوەی بڵاوکردەوە، کە "ئۆجالان لە کینیا بە ئاگاداری و یارمەتیی بەرپرسانی خۆجێیی رادەستی هێزە ئەمنییەکانی تورک کراوە"، "لەلایەن دادپەروەریی تورکەوە بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دادگایی کراوە" و "بڕیاری سزای لەسێدارەدانی جێبەجێ نەکراوە" و بەو شێوەیە بەرگریی لە خۆی کرد، بەڵام هەموو ئەو مرۆڤانەى لە هۆڵی دادگاکەدا بۆ کێشەکە دانیشتبوون و ئەو ١٠٠ هەزار کوردستانییەش، کە لە نزیک بارەگای دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بە یەکبوون و یەکپارچە لە پشت ئۆجالانەوە راوەستابوون، بەو هەڵوێستەى خۆیان هەموو بانگەشە و تێزەکانی دەوڵەتی تورکیان پووچ کردەوە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا جگە لە یەک دوو خاڵ نەبێت، دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) قبوڵیکرد، کە بە تەواوەتی و لە بنەڕەتەوە لێکدانەوە بۆ سکاڵاکەى ئۆجالان بکەن و کاری لەسەر بکەن.
لە نێوان پارێزەرانی ئۆجالان و پارێزەرانی دەوڵەتی تورکدا، کە لە پێشبڕکێیی پووچکردنەوەى فاکتەر و تێزەکانی یەکتردا بوو، ئەو ململانێیە تاوەکو مانگەکانی ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٢ بەردەوامبوو. لە پرۆسە ٢ ساڵییەدا، دۆسیەى کێشەکەى ئۆجالان لە دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) گەیشتبووە ٨٧ بەرگ و ١٧ هەزار لاپەڕە. بەپێی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بۆ بڕیارێکی بە بەڵگە و فاکتەری پێویست، بە ئەندازەی پێویست بەڵگە و ئارگۆمێنتی لەبەردەستدایە. ئەنقەرەش لەسەر رێگای ئەندامبوو لە یەکێتیی ئەوروپادا دەستیکردبوو بە ریفۆرم، بەڵێنی دابوو، کە پێوەرەکانی کۆپنهاگ جێبەجێ بکات. لەبەر ئەوەش رێبەری گەلی کورد لەو کاتەدا رۆڵی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) و ئەوروپای بە گرنگ دەزانی. لە بەرگرینامەکەیدا بە ناوی "بەرگرینامەى دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME)، لە دەوڵەتی راهیبی سۆمەرەوە بۆ کۆماری گەل" کە لە ساڵی ٢٠٠١دا بڵاوکرایەوە، ئۆجالان بەمشێوەیە باسی ئەوەی کرد، کە بۆ لە دەرگای ئەوروپای داوە:
درێژەى هەیە...
ANF
🆔 @GozarDemocratic
دۆسیە ١٧ هەزار لاپەڕەیەکەی کێشەکە
لەو نێوانەدا لە پاییزی ساڵی ٢٠٠٠دا رووداوێکی تری گرنگ لەلایەن دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپاوە روویدا. لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا لە بینای دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە شاری ستراسبۆرگ، بە سەرۆکایەتیی دادوەری سویدی ئیلیزابێس پاڵم لە هۆبەی یەکەمدا "دانیشتنی ئۆجالان" دەستیپێکرد. بەپێی بۆچوونی باو و گشتی ئەو کێشەیە لە مێژووی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME)دا دژوارترین کێشەى سەدە بوو. هەر کارمەندان و فەرمانبەرانی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) باسیان لەوە دەکرد، کە چەند ساڵێک بەردەوام دەبێت و ئەوەش لە یەکەم دانیشتنی دادگاکەدا بە روونی و بە زەقی دەرکەوت. لەو رۆژەدا لە چوارپارچەى کوردستان و لە پێش هەموویانەوە زیاتر لە ٢٠٠ کەسی زیان بەرکەوتوی شەڕی کوردستان لە هەموو بەشەکانی کۆمەڵگەوە وتیان "ئێمە بەشێکن لەو کێشەیە" و بۆ سزادانی دەوڵەتی تورک لە هۆڵی دادگاکەدا و لە شوێنی دانیشتنی میوانان و بەشداربواندا دانیشتن.
سەرباری پارێزەران لە تورکیاوە، دەستەیەک لە پارێزەرانی لە پرۆژەى مافی مرۆڤی کورد، کە ناوەندەکەى لە شاری لەندەنی پایتەختی بەریتانیا بوو، لەو دانیشتنەدا بەرگرییان لە ئۆجالان کرد. لەو دانیشتنەدا تاوانەکانی دەوڵەتی تورک لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ و دوای ئەوە لە دژی رێبەری گەلی کورد یەک لە دوای یەک ریزکران و خرانەڕوو، هەلومەرجی دیلکردنی لە کینیا، کە لە دژی حقوق و مافە نێونەتەوەیەکان بوو، بە کامپانیایەکی گەلەکۆمەکردن سزادان بەبێ لێکۆڵینەوە و دادگا سەپێنرا، کردەوەى خراپ و نەشیاو ئەنجام دران، هۆکارەکانی گرتنەکەى بۆ نەخرانەڕوو و بۆی نەخوێندرانەوە، دوای ئەوەى دەستگیرکرا یەکڕاست بردیانە بەردەم دادوەر، لە ئیمراڵی دادگایەکی دادپەوەروانە رووی نەدا، رێگا نەدرا لە بەردەم دادگادا داوای مافەکانی و بەرگری لە مافەکانی بکات، لە ئیمراڵی بۆ ئامادەکردنی بەرگرینامە بۆ کێشەکە لە دادگای ئاسایشی دەوڵەت (DGM) بە ئەندازەی پێویست کاتی پێنەدرا.
لەو دانیشتنەکەدا کە ٣ کاتژمێری خایاند، حکومەتی تورک بانگەشەى ئەوەی بڵاوکردەوە، کە "ئۆجالان لە کینیا بە ئاگاداری و یارمەتیی بەرپرسانی خۆجێیی رادەستی هێزە ئەمنییەکانی تورک کراوە"، "لەلایەن دادپەروەریی تورکەوە بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دادگایی کراوە" و "بڕیاری سزای لەسێدارەدانی جێبەجێ نەکراوە" و بەو شێوەیە بەرگریی لە خۆی کرد، بەڵام هەموو ئەو مرۆڤانەى لە هۆڵی دادگاکەدا بۆ کێشەکە دانیشتبوون و ئەو ١٠٠ هەزار کوردستانییەش، کە لە نزیک بارەگای دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بە یەکبوون و یەکپارچە لە پشت ئۆجالانەوە راوەستابوون، بەو هەڵوێستەى خۆیان هەموو بانگەشە و تێزەکانی دەوڵەتی تورکیان پووچ کردەوە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا جگە لە یەک دوو خاڵ نەبێت، دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) قبوڵیکرد، کە بە تەواوەتی و لە بنەڕەتەوە لێکدانەوە بۆ سکاڵاکەى ئۆجالان بکەن و کاری لەسەر بکەن.
لە نێوان پارێزەرانی ئۆجالان و پارێزەرانی دەوڵەتی تورکدا، کە لە پێشبڕکێیی پووچکردنەوەى فاکتەر و تێزەکانی یەکتردا بوو، ئەو ململانێیە تاوەکو مانگەکانی ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٢ بەردەوامبوو. لە پرۆسە ٢ ساڵییەدا، دۆسیەى کێشەکەى ئۆجالان لە دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) گەیشتبووە ٨٧ بەرگ و ١٧ هەزار لاپەڕە. بەپێی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) بۆ بڕیارێکی بە بەڵگە و فاکتەری پێویست، بە ئەندازەی پێویست بەڵگە و ئارگۆمێنتی لەبەردەستدایە. ئەنقەرەش لەسەر رێگای ئەندامبوو لە یەکێتیی ئەوروپادا دەستیکردبوو بە ریفۆرم، بەڵێنی دابوو، کە پێوەرەکانی کۆپنهاگ جێبەجێ بکات. لەبەر ئەوەش رێبەری گەلی کورد لەو کاتەدا رۆڵی دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME) و ئەوروپای بە گرنگ دەزانی. لە بەرگرینامەکەیدا بە ناوی "بەرگرینامەى دادگاى مافى مرۆڤى ئەوروپا (DMME)، لە دەوڵەتی راهیبی سۆمەرەوە بۆ کۆماری گەل" کە لە ساڵی ٢٠٠١دا بڵاوکرایەوە، ئۆجالان بەمشێوەیە باسی ئەوەی کرد، کە بۆ لە دەرگای ئەوروپای داوە:
درێژەى هەیە...
ANF
🆔 @GozarDemocratic