لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
🆔 @GozarDemocratic
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١ مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا…
لە تاریکی ئیمڕالیدا یەکەم دەستپێشخەری ئاشتی – ٢١
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
لە دۆخی کەرەنتینەی قورسی ئیمڕالیدا، دوای بڕیاری لەسێدارەکان کە ٢٩ی حوزەیران درا، عەبدوڵلا ئۆجالان ڕیبەری گەلی کورد لە مانگەکانی سەرەتای ساڵی ١٩٩٩ دەستی بە هەوڵەکانی بۆ ئاشتی کرد. ئۆجالان هەنگاوی مێژوویی هاویشت کە 'گرێ کوێرەی' نێوان هەردوولای دەکردەوە کە چەندین ساڵ بوو بەردەوام بوو و ڕێگای بۆ ئاشتی کردەوە.
٥ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ جارا یەکەمین پلانەکەی لە چاوپێکەوتنەکانیدا لەگەڵ پارێزەرانی ئاشکرا کرد. بۆ ئەوەی دۆخی قەتیسبوو بکاتەوە، هێزەکانی گەریلا بۆ دەرەوەی سنورەکانی فەرمی تورکیا دەکشانەوە، کشانەوە بۆ باشووری کوردستان و دواتر چاوەڕێی هەڵوێستی دەوڵەت دەکرا. ئۆجالان هزرەکانی لەبارەی پلانی کشانەوە کە وتبوی، 'ئەم هەنگاوە دەبێتە هەنگاوی سەرەتایی ئاگربەست' بە نامەیەکی دوو لاپەڕەیی ، ٧ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ دەستەی سەرۆکایەتی پەکەکە نارد کە سەرۆکایەتی پەکەکەی دەکرد.
'توندوتیژی بێواتە وا دەکات کە مرۆڤ لەناو کێشەکاندا بگەوزێت. کۆتایی هێنان بە توندوتیژی لە چارەسەری کێشەکاندا دەبێتە خاڵێکی سەرەکی. ئاستی ئالۆزیەکان لە کێشەی کورددا لە ناوەرۆکی توندوتیژی زیاتر تێپەڕیوە و قۆناغی ئاشتی لە هەموو دۆخێک و قوڵایی کۆمەڵگادا بووەتە ئامانجی سەرەکی. زۆربەی جار هەڵوێستی توندوتیکی بە شێوەیەکی ئۆبجەکتیف بەتەنها دەبێتە هۆی ئەوەی دۆخەکە زیاتر قەتیس ببێت، ئابوری لاواز ببێت و بناغەیەکی سیاسی دروست ببێت، لەبەرئەوەش بە تەنها ڕێگا بە ئەنجامی زۆر دواکەوتوو دەکاتەوە.
ئەگەر مرۆڤ دەرەقەتی دۆخی خراۆ نەیەت، ئەوا دۆخەکە زیاتر قەتیس دەبێت و دووبارە دەبێتەوە. ئەگەر درەنگیش بێت بەڵام بژاردەیەکی ئاشتی موتەوازی و لەسەر ڕاستی تاکەیە ڕێگایە کە چاوەڕێمان دەکات. بەڵام ئاستەنگێکی زۆریش هەیە. ئەگەر ڕاستیەکان بەهۆی توندوتیژی چەندین ساڵە ئاشکرا بکرێن بە ئاسانی ڕێگای ئاشتی دەدۆزرێتەوە. بەڵام ئەگەر هەڵوێست و جموجووڵی پێشوو، لە دۆخی ئێستادا و لەم قۆناغەدا پیشان بدرێت، زۆر زەحمەت دەبێت. لە ڕاستی تورکیادا پێویستە مرۆڤ بە شێوەیەکی ڕەسەن لە کێشەی کورد نزیک ببینەوە. بۆ ئەو ئاشتیەی کە چاوەڕێمان دەکات، پێویستە وانەی شەڕ کە لە ڕابردوودا وتراون، بە باشی بێنینە بەرچاومان. بەر لە هەموو شتێک ئەگەری هەیە کە لە ناوخۆ و دەرەوەدا هەوڵی تێکدرانەی زۆر لایەنە ئەنجام بدرێن.
پێویستە مرۆب بیچەسپێنێت کە توندوتیکی لە ڕووی پراکتیکیەوە بە شیوەیەکی مسۆگەلی، بێ گۆمان کۆتایی دێت. لەم دۆخەدا کاریگەرترین ڕێگای ئەنجامگیر بۆ ئاشتی ڕاگەیاندنی تێکۆشانی چەکداریە کە فشار لەسەر هەموو کەسێک دروست دەکات کە ئەرکی سەر شانیان جێبەجێ بکەن و هەروەها ئاسان دەبێت. ١ی ئەیلولی ١٩٩٩ ئاشکراکردنی کۆتاییهێنان بە تێکۆشانی چەکداری و کشانەوەی دەروەی سنوری هێزەکانمان، کشانەوە بۆ باشوور و بە پێی دۆخەکە شیکردنەوە، کشانەوەیە بۆ ئامادەکاریەکان."
ڕیبەری گەلی کورد بەهەمان شێوەی خۆشەویستی بۆ زەمینەی ئاشتی بانگەوازی لە دەوڵەتی تورک دەکرد و دەیوت،"دوای کشانەوە کە هەنگاوی سەرەتایە، ئێوەش هەنگاو دەنێن". دواتر گەڕانەوە بۆ گوندەکان، هەڵگرتنی سیتمی جاشایەتی و هەنگاوە گرنگەکانی ئاشکرا کرد. دەوڵەتی تورکیش وتی ؛ کشانەوە بەتەنها بەش ناکات، پێویستە هەموویان بێ مەرخ لە چیاکان بێنە خوارەوە و باسیان لە یاسای پەشیمانی دەکردەوە. بەڵام بە پێی بڕیاری ئۆجالان جگە لە کشانەوە بۆ دەرەوەی سنورەکان، گەریلا هیچ هەنگاوێکی تری نەدەهاویشت و لەگەڵ هەموو فشاریکی هیچ هەنگاوێک بەرەو دواوە نەدەنرا.
لەسەر ئەو هەڵویستەی کە ڕێبەری گەلیی کورد پیشانیدا، بەرپرسانی دەوڵەتی تورک ئەو قۆناغە ٣ هەفتە لەگەڵ عەبدوڵلا ئۆجالان چاوپێکەوتنیان کرد. دەستیان بە سەر ئەو نامانەی کە دەینارد و بۆی دەهاتندا گرت. هەروەها دۆسیەی دۆزەکە کە بۆ دادگای باڵا نێردرابوو بە شێوەیەکی خێرا بێئەنجام دەبوو. ئەم گەشەدانانەی ئیمڕالی دەلالەت لەوەدەکرد کە ڕێبازی وایان بەکارهێنان کە ڕێبەری گەلی کورد بشکێنن و دیلی بکەن و چەندین ساڵ دەستیان بەوەکرد.
بانگی ٢ی ئابی ١٩٩٩
بەلام لەگەڵ ئەم هەڵوێستانەی دەوڵەتی تورکیش عەبدوڵلا ئۆجالان لایەنگری ئەوە بوو کە لە ڕێگای ئاشتیدا هەنگاوی جددی بنرێت. ٢ی ئابی ١٩٩٩ کاتێک لەگەڵ پارێزەرانی قسەی کرد، داوای کرد پرۆژەکەی بخوێندرێتەوە. هەمان ڕۆژ پارێزەران بڕیاریاندا لە ئەستەنبوڵ کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەنووسی ئەنجام بدە. سەرنجی ڕای گشتی تورکیا و کوردستان و جیهان بۆ سەر ئەم پێشهاتە گۆڕا، یەکەم جار بۆ کە هێزی ئیمڕالی دەبینرا. پارێزەران پڕۆژە مێژووییەکەیان بۆ ڕای گشتی ئاشکرا کە بەم شێوەیە بوو:
'لە تورکیا دۆخی پێکدادان و توندوتیژی لەبەر
مانگەکانی هاوینی ١٩٩٩ پڕ بوون لە جموجووڵ. ڕێبەری گەلی کورد لەناو تاریکی ئیمڕالیدا بۆ یەکەم هەوڵی ئاشتی کە ڕێڕەوی مێژووی گۆڕی، زەندوبەندی بادا. بەڵام ڕژێمی ئەنقەرە تەسلیمیەت و بێبەختی بەسەر تەڤگەری ئازادی کورددا دەسەپاند.
لە دۆخی کەرەنتینەی قورسی ئیمڕالیدا، دوای بڕیاری لەسێدارەکان کە ٢٩ی حوزەیران درا، عەبدوڵلا ئۆجالان ڕیبەری گەلی کورد لە مانگەکانی سەرەتای ساڵی ١٩٩٩ دەستی بە هەوڵەکانی بۆ ئاشتی کرد. ئۆجالان هەنگاوی مێژوویی هاویشت کە 'گرێ کوێرەی' نێوان هەردوولای دەکردەوە کە چەندین ساڵ بوو بەردەوام بوو و ڕێگای بۆ ئاشتی کردەوە.
٥ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ جارا یەکەمین پلانەکەی لە چاوپێکەوتنەکانیدا لەگەڵ پارێزەرانی ئاشکرا کرد. بۆ ئەوەی دۆخی قەتیسبوو بکاتەوە، هێزەکانی گەریلا بۆ دەرەوەی سنورەکانی فەرمی تورکیا دەکشانەوە، کشانەوە بۆ باشووری کوردستان و دواتر چاوەڕێی هەڵوێستی دەوڵەت دەکرا. ئۆجالان هزرەکانی لەبارەی پلانی کشانەوە کە وتبوی، 'ئەم هەنگاوە دەبێتە هەنگاوی سەرەتایی ئاگربەست' بە نامەیەکی دوو لاپەڕەیی ، ٧ی تەموزی ١٩٩٩ بۆ دەستەی سەرۆکایەتی پەکەکە نارد کە سەرۆکایەتی پەکەکەی دەکرد.
'توندوتیژی بێواتە وا دەکات کە مرۆڤ لەناو کێشەکاندا بگەوزێت. کۆتایی هێنان بە توندوتیژی لە چارەسەری کێشەکاندا دەبێتە خاڵێکی سەرەکی. ئاستی ئالۆزیەکان لە کێشەی کورددا لە ناوەرۆکی توندوتیژی زیاتر تێپەڕیوە و قۆناغی ئاشتی لە هەموو دۆخێک و قوڵایی کۆمەڵگادا بووەتە ئامانجی سەرەکی. زۆربەی جار هەڵوێستی توندوتیکی بە شێوەیەکی ئۆبجەکتیف بەتەنها دەبێتە هۆی ئەوەی دۆخەکە زیاتر قەتیس ببێت، ئابوری لاواز ببێت و بناغەیەکی سیاسی دروست ببێت، لەبەرئەوەش بە تەنها ڕێگا بە ئەنجامی زۆر دواکەوتوو دەکاتەوە.
ئەگەر مرۆڤ دەرەقەتی دۆخی خراۆ نەیەت، ئەوا دۆخەکە زیاتر قەتیس دەبێت و دووبارە دەبێتەوە. ئەگەر درەنگیش بێت بەڵام بژاردەیەکی ئاشتی موتەوازی و لەسەر ڕاستی تاکەیە ڕێگایە کە چاوەڕێمان دەکات. بەڵام ئاستەنگێکی زۆریش هەیە. ئەگەر ڕاستیەکان بەهۆی توندوتیژی چەندین ساڵە ئاشکرا بکرێن بە ئاسانی ڕێگای ئاشتی دەدۆزرێتەوە. بەڵام ئەگەر هەڵوێست و جموجووڵی پێشوو، لە دۆخی ئێستادا و لەم قۆناغەدا پیشان بدرێت، زۆر زەحمەت دەبێت. لە ڕاستی تورکیادا پێویستە مرۆڤ بە شێوەیەکی ڕەسەن لە کێشەی کورد نزیک ببینەوە. بۆ ئەو ئاشتیەی کە چاوەڕێمان دەکات، پێویستە وانەی شەڕ کە لە ڕابردوودا وتراون، بە باشی بێنینە بەرچاومان. بەر لە هەموو شتێک ئەگەری هەیە کە لە ناوخۆ و دەرەوەدا هەوڵی تێکدرانەی زۆر لایەنە ئەنجام بدرێن.
پێویستە مرۆب بیچەسپێنێت کە توندوتیکی لە ڕووی پراکتیکیەوە بە شیوەیەکی مسۆگەلی، بێ گۆمان کۆتایی دێت. لەم دۆخەدا کاریگەرترین ڕێگای ئەنجامگیر بۆ ئاشتی ڕاگەیاندنی تێکۆشانی چەکداریە کە فشار لەسەر هەموو کەسێک دروست دەکات کە ئەرکی سەر شانیان جێبەجێ بکەن و هەروەها ئاسان دەبێت. ١ی ئەیلولی ١٩٩٩ ئاشکراکردنی کۆتاییهێنان بە تێکۆشانی چەکداری و کشانەوەی دەروەی سنوری هێزەکانمان، کشانەوە بۆ باشوور و بە پێی دۆخەکە شیکردنەوە، کشانەوەیە بۆ ئامادەکاریەکان."
ڕیبەری گەلی کورد بەهەمان شێوەی خۆشەویستی بۆ زەمینەی ئاشتی بانگەوازی لە دەوڵەتی تورک دەکرد و دەیوت،"دوای کشانەوە کە هەنگاوی سەرەتایە، ئێوەش هەنگاو دەنێن". دواتر گەڕانەوە بۆ گوندەکان، هەڵگرتنی سیتمی جاشایەتی و هەنگاوە گرنگەکانی ئاشکرا کرد. دەوڵەتی تورکیش وتی ؛ کشانەوە بەتەنها بەش ناکات، پێویستە هەموویان بێ مەرخ لە چیاکان بێنە خوارەوە و باسیان لە یاسای پەشیمانی دەکردەوە. بەڵام بە پێی بڕیاری ئۆجالان جگە لە کشانەوە بۆ دەرەوەی سنورەکان، گەریلا هیچ هەنگاوێکی تری نەدەهاویشت و لەگەڵ هەموو فشاریکی هیچ هەنگاوێک بەرەو دواوە نەدەنرا.
لەسەر ئەو هەڵویستەی کە ڕێبەری گەلیی کورد پیشانیدا، بەرپرسانی دەوڵەتی تورک ئەو قۆناغە ٣ هەفتە لەگەڵ عەبدوڵلا ئۆجالان چاوپێکەوتنیان کرد. دەستیان بە سەر ئەو نامانەی کە دەینارد و بۆی دەهاتندا گرت. هەروەها دۆسیەی دۆزەکە کە بۆ دادگای باڵا نێردرابوو بە شێوەیەکی خێرا بێئەنجام دەبوو. ئەم گەشەدانانەی ئیمڕالی دەلالەت لەوەدەکرد کە ڕێبازی وایان بەکارهێنان کە ڕێبەری گەلی کورد بشکێنن و دیلی بکەن و چەندین ساڵ دەستیان بەوەکرد.
بانگی ٢ی ئابی ١٩٩٩
بەلام لەگەڵ ئەم هەڵوێستانەی دەوڵەتی تورکیش عەبدوڵلا ئۆجالان لایەنگری ئەوە بوو کە لە ڕێگای ئاشتیدا هەنگاوی جددی بنرێت. ٢ی ئابی ١٩٩٩ کاتێک لەگەڵ پارێزەرانی قسەی کرد، داوای کرد پرۆژەکەی بخوێندرێتەوە. هەمان ڕۆژ پارێزەران بڕیاریاندا لە ئەستەنبوڵ کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەنووسی ئەنجام بدە. سەرنجی ڕای گشتی تورکیا و کوردستان و جیهان بۆ سەر ئەم پێشهاتە گۆڕا، یەکەم جار بۆ کە هێزی ئیمڕالی دەبینرا. پارێزەران پڕۆژە مێژووییەکەیان بۆ ڕای گشتی ئاشکرا کە بەم شێوەیە بوو:
'لە تورکیا دۆخی پێکدادان و توندوتیژی لەبەر