گذار دموکراتیک
كێشهی شارگهرایی كۆمهڵگا ناوهكهی دیكهی شارستانیهت مهدهنیهته، به زمانی عهرهبی واتای شارگهراییه کێشە کۆمەڵایەتییەکان: (لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان) 🆔 @GozarDemocratic
كێشهی شارگهرایی كۆمهڵگا (2)
ناوهكهی دیكهی شارستانیهت مهدهنیهته، به زمانی عهرهبی واتای شارگهراییه
کێشە کۆمەڵایەتییەکان:
(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)
قهیرانی سهرهكی شارگهرایی وهك بهرههمی شۆڕشی پیشهسازی سهدهی نۆزدهههم و ئیندوستریالیزم سهریههڵدا. ئهمه رێكهوت نهبوو، بهڵكو پهیوهندی بهسروشتی دژە-كۆمهڵگای ئیندوستریالیزمهوه ههبوو. گرنگترین لایهنی شار كه لهبواری ئیكۆلۆژییهوه هۆكاری كێشه بوو؛ پهیڕهوكردنی دیالیكتیكێكی دابڕاو لهدهوروبهر بوو. ههرچی گونده لهگهڵ ژینگهدا راستهوخۆ لەناو پەیوەندیدا دهژیا. بهههموو شتێكیهوه پێیهوه بهسترابووهوه، ههروهها باشی دهزانی كه خۆشی بهرههمێكی ژینگهیه. ههروهك بڵێی به زمانی ژینگه(سروشت) قسه لهگهڵ ئاژهڵ و رووهكهكان بكات، بهمجۆره ژیانیان لهگهڵ بهسهردهبات. وهك زمانێكی هاوبهش له نێوانیاندا پێكهاتبوو، ئهویش زمانی كشتوكاڵ بوو. ئاواكردنی كۆمهڵگاش بهكاریگهری قورسی ئهم زمانه بارگاوی ببوو. بهڵام لهشاردا رهوشهكه پێچهوانهیه: چهندهی دهچێت شار له كشتوكاڵ و ژینگه دادهبڕێت. زمانێكی نوێ، زمانی شار پێشدهخرێت. عهقڵانیهتێكی جیاوازی خۆی ههیه. ههنگاو بهههنگاو مهیلی بهرامبهر به عهقڵانیهتی ژینگه لاواز دهبێت. زمانی شار زمانێكه پهیوهندی به ئیشهكانی پاره، پیشهسازی، پیشهی سهربهست و بازرگانیهوه ههیه. ئهقڵ و زانستی ئهمانه پێكدێنێت: لهلایهن ئهمانهوه پێكدههێنرێت. ئهمه رێڕهوی دیالیكتیكی پێشكهوتنی زمانی نوێیه. ئاشكرایه كه لێرهدا زمان و زیهنیهتێكی باركراو به نامۆبوون و پڕ له ناكۆكی جێگای باسه. ئاواكردنی شار لهو قۆناخهدا کولتوورو شێوهزارو جڤاتهكانی كڵان، قهبیله، خێڵ، قهوم و لادێیی کۆمەڵگای پێدهشتهكانی دهگرتهخۆ. زمانێكی زانست، هونهر، ئایین و فهلسهفهی تایبهت به خۆشی ئاواكرد. لهئاستی چینایهتیشهوه دووپۆلێنی دیكه بهناوی ئهرستۆكراسی و ئهوانی دیكه پێكهاتبوو. شارگهرایی، باژێرگهرایی هێشتا نهببوو به خاوهن كهسایهتی. بهڵكو لهرهوشی پاشكۆیهكی كۆمهڵگای گشتی دابوو.
لە سهدهكانی نۆزدهههم و بیستهمدا ئهم هاوسهنگییه مێژووییه بهتهواوی تێكچووه. بێگومان بهیهكجار لهناكاو بهم دۆخه نهگهیشتبوو. لهسهدهكانی دهیهم -شازدهههمدا سهرلهنوێ ههڵكشانی شار (ڤێنسیا، جهنهوا، فلورهنسا، میلانۆ..هتد) له نیمچه دوورگهی ئیتاڵیا، لهسهدهی سێزدهههمدا گوزارشت له گواستنهوهی شۆڕشی بازرگانی دهكات له رێگای ئیتاڵیاوه بۆ ئهوروپا. شارهكانی ئیتاڵیا پێشهنگایهتی پرۆسهكه دهكهن. له رێگای رێنسانسهوه دهخوازن دیسان لهسهر شوێن پێی رۆما گهورهببن. كێبڕكێیهكی توند لهنێوان شارهكان و ناوخودی شاردا روودهدات. ئهوهی روودهدات شهڕه لهپێناو پێشهنگایهتیكردنی قۆناخی نوێی شارستانیهت. وهك بڵێی تهواوی ژیانی كۆن سهرلهنوێ زیندوودهبێتهوه. بهڵام ههلومهرجه نوێكان ئەو ژیانە دهگۆڕێت. له رێگای لاساییكردنهوهوه رۆمای کۆن ناکرێ و ناشێ رۆمای نوێ بئافرێنرێت. بهم جۆره تهنیا به ئاستی كۆپیه لاوازهكانی رۆما دهگهیشتن. ئهزموونی پادشایهتی ناوهندی و دهوڵهت- نهتهوهش بهسهركهوتن نهدهگهیشت. بهڵام هیچ گومانی تێدا نییه كه شارهكانی ئیتاڵیا لهسهدهكانی دهیهم- شازدهههم له رێگای رێنسانسهوه رێبهرایهتی شارستانیهتی ئهوروپایان كردووه. ههم وهك كڵێسا (كاسۆلیكی گهردوونی) ههم وهك مهیلی عهلمانی (سیكۆلار) ئهم رۆڵهی بینیوه.
شۆڕشی شار له ئهڵمانیا له یهكهمین قۆناخدا لهرێگای یهكێتی شارهكانی هانساتیك[1] (نزیكهی 1250-1450 زایینی) دهستی پێكردووهو ئەم شارانە شۆڕشی بازرگانی خۆیان ئهنجامداوه. قۆناخی دووهم (1400زایینی) لهمیانهی پرۆسهی مانیفاكتۆراوه بهكاریگهر بووه. كۆنفیدڕالیزمی شار تێكۆشانێكی دژوار بهرامبهر ناوهندیبوون دهكات. ئهو تێكۆشان و راپهڕینانهی چهندین گروپی لادێیی و كرێكاره نیوهچڵهكان، لهبنهڕهتیشدا گروپهكانی پیشهكاره سهربهستهكان رۆڵیان تێدا بینی، نزیكهی چوارسهد ساڵ بهردهوام بوو. دوای قۆناخێكی زۆر خوێناوی لهبهر هۆكاری ههمهجۆر (ئایدیۆلۆژی، رێكخستنی، پێشهنگایهتی) یهكهمین ئهزموونی كۆنفیدڕالیزمی دیموكراتی شارو پێدهشتهكان بهرامبهر مهیلی مۆنارشی ناوهندی و مەیلی دهوڵهت-نهتهوه تێكشكا. ئهگهر تێكنهشكابایه مێژووی ئهوروپا بهشێوهیهكی جیاوازتر دهنووسرا. له ئهڵمانیای فیدڕاڵی رۆژی ئهمڕۆماندا بهشێوهی پلهبهپله (تدریجی) و زۆر لهسهرخۆ له فاشیزمی دهوڵهت-نهتهوهوه گهڕانهوه بۆ ئهم مۆدێله كۆنه جێگای باسه. بەڵام نە
ناوهكهی دیكهی شارستانیهت مهدهنیهته، به زمانی عهرهبی واتای شارگهراییه
کێشە کۆمەڵایەتییەکان:
(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)
قهیرانی سهرهكی شارگهرایی وهك بهرههمی شۆڕشی پیشهسازی سهدهی نۆزدهههم و ئیندوستریالیزم سهریههڵدا. ئهمه رێكهوت نهبوو، بهڵكو پهیوهندی بهسروشتی دژە-كۆمهڵگای ئیندوستریالیزمهوه ههبوو. گرنگترین لایهنی شار كه لهبواری ئیكۆلۆژییهوه هۆكاری كێشه بوو؛ پهیڕهوكردنی دیالیكتیكێكی دابڕاو لهدهوروبهر بوو. ههرچی گونده لهگهڵ ژینگهدا راستهوخۆ لەناو پەیوەندیدا دهژیا. بهههموو شتێكیهوه پێیهوه بهسترابووهوه، ههروهها باشی دهزانی كه خۆشی بهرههمێكی ژینگهیه. ههروهك بڵێی به زمانی ژینگه(سروشت) قسه لهگهڵ ئاژهڵ و رووهكهكان بكات، بهمجۆره ژیانیان لهگهڵ بهسهردهبات. وهك زمانێكی هاوبهش له نێوانیاندا پێكهاتبوو، ئهویش زمانی كشتوكاڵ بوو. ئاواكردنی كۆمهڵگاش بهكاریگهری قورسی ئهم زمانه بارگاوی ببوو. بهڵام لهشاردا رهوشهكه پێچهوانهیه: چهندهی دهچێت شار له كشتوكاڵ و ژینگه دادهبڕێت. زمانێكی نوێ، زمانی شار پێشدهخرێت. عهقڵانیهتێكی جیاوازی خۆی ههیه. ههنگاو بهههنگاو مهیلی بهرامبهر به عهقڵانیهتی ژینگه لاواز دهبێت. زمانی شار زمانێكه پهیوهندی به ئیشهكانی پاره، پیشهسازی، پیشهی سهربهست و بازرگانیهوه ههیه. ئهقڵ و زانستی ئهمانه پێكدێنێت: لهلایهن ئهمانهوه پێكدههێنرێت. ئهمه رێڕهوی دیالیكتیكی پێشكهوتنی زمانی نوێیه. ئاشكرایه كه لێرهدا زمان و زیهنیهتێكی باركراو به نامۆبوون و پڕ له ناكۆكی جێگای باسه. ئاواكردنی شار لهو قۆناخهدا کولتوورو شێوهزارو جڤاتهكانی كڵان، قهبیله، خێڵ، قهوم و لادێیی کۆمەڵگای پێدهشتهكانی دهگرتهخۆ. زمانێكی زانست، هونهر، ئایین و فهلسهفهی تایبهت به خۆشی ئاواكرد. لهئاستی چینایهتیشهوه دووپۆلێنی دیكه بهناوی ئهرستۆكراسی و ئهوانی دیكه پێكهاتبوو. شارگهرایی، باژێرگهرایی هێشتا نهببوو به خاوهن كهسایهتی. بهڵكو لهرهوشی پاشكۆیهكی كۆمهڵگای گشتی دابوو.
لە سهدهكانی نۆزدهههم و بیستهمدا ئهم هاوسهنگییه مێژووییه بهتهواوی تێكچووه. بێگومان بهیهكجار لهناكاو بهم دۆخه نهگهیشتبوو. لهسهدهكانی دهیهم -شازدهههمدا سهرلهنوێ ههڵكشانی شار (ڤێنسیا، جهنهوا، فلورهنسا، میلانۆ..هتد) له نیمچه دوورگهی ئیتاڵیا، لهسهدهی سێزدهههمدا گوزارشت له گواستنهوهی شۆڕشی بازرگانی دهكات له رێگای ئیتاڵیاوه بۆ ئهوروپا. شارهكانی ئیتاڵیا پێشهنگایهتی پرۆسهكه دهكهن. له رێگای رێنسانسهوه دهخوازن دیسان لهسهر شوێن پێی رۆما گهورهببن. كێبڕكێیهكی توند لهنێوان شارهكان و ناوخودی شاردا روودهدات. ئهوهی روودهدات شهڕه لهپێناو پێشهنگایهتیكردنی قۆناخی نوێی شارستانیهت. وهك بڵێی تهواوی ژیانی كۆن سهرلهنوێ زیندوودهبێتهوه. بهڵام ههلومهرجه نوێكان ئەو ژیانە دهگۆڕێت. له رێگای لاساییكردنهوهوه رۆمای کۆن ناکرێ و ناشێ رۆمای نوێ بئافرێنرێت. بهم جۆره تهنیا به ئاستی كۆپیه لاوازهكانی رۆما دهگهیشتن. ئهزموونی پادشایهتی ناوهندی و دهوڵهت- نهتهوهش بهسهركهوتن نهدهگهیشت. بهڵام هیچ گومانی تێدا نییه كه شارهكانی ئیتاڵیا لهسهدهكانی دهیهم- شازدهههم له رێگای رێنسانسهوه رێبهرایهتی شارستانیهتی ئهوروپایان كردووه. ههم وهك كڵێسا (كاسۆلیكی گهردوونی) ههم وهك مهیلی عهلمانی (سیكۆلار) ئهم رۆڵهی بینیوه.
شۆڕشی شار له ئهڵمانیا له یهكهمین قۆناخدا لهرێگای یهكێتی شارهكانی هانساتیك[1] (نزیكهی 1250-1450 زایینی) دهستی پێكردووهو ئەم شارانە شۆڕشی بازرگانی خۆیان ئهنجامداوه. قۆناخی دووهم (1400زایینی) لهمیانهی پرۆسهی مانیفاكتۆراوه بهكاریگهر بووه. كۆنفیدڕالیزمی شار تێكۆشانێكی دژوار بهرامبهر ناوهندیبوون دهكات. ئهو تێكۆشان و راپهڕینانهی چهندین گروپی لادێیی و كرێكاره نیوهچڵهكان، لهبنهڕهتیشدا گروپهكانی پیشهكاره سهربهستهكان رۆڵیان تێدا بینی، نزیكهی چوارسهد ساڵ بهردهوام بوو. دوای قۆناخێكی زۆر خوێناوی لهبهر هۆكاری ههمهجۆر (ئایدیۆلۆژی، رێكخستنی، پێشهنگایهتی) یهكهمین ئهزموونی كۆنفیدڕالیزمی دیموكراتی شارو پێدهشتهكان بهرامبهر مهیلی مۆنارشی ناوهندی و مەیلی دهوڵهت-نهتهوه تێكشكا. ئهگهر تێكنهشكابایه مێژووی ئهوروپا بهشێوهیهكی جیاوازتر دهنووسرا. له ئهڵمانیای فیدڕاڵی رۆژی ئهمڕۆماندا بهشێوهی پلهبهپله (تدریجی) و زۆر لهسهرخۆ له فاشیزمی دهوڵهت-نهتهوهوه گهڕانهوه بۆ ئهم مۆدێله كۆنه جێگای باسه. بەڵام نە
گذار دموکراتیک
كێشهی شارگهرایی كۆمهڵگا ناوهكهی دیكهی شارستانیهت مهدهنیهته، به زمانی عهرهبی واتای شارگهراییه کێشە کۆمەڵایەتییەکان: (لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان) 🆔 @GozarDemocratic
ک بە سیفەتی کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک بەڵکو بە شێوەی فیدرالیزمی بۆرژوازی.
شارهكانی هۆڵهنداو ئینگلتهرا تهقینهوهی بنهڕهتییان ئهنجامدا. ناوهندێتی كردنیان بۆ سێ شۆڕش و به قووڵی ژیانكردنیان تێیدا رۆڵی لهمهدا بینی. شۆڕشهكانی بازرگانی، فینانس و پیشهسازی لهبنهڕهتدا له ئهمستردام و لهندهن گهیشتنه سهركهوتن. لهههردوو وڵاتیشدا زۆر بهئاسانی كۆنفیدڕالیزمی كۆمیناڵ سهركوتكرا. خهڵكی گوندهكان و شارهكانی دیكه به ئاسانی رادهستی ناوهندو دهوڵهت-نهتهوه نهبوون. ههربۆیه شۆڕشی سهدهكانی شازدهههم و حهڤدهههمی هۆڵهنداو ئینگلتهرا بوون به پێویستیهك. ئهمستردام لهسهدهكانی 17 و 18، لهندهنیش له سهدهكانی 19 و 20 شاره پێشهنگهكانی ئهم قۆناخه شۆڕشگێڕیانه بوون. ههردوو شاریش ناوهندی جیهانی سهردهمی نوێ بوون. سیستهمی شارستانیهتی ناوهندی جیهانیان بهڕێوه برد كه وهرچهرخانێكی مهزنی بهخۆیهوه بینیبوو. ناوهندهكانی هێزی ههژموونگهرایی بوون. ژمارهی دانیشتوان و ناكۆكیهكانیان بهخێرایی گهورهبوون. بونیاده بنچینهییهكهی شێرپهنجهی شار لهبنهڕهتدا لهم قۆناخهوه دهستی پێكرد. بهڕیزه لهمیانهی بونیاده نهخۆشهكهیانهوه بۆ فهرهنسا، وڵاته یهكگرتووهكانی ئهمریكا، ئهوروپای خۆرههڵات، روسیا، خۆرههڵاتی دوور، ئهمریكای لاتین، خۆرههڵاتی ناوین و ئهفریقیا گوازرایهوه. سهدهی بیستهم ئهو "ماوه"یه بوو كه له مێژوودا باڵابوونی شار دهستی پێكرد. ئیتر پارادایمی شاری سهرمایهداری جێگای شارستانیهتی كۆن و پارادایمیی دوازده ههزار ساڵی جیهانی كۆمیناڵی پێدهشتهكانی دەگرتەوە کە رۆڵی پێشەنگایەتی بینیبوو. چیتر شار تهنیا ناوهندی پیشهسازی، فینانس و بازرگانی نهبوو، بهڵكو لهههمانكاتدا ناوهندی ههژموونگهرایی بۆچوونێكی جیهانیش بوو. ئهم پارادایمه كه لهسهرووی ههموویانهوه له رێگای زانكۆو خانهكانی زانستی ئهكادیمی، نهخۆشخانهو بهندیخانهكانی، چین و بیرۆكراسیهكانی بوو بهخاوهنی دامودهزگا، لهجیاتی بۆچوونی ناوهندی جیهانی ئاخیرهتگهرایی[2] كۆن، لهمیانهی تێڕوانینی پۆزیتیڤیستی رهها ههوڵیدا خۆی زاڵ بكات. لە راستیدا پۆزیتیڤیزم ئایینی نوێی چینی بۆرژوازی بوو. بهڵام لهمیانهی سوود وهرگرتن لهو زانستانهی بهشێوهیهكی نائاسایی زیادیان كردووهو كرداری و خۆپێشكهشكردنی لهژێر دهمامكی "زانستگهرایی" سهركهوتووتری دهبینی.
له راستیدا بههۆی ئهو بونیادانهی شارهوه كۆمهڵگا تووشی شێرپهنجهی كۆمهڵایهتی بووه. تهنانهت ئهرستۆش بیری له شارێكی دهههزار كهسی نهكردۆتهوه. سهد ههزار، ملیۆن، پێنج ملیۆن، ده ملیۆن، پازده ملیۆن، تهنانهت ئامانج شاری بیست، بیست و پێنج ملیۆنییه! ئهگهر ئهمه گهورهبوونێكی شێرپهنجهیی نهبێت، ئهی چییه؟ تهنیا بۆ بهخێوكردنی شارێكی بهمجۆره لهوانهیه لهماوهیهكی كورتدا وڵاتێكی قهباره ناوین بهخۆی و ژینگهكهیهوه لهناوببات. ئهم گهورهبوونه هیچ لۆژیكێكی نییه. ئاشكرایه كه شانبهشانی تێكدانی سروشتی شارو كۆمهڵگا، جگه له تێكدانی سروشتی یهكهم هیچ ئهنجامێكی دیكهی نابێت. هیچ وڵات و ژینگهیهك لهگهڵ گهلهكهی ماوهیهكی درێژخایهن ناتوانن ئهم ههڵاوسان و زهبهلاحییه ههڵگرن. هۆكاری راستهقینهی وێرانبوونی ژینگه ئهم گهورهبوونه شێرپهنجهییهیه. ئیتر شارێك بهیهكهوه وڵاتێك و گهلهكهی داگیردهكات، دهستیان بهسهردا دهگرێت، وێرانیان دهكات و وهك بڵێی دهیانكات به كۆڵۆنی. هێزی نوێی داگیركهری شاره؛ پاوانه جیهانگیرییهكانی بازرگانی، فینانس و پیشهسازییه لهشارهكاندا، بارهگای پلازاكانیانه. تهگبیره ئاسایشیهكانی ئهم پلازایانهی له قهڵاو شورا کۆنەكان كهمتر نین، ئهم راستیه دهسهلمێنن.
چیتر ئیمپریالیزم و داگیركاریهكهی سهدهی 21 لهدهرهوهی وڵاتان نییه بهڵكو لهناوهوهیدایه. داگیركهرهكان تهنیا بیانیهكان نین، بهڵكو زیاتر هاوبهشهكانیانن. تهنیا پاوانهكانی سهرمایه نهبووه به جیهانگیری، بهڵكو دهسهڵات و دهوڵهتیش بوون بهجیهانگیری. چیتر جیاوازی ناوهوهو دهرهوهی دهسهڵاتی جیهانگیری نهماوه. ئینتیمای نهتهوهییش هیچ گرنگیهكی نییه، ههمووی به هاوبهشییه. چیتر جیاوازی سهربازی، ئابووری و کولتووریش واتای نهماوه. زمانی هاوبهشی هەموویان ئینگلیزییه، کولتوورهكهیان کولتووری ئهنگلۆ-ساكسۆن، رێكخراوی سهربازییان ناتۆیه، رێكخستنی نێو دهوڵهتیشیان (UN)ـە. چیتر یهك و دووان نین، بهڵكو چهندین نیویۆرك (ناوهندی ههژموونگهرایی ئهمریكا: له ساڵانی سییهكانی سهدهی رابردوو سەرەی له لهندهن وهرگرت) و لهندهن له ئارادایه. ئێمه لهسهردهمی شاره جیهانگیریه
شارهكانی هۆڵهنداو ئینگلتهرا تهقینهوهی بنهڕهتییان ئهنجامدا. ناوهندێتی كردنیان بۆ سێ شۆڕش و به قووڵی ژیانكردنیان تێیدا رۆڵی لهمهدا بینی. شۆڕشهكانی بازرگانی، فینانس و پیشهسازی لهبنهڕهتدا له ئهمستردام و لهندهن گهیشتنه سهركهوتن. لهههردوو وڵاتیشدا زۆر بهئاسانی كۆنفیدڕالیزمی كۆمیناڵ سهركوتكرا. خهڵكی گوندهكان و شارهكانی دیكه به ئاسانی رادهستی ناوهندو دهوڵهت-نهتهوه نهبوون. ههربۆیه شۆڕشی سهدهكانی شازدهههم و حهڤدهههمی هۆڵهنداو ئینگلتهرا بوون به پێویستیهك. ئهمستردام لهسهدهكانی 17 و 18، لهندهنیش له سهدهكانی 19 و 20 شاره پێشهنگهكانی ئهم قۆناخه شۆڕشگێڕیانه بوون. ههردوو شاریش ناوهندی جیهانی سهردهمی نوێ بوون. سیستهمی شارستانیهتی ناوهندی جیهانیان بهڕێوه برد كه وهرچهرخانێكی مهزنی بهخۆیهوه بینیبوو. ناوهندهكانی هێزی ههژموونگهرایی بوون. ژمارهی دانیشتوان و ناكۆكیهكانیان بهخێرایی گهورهبوون. بونیاده بنچینهییهكهی شێرپهنجهی شار لهبنهڕهتدا لهم قۆناخهوه دهستی پێكرد. بهڕیزه لهمیانهی بونیاده نهخۆشهكهیانهوه بۆ فهرهنسا، وڵاته یهكگرتووهكانی ئهمریكا، ئهوروپای خۆرههڵات، روسیا، خۆرههڵاتی دوور، ئهمریكای لاتین، خۆرههڵاتی ناوین و ئهفریقیا گوازرایهوه. سهدهی بیستهم ئهو "ماوه"یه بوو كه له مێژوودا باڵابوونی شار دهستی پێكرد. ئیتر پارادایمی شاری سهرمایهداری جێگای شارستانیهتی كۆن و پارادایمیی دوازده ههزار ساڵی جیهانی كۆمیناڵی پێدهشتهكانی دەگرتەوە کە رۆڵی پێشەنگایەتی بینیبوو. چیتر شار تهنیا ناوهندی پیشهسازی، فینانس و بازرگانی نهبوو، بهڵكو لهههمانكاتدا ناوهندی ههژموونگهرایی بۆچوونێكی جیهانیش بوو. ئهم پارادایمه كه لهسهرووی ههموویانهوه له رێگای زانكۆو خانهكانی زانستی ئهكادیمی، نهخۆشخانهو بهندیخانهكانی، چین و بیرۆكراسیهكانی بوو بهخاوهنی دامودهزگا، لهجیاتی بۆچوونی ناوهندی جیهانی ئاخیرهتگهرایی[2] كۆن، لهمیانهی تێڕوانینی پۆزیتیڤیستی رهها ههوڵیدا خۆی زاڵ بكات. لە راستیدا پۆزیتیڤیزم ئایینی نوێی چینی بۆرژوازی بوو. بهڵام لهمیانهی سوود وهرگرتن لهو زانستانهی بهشێوهیهكی نائاسایی زیادیان كردووهو كرداری و خۆپێشكهشكردنی لهژێر دهمامكی "زانستگهرایی" سهركهوتووتری دهبینی.
له راستیدا بههۆی ئهو بونیادانهی شارهوه كۆمهڵگا تووشی شێرپهنجهی كۆمهڵایهتی بووه. تهنانهت ئهرستۆش بیری له شارێكی دهههزار كهسی نهكردۆتهوه. سهد ههزار، ملیۆن، پێنج ملیۆن، ده ملیۆن، پازده ملیۆن، تهنانهت ئامانج شاری بیست، بیست و پێنج ملیۆنییه! ئهگهر ئهمه گهورهبوونێكی شێرپهنجهیی نهبێت، ئهی چییه؟ تهنیا بۆ بهخێوكردنی شارێكی بهمجۆره لهوانهیه لهماوهیهكی كورتدا وڵاتێكی قهباره ناوین بهخۆی و ژینگهكهیهوه لهناوببات. ئهم گهورهبوونه هیچ لۆژیكێكی نییه. ئاشكرایه كه شانبهشانی تێكدانی سروشتی شارو كۆمهڵگا، جگه له تێكدانی سروشتی یهكهم هیچ ئهنجامێكی دیكهی نابێت. هیچ وڵات و ژینگهیهك لهگهڵ گهلهكهی ماوهیهكی درێژخایهن ناتوانن ئهم ههڵاوسان و زهبهلاحییه ههڵگرن. هۆكاری راستهقینهی وێرانبوونی ژینگه ئهم گهورهبوونه شێرپهنجهییهیه. ئیتر شارێك بهیهكهوه وڵاتێك و گهلهكهی داگیردهكات، دهستیان بهسهردا دهگرێت، وێرانیان دهكات و وهك بڵێی دهیانكات به كۆڵۆنی. هێزی نوێی داگیركهری شاره؛ پاوانه جیهانگیرییهكانی بازرگانی، فینانس و پیشهسازییه لهشارهكاندا، بارهگای پلازاكانیانه. تهگبیره ئاسایشیهكانی ئهم پلازایانهی له قهڵاو شورا کۆنەكان كهمتر نین، ئهم راستیه دهسهلمێنن.
چیتر ئیمپریالیزم و داگیركاریهكهی سهدهی 21 لهدهرهوهی وڵاتان نییه بهڵكو لهناوهوهیدایه. داگیركهرهكان تهنیا بیانیهكان نین، بهڵكو زیاتر هاوبهشهكانیانن. تهنیا پاوانهكانی سهرمایه نهبووه به جیهانگیری، بهڵكو دهسهڵات و دهوڵهتیش بوون بهجیهانگیری. چیتر جیاوازی ناوهوهو دهرهوهی دهسهڵاتی جیهانگیری نهماوه. ئینتیمای نهتهوهییش هیچ گرنگیهكی نییه، ههمووی به هاوبهشییه. چیتر جیاوازی سهربازی، ئابووری و کولتووریش واتای نهماوه. زمانی هاوبهشی هەموویان ئینگلیزییه، کولتوورهكهیان کولتووری ئهنگلۆ-ساكسۆن، رێكخراوی سهربازییان ناتۆیه، رێكخستنی نێو دهوڵهتیشیان (UN)ـە. چیتر یهك و دووان نین، بهڵكو چهندین نیویۆرك (ناوهندی ههژموونگهرایی ئهمریكا: له ساڵانی سییهكانی سهدهی رابردوو سەرەی له لهندهن وهرگرت) و لهندهن له ئارادایه. ئێمه لهسهردهمی شاره جیهانگیریه
گذار دموکراتیک
كێشهی شارگهرایی كۆمهڵگا ناوهكهی دیكهی شارستانیهت مهدهنیهته، به زمانی عهرهبی واتای شارگهراییه کێشە کۆمەڵایەتییەکان: (لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان) 🆔 @GozarDemocratic
كاندا دهژین. شارهكانی سهردهمی جیهانگیری بهخێرایی بڵاوبوونەوەی خانه شێرپهنجهییهكان ههر تهنیا ژینگه لهناو نابات. ئهگهر لهبواری زیهنیهت و شێوازی ژیاندا یهكێكی خهڵكی مهریخ ههبووایه، بهههرحاڵ به بهراورد لهگهڵ خەڵکی ئەو شارانە زیاتر خهڵكی دونیا دهبوو و لهویش سهیرتر نهدهبوو. ئهو رهسهنێتیهی هێنده لهخهڵكانی شار پێشنهكهوتووه، بهرله لهدایكبوون پووكاوهتهوهو بهسهرچووه. خوازیاره لهرێگای نمایشهكانی هاوچهرخێتی و مۆدێلهوه راستینهی هۆڤێتیهكهی بشارێتهوه. بهربهری راستهقینه شاره (فاشیزم، ژینۆساید، کولتووركوژی بێ سنوور، ههرهدوایی قڕكردنی كۆمهڵگا). ئیتر ههرتاك و گروپێكی دڕنده (لهفاناتیكهكانی وهرزشهوه تا تووشبوونی ئایدز، له ئاهەنگە سهرشێتیهكانی گروپه بێناوهڕۆكهكانی مۆسیقاوە، لهبیرۆكراسی كۆمهڵكوژ تا تاڵانكارهكانی بازاڕ، لهوانهی گرێدراوی هیچ پرهنسیپێكی ئهخلاق نین تا ئهوانهی بوونهته رۆبۆت، سهرشێتهكانی وههم و چۆنیهكسازی و كۆمهڵگای میدیاتیك) كه بهڕبهڕه كۆنهكان (هیچ بڕوا ناكهم قهومه كۆچبهرهكان بهڕبهڕبووبن)یان تێپهڕكردووه، چیتر ناوهندهكهیان ناوچه پێدهشتهكان نییه، بهڵكو ناوهندهكانیان شاره، تهنانهت خودی شار خۆیهتی.
بابلی چاخی مۆدێرن لهئارادان (حهیفه بۆ بابل، چونكه تا رووخانیشی هێشتا ههر رهسهن و پیرۆز بوو، خراپبوون سنووردار بوو). نازانرێت كه چۆن كۆتایی پێدێت. بهڵام تهواوی پێدراوه زانستیهكان پیشانیدهدهن كه ههسارهكهمان ناتوانێت ئهم دونیایه (ئهو دونیا سهیرهی خیانهتی لهخۆی كردووه و بۆ لهناوبردنی ئیكۆلۆژیا به بڕیاره) ههڵگرێت. تهنانهت ئهگهر دووباره بۆ پێدهشتهكانیش بگوازنهوه، ههرشوێنێكیان پڕ لهنهخۆشییه. پێویسته زۆر باش دهركی پێبكرێت كه كۆمهڵگای شار به سنووری "قڕكردنی كۆمهڵگا" گهیشتووه.
هیچ گومانی تێدا نییه كه دهسهڵاتی چینایهتی و بونیاده دهوڵهتیهكان بهرامبهر بهم رهوشهی شار بهرپرسیارن. قازانج و داهاته سهرسوڕهێنهرهكانی شار كردیانی به بهڕبهڕی بێڕهحم، بهمجۆره جانهوارێتی (لویاتانی نوێ) شاری ئافراند. ئاشكرایه كه پێویسته تهواوی كۆمهڵگاو خهڵكی شار بهرامبهر بهم رهوشه به بهرپرسیار نهبینرێن. بهڵام تهڕیش لهگهڵ وشك پێكهوه دهسووتێت. لهم سۆنگهیهوه؛ گهڕهكهكانی تهنیشت شارو "كرستیانه نوێكانی "شار ناچارن رێگایهك بدۆزنهوه. ئهگهر نا، لهلایهن ههزاران نیرۆنی لهنیرۆن ترسناكتر دووچاری دۆخێكی خراپتر لهسووتان دهبنهوه. پێویسته بیر له رزگاركردنی ئهو ئهقڵ و ئهخلاق و جوانیهی شار بكرێتهوه كه بهشێوهیهكی سنووردار ماوهتهوه. ئیتر ههر پڕۆژهیهكی كۆمهڵگا ناچاره ئهو كێشانه لهناوهندی ئهجندای خۆیدا دابنێت كه لهشارهوه سهرچاوه دهگرن (لهمێژه بوونه بهنهخۆشی). ههرگیز ناتوانرێت ئهو راستیه پشتگوێ بخرێت كه تهنیا لهم چوارچێوهیهدا دهتوانین چارهسهری واتادار سهبارهت به تهواوی كێشهكانی ئیكۆلۆژی و كۆمهڵگا پێشبخهین. سهبارهت به وێرانبوونی دونیاو كۆمهڵگا با چیتر لههۆكاری دیكە نهگهڕێین، تهنیا ئهو کێشانهی سهرچاوهی خۆیان لهشارهوه وهردهگرن، ههرلهئێستاوه به زیادیشهوه ئهم رۆڵه دهبینین.
بەردەوامە...
www.kjar.online
🆔 @GozarDemocratic
بابلی چاخی مۆدێرن لهئارادان (حهیفه بۆ بابل، چونكه تا رووخانیشی هێشتا ههر رهسهن و پیرۆز بوو، خراپبوون سنووردار بوو). نازانرێت كه چۆن كۆتایی پێدێت. بهڵام تهواوی پێدراوه زانستیهكان پیشانیدهدهن كه ههسارهكهمان ناتوانێت ئهم دونیایه (ئهو دونیا سهیرهی خیانهتی لهخۆی كردووه و بۆ لهناوبردنی ئیكۆلۆژیا به بڕیاره) ههڵگرێت. تهنانهت ئهگهر دووباره بۆ پێدهشتهكانیش بگوازنهوه، ههرشوێنێكیان پڕ لهنهخۆشییه. پێویسته زۆر باش دهركی پێبكرێت كه كۆمهڵگای شار به سنووری "قڕكردنی كۆمهڵگا" گهیشتووه.
هیچ گومانی تێدا نییه كه دهسهڵاتی چینایهتی و بونیاده دهوڵهتیهكان بهرامبهر بهم رهوشهی شار بهرپرسیارن. قازانج و داهاته سهرسوڕهێنهرهكانی شار كردیانی به بهڕبهڕی بێڕهحم، بهمجۆره جانهوارێتی (لویاتانی نوێ) شاری ئافراند. ئاشكرایه كه پێویسته تهواوی كۆمهڵگاو خهڵكی شار بهرامبهر بهم رهوشه به بهرپرسیار نهبینرێن. بهڵام تهڕیش لهگهڵ وشك پێكهوه دهسووتێت. لهم سۆنگهیهوه؛ گهڕهكهكانی تهنیشت شارو "كرستیانه نوێكانی "شار ناچارن رێگایهك بدۆزنهوه. ئهگهر نا، لهلایهن ههزاران نیرۆنی لهنیرۆن ترسناكتر دووچاری دۆخێكی خراپتر لهسووتان دهبنهوه. پێویسته بیر له رزگاركردنی ئهو ئهقڵ و ئهخلاق و جوانیهی شار بكرێتهوه كه بهشێوهیهكی سنووردار ماوهتهوه. ئیتر ههر پڕۆژهیهكی كۆمهڵگا ناچاره ئهو كێشانه لهناوهندی ئهجندای خۆیدا دابنێت كه لهشارهوه سهرچاوه دهگرن (لهمێژه بوونه بهنهخۆشی). ههرگیز ناتوانرێت ئهو راستیه پشتگوێ بخرێت كه تهنیا لهم چوارچێوهیهدا دهتوانین چارهسهری واتادار سهبارهت به تهواوی كێشهكانی ئیكۆلۆژی و كۆمهڵگا پێشبخهین. سهبارهت به وێرانبوونی دونیاو كۆمهڵگا با چیتر لههۆكاری دیكە نهگهڕێین، تهنیا ئهو کێشانهی سهرچاوهی خۆیان لهشارهوه وهردهگرن، ههرلهئێستاوه به زیادیشهوه ئهم رۆڵه دهبینین.
بەردەوامە...
www.kjar.online
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from شبکه حقوق بشر کردستان | تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان
🔷 ظهر امروز ۴ زندانی سیاسی کُرد به نامهای «ابراهیم عیسیپور»، «احمد تموئی»، «کمال حسن رمضان» و «علی احمد سلیمان» توسط نیروهای امنیتی از بند زندانیان سیاسی زندان ارومیه به مکانی نامعلوم منتقل شدهاند.
ادامه این مطلب:
http://kurdistanhumanrights.net/fa/?p=12651
🆔 @KurdistanHRN
@HiwaKHRN ارتباط با شبکە
ادامه این مطلب:
http://kurdistanhumanrights.net/fa/?p=12651
🆔 @KurdistanHRN
@HiwaKHRN ارتباط با شبکە
KHRN
انتقال چهار زندانی سیاسی کُرد در ارومیه به مکانی نامعلوم | KHRN
ظهر امروز ۴ زندانی سیاسی کُرد به نامهای «ابراهیم عیسیپور»، «احمد تموئی»، «کمال حسن رمضان» و «علی احمد سلیمان» توسط نیروهای امنیتی از بند زندانیان سیاسی زندان ارومیه به مکانی نامعلوم منتقل…
پەی رابەر ئاپۆی
ئــــــــــــــاپۆ رابهروو ئێمهن، راو رزگاریش متێنه
جه گهردهو فهرامووشی، نامێ کوردیش شتێنه
وێش گـوڵهن و کوردستانش
رهنــگین کهردهن، به رامانش
بییهیش فهخر، پهی وهڵاتی
ویراش رێباز، پهی نهجاتی
ویرش بهرزهن، خهوشش نییهن
پــــــهوکی دوژمهن، عادز بییهن
ئاد ماچۆنه: گهل رزگار بۆ
گــهلوو کوردیچ، با دیار بۆ
جهور و غهدر و جهفا نهبۆ
شـــــهوه بلۆ و بهربهینه رۆ
ژیـــــــــوای، ئازادهن رامانش
به دڵ بیهنمێ، هام پهیمانش
پهوکی، ماچمێ به دڵ و گیان
هــــــــهنمێ چهنیت، ئۆجالان
حــــــــــــــهتا قهترهیوه ونی، جه رهگامانه مانۆ
چی رهینه خهبات کهرمێ، دۆس و دوژمن بزانۆ
بنهو بارگاو داگیر کاری، تێک و مهکان مدهیمێ
پهرێ رزگاری گـــــــهلی، رۆح و گیانما مدهیمێ
چوون، رۆشناییت کهردهنۆ
تـــــــــــاری دڵیت، بهردهنۆ
#ئەهوەن_چیاکۆ
قهندیل 2008
🆔 @GozarDemocratic
ئــــــــــــــاپۆ رابهروو ئێمهن، راو رزگاریش متێنه
جه گهردهو فهرامووشی، نامێ کوردیش شتێنه
وێش گـوڵهن و کوردستانش
رهنــگین کهردهن، به رامانش
بییهیش فهخر، پهی وهڵاتی
ویراش رێباز، پهی نهجاتی
ویرش بهرزهن، خهوشش نییهن
پــــــهوکی دوژمهن، عادز بییهن
ئاد ماچۆنه: گهل رزگار بۆ
گــهلوو کوردیچ، با دیار بۆ
جهور و غهدر و جهفا نهبۆ
شـــــهوه بلۆ و بهربهینه رۆ
ژیـــــــــوای، ئازادهن رامانش
به دڵ بیهنمێ، هام پهیمانش
پهوکی، ماچمێ به دڵ و گیان
هــــــــهنمێ چهنیت، ئۆجالان
حــــــــــــــهتا قهترهیوه ونی، جه رهگامانه مانۆ
چی رهینه خهبات کهرمێ، دۆس و دوژمن بزانۆ
بنهو بارگاو داگیر کاری، تێک و مهکان مدهیمێ
پهرێ رزگاری گـــــــهلی، رۆح و گیانما مدهیمێ
چوون، رۆشناییت کهردهنۆ
تـــــــــــاری دڵیت، بهردهنۆ
#ئەهوەن_چیاکۆ
قهندیل 2008
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from خبرگزاری فرات | فارسی
🔹 واکنش رئیس سازمان دفاع از حقوق بشر کوردستان به سازمان جعلی وابسته به اطلاعات ایران
🔻این سازمان وابسته به اطلاعات در روزهای گذشته همزمان با سالروز شهادت پیشوا قاضی محمد (١٠ فروردین) در گزارشی پیشوا و بنیانگذار جمهوری کوردستان در مهاباد را «اصالتا گرجستانی» خواند و اینچنین به ارزشهای کوردها حملهور شد.
بیشتر بخوانید...
🌍 https://bit.ly/2XbvFE4
🔻این سازمان وابسته به اطلاعات در روزهای گذشته همزمان با سالروز شهادت پیشوا قاضی محمد (١٠ فروردین) در گزارشی پیشوا و بنیانگذار جمهوری کوردستان در مهاباد را «اصالتا گرجستانی» خواند و اینچنین به ارزشهای کوردها حملهور شد.
بیشتر بخوانید...
🌍 https://bit.ly/2XbvFE4
ANF News
واکنش رئیس سازمان دفاع از حقوق بشر کوردستان به سازمان جعلی وابسته به اطلاعات ایران
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران در راستای سیاهنمایی جنبش ملی کورد و مبارزه دمکراتیک آن و همچنین اختلاف و شبهافکنی بر فعالیتهای سازمانهای غیردولتی اقدام به تأسیس سازمانهای وابسته به خود با عن...
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
برنامە ویژە
با محوریت تاسیس حزب حیات کوردستان
و
با مشارکت رفیق #زیلان_وژین رئاست مشترک #پژاک
و رفیق #آمد_شاهو عضو مجلس پژاک
🆔 @GozarDemocratic
با محوریت تاسیس حزب حیات کوردستان
و
با مشارکت رفیق #زیلان_وژین رئاست مشترک #پژاک
و رفیق #آمد_شاهو عضو مجلس پژاک
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from خبرگزاری فرات | فارسی
🔹نیروهای مدافع خلق: یاد فرماندهی بلندپایه تِکوشر گَوَر را گرامی میداریم
🔻 ه.پ.گ اعلام کرد، تِکوشر گَوَر (مصلح ایکه) عضو شورای نظامی ه.پ.گ سال گذشته در یک حملهی هوایی شهید شد. "او مانند رفیقی پیشگام در تاریخ مبارزات جایگاه خود را پیدا کرده است".
بیشتر بخوانید...
🌍 https://bit.ly/2V4fpBT
🔻 ه.پ.گ اعلام کرد، تِکوشر گَوَر (مصلح ایکه) عضو شورای نظامی ه.پ.گ سال گذشته در یک حملهی هوایی شهید شد. "او مانند رفیقی پیشگام در تاریخ مبارزات جایگاه خود را پیدا کرده است".
بیشتر بخوانید...
🌍 https://bit.ly/2V4fpBT
ANF News
نیروهای مدافع خلق: یاد فرماندهی بلندپایه تِکوشر گَوَر را گرامی میداریم
مرکز اطلاعرسانی و نشر نیروهای مدافع خلق کوردستان (ه.پ.گ) اعلام کرد، در ۲۰ آوست ۲۰۱۹ طی یک حملهی هوایی تِکوشر گَوَر شهید شد. ه.پ.گ در این مورد بیانیهای منتشر کرده است که در آن آمده است: "دولت ...
كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا
ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت
کێشە کۆمەڵایەتییەکان:
(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)
🆔 @GozarDemocratic
ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت
کێشە کۆمەڵایەتییەکان:
(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت کێشە کۆمەڵایەتییەکان: (لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا…
كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا
کێشە کۆمەڵایەتییەکان:
(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)
٩ــ كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا
ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت. ئهوان لهو بڕوایهدان كه: دهشێت چین و بیرۆكراسی رێگا لهپێش كێشه بكهنهوه، بهڵام وهك ههبوونێك خۆیان نابن بهكێشه. بهڵام پێویسته دهركی پێبكرێت كه ئەمانە بونیادێكن بهلای كهمهوه هێندهی شار بهكێشهن. ههروهك شار، لهوانهیه لهقۆناخه یهكهمینهكانی شارستانیهتدا بیرۆكراسی و چین زۆر نەبووبن به قورسایی و كێشه. لهوانهیه لهگهڵ گهیشتن به رۆژگاری ئهمڕۆمان بونیاده بهكێشهكانیان زیاتر ئاشكرا بووبێت. بهڵام دیسان وهك ههبوونێك چین، گرێدراوی ئهویش بیرۆكراسی، پێكهاتهو ههبوونێكی بهكێشهن: ههبوونێكن كهله روانگەی سیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگاوە پێویست نین. بۆ ماوهیهكی درێژخایهن كۆمهڵگا بهرامبهر بهم دوو بونیاده بهرخودانی كرد. ههردووكیانیشی به ئاسانی پهسهند نهكرد. رووبهڕووی بهرخودانی توندبووهوه. مێژووش پڕ له داستانی ئهم بهرخودانانهیه.
ههروهك لهبهشهكانی داهاتوودا بهشێوهیهكی بهرفراوان راوهستهی لهسهر دهكهین، لهبواری جیاوازیهكانهوه دهشێت سروشتی كۆمهڵایهتی كۆمهڵگا شێوهو گۆڕانكاری مهزن بهخۆیهوه ببینێت. ئهمانه گۆڕانكاریهكی ئاسایین و بهگوێرهی رۆحی سروشتن. وهك ههندێك شانه كه لهجۆری ئاژهڵ و رووهكهكاندا گهشهیان نهكردووه، یان پێویستی به گهشهكردنیان نهبینراوه، به بڕوای من جگه لهو چین و جیابوونهوه چینایهتیانهی كه له سروشتی كۆمهڵگای مرۆڤدا ههمهڕهنگی و جیاوازیهكان واتادار دهكات، ئهو چین و توێژانهی وهك بهشێكی سنووردار، كاتی و كارایه،وهك تهنێكی نهخۆشی تا ناو شانهكانی كۆمهڵگا بڵاو دهبنهوه، زێدهڕۆن، بێ رۆڵن (هیچ سوودێكیان نییه) و پێویست نین. پهرهسهندنی چینایهتی لهجۆری کاهین، ئهرستۆكراسی و بۆرژوازی كه بۆماوهیهكی درێژ هەندێک سوودیان ههبوو دهشێت مایهی تێگهیشتن بێت. بهڵام به پێزانینهوه ئهو هێزه ههژمونگهراییه ئایدیۆلۆژی، سیاسی، ئابووری و سهربازیهی به درێژایی مێژووی شارستانیهت خاوهن كارهكتهری دائیمی، سهركوتكار و چهوسێنهری زیدهڕۆن، پهسهندكردنیان لهبواری سیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگاوه مهحاڵه. لهم بارهوه ناكۆكی لهناوبهرانهو دوژمنانهیه. چونكه بهم دۆخهیانهوه چین و بیرۆكراسی بهواتای نكوڵیكردن لهسیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگا دێت. ئهو مهرجهی باسمكرد زۆر گرنگه. دهشێت چین و بیرۆكراسیهك بەسیفەتی جیاوازی یان كۆمهككردن به جیاوازی جێگای باس بێت. بۆ نموونه ئهو پهرستگایهی چینی کاهینی سۆمهر ئافراندوویهتی ناشێت به تهواوی بێ رۆڵی ببینین. کاهینهكان بناخهیهكی سهرهكی زانست، بهرههمهێنانی بهپیت، ئاواكردنی شار، ئایین، كاری دهست و سیستهمیان لهم پهرستگایه دانا. له دهركهوتنی چهندین کولتووردا کاهین رۆڵێكی هاوشێوهی بینی. پیشاندانی پێزانینێكی مهرجدار بهرامبهر راهیبهكان بههۆی ئهم رۆڵه ئهرێنیانهیانه. بهڵام له دۆخێكدا کە ببن بهچینێكی جێگیر(كاست)، بێ رۆڵ و گهورهبوونێكی له رادهبهدهر به خۆیانهوه ببینن، بهردهوام مهشروعیهتی چین و بیرۆكراسی لهژێر پرس و گفتوگۆدایهو پێویسته بهلاوهبنرێن.
خاڵی بهمجۆره بۆ ئهرستۆكراسیش لهجێگای خۆیدایه. ئهوانیش سهركهوتنی بهڕێوهبهرایهتی، كاركردنی بهپیت و سیستهمیان پێشكهش به پهرهسهندنی كۆمهڵگا كردووه، رۆڵ و كۆمهكیان لههونهرو زانستدا ههبووه. حاڵیبوون و پێزانین لهم چوارچێوهیهدایه. بهڵام ئهو كاستبوون، ستهمكاری، خانهدانێتیانهی رێگایان لهپێش كردهوهو ئهو پادشایهتیانهی ئاوایانكرد، تهنانهت خۆكردنیان به خوداوهند گشتی نهخۆشییهو پهسهند ناكرێت. چونكه سیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگا لهگهڵ ئهم گۆڕانكاریانهدا لهناو ناكۆكیهكی لهناوبهرو دوژمنانهدایه. تێپهڕكردنیان لهرێگای تێكۆشانهوه پێویستیهكی ئهخلاق و سیاسهتێكی راسته.
ئهوانهی باسكران زیاتر بۆ بۆرژوازی لهجێگای خۆیدایه، گهشهكردنی ئهم چینهو ئامێره(دهزگا) بیرۆكراسیهكانی له قۆناخهكانی شۆڕشدا كۆمهكی به پهرهسهندنی كۆمهڵگا كردووه. بهدهستهوهگرتنی دهستپێشخهری له بازرگانی و ئامرازهكانی ههڵسوڕان (پارهو دهستاوێز) و پهرهپێدانی پیشهسازی، ههروهها جاربهجار تاقیكردنهوهی دیموكراسی و كۆمهكه سنووردارهكانیان بۆ زانست و هونهر، ئهو لایهنهیانه كه جێگای پێزانینن. بهڵام بونیاده بهردهوامه زێدهڕۆك
کێشە کۆمەڵایەتییەکان:
(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)
٩ــ كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا
ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت. ئهوان لهو بڕوایهدان كه: دهشێت چین و بیرۆكراسی رێگا لهپێش كێشه بكهنهوه، بهڵام وهك ههبوونێك خۆیان نابن بهكێشه. بهڵام پێویسته دهركی پێبكرێت كه ئەمانە بونیادێكن بهلای كهمهوه هێندهی شار بهكێشهن. ههروهك شار، لهوانهیه لهقۆناخه یهكهمینهكانی شارستانیهتدا بیرۆكراسی و چین زۆر نەبووبن به قورسایی و كێشه. لهوانهیه لهگهڵ گهیشتن به رۆژگاری ئهمڕۆمان بونیاده بهكێشهكانیان زیاتر ئاشكرا بووبێت. بهڵام دیسان وهك ههبوونێك چین، گرێدراوی ئهویش بیرۆكراسی، پێكهاتهو ههبوونێكی بهكێشهن: ههبوونێكن كهله روانگەی سیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگاوە پێویست نین. بۆ ماوهیهكی درێژخایهن كۆمهڵگا بهرامبهر بهم دوو بونیاده بهرخودانی كرد. ههردووكیانیشی به ئاسانی پهسهند نهكرد. رووبهڕووی بهرخودانی توندبووهوه. مێژووش پڕ له داستانی ئهم بهرخودانانهیه.
ههروهك لهبهشهكانی داهاتوودا بهشێوهیهكی بهرفراوان راوهستهی لهسهر دهكهین، لهبواری جیاوازیهكانهوه دهشێت سروشتی كۆمهڵایهتی كۆمهڵگا شێوهو گۆڕانكاری مهزن بهخۆیهوه ببینێت. ئهمانه گۆڕانكاریهكی ئاسایین و بهگوێرهی رۆحی سروشتن. وهك ههندێك شانه كه لهجۆری ئاژهڵ و رووهكهكاندا گهشهیان نهكردووه، یان پێویستی به گهشهكردنیان نهبینراوه، به بڕوای من جگه لهو چین و جیابوونهوه چینایهتیانهی كه له سروشتی كۆمهڵگای مرۆڤدا ههمهڕهنگی و جیاوازیهكان واتادار دهكات، ئهو چین و توێژانهی وهك بهشێكی سنووردار، كاتی و كارایه،وهك تهنێكی نهخۆشی تا ناو شانهكانی كۆمهڵگا بڵاو دهبنهوه، زێدهڕۆن، بێ رۆڵن (هیچ سوودێكیان نییه) و پێویست نین. پهرهسهندنی چینایهتی لهجۆری کاهین، ئهرستۆكراسی و بۆرژوازی كه بۆماوهیهكی درێژ هەندێک سوودیان ههبوو دهشێت مایهی تێگهیشتن بێت. بهڵام به پێزانینهوه ئهو هێزه ههژمونگهراییه ئایدیۆلۆژی، سیاسی، ئابووری و سهربازیهی به درێژایی مێژووی شارستانیهت خاوهن كارهكتهری دائیمی، سهركوتكار و چهوسێنهری زیدهڕۆن، پهسهندكردنیان لهبواری سیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگاوه مهحاڵه. لهم بارهوه ناكۆكی لهناوبهرانهو دوژمنانهیه. چونكه بهم دۆخهیانهوه چین و بیرۆكراسی بهواتای نكوڵیكردن لهسیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگا دێت. ئهو مهرجهی باسمكرد زۆر گرنگه. دهشێت چین و بیرۆكراسیهك بەسیفەتی جیاوازی یان كۆمهككردن به جیاوازی جێگای باس بێت. بۆ نموونه ئهو پهرستگایهی چینی کاهینی سۆمهر ئافراندوویهتی ناشێت به تهواوی بێ رۆڵی ببینین. کاهینهكان بناخهیهكی سهرهكی زانست، بهرههمهێنانی بهپیت، ئاواكردنی شار، ئایین، كاری دهست و سیستهمیان لهم پهرستگایه دانا. له دهركهوتنی چهندین کولتووردا کاهین رۆڵێكی هاوشێوهی بینی. پیشاندانی پێزانینێكی مهرجدار بهرامبهر راهیبهكان بههۆی ئهم رۆڵه ئهرێنیانهیانه. بهڵام له دۆخێكدا کە ببن بهچینێكی جێگیر(كاست)، بێ رۆڵ و گهورهبوونێكی له رادهبهدهر به خۆیانهوه ببینن، بهردهوام مهشروعیهتی چین و بیرۆكراسی لهژێر پرس و گفتوگۆدایهو پێویسته بهلاوهبنرێن.
خاڵی بهمجۆره بۆ ئهرستۆكراسیش لهجێگای خۆیدایه. ئهوانیش سهركهوتنی بهڕێوهبهرایهتی، كاركردنی بهپیت و سیستهمیان پێشكهش به پهرهسهندنی كۆمهڵگا كردووه، رۆڵ و كۆمهكیان لههونهرو زانستدا ههبووه. حاڵیبوون و پێزانین لهم چوارچێوهیهدایه. بهڵام ئهو كاستبوون، ستهمكاری، خانهدانێتیانهی رێگایان لهپێش كردهوهو ئهو پادشایهتیانهی ئاوایانكرد، تهنانهت خۆكردنیان به خوداوهند گشتی نهخۆشییهو پهسهند ناكرێت. چونكه سیاسهت و ئهخلاقی كۆمهڵگا لهگهڵ ئهم گۆڕانكاریانهدا لهناو ناكۆكیهكی لهناوبهرو دوژمنانهدایه. تێپهڕكردنیان لهرێگای تێكۆشانهوه پێویستیهكی ئهخلاق و سیاسهتێكی راسته.
ئهوانهی باسكران زیاتر بۆ بۆرژوازی لهجێگای خۆیدایه، گهشهكردنی ئهم چینهو ئامێره(دهزگا) بیرۆكراسیهكانی له قۆناخهكانی شۆڕشدا كۆمهكی به پهرهسهندنی كۆمهڵگا كردووه. بهدهستهوهگرتنی دهستپێشخهری له بازرگانی و ئامرازهكانی ههڵسوڕان (پارهو دهستاوێز) و پهرهپێدانی پیشهسازی، ههروهها جاربهجار تاقیكردنهوهی دیموكراسی و كۆمهكه سنووردارهكانیان بۆ زانست و هونهر، ئهو لایهنهیانه كه جێگای پێزانینن. بهڵام بونیاده بهردهوامه زێدهڕۆك
گذار دموکراتیک
كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت کێشە کۆمەڵایەتییەکان: (لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا…
هی ئهم دووسهد ساڵهی دوایی له تێکڕای قۆناخی شارستانیهتی چینایهتی زیاتر رێگای لهپێش جیاوازی چینایهتی و بیرۆكراسی كردهوه، وهك خانهكانی شێرپهنجه زیادی كردن، له ئاوابوونی سهرجهم چینهكانی سهروو زۆر زیاترهو مهترسیدارتره. واته ئهو بیرۆكراسی و بۆرژوازییهی لهمێژووی چینایهتیدا پێگهی ناوینیان داگیركردووه، له پارادایمی مندا رۆڵی شێرپهنجه دهبینن. سروشتی كۆمهڵایهتی كۆمهڵگا بۆ ههڵگرتنی ئهم چهشنه چین و بیرۆكراسییه لهبارو گونجاو نییه. بهڵام ئهگهر بخوازن لێی بار بكهن، ئهو كاته منیش دهڵێم "فهرموو فاشیزم بۆ تۆ". بهبڕوای من پێناسهیهكی دیكهی فاشیزم بهم جۆرهیه: پهرچهكرداری چینی ناوینه (كۆی بۆرژوازی و بیرۆكراسی) بهرامبهر سروشتی كۆمهڵایهتی. بە بڕوای من فاشیزم كاستی چینی ناوینی سەر كۆمهڵگایە کە کۆی بیرۆکراسی و بۆرژوازییە. ئهوهی لێرهدا سهلمێنراوه، كۆمهڵگاو چینی ناوین بهیهكهوه بهڕێوه ناچن. ههندێك رۆشنبیر چینی ناوین وهك بنكهی چینایهتی رژێمی دیموكراسی و كۆمار پێشكهش دهكهن. یهكێك له پڕوپاگهنده به درۆو دهلهسهكانی لیبڕالیزم ئهمهیانه. چونكه چینی ناوین چینێكه كه زۆرترین رۆڵی لهنكوڵیكردنی دیموكراسی و كۆماردا بینیوه. رۆڵی چینهكانی دیكه لهمهدا سنوورداره، هەروەها له فاشیزمیش بێ ئاگان. لهمیانهی ئهم خەسڵەتەیەوە، چینی ناوین لهگهڵ ئاواكردنی زێدهڕۆییانهی شار، ههمان رۆڵ دهبینن، ئهویش گهورهبوونی شێرپهنجهییه. چونكه پهیوهندیهكی توندی ئۆرگانی و بونیادی لهنێوان ههردووكیاندا ههیه. ههروهكو چۆن شار ئهم نهخۆشییهی بههۆی چاوبرسێتی و گهورهبوونی چینی ناوین وهرگرتووه، ئهمجۆره شارانهش بهردهوام چینی ناوین گهوره دەکەن.
لهبواری زیهنیهتهوه چینی ناوین پۆزێتیڤیسته. واته بونیادێكه له گهوههری قووڵایی بێبهشه، رووكهشییه، لهپێوانهكردنی دیاردهكاندا ئهولاتر نابینێت، تهنانهت وهك پێویستییهكی بهرژهوهندیهكانی ناخوازێت بیبینێت. سهرهڕای ئهوهی پۆزێتیڤیزمی لهژێر دەمامکی "زانستگهرایی" پێشكهشكردووه، بهڵام چینی ههره بتپهرسته لە مێژوودا، لهقۆناخی ئهم چینهدا زیادبوونی پهیكهر ههرهس ئاسا گهورهبووه. لهڕووخساردا عهلمانی و دونیاییه، بهڵام لهگهوههردا ئایینی و خهیاڵپهرستێكی تونده. ئایینگهراییهكهی ئێرە هزرو باوهڕییه "دیاردهگهرا" كانێتی كه له ئاستی دهمارگیریدایه. وهك دهزانین ههرگیز دیاردهگهرایی پشتی بەههمووێتی و یهكپارچهیی نەبەستووە. ئەو چینەی به گوته عهلمانین و لهگهوههریشدا دژی عهلمانیهتن به شێوهیهكی بێشهرمانه ئهو پڕۆژه خهیاڵیانه (جۆرێك له پڕۆژهكانی ئاخیرهت) یهك بهدوای یهك پێشكهش به كۆمهڵگا دهكات. ئهو چینهیه كه له ئاستی جیهانگیریدا پاوانه ئابووری، سیاسی، سهربازی، ئایدیۆلۆژی و زانستیهكانی سهرمایهداری بهرهو پێشهوه بردووه. ههربۆیه چینێكه كه دژایهتیکردنی كۆمهڵگای لهلا زۆر بههێزه. له دوو رێگاوه دژایهتی كۆمهڵگا دهكات، واته بهشێوازی ژینۆسایدو قڕكردنی كۆمهڵگا بهڕێوهی دهبات. لهناوبردنی گهلێك یان جڤاتێك بههۆی رهچهڵهك، نهژادو ئایینهكهیهوه، تهنیا لهمیانهی كارهكتهری چینی بۆرژوازییهوه ئهنجامدراوه.
لهوهش مهترسیدارتر قڕكردنی كۆمهڵگایه. لهدوو رێگاوه قڕكردنی كۆمهڵگا بهڕێوه دهبات: رێگای یهكهم، لهرێگای ئایدیۆلۆژیای دهوڵهت-نهتهوهو دامهزاراوهكانی دهسهڵاتهوه وهك ملیتاریزم و شهڕ خۆی بهسهر كۆمهڵگادا دهسهپێنێت و بۆ ناو سهرجهم مهمیلهكانی تهشهنه دهكات و بڵاودهبێتهوه. ئهمهش شهڕێكی سهرتاسهری راگهیێنراوی هاوبەشی دهسهڵات و دهوڵهتی یهكگرتووه دژی كۆمهڵگا . لهرێگای ئهزموونهكانیهوه بۆژروازی باش دهزانێت كه بهشێوهیهكی دیكه ناتوانێت كۆمهڵگا بهڕێوهببات. دووهمیان، مهیلی ئافراندنی كۆمهڵگایهكی وههمی و خهیاڵییه لهجێگای كۆمهڵگای واقیعییهوه كه لهمیانهی تهقینهوهی شۆڕشی "میدیا و گهیاندن" لهنیوهی دووهمی سهدهی بیستهم دهستی پێكرد. راستتر بڵێین شهڕی بۆردوومانی میدیایی گهیاندنه. له رێگای ئهم شێوهیهی دووهمی شهڕهوه بهشێوهیهكی سهركهوتووانه ئهم پهنجا ساڵهی دوایی کۆمەڵگاکان بهڕێوهبراون. كاتێك كۆمهڵگای خهیاڵی، ئیفتیرازی (شاشهیی) و چۆنیهكسازی (سیمیلاسیۆن) جێگای سروشتی كۆمهڵایهتی گرتهوه، یان بهم جۆره مهزهندهكرا، ئهوا رۆڵی قڕكردنی كۆمهڵگا دهبینێت.
لایهنگری ئهوهم كه بهشێوهیهكی جیاوازتر پۆلێنهكانی كۆیله، جووتیارو كاركهر تاوتوێ بكهین كه لهمێژووی شارستانیهت وهك چینی چهوساوهو سهركوتكراو پێشكهش دهكرێن. رۆڵی سۆبژهیی و دی
لهبواری زیهنیهتهوه چینی ناوین پۆزێتیڤیسته. واته بونیادێكه له گهوههری قووڵایی بێبهشه، رووكهشییه، لهپێوانهكردنی دیاردهكاندا ئهولاتر نابینێت، تهنانهت وهك پێویستییهكی بهرژهوهندیهكانی ناخوازێت بیبینێت. سهرهڕای ئهوهی پۆزێتیڤیزمی لهژێر دەمامکی "زانستگهرایی" پێشكهشكردووه، بهڵام چینی ههره بتپهرسته لە مێژوودا، لهقۆناخی ئهم چینهدا زیادبوونی پهیكهر ههرهس ئاسا گهورهبووه. لهڕووخساردا عهلمانی و دونیاییه، بهڵام لهگهوههردا ئایینی و خهیاڵپهرستێكی تونده. ئایینگهراییهكهی ئێرە هزرو باوهڕییه "دیاردهگهرا" كانێتی كه له ئاستی دهمارگیریدایه. وهك دهزانین ههرگیز دیاردهگهرایی پشتی بەههمووێتی و یهكپارچهیی نەبەستووە. ئەو چینەی به گوته عهلمانین و لهگهوههریشدا دژی عهلمانیهتن به شێوهیهكی بێشهرمانه ئهو پڕۆژه خهیاڵیانه (جۆرێك له پڕۆژهكانی ئاخیرهت) یهك بهدوای یهك پێشكهش به كۆمهڵگا دهكات. ئهو چینهیه كه له ئاستی جیهانگیریدا پاوانه ئابووری، سیاسی، سهربازی، ئایدیۆلۆژی و زانستیهكانی سهرمایهداری بهرهو پێشهوه بردووه. ههربۆیه چینێكه كه دژایهتیکردنی كۆمهڵگای لهلا زۆر بههێزه. له دوو رێگاوه دژایهتی كۆمهڵگا دهكات، واته بهشێوازی ژینۆسایدو قڕكردنی كۆمهڵگا بهڕێوهی دهبات. لهناوبردنی گهلێك یان جڤاتێك بههۆی رهچهڵهك، نهژادو ئایینهكهیهوه، تهنیا لهمیانهی كارهكتهری چینی بۆرژوازییهوه ئهنجامدراوه.
لهوهش مهترسیدارتر قڕكردنی كۆمهڵگایه. لهدوو رێگاوه قڕكردنی كۆمهڵگا بهڕێوه دهبات: رێگای یهكهم، لهرێگای ئایدیۆلۆژیای دهوڵهت-نهتهوهو دامهزاراوهكانی دهسهڵاتهوه وهك ملیتاریزم و شهڕ خۆی بهسهر كۆمهڵگادا دهسهپێنێت و بۆ ناو سهرجهم مهمیلهكانی تهشهنه دهكات و بڵاودهبێتهوه. ئهمهش شهڕێكی سهرتاسهری راگهیێنراوی هاوبەشی دهسهڵات و دهوڵهتی یهكگرتووه دژی كۆمهڵگا . لهرێگای ئهزموونهكانیهوه بۆژروازی باش دهزانێت كه بهشێوهیهكی دیكه ناتوانێت كۆمهڵگا بهڕێوهببات. دووهمیان، مهیلی ئافراندنی كۆمهڵگایهكی وههمی و خهیاڵییه لهجێگای كۆمهڵگای واقیعییهوه كه لهمیانهی تهقینهوهی شۆڕشی "میدیا و گهیاندن" لهنیوهی دووهمی سهدهی بیستهم دهستی پێكرد. راستتر بڵێین شهڕی بۆردوومانی میدیایی گهیاندنه. له رێگای ئهم شێوهیهی دووهمی شهڕهوه بهشێوهیهكی سهركهوتووانه ئهم پهنجا ساڵهی دوایی کۆمەڵگاکان بهڕێوهبراون. كاتێك كۆمهڵگای خهیاڵی، ئیفتیرازی (شاشهیی) و چۆنیهكسازی (سیمیلاسیۆن) جێگای سروشتی كۆمهڵایهتی گرتهوه، یان بهم جۆره مهزهندهكرا، ئهوا رۆڵی قڕكردنی كۆمهڵگا دهبینێت.
لایهنگری ئهوهم كه بهشێوهیهكی جیاوازتر پۆلێنهكانی كۆیله، جووتیارو كاركهر تاوتوێ بكهین كه لهمێژووی شارستانیهت وهك چینی چهوساوهو سهركوتكراو پێشكهش دهكرێن. رۆڵی سۆبژهیی و دی
گذار دموکراتیک
كێشهی چین و بیرۆكراسی كۆمهڵگا ئهوانهی وهك دوو مهرجی ههبوونی كۆمهڵگا سهیری چین و بیرۆكراسی دهكهن، لهوانهیه سهبارهت به كێشهبوونی ئهم بابهته سهریان سوڕ بمێنێت کێشە کۆمەڵایەتییەکان: (لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا…
موكراسیخوازیی ئهم چینانه زۆر سنوورداره: چونكه بهههموو شتێكیانهوه لهناو پێكهاتهو بونیادی زیهنی سهردارهكانیاندان. لهدۆخی پاشكۆ یان بهشێكی بێكهڵكدان. لهمێژوودا هیچ چینێكی سۆبژه نهبینراوه كه سهردارهكهی خۆی رووخاندبێت. ئهم رهوشه راستیهكی گرنگ پیشاندهدات. تهنانهت ئهگهر زوڵم لێكراو و چهوساوهش بێت، ئهم چینانه وهك لقێكی جهستهی گشتی كۆمهڵگان. چونكه لق چهنده بههژێت و تهنانهت لێشبێتهوه كاریگهری لهسهر قهد نابێت یاخود ئهم كاریگهرییه سنووردار دهبێت. لهبهرئهم هۆكاره ناوبردنی كۆمهڵگا به شێوهی كۆمهڵگای كۆیله - كۆیلهدار، جووتیار، ئهرستۆكراسی، كاركهر - بۆرژوازی بۆ دروستكردنی زاراوهناسییهكی چهوت كراوهیه. لهمبارهیهوه زانستی كۆمهڵایهتی ناچاره پێناسهو ناولێنانێكی نوێ بدۆزێتهوه. ههروهكو چۆن دار به لقهكانییهوه پێناسه ناكرێت، ئهوا كۆمهڵگاش بهناوی ئهو چینانهوه ناونابهین كه له ناخیهوه دهرچوون. لهمهش جیاواز و گرنگتر، ههروهكو زۆرجار نموونەکەی لهمێژووی ئهنارشیزم و سۆسیالیزمی بونیادنراویشدا بینراوه بهسۆبژهكردنی چینهكانی كۆیله، جووتیار، كاركهرو وردهبۆرژوازی، پیاههڵدانیان و باركردنیان به رۆڵی شۆڕشگێڕی گرنگ، ئهنجامێكی سوود بهخشی لێناكهوێتهوه، لهو بڕوایهدام كه هۆكارهكهشی بۆ ئهوه دهگهڕێتهوه كه بهههڵه بههای سۆبژهو رۆڵی شۆڕشگێڕی لهم چینانه باركراوه. ههڵوێستی راستیش ركابهرایهتیكردنی ههمووجۆره جیابوونهوهیهكی چینایهتییه. لهوانهیه چینی كۆیله، جووتیارو كاركهریش لهسهرهتادا كاتێك لهدۆخی كۆمهڵگایهكی نیوهچڵدا بوون (زیاتر نیمچە-لادێیی و پیشهكاری دهست) رۆڵی شۆڕشگێڕی و سۆبژێتی ئهرێنییان بینیبێت: ئهم رۆڵهی بینیوه. بهڵام ئهویش بهو ڕادهیهی هەمیشەیی (دائیمی) و گهوره بێت تێكدهچێت، لهگهڵ چینهكانی سهروو سازش دهكات و رۆڵی خۆی له دهستدهدات.
لهوهش گرنگتر، تێڕوانینێكی ئازادیخواز، یهكسانیخوازو دیموكراسیخواز جگه لهواتای ئهو جیاوازیهی لهبارهی ههردوو جیاوازی چینایهتیهوه باسمكرد، به ئهرێنی تهماشای به سۆبژهكرنیان، باركردنیان به بههای سیاسی و مۆڕاڵی ناكات. بهڵكو ناچاره لهههردوو لایهنهوه جیابوونهوهی چینایهتی پێچهوانهی سروشتی كۆمهڵگاو تەنانەت بە دژە-كۆمهڵگای ببینێت و لهبهرامبهریدا تێبكۆشێت. چونكه پێكهاتنی ئهم چینانەی ئاماژەمان پێکردن، ههڵسهنگاندنیان وهك بههای كۆمهڵایهتی واقیعی و رهوا، ناكات بهپێویستیهك. ههروهكو چۆن تهنه نهخۆشهكانی جهستهیهك به بهشێكی سروشتی جهسته دانانێین، دهتوانین راڤهیهكی هاوشێوه سهبارهت بهم دیارده كۆمهڵایهتیانهی بهرامبهریشمان بكهین. چونكه تهواوی چینه چهوساوهو سهركوتكراوهكان لهمیانهی توندوتیژی دهوڵهت-دهسهڵات و ئایدیۆلۆژیا ههژموونگهراكان ئافرێنراون. ئهو كۆیلایهتی، جووتیاری و كرێكاریهی لهسایهی ئهم ههلومهرجانەدا ئاواكراون، تهنیا دهتوانین مهحكوم و ریسوایان بكهین. ئهگهر بڵێین "بژی كۆیله، بژی جووتیارو كرێكاری شكۆمهند"، بهشێوهیهكی بابهتی واتای پیاههڵدان و رهواكردنی هێزهكانی دهسهڵاتی ههژموونگهرایی دهبهخشێت. راڤهی چینایهتی بهم جۆره هۆكاری سهرهكی سهرنهكهوتنی چهندین رهوت و قوتابخانهیه، ماركس و شوێنكهوتووهكانیشی لهناودا. لهوانهیه ئهوهی چینهكانی سهروو تا رادهیهك واتایان ههبێت، بهڵام ئهو چینانهی لهناو ئارهق و خوێندا دەخرێنە ناو کارەوە، لهبهرئهوهی له رێگای توندوتیژی و رازیكردنی ئایدیۆلۆژییهوه ئاواكراون، راستترین ههڵوێست ئهوهیه بهردهوام مهحكوم بكرێن، پیایاندا ههڵنهدرێت و تێكۆشان لهپێناو بهلاوهنانیان بكرێت. ههروهكو چۆن لهمێژووی تێكۆشانی كۆمهڵایهتیدا نموونهی زۆری لهم چهشنه بینراوه، ئەو جۆرو شێوەیەی سهرباری ئهوهی سۆبژه نین و ناتوانن رۆڵی شۆڕشگێڕی ببینن، بەڵام رۆڵی سۆبژێتی و شۆڕشگێڕێتیان لێ باركراوه لهتێكشكان رزگاریان نهبووه. هۆكاری شكستیان، بۆ ئهوه دهگهڕێتهوه كه بهراستی لهكێشهكه تێنهگهیشتوون و رۆڵی چهوتیان بهچینهكان بهخشیوه. تێكۆشانه كۆمهڵایهتیهكانی قۆناخی نوێی سهدهی بیستویهكهم بهو رادهیهی لهم ههڵه ریشهییه بگهڕێنهوه سهركهوتوو دهبن.
راسته كه دهڵێن بۆرژوازی كێشهی چینایهتی قورستر كردووه. بهدهسهڵاتدار (باڵادهست) كردنی (به دهسهڵاتداركردن، شهڕكردنه لهگهڵ كۆمهڵگا) بهرژهوهندیهكانی چین بهسهر كۆمهڵگاوهو تا دهگاته وردترین مهمیلهكانیهوهو بهفهرمیكردنی له رێگای دهوڵهتهوه، دهیسهلمێنێت كه له پێگهیشتووترین قۆناخی خۆیدا دهژیت. زۆرجار دهبینرێت كه لهژێر
لهوهش گرنگتر، تێڕوانینێكی ئازادیخواز، یهكسانیخوازو دیموكراسیخواز جگه لهواتای ئهو جیاوازیهی لهبارهی ههردوو جیاوازی چینایهتیهوه باسمكرد، به ئهرێنی تهماشای به سۆبژهكرنیان، باركردنیان به بههای سیاسی و مۆڕاڵی ناكات. بهڵكو ناچاره لهههردوو لایهنهوه جیابوونهوهی چینایهتی پێچهوانهی سروشتی كۆمهڵگاو تەنانەت بە دژە-كۆمهڵگای ببینێت و لهبهرامبهریدا تێبكۆشێت. چونكه پێكهاتنی ئهم چینانەی ئاماژەمان پێکردن، ههڵسهنگاندنیان وهك بههای كۆمهڵایهتی واقیعی و رهوا، ناكات بهپێویستیهك. ههروهكو چۆن تهنه نهخۆشهكانی جهستهیهك به بهشێكی سروشتی جهسته دانانێین، دهتوانین راڤهیهكی هاوشێوه سهبارهت بهم دیارده كۆمهڵایهتیانهی بهرامبهریشمان بكهین. چونكه تهواوی چینه چهوساوهو سهركوتكراوهكان لهمیانهی توندوتیژی دهوڵهت-دهسهڵات و ئایدیۆلۆژیا ههژموونگهراكان ئافرێنراون. ئهو كۆیلایهتی، جووتیاری و كرێكاریهی لهسایهی ئهم ههلومهرجانەدا ئاواكراون، تهنیا دهتوانین مهحكوم و ریسوایان بكهین. ئهگهر بڵێین "بژی كۆیله، بژی جووتیارو كرێكاری شكۆمهند"، بهشێوهیهكی بابهتی واتای پیاههڵدان و رهواكردنی هێزهكانی دهسهڵاتی ههژموونگهرایی دهبهخشێت. راڤهی چینایهتی بهم جۆره هۆكاری سهرهكی سهرنهكهوتنی چهندین رهوت و قوتابخانهیه، ماركس و شوێنكهوتووهكانیشی لهناودا. لهوانهیه ئهوهی چینهكانی سهروو تا رادهیهك واتایان ههبێت، بهڵام ئهو چینانهی لهناو ئارهق و خوێندا دەخرێنە ناو کارەوە، لهبهرئهوهی له رێگای توندوتیژی و رازیكردنی ئایدیۆلۆژییهوه ئاواكراون، راستترین ههڵوێست ئهوهیه بهردهوام مهحكوم بكرێن، پیایاندا ههڵنهدرێت و تێكۆشان لهپێناو بهلاوهنانیان بكرێت. ههروهكو چۆن لهمێژووی تێكۆشانی كۆمهڵایهتیدا نموونهی زۆری لهم چهشنه بینراوه، ئەو جۆرو شێوەیەی سهرباری ئهوهی سۆبژه نین و ناتوانن رۆڵی شۆڕشگێڕی ببینن، بەڵام رۆڵی سۆبژێتی و شۆڕشگێڕێتیان لێ باركراوه لهتێكشكان رزگاریان نهبووه. هۆكاری شكستیان، بۆ ئهوه دهگهڕێتهوه كه بهراستی لهكێشهكه تێنهگهیشتوون و رۆڵی چهوتیان بهچینهكان بهخشیوه. تێكۆشانه كۆمهڵایهتیهكانی قۆناخی نوێی سهدهی بیستویهكهم بهو رادهیهی لهم ههڵه ریشهییه بگهڕێنهوه سهركهوتوو دهبن.
راسته كه دهڵێن بۆرژوازی كێشهی چینایهتی قورستر كردووه. بهدهسهڵاتدار (باڵادهست) كردنی (به دهسهڵاتداركردن، شهڕكردنه لهگهڵ كۆمهڵگا) بهرژهوهندیهكانی چین بهسهر كۆمهڵگاوهو تا دهگاته وردترین مهمیلهكانیهوهو بهفهرمیكردنی له رێگای دهوڵهتهوه، دهیسهلمێنێت كه له پێگهیشتووترین قۆناخی خۆیدا دهژیت. زۆرجار دهبینرێت كه لهژێر
ناوی "هاوبهشێتی سهرمایه" لهسهروویانهوه كرێكاری سازشکار، چهندین توێژی دیكهی كۆمهڵگا بۆخۆیان دهكهن به ئامراز. تهنانهت دهکرێ بگووترێت كۆمهڵگای قووتداوه. بهڵام ئهم حهقیقهته بهزیادیشهوه راسته كه بهكێشهترین چینه، تهنانهت چینێكه ههره زێده كۆمهڵگای خستۆته دۆخی پڕ بهكێشهوه.
چهنده راست بێت كه بهدرێژایی مێژوو بیرۆكراسی ئامرازی دامهزراوهی كردهیی چینه باڵادهستهكان بووه، بهڵام بهدڵنیاییهوه دهشێ بگووترێت لهمیانهی شێوهگرتنی ئهم دووسهد ساڵهی دوایی دهوڵهت-نهتهوه تا رۆژی ئهمڕۆمان ئاست و رهههندی جیاوازتری بهدهستهێناوه، وهك بڵێی رۆڵی چینێكی سهربهخۆ دهبینێت، قورسایی خۆی لهناو دهوڵهت و دهسهڵاتدا زیادكردووه، تهنانهت خۆی بهخودی دهوڵهت دادهنێت. ئهمهش راستیهكی دژوارو حاشاههڵنهگره كه بووه بههێزێك كۆمهڵگا دهخاته ناو قهفهسی ئاسنینهوه، دهستی خۆی بۆ ناو تهواوی بوارو گۆڕهپانهكانی كۆمهڵگا (پهروهرده، تهندروستی، دادوهری، گهیاندن، ئهخلاق، سیاسهت، ژینگه، زانست، ئایین، هونهر، ئابووری) درێژكردووهو ئهم رۆڵهی خۆی پتهوكردووه. له كۆمهڵگای رۆژگاری ئهمڕۆماندا (مۆدێرنیتهی سهرمایهداری) تهنیا بیرۆكراسی دهوڵهت گهورهنهكراوه: بهڵكو لهسهر رێگای ئهوو لهژێرناوی "خێزان لهدۆخی كۆمپانیا دهركهوتووه، با ببین به كۆمپانیایهك كه بهشێوهیهكی پرۆفشیۆناڵ بهڕێوه دهبرێت" جیهانی پاوان بهشێوهی ههرهسی بهفر بیرۆكراسی خۆی گهوره دهكات. گهورهبوونی زێدهڕۆییانهی بیرۆكراسی گرێدراوی ئهم راستینه نوێیهی كۆمپانیاكانه. دهتوانرێت ئهمهش به جۆرێك له جۆرهكانی "دهوڵهتبوون"ی كۆمپانیاكان ناو ببرێت. لهههلومهرجێكدا كه ئیتر دهوڵهت-نهتهوه كورت دێنێت و ئاواكردنی دهوڵهتی نوێ لهرۆژهڤدایه، بهدهوڵهتبوونی كۆمپانیا خۆجێیی و جیهانگیریهكان وهك مهیلێكی زاڵ بهرهوپێشهوه دهچن.
كێشهكانی كۆمهڵگا كه سهرچاوهی خۆیان لهم دوو مهنگهنه وهردهگرن ههنووكهیین. وهك بڵێی "ئێستای" ههموو مێژووه. بهڵكو دهتوانین لهوهش زیاتر بڕۆین و بڵێین: ئهم دووانهیه وهك ههشتپێ سروشتی كۆمهڵگا (كۆمهڵگای نهریتی)ی خستۆته نێو لهپهكانیهوه، خنكاندوویهتی و تواندویهتیهوه. ئهو ئهنجامهی لێرهوه ههڵدههێنجرێت: قۆناخێكی قهیراناوی و كائۆس له ئارادایه، دیموكراسیخوازی، یهكسانی و ئازادی كۆمهڵگاش تهنیا لهمیانهی سیستهمێكی خاوهن بونیادی شارستانێتی (ژیار)ی دیموكراتی مسۆگهر دهبێت، ئهمهش پێویستی بهتێكۆشانێك ههیه كه لهرێگای زانستێكی راستهوه ئاواكرابێت.
بەردەوامە...
www.kjar.online
🆔 @GozarDemocratic
چهنده راست بێت كه بهدرێژایی مێژوو بیرۆكراسی ئامرازی دامهزراوهی كردهیی چینه باڵادهستهكان بووه، بهڵام بهدڵنیاییهوه دهشێ بگووترێت لهمیانهی شێوهگرتنی ئهم دووسهد ساڵهی دوایی دهوڵهت-نهتهوه تا رۆژی ئهمڕۆمان ئاست و رهههندی جیاوازتری بهدهستهێناوه، وهك بڵێی رۆڵی چینێكی سهربهخۆ دهبینێت، قورسایی خۆی لهناو دهوڵهت و دهسهڵاتدا زیادكردووه، تهنانهت خۆی بهخودی دهوڵهت دادهنێت. ئهمهش راستیهكی دژوارو حاشاههڵنهگره كه بووه بههێزێك كۆمهڵگا دهخاته ناو قهفهسی ئاسنینهوه، دهستی خۆی بۆ ناو تهواوی بوارو گۆڕهپانهكانی كۆمهڵگا (پهروهرده، تهندروستی، دادوهری، گهیاندن، ئهخلاق، سیاسهت، ژینگه، زانست، ئایین، هونهر، ئابووری) درێژكردووهو ئهم رۆڵهی خۆی پتهوكردووه. له كۆمهڵگای رۆژگاری ئهمڕۆماندا (مۆدێرنیتهی سهرمایهداری) تهنیا بیرۆكراسی دهوڵهت گهورهنهكراوه: بهڵكو لهسهر رێگای ئهوو لهژێرناوی "خێزان لهدۆخی كۆمپانیا دهركهوتووه، با ببین به كۆمپانیایهك كه بهشێوهیهكی پرۆفشیۆناڵ بهڕێوه دهبرێت" جیهانی پاوان بهشێوهی ههرهسی بهفر بیرۆكراسی خۆی گهوره دهكات. گهورهبوونی زێدهڕۆییانهی بیرۆكراسی گرێدراوی ئهم راستینه نوێیهی كۆمپانیاكانه. دهتوانرێت ئهمهش به جۆرێك له جۆرهكانی "دهوڵهتبوون"ی كۆمپانیاكان ناو ببرێت. لهههلومهرجێكدا كه ئیتر دهوڵهت-نهتهوه كورت دێنێت و ئاواكردنی دهوڵهتی نوێ لهرۆژهڤدایه، بهدهوڵهتبوونی كۆمپانیا خۆجێیی و جیهانگیریهكان وهك مهیلێكی زاڵ بهرهوپێشهوه دهچن.
كێشهكانی كۆمهڵگا كه سهرچاوهی خۆیان لهم دوو مهنگهنه وهردهگرن ههنووكهیین. وهك بڵێی "ئێستای" ههموو مێژووه. بهڵكو دهتوانین لهوهش زیاتر بڕۆین و بڵێین: ئهم دووانهیه وهك ههشتپێ سروشتی كۆمهڵگا (كۆمهڵگای نهریتی)ی خستۆته نێو لهپهكانیهوه، خنكاندوویهتی و تواندویهتیهوه. ئهو ئهنجامهی لێرهوه ههڵدههێنجرێت: قۆناخێكی قهیراناوی و كائۆس له ئارادایه، دیموكراسیخوازی، یهكسانی و ئازادی كۆمهڵگاش تهنیا لهمیانهی سیستهمێكی خاوهن بونیادی شارستانێتی (ژیار)ی دیموكراتی مسۆگهر دهبێت، ئهمهش پێویستی بهتێكۆشانێك ههیه كه لهرێگای زانستێكی راستهوه ئاواكرابێت.
بەردەوامە...
www.kjar.online
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from kjar جامعه زنان آزاد شرق کوردستان
🔲 توییت رفیق امیر کریمی، ھەڤاڵ #مزدک در رابطه با وضعیت شیوع ویروس #کرونا در اداره خودگردان شمال شرق سوریه-روژآوا.
☑️ #جامعەی_زنان_آزاد_شرق_کوردستان
⬇️⬇️⬇️
🆔@kjar_2014
☑️ #جامعەی_زنان_آزاد_شرق_کوردستان
⬇️⬇️⬇️
🆔@kjar_2014
سیستم خودمدیریت دموکراتیک مسیر گذر از بحران و معضلات است
✍ #سیامند_معینی – ریاست مشترک #پژاک
قدرتهای جهانی از اوایل دهەی ٩٠ به شکلی نوین خاورمیانە را طرح ریزی کردند. بخشی از نیروهای منطقەای در این معادلات نقش گرفتند و با پروژەی اسلام سیاسی وارد میدان سیاسی شدند .
🆔 @GozarDemocratic
✍ #سیامند_معینی – ریاست مشترک #پژاک
قدرتهای جهانی از اوایل دهەی ٩٠ به شکلی نوین خاورمیانە را طرح ریزی کردند. بخشی از نیروهای منطقەای در این معادلات نقش گرفتند و با پروژەی اسلام سیاسی وارد میدان سیاسی شدند .
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
سیستم خودمدیریت دموکراتیک مسیر گذر از بحران و معضلات است ✍ #سیامند_معینی – ریاست مشترک #پژاک قدرتهای جهانی از اوایل دهەی ٩٠ به شکلی نوین خاورمیانە را طرح ریزی کردند. بخشی از نیروهای منطقەای در این معادلات نقش گرفتند و با پروژەی اسلام سیاسی وارد میدان سیاسی…
سیستم خودمدیریت دموکراتیک مسیر گذر از بحران و معضلات است
#سیامند_معینی – ریاست مشترک #پژاک
قدرتهای جهانی از اوایل دهەی ٩٠ به شکلی نوین خاورمیانە را طرح ریزی کردند. بخشی از نیروهای منطقەای در این معادلات نقش گرفتند و با پروژەی اسلام سیاسی وارد میدان سیاسی شدند .
قدرتهای جهانی سعی در نقشآفرینی در تحولات خاورمیانه دارند تا بتوانند سهم بیشتری از منابع طبیعی را کسب نمایند و همزمان در سیاست ژئوپولیتیک منطقە دارای قدرت تاثیرگذار باشند. کاملا آشکار است که هر قدرت بزرگ جهانی که قصد ایفای نقش در معادلات بینالمللی را داشتە باشد در رویدادهای جاری بەشکلی فعال نقشآفرینی میکند؛ روسها پس از یک دورە از ناکام ماندن رئال سوسیالیسم دوران شوروی و دورهی انفعال از ١٩٩٠ تا ٢٠١٢ و مشاهدهی حضور فعال آمریکاییها در بحرانهای عراق، بالکان، افغانستان و لیبی بهخود آمده و با رویکرد تهاجمی جبران مافات؛ اقدام به ایفای نقش کنشگر تعیین کننده در خاورمیانه از طریق حضور در سوریه نمودند، چرا که به این جمعبندی رسیدند که پیشروی آمریکاییها در منطقە، روسها را در موقعیتی ضعیف قرار دادە و بدین جهت رویکرد تهاجمی به شرق با هدف احیای روسیهی قدرتمند را تمام عیار دنبال میکنند.
در سطح کلان و استراتژیک فقط زمین بازی سوریه یا خاورمیانه مورد مناقشه نیست بلکه نظام ژئوپلیتیکی منطقهای و جهانی، صفحهی شطرنج بازی قدرتها است. بازیگران برای تهدید، اقناع و اثرگذاری بر دیگری یا شرایط حاکم به قدرتی فراتر از حضور محدود نیاز دارند، لذا جنگهای سنتی بە شکلی جدید جای خود را بە جنگهای نیابتی دادە است. سیمای گلوبالیزم و سیاست نئولیبرالیسم در خاورمیانە بە صورتی فاجعەبار با کشتار و آوارگی مردم همراە بودە است.
پرسش اینجاست کە آیا در ادامە تحولات و جنگهای منطقەای، خاورمیانە با رنسانسی روبرو خواهد شد؟ چە نوع رنسانسی در این مقطع تاریخی برای دموکراسی و آزادی لازم است؟ سعی خواهم کرد این پرسشها را در میان جملات زیرین از منظر سیاست پژاک پاسخ دهم.
خاورمیانە در حال تغییر است و با نقشەای نوین کە از سوی تعدادی از قدرتهای جهانی و منطقەای در اوایل دهە ٩٠ رسم گردیدە و سعی در بە اجرا درآوردن آن نمودەاند، بایستی بستر مناسب برای اجرای سیاست جنگستیزی در منطقە را مهیا نمودە و در کشاکش جریانات مولفەهای موثر در این روند را با متدهای مختلف بیتاثیر نمودە یا از میدان خارج نمایند.
شیپور جنگ جهانی سوم در سوریە نواختە شد و کلیەی نیروهای مداخلەگر، سازماندهی گردید و از اسلام سیاسی و بنیادگرا گرفتە تا نیروهای کشورهای منطقەای وارد فاز نوین شدند.
منطقە در حال دگردیسی قرار دارد و فاکتورهای فعال در منطقە با اشکال مختلف میدانها را پر میکنند. نقش شرایط و ویژگیهای وضعیت بینالمللی جدید را نمیتوان نادیده گرفت. صحنهی بینالمللی بهویژه نظام منطقەای یک محیط ساده همچون گذشته را پذیرا نیست، بلکه وضعیتی پیچیده و چند بعدی با بازیگران متعدد و موثر بر هم تلقی و تحلیل میشود. هیچ قدرت غالبی بە شکل نظام گذشتە در این برهە وجود نخواهد داشت و همزمان نمیتوان هیچ ریزقدرتی را نادیده گرفت. این همان شرایط و تحولات غیرقابل پیشبینی را فراهم میکند که ورود در هر بازی غیرقابل پیشبینی میتواند شرایط ناخواستەای به دنبال داشته باشد که از محاسبهی دولتمردان خارج خواهد بود. در محیط جدید بینالمللی، عملگرایی نه تنها محصول واقعیت محض بلکه حاصل برآیندهای دیگر چون فراواقعیتها، برداشتها و تفاسیر از وضعیت است.
توطئە علیە رهبر آپو و دستگیری و تسلیم کردن ایشان بە ترکیە بر اساس طرح و برنامەریزی قدرتهای جهانی و منطقەای صورت گرفتە و تبعات خویش را در منطقە برجای گذاشت. رهبر آپو با طرح کنفدرالیسم دموکراتیک نقش کلیدی حل بحران منطقە را در خودمدیریتی دموکراتیک فرمولە کردە و با بینش دموکراتیک حل بحرانهای صد سال اخیر را پیشنهاد دادە است. پارادایم کنفدرالیسم دموکراتیک با بینش صد سالەی دولت- ملت کە از طرف استعمارگران بنیاد نهادە شد در تضاد ایدئولوژیک بودە و نظام جهانی و طرح خاورمیانەی جدید در دهەی ٩٠ با بینش دموکراتیک برای حل بحرانهای ناشی از سیاست سرمایهداری همگرا نبود، لذا بر اساس بسترسازی برای بازترسیم نقشهی خاورمیانە، رهبر آپو بە مانعی برای رسیدن بە این سیاست تلقی گردید و در ١٥ فوریە ١٩٩٩ ایشان را بە حاکمان ترکیە تسلیم نمودند.
نقش ترکیە بەمانند پروژەی اسلام منعطف سیاسی در بسترسازی دیزاین نوین، مسیر اصلی خود را تغییر دادە و بە افکار امپراتوری نئوعثمانی و میثاق ملی روی آورد، کە این بینش با مقاومتهایی روبرو گردید. در اوایل با پلان دیزاین نوین، کوردها کە فاکتوری اصلی در موازنات منطقەای بودەاند، بە حساب نیامدە و ارادەی خلق کورد برای آزاد زیستن و همزیستی دموکراتیک و برابری خلقها بە مانعی بر سر راه پروژەهای استعماری و
#سیامند_معینی – ریاست مشترک #پژاک
قدرتهای جهانی از اوایل دهەی ٩٠ به شکلی نوین خاورمیانە را طرح ریزی کردند. بخشی از نیروهای منطقەای در این معادلات نقش گرفتند و با پروژەی اسلام سیاسی وارد میدان سیاسی شدند .
قدرتهای جهانی سعی در نقشآفرینی در تحولات خاورمیانه دارند تا بتوانند سهم بیشتری از منابع طبیعی را کسب نمایند و همزمان در سیاست ژئوپولیتیک منطقە دارای قدرت تاثیرگذار باشند. کاملا آشکار است که هر قدرت بزرگ جهانی که قصد ایفای نقش در معادلات بینالمللی را داشتە باشد در رویدادهای جاری بەشکلی فعال نقشآفرینی میکند؛ روسها پس از یک دورە از ناکام ماندن رئال سوسیالیسم دوران شوروی و دورهی انفعال از ١٩٩٠ تا ٢٠١٢ و مشاهدهی حضور فعال آمریکاییها در بحرانهای عراق، بالکان، افغانستان و لیبی بهخود آمده و با رویکرد تهاجمی جبران مافات؛ اقدام به ایفای نقش کنشگر تعیین کننده در خاورمیانه از طریق حضور در سوریه نمودند، چرا که به این جمعبندی رسیدند که پیشروی آمریکاییها در منطقە، روسها را در موقعیتی ضعیف قرار دادە و بدین جهت رویکرد تهاجمی به شرق با هدف احیای روسیهی قدرتمند را تمام عیار دنبال میکنند.
در سطح کلان و استراتژیک فقط زمین بازی سوریه یا خاورمیانه مورد مناقشه نیست بلکه نظام ژئوپلیتیکی منطقهای و جهانی، صفحهی شطرنج بازی قدرتها است. بازیگران برای تهدید، اقناع و اثرگذاری بر دیگری یا شرایط حاکم به قدرتی فراتر از حضور محدود نیاز دارند، لذا جنگهای سنتی بە شکلی جدید جای خود را بە جنگهای نیابتی دادە است. سیمای گلوبالیزم و سیاست نئولیبرالیسم در خاورمیانە بە صورتی فاجعەبار با کشتار و آوارگی مردم همراە بودە است.
پرسش اینجاست کە آیا در ادامە تحولات و جنگهای منطقەای، خاورمیانە با رنسانسی روبرو خواهد شد؟ چە نوع رنسانسی در این مقطع تاریخی برای دموکراسی و آزادی لازم است؟ سعی خواهم کرد این پرسشها را در میان جملات زیرین از منظر سیاست پژاک پاسخ دهم.
خاورمیانە در حال تغییر است و با نقشەای نوین کە از سوی تعدادی از قدرتهای جهانی و منطقەای در اوایل دهە ٩٠ رسم گردیدە و سعی در بە اجرا درآوردن آن نمودەاند، بایستی بستر مناسب برای اجرای سیاست جنگستیزی در منطقە را مهیا نمودە و در کشاکش جریانات مولفەهای موثر در این روند را با متدهای مختلف بیتاثیر نمودە یا از میدان خارج نمایند.
شیپور جنگ جهانی سوم در سوریە نواختە شد و کلیەی نیروهای مداخلەگر، سازماندهی گردید و از اسلام سیاسی و بنیادگرا گرفتە تا نیروهای کشورهای منطقەای وارد فاز نوین شدند.
منطقە در حال دگردیسی قرار دارد و فاکتورهای فعال در منطقە با اشکال مختلف میدانها را پر میکنند. نقش شرایط و ویژگیهای وضعیت بینالمللی جدید را نمیتوان نادیده گرفت. صحنهی بینالمللی بهویژه نظام منطقەای یک محیط ساده همچون گذشته را پذیرا نیست، بلکه وضعیتی پیچیده و چند بعدی با بازیگران متعدد و موثر بر هم تلقی و تحلیل میشود. هیچ قدرت غالبی بە شکل نظام گذشتە در این برهە وجود نخواهد داشت و همزمان نمیتوان هیچ ریزقدرتی را نادیده گرفت. این همان شرایط و تحولات غیرقابل پیشبینی را فراهم میکند که ورود در هر بازی غیرقابل پیشبینی میتواند شرایط ناخواستەای به دنبال داشته باشد که از محاسبهی دولتمردان خارج خواهد بود. در محیط جدید بینالمللی، عملگرایی نه تنها محصول واقعیت محض بلکه حاصل برآیندهای دیگر چون فراواقعیتها، برداشتها و تفاسیر از وضعیت است.
توطئە علیە رهبر آپو و دستگیری و تسلیم کردن ایشان بە ترکیە بر اساس طرح و برنامەریزی قدرتهای جهانی و منطقەای صورت گرفتە و تبعات خویش را در منطقە برجای گذاشت. رهبر آپو با طرح کنفدرالیسم دموکراتیک نقش کلیدی حل بحران منطقە را در خودمدیریتی دموکراتیک فرمولە کردە و با بینش دموکراتیک حل بحرانهای صد سال اخیر را پیشنهاد دادە است. پارادایم کنفدرالیسم دموکراتیک با بینش صد سالەی دولت- ملت کە از طرف استعمارگران بنیاد نهادە شد در تضاد ایدئولوژیک بودە و نظام جهانی و طرح خاورمیانەی جدید در دهەی ٩٠ با بینش دموکراتیک برای حل بحرانهای ناشی از سیاست سرمایهداری همگرا نبود، لذا بر اساس بسترسازی برای بازترسیم نقشهی خاورمیانە، رهبر آپو بە مانعی برای رسیدن بە این سیاست تلقی گردید و در ١٥ فوریە ١٩٩٩ ایشان را بە حاکمان ترکیە تسلیم نمودند.
نقش ترکیە بەمانند پروژەی اسلام منعطف سیاسی در بسترسازی دیزاین نوین، مسیر اصلی خود را تغییر دادە و بە افکار امپراتوری نئوعثمانی و میثاق ملی روی آورد، کە این بینش با مقاومتهایی روبرو گردید. در اوایل با پلان دیزاین نوین، کوردها کە فاکتوری اصلی در موازنات منطقەای بودەاند، بە حساب نیامدە و ارادەی خلق کورد برای آزاد زیستن و همزیستی دموکراتیک و برابری خلقها بە مانعی بر سر راه پروژەهای استعماری و
دیکتاتوری دیدە شد، لذا توطئەی ١٥ فوریە بە اجرا درآمد و مبارزات خلق کورد با تحریم همە جانبەی رسانەهای جهانی روبرو گردید. سکوت جهانی در برابر جنایات دولتها و قتل عام خلق کورد در راستای منفعتطلبی قدرتها پیشی گرفت.
مقاومت قهرمانانەی کوبانی در مقابل نیروهای داعش و همدستان ترکیەای، فضای سیاسی را بە کلی تغییر داد و نیروهای آزادیخواە در روژآوا حقانیت مبارزەی خویش را بە جهانیان قبولاندند. ولی در مقابل، ترکیە رسما وارد خاک سوریە شد و با اشغال عفرین، ادلب و گریسپی سعی داشت ناتو را وارد پروندهی سوریە کند، این یک موضوع نسبی به حساب میآید چرا که هیچ متغیری برای ورود نظامی ناتو به سوریە وجود ندارد و به نظر میرسد سازمان پیمان آتلانتیک شمالی علاقەمند بە درگیر شدن با روسیە نیست. هم اکنون جنگ ادلب حالت بحرانی بە خود گرفتە، در این بین روسها معتقدند اگر در پرونده ادلب مغلوب شوند ترکیە برنده شدە و بنابراین جنگ را رسما به آمریکا باختهاند. به همین دلیل پیشبینی نمیشود کە روسها به صورت ملموس از سوریە عقبنشینی کنند. در این میان ترکیه جرات و توان درگیری مستقیم با روسیه را ندارد و نخواهد داشت. ترکیە وارد بازی خطرناکی شدە کە توان مهار کردن آن را از دست دادە است. بدین ترتیب در سوریە جنگ جهانی سوم رقم خوردە و بر اساس دادەهای مختلف مداخلەگران این پروندە با واقعیت سیاست در میدان سوریە دستوپنجە نرم میکنند.
در ابتدا ایران کە نقش اساسی در سرپا نگە داشتن بشار اسد داشت، بە تدریج مجبور بە خالی کردن میدان میشود، سیاست ایران در مداخلەی برون مرزی بەطور کلی دچار چالش شدە و بعد از کشتە شدن قاسم سلیمانی این مداخلات وارد فاز نوینی شدە که بە مرور ایران مجبور بە عقب نشینی از موضع سیاست خویش گشتە و مجبور بە ترک میدان خواهد شد.
بەطور کلی اوضاع خاورمیانە بە شدت بحران زدە شدە و با ذهنیت سیستمهای دولت و قدرتمدار رهیافت برونرفت از این بحرانها ممکن نخواهد بود. رهبر آپو با فورمولە کردن پارادایم آزادی و کنفدرالیسم دموکراتیک چارەیابی بخشی از مشکلات ساختاری خاورمیانە را طرحریزی نمودە و حل بحرانهای منطقەای بە شکلی دموکراتیک، تنها راه برونرفت از بحران کنونی خواهد بود. حاکمان ایران هم اکنون با بحرانهای مختلف سیاسی، اجتماعی و مدیریتی روبرو هستند و قدرت برونرفت از این بحرانها را بەطور کلی از دست دادەاند، شیوع ویروس کوید١٩ (کرونا) و زمینگیر کردن نهادهای مربوطه در ایران گویای این واقعیت است کە سردمداران ایران قدرت مهار هیچگونە بحرانی را ندارند.
هم اکنون حاکمیت ایران در سراشیبی سقوط قرار گرفتە و بهسوی پرتگاهی مهیب سرازیر است. برونرفت از بحرانهای ناشی از ایدئولوژی شوونیسم و اسلام سیاسی در مرحلەی کنونی، همگرایی و بسترسازی برای مرحلەی پساجمهوری اسلامی است تا با دیدی دموکراتیک و باز، مسئلەی آزادیهای اجتماعی و سیاسی بازنگری شود و همگرایی بینشهای مختلف در این مرحله میتواند گرەگشای بخشی از معضلات ناشی از بینشهای ملیگرایی و شونیسم باشد. ترتیبات اثرگذار بر موضوع آیندەی ایران راهبردی و ترتیبات میدانی است کە بە هر صورت در مرحلە میدانی در فاز اول اثرگذاری همە نیروهای فعال در ایران بە شکلی در ترتیبات میدانی برای ترتیبات راهبردی موثر واقع خواهد بود.
دموکراسی پروسەای سیاسی و اجتماعی است کە احتیاج بە زمین مساعد دارد کە بتواند رشدونمو کند و از هم اکنون حیاتی است کە بستر مناسب را برای رشد دموکراسی در ایران مهیا کرد و این پروسە هم احتیاج بە درک واقعیت و رئالیتەی سیاسی اجتماعی ایران دارد. در ایران بحث از جمهوری و نوعی فدرالیسم تعریف نشدە میشود کە در عرصهی عمل در اوضاع سیاسی ایران با چالشهای متعدد روبرو خواهد شد. در اصل دموکراسی با بنیان حکومتهای هیرارشیک و دولت- ملتها در تضاد است و هیچگاه با این فرم و ساختار دموکراسی در ایران فضای مساعدی نخواهد یافت کە بتواند رشد نماید، لذا درک اوضاع و احترام بە تفاوتمندیهای جامعە الزامی و حیاتی است. یک حکومت گذار بە شکل جمهوری دموکراتیک از سیستم دولت- ملت باید گذر کند و بر اساس دموکراسی و آزادی فرد و جامعە نهادهای خود را بنا نهد.
از این منظر پژاک با ارائەی سیستم خودمدیریت دموکراتیک در جامعەای کنفدرال با چالشهای موجود در بستر سیستمهای حاکمیت ایران سعی در حل معضلات و شکل پرچالش این نوع سیستمها دارد. به این جهت آیندەی پسا جمهوری اسلامی ایران بایست بر اساس جامعەای دموکراتیک و سکولار طرحریزی شود که در آن حقوق همەی آحاد و تودههای جامعە و شهروندان آزاد بر اساس این جامعە آزاد تعریف گردد.
منبع: آلترناتیو شمارەی ٨٢
www.pjak.eu
🆔 @GozarDemocratic
مقاومت قهرمانانەی کوبانی در مقابل نیروهای داعش و همدستان ترکیەای، فضای سیاسی را بە کلی تغییر داد و نیروهای آزادیخواە در روژآوا حقانیت مبارزەی خویش را بە جهانیان قبولاندند. ولی در مقابل، ترکیە رسما وارد خاک سوریە شد و با اشغال عفرین، ادلب و گریسپی سعی داشت ناتو را وارد پروندهی سوریە کند، این یک موضوع نسبی به حساب میآید چرا که هیچ متغیری برای ورود نظامی ناتو به سوریە وجود ندارد و به نظر میرسد سازمان پیمان آتلانتیک شمالی علاقەمند بە درگیر شدن با روسیە نیست. هم اکنون جنگ ادلب حالت بحرانی بە خود گرفتە، در این بین روسها معتقدند اگر در پرونده ادلب مغلوب شوند ترکیە برنده شدە و بنابراین جنگ را رسما به آمریکا باختهاند. به همین دلیل پیشبینی نمیشود کە روسها به صورت ملموس از سوریە عقبنشینی کنند. در این میان ترکیه جرات و توان درگیری مستقیم با روسیه را ندارد و نخواهد داشت. ترکیە وارد بازی خطرناکی شدە کە توان مهار کردن آن را از دست دادە است. بدین ترتیب در سوریە جنگ جهانی سوم رقم خوردە و بر اساس دادەهای مختلف مداخلەگران این پروندە با واقعیت سیاست در میدان سوریە دستوپنجە نرم میکنند.
در ابتدا ایران کە نقش اساسی در سرپا نگە داشتن بشار اسد داشت، بە تدریج مجبور بە خالی کردن میدان میشود، سیاست ایران در مداخلەی برون مرزی بەطور کلی دچار چالش شدە و بعد از کشتە شدن قاسم سلیمانی این مداخلات وارد فاز نوینی شدە که بە مرور ایران مجبور بە عقب نشینی از موضع سیاست خویش گشتە و مجبور بە ترک میدان خواهد شد.
بەطور کلی اوضاع خاورمیانە بە شدت بحران زدە شدە و با ذهنیت سیستمهای دولت و قدرتمدار رهیافت برونرفت از این بحرانها ممکن نخواهد بود. رهبر آپو با فورمولە کردن پارادایم آزادی و کنفدرالیسم دموکراتیک چارەیابی بخشی از مشکلات ساختاری خاورمیانە را طرحریزی نمودە و حل بحرانهای منطقەای بە شکلی دموکراتیک، تنها راه برونرفت از بحران کنونی خواهد بود. حاکمان ایران هم اکنون با بحرانهای مختلف سیاسی، اجتماعی و مدیریتی روبرو هستند و قدرت برونرفت از این بحرانها را بەطور کلی از دست دادەاند، شیوع ویروس کوید١٩ (کرونا) و زمینگیر کردن نهادهای مربوطه در ایران گویای این واقعیت است کە سردمداران ایران قدرت مهار هیچگونە بحرانی را ندارند.
هم اکنون حاکمیت ایران در سراشیبی سقوط قرار گرفتە و بهسوی پرتگاهی مهیب سرازیر است. برونرفت از بحرانهای ناشی از ایدئولوژی شوونیسم و اسلام سیاسی در مرحلەی کنونی، همگرایی و بسترسازی برای مرحلەی پساجمهوری اسلامی است تا با دیدی دموکراتیک و باز، مسئلەی آزادیهای اجتماعی و سیاسی بازنگری شود و همگرایی بینشهای مختلف در این مرحله میتواند گرەگشای بخشی از معضلات ناشی از بینشهای ملیگرایی و شونیسم باشد. ترتیبات اثرگذار بر موضوع آیندەی ایران راهبردی و ترتیبات میدانی است کە بە هر صورت در مرحلە میدانی در فاز اول اثرگذاری همە نیروهای فعال در ایران بە شکلی در ترتیبات میدانی برای ترتیبات راهبردی موثر واقع خواهد بود.
دموکراسی پروسەای سیاسی و اجتماعی است کە احتیاج بە زمین مساعد دارد کە بتواند رشدونمو کند و از هم اکنون حیاتی است کە بستر مناسب را برای رشد دموکراسی در ایران مهیا کرد و این پروسە هم احتیاج بە درک واقعیت و رئالیتەی سیاسی اجتماعی ایران دارد. در ایران بحث از جمهوری و نوعی فدرالیسم تعریف نشدە میشود کە در عرصهی عمل در اوضاع سیاسی ایران با چالشهای متعدد روبرو خواهد شد. در اصل دموکراسی با بنیان حکومتهای هیرارشیک و دولت- ملتها در تضاد است و هیچگاه با این فرم و ساختار دموکراسی در ایران فضای مساعدی نخواهد یافت کە بتواند رشد نماید، لذا درک اوضاع و احترام بە تفاوتمندیهای جامعە الزامی و حیاتی است. یک حکومت گذار بە شکل جمهوری دموکراتیک از سیستم دولت- ملت باید گذر کند و بر اساس دموکراسی و آزادی فرد و جامعە نهادهای خود را بنا نهد.
از این منظر پژاک با ارائەی سیستم خودمدیریت دموکراتیک در جامعەای کنفدرال با چالشهای موجود در بستر سیستمهای حاکمیت ایران سعی در حل معضلات و شکل پرچالش این نوع سیستمها دارد. به این جهت آیندەی پسا جمهوری اسلامی ایران بایست بر اساس جامعەای دموکراتیک و سکولار طرحریزی شود که در آن حقوق همەی آحاد و تودههای جامعە و شهروندان آزاد بر اساس این جامعە آزاد تعریف گردد.
منبع: آلترناتیو شمارەی ٨٢
www.pjak.eu
🆔 @GozarDemocratic
چەندە لە بەرابەر داگیرکاری، زۆرداری، کۆنەپەرستی، تاریک پەرستی و... بە زەبر و هێرشبەربین، ئەوەندەش لەبەرامبەر سروشت و مرۆڤایەتی نەرمونیانین، پێشەنگەکانمان نەک بە قسە، بە کردەوە سەلماندیان و فێریان کردین کە پێویستە وابین، رۆحیەی هێرشبەری و ئامێزگیری هەردوو کەرەسەی پێویستی شۆڕش و ژیانن، گرنگ ئەوەیە بۆچی هێرش ببەی و چی لە ئامێز بگری!
✍ #ئەهوەن_چیاکۆ
https://t.me/joinchat/AAAAAEPfglh3P0aCVQR1HQ
✍ #ئەهوەن_چیاکۆ
https://t.me/joinchat/AAAAAEPfglh3P0aCVQR1HQ
Telegram
گذار دموکراتیک
تلاش برای ایجاد دموکراسی در ایران و چاره یابی مسئلە کورد
آدرس وبسایت ما:
www.kodar.info ✔️
www.kjar.online ✔️
www.pjak.eu ✔️
ارتباط با ادمین:
@gozar_democratic ✔️
🆔 @GozarDemocratic
آدرس وبسایت ما:
www.kodar.info ✔️
www.kjar.online ✔️
www.pjak.eu ✔️
ارتباط با ادمین:
@gozar_democratic ✔️
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from kjar جامعه زنان آزاد شرق کوردستان
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔲 جووڵاندنی هێز لە باشووری کوردستان دەستی پێکردوە. پارتی دیموکرات ژمارەیەکی زۆر لە چەکدارەکانی بەرەو کارۆخ جووڵاندوە.
☑️ #جامعەی_زنان_آزاد_شرق_کوردستان
⬇️⬇️⬇️
🆔@kjar_2014
☑️ #جامعەی_زنان_آزاد_شرق_کوردستان
⬇️⬇️⬇️
🆔@kjar_2014
لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ مێژوویەک لە خۆڕاگرییە
#جوانا_سنە ئەندامی کۆردیناسیۆنی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (#کەژار) بەشداری بەرنامەی دەنگی شیلان لە رادیۆ دەنگی وڵات بوو و سەبارەت بە ٤ی نیسان و هەروەها ڤایرۆسی کرۆنا هەڵسەنگاندنی کرد و لە کۆتاییدا بانگەوازی کەژار لە گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێرانی راگەیاند بۆ ئەوەی لەبەرامبەر سیاسەتەکانی رژێمی ئێران زیاتر خۆیان بپارێزن
🆔 @GozarDemocratic
#جوانا_سنە ئەندامی کۆردیناسیۆنی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (#کەژار) بەشداری بەرنامەی دەنگی شیلان لە رادیۆ دەنگی وڵات بوو و سەبارەت بە ٤ی نیسان و هەروەها ڤایرۆسی کرۆنا هەڵسەنگاندنی کرد و لە کۆتاییدا بانگەوازی کەژار لە گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێرانی راگەیاند بۆ ئەوەی لەبەرامبەر سیاسەتەکانی رژێمی ئێران زیاتر خۆیان بپارێزن
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ مێژوویەک لە خۆڕاگرییە #جوانا_سنە ئەندامی کۆردیناسیۆنی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (#کەژار) بەشداری بەرنامەی دەنگی شیلان لە رادیۆ دەنگی وڵات بوو و سەبارەت بە ٤ی نیسان و هەروەها ڤایرۆسی کرۆنا هەڵسەنگاندنی کرد و لە کۆتاییدا…
لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ مێژوویەک لە خۆڕاگرییە
#جوانا_سنە ئەندامی کۆردیناسیۆنی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (#کەژار) بەشداری بەرنامەی دەنگی شیلان لە رادیۆ دەنگی وڵات بوو و سەبارەت بە ٤ی نیسان و هەروەها ڤایرۆسی کرۆنا هەڵسەنگاندنی کرد و لە کۆتاییدا بانگەوازی کەژار لە گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێرانی راگەیاند بۆ ئەوەی لەبەرامبەر سیاسەتەکانی رژێمی ئێران زیاتر خۆیان بپارێزن
"٤ی نیسان لە رۆژهەڵاتی کوردستان وەکوو مێژوویەکی لێهاتووە "
جوانا سنە ٤ی نیسان لەدایکبوونی رێبەر ئاپۆی وەکوو لە دایکبوونی گەلانی جیهان، لە دایکبوونێکی نوێ بۆ گەلانی بندەست و هەروەها بۆ ژنان پێناسە کرد. جوانا سنە بەمشێوەیە ئاماژەی بە سێ قۆناغی لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ کرد:"دەتوانین بڵێین کە وێڕای هەر سێ قۆناغی لە دایکبوونی سەرۆک ئاپۆ مێژوویەک لەدایک بووە؛ مێژوویەک لە خۆڕاگری، مێژوویەک لە نووسینی ژیانی نوێ کە لەگەڵ ئەم نووسینە مێژوویەک وەکوو مانیفێستۆیەک بۆ گشتی گەلانی جیهان و هەروەها گەلی کورد و بەتایبەتی ژنان نووسراوە. ئەم مێژووە بە ساڵانە لە دوورگەی ئیمڕاڵی بەدەستی رێبەر ئاپۆ دەنووسرێت. بەتایبەت ٤ی نیسان بۆ گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان گرنگییەکی تایبەتی هەیە، چونکە؛ ئەگەر بڕوانینە مێژووی رۆژهەڵاتی کوردستان بە تایبەت مێژوویەکە کە حیزبانێک وەکوو کۆمەڵە و دیموکرات بە هەموو بەدیلێک کە داویانە، بە هەموو بیرۆکەی تێکۆشانی خۆیان نووسیویانە لە دوای قۆناغێک گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان رووبەڕووی قۆناغێک بووە کە بێ هیواییەکی تێدا هەبوو. دامەزراندنی پەژاک لەم رۆژەدا هاوکات لەگەڵ لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ، لە دایکبوونێکی نوێ بوو بۆ گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان و بە تایبەت بۆ ژنانی رۆژهەڵات. رژێمی ئێران بە چاوترسێن کردنی گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان بە شێوازی جۆراوجۆر هەوڵی ئەوە دەدات کە بەربەست درووست کات. سەرەڕای هەموو ئەم بەربەستانە دەبینین کە خەڵک بە هەر شێوازێک تەنانەت لە حەوشی ماڵەکانیان دا دەتوانن ئەم رۆژە پیرۆز بکەن کە ئەمە جێگای خۆشحاڵییە و نیشاندەری ئەوەیە کە ٤ی نیسان لە رۆژهەڵاتی کوردستان نە تەنیا وەکوو رۆژێک بەڵکو وەکوو مێژوویەکی لێهاتووە."
دەوڵەتی فاشیستی تورکیە شکاندنی ئیرادەی گەلی بەبنەما گرتووە
جوانا سنە لە درێژەی قسەکانیدا ئاماژەی بە گەمارۆدانی گوندی رێبەر ئاپۆ(ئامارا)ی لەلایەن دەوڵەتی فاشیستی تورکیا کرد و گووتی:" ئەم کردەوەیەی دەوڵەتی تورکیا واتایەکی نادیاری نییە. رژێمی فاشیستی تورکیە لەم قۆناغەدا کە لەناو پەلەقاژەی مان و نەماندا ژیان دەکات هەموو هەوڵدانی بۆ ئەوەیە کە هەبوونی گەلی کورد نەهێڵێت. چوونی گەل بۆ گوندی ئامارە لە ٤ی نیساندا وەکوو کلتوورێکی کۆمەڵگای لێهاتووە کە هەرساڵ بە هەزاران کەس لە باکووری کوردستانەوە دەچن بۆ ئەم گوندە. هەڵبەتە ترسێکی دەوڵەتی فاشیستی تورکیە لەمە هەیە؛ بۆ ئەمەش بە بەربەست خستنە پێش خەڵک، موڕاڵ خستن و شکاندنی ئیرادەی گەل بە بنەما وەردەگیرێت."
"رێبەر ئاپۆ، رێبەرێکی گەردوونییە"
جوانا سنە سەبارەت بە گرنگی ٤ی نیسان بۆ گەلی کورد و بە تایبەت ژنان ئاماژەی بە پیرۆزکردنی ئەمڕۆژە لە لایەن هەموو بەشەکانی کۆمەڵگاوە کرد و وتی:" ئەگەر بڕوانینە راستی سەرۆکایەتی دەبینین کە راستی رێبەر ئاپۆ لە فیکر و فەلسەفەیەک دا کە پێشکەشی هەموو کۆمەڵگای کردووە دیارە. ئیتر وای لێهاتووە کە ناتوانین بڵێین کە رێبەر ئاپۆ تەنیا رێبەری گەلی کوردە، زۆر جاریش بۆ ئەم وشەیە لە لایەن کەسە ئینتێرناسیۆنالەکانەوە رەخنەمان بۆ دێت و دەڵێن کە رێبەر ئاپۆ تەنیا رێبەری گەلی کورد نییە بەڵکو رێبەرێکی گەردوونییە. یەکەم کەسێک کە توانی راستی ژن و گەوهەری ژن هەڵسەنگێنێت و بۆ گەڕانەوەی ژن بۆ گەوهەرەی خۆی هەنگاو هەڵێنێت، رێگایەک دیار بکات، نەقشە رێیەک دیار بکات؛ رێبەر ئاپۆ بوو. هەروەها هەموو بەشەکانی کۆمەڵگا لە منداڵێکەوە هەتا بەساڵاچوویەک(چ ژن و چ پیاو) دەتوانن خۆیان لە فیکری رێبەر ئاپۆدا ببیننەوە. رێبەر ئاپۆ لە بەرامبەر لەویاتانی مۆدێرنیتەی سەرمایەداریدا پرۆژەی مۆدێرنیتەی دیموکراتیکی دیار کردووە. لەم قۆناغەدا کە بە گشتی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە ئاڵۆزییەکدا تێپەڕ دەبێت؛ لە چاوپێکەوتنی دواییدا رێبەر ئاپۆ زۆر بە بڕوا و باوەڕی بە فیکری خۆی وتی کە دەتوانم لە ٦ مانگدا ئەم قۆناغە وەرچەرخێنم بۆ قۆناغێکی دانوستاندن و هەنگاونان رووەو ئاشتی. هێرشێک کە لەسەر رۆژئاوا کرا و هەروەها هێرشێک کە بە سووتاندنی دارستانی ئیمڕاڵی لەسەر رێبەر ئاپۆیان بەڕێوە برد، تاقی کردنەوەیەکی گەلی کورد بوو تاوەکوو بزانن کە بەڕاستی کاتێک ئێمە دەڵێین "بێ سەرۆک ژیان نابێت" تەنیا درووشمێک نییە و راستی گەلێک نیشان دەدات. ئەگەر چاو لێبکەین لە ٤ی نیساندا هەرکەس لە هەوڵدانی ئەوەدایە کە بە خۆشەویستییەوە هەستی ئەمڕۆژە بگوازێتەوە بۆ ئیمڕاڵی."
"ڤایرۆسی کۆرۆنا راستەوخۆ مێژووی کۆمەڵگای بەئامانج گرتووە"
جوانا سنە لە درێژەی بەرنامەکەدا
#جوانا_سنە ئەندامی کۆردیناسیۆنی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (#کەژار) بەشداری بەرنامەی دەنگی شیلان لە رادیۆ دەنگی وڵات بوو و سەبارەت بە ٤ی نیسان و هەروەها ڤایرۆسی کرۆنا هەڵسەنگاندنی کرد و لە کۆتاییدا بانگەوازی کەژار لە گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێرانی راگەیاند بۆ ئەوەی لەبەرامبەر سیاسەتەکانی رژێمی ئێران زیاتر خۆیان بپارێزن
"٤ی نیسان لە رۆژهەڵاتی کوردستان وەکوو مێژوویەکی لێهاتووە "
جوانا سنە ٤ی نیسان لەدایکبوونی رێبەر ئاپۆی وەکوو لە دایکبوونی گەلانی جیهان، لە دایکبوونێکی نوێ بۆ گەلانی بندەست و هەروەها بۆ ژنان پێناسە کرد. جوانا سنە بەمشێوەیە ئاماژەی بە سێ قۆناغی لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ کرد:"دەتوانین بڵێین کە وێڕای هەر سێ قۆناغی لە دایکبوونی سەرۆک ئاپۆ مێژوویەک لەدایک بووە؛ مێژوویەک لە خۆڕاگری، مێژوویەک لە نووسینی ژیانی نوێ کە لەگەڵ ئەم نووسینە مێژوویەک وەکوو مانیفێستۆیەک بۆ گشتی گەلانی جیهان و هەروەها گەلی کورد و بەتایبەتی ژنان نووسراوە. ئەم مێژووە بە ساڵانە لە دوورگەی ئیمڕاڵی بەدەستی رێبەر ئاپۆ دەنووسرێت. بەتایبەت ٤ی نیسان بۆ گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان گرنگییەکی تایبەتی هەیە، چونکە؛ ئەگەر بڕوانینە مێژووی رۆژهەڵاتی کوردستان بە تایبەت مێژوویەکە کە حیزبانێک وەکوو کۆمەڵە و دیموکرات بە هەموو بەدیلێک کە داویانە، بە هەموو بیرۆکەی تێکۆشانی خۆیان نووسیویانە لە دوای قۆناغێک گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان رووبەڕووی قۆناغێک بووە کە بێ هیواییەکی تێدا هەبوو. دامەزراندنی پەژاک لەم رۆژەدا هاوکات لەگەڵ لە دایکبوونی رێبەر ئاپۆ، لە دایکبوونێکی نوێ بوو بۆ گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان و بە تایبەت بۆ ژنانی رۆژهەڵات. رژێمی ئێران بە چاوترسێن کردنی گەلی رۆژهەڵاتی کوردستان بە شێوازی جۆراوجۆر هەوڵی ئەوە دەدات کە بەربەست درووست کات. سەرەڕای هەموو ئەم بەربەستانە دەبینین کە خەڵک بە هەر شێوازێک تەنانەت لە حەوشی ماڵەکانیان دا دەتوانن ئەم رۆژە پیرۆز بکەن کە ئەمە جێگای خۆشحاڵییە و نیشاندەری ئەوەیە کە ٤ی نیسان لە رۆژهەڵاتی کوردستان نە تەنیا وەکوو رۆژێک بەڵکو وەکوو مێژوویەکی لێهاتووە."
دەوڵەتی فاشیستی تورکیە شکاندنی ئیرادەی گەلی بەبنەما گرتووە
جوانا سنە لە درێژەی قسەکانیدا ئاماژەی بە گەمارۆدانی گوندی رێبەر ئاپۆ(ئامارا)ی لەلایەن دەوڵەتی فاشیستی تورکیا کرد و گووتی:" ئەم کردەوەیەی دەوڵەتی تورکیا واتایەکی نادیاری نییە. رژێمی فاشیستی تورکیە لەم قۆناغەدا کە لەناو پەلەقاژەی مان و نەماندا ژیان دەکات هەموو هەوڵدانی بۆ ئەوەیە کە هەبوونی گەلی کورد نەهێڵێت. چوونی گەل بۆ گوندی ئامارە لە ٤ی نیساندا وەکوو کلتوورێکی کۆمەڵگای لێهاتووە کە هەرساڵ بە هەزاران کەس لە باکووری کوردستانەوە دەچن بۆ ئەم گوندە. هەڵبەتە ترسێکی دەوڵەتی فاشیستی تورکیە لەمە هەیە؛ بۆ ئەمەش بە بەربەست خستنە پێش خەڵک، موڕاڵ خستن و شکاندنی ئیرادەی گەل بە بنەما وەردەگیرێت."
"رێبەر ئاپۆ، رێبەرێکی گەردوونییە"
جوانا سنە سەبارەت بە گرنگی ٤ی نیسان بۆ گەلی کورد و بە تایبەت ژنان ئاماژەی بە پیرۆزکردنی ئەمڕۆژە لە لایەن هەموو بەشەکانی کۆمەڵگاوە کرد و وتی:" ئەگەر بڕوانینە راستی سەرۆکایەتی دەبینین کە راستی رێبەر ئاپۆ لە فیکر و فەلسەفەیەک دا کە پێشکەشی هەموو کۆمەڵگای کردووە دیارە. ئیتر وای لێهاتووە کە ناتوانین بڵێین کە رێبەر ئاپۆ تەنیا رێبەری گەلی کوردە، زۆر جاریش بۆ ئەم وشەیە لە لایەن کەسە ئینتێرناسیۆنالەکانەوە رەخنەمان بۆ دێت و دەڵێن کە رێبەر ئاپۆ تەنیا رێبەری گەلی کورد نییە بەڵکو رێبەرێکی گەردوونییە. یەکەم کەسێک کە توانی راستی ژن و گەوهەری ژن هەڵسەنگێنێت و بۆ گەڕانەوەی ژن بۆ گەوهەرەی خۆی هەنگاو هەڵێنێت، رێگایەک دیار بکات، نەقشە رێیەک دیار بکات؛ رێبەر ئاپۆ بوو. هەروەها هەموو بەشەکانی کۆمەڵگا لە منداڵێکەوە هەتا بەساڵاچوویەک(چ ژن و چ پیاو) دەتوانن خۆیان لە فیکری رێبەر ئاپۆدا ببیننەوە. رێبەر ئاپۆ لە بەرامبەر لەویاتانی مۆدێرنیتەی سەرمایەداریدا پرۆژەی مۆدێرنیتەی دیموکراتیکی دیار کردووە. لەم قۆناغەدا کە بە گشتی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە ئاڵۆزییەکدا تێپەڕ دەبێت؛ لە چاوپێکەوتنی دواییدا رێبەر ئاپۆ زۆر بە بڕوا و باوەڕی بە فیکری خۆی وتی کە دەتوانم لە ٦ مانگدا ئەم قۆناغە وەرچەرخێنم بۆ قۆناغێکی دانوستاندن و هەنگاونان رووەو ئاشتی. هێرشێک کە لەسەر رۆژئاوا کرا و هەروەها هێرشێک کە بە سووتاندنی دارستانی ئیمڕاڵی لەسەر رێبەر ئاپۆیان بەڕێوە برد، تاقی کردنەوەیەکی گەلی کورد بوو تاوەکوو بزانن کە بەڕاستی کاتێک ئێمە دەڵێین "بێ سەرۆک ژیان نابێت" تەنیا درووشمێک نییە و راستی گەلێک نیشان دەدات. ئەگەر چاو لێبکەین لە ٤ی نیساندا هەرکەس لە هەوڵدانی ئەوەدایە کە بە خۆشەویستییەوە هەستی ئەمڕۆژە بگوازێتەوە بۆ ئیمڕاڵی."
"ڤایرۆسی کۆرۆنا راستەوخۆ مێژووی کۆمەڵگای بەئامانج گرتووە"
جوانا سنە لە درێژەی بەرنامەکەدا