گذار دموکراتیک
بایک: تورکیا زۆر تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ١ - جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن". 🆔 …
بوو "من جارێکیتر دەتوانم بێمەوە بۆ چاوپێکەوتن؟" رێبەر ئاپۆش لە وەڵامدا وتبووی، هەموو شتێک پەیوەندیی بە تێکۆشانەوە هەیە. گۆشەگیریش پەیوەندیی بە تێکۆشانەوە هەیە. ئەگەر ئێوە خۆڕاگری بکەن، تێکۆشانەکەى ئێوە گۆشەگیری لادەبات و چارەسەری بەدی دەهێنێت. ئەگەر وا نەبێت ئەوا گۆشەگیری بەردەوامیی دەبێت و خۆێنش دەڕژێت. ئەوە چ مانایەکی هەیە؟
بایک: ئەو گۆشەگیرییەی بەسەر رێبەر ئاپۆدا سەپێنراوە و پێداگریش لەسەر بەردەوامیدان بەو گۆشەگیرییە دەکەن، هۆکارەکەى بۆ کێشەى کورد و کێشەى دیموکراسی دەگەڕێتەوە. سیاسەتى گۆشەگیری سیاسەتى قڕکردنە بەرامبەر بە گەلی کورد، چونکە ئەو سیاسەتە بەڕێوەدەبرێت، بۆیە ئەو گۆشەگیرییە بەسەر رێبەر ئاپۆدا بەرێوەدەچێت. ئەوەى سیاسەتى قڕکردن بەرێوەببات هێرشیش دەکاتە سەر هێزە دیموکراسییەکان. ئەگەر ئەمڕۆ لە تورکیا هێرش دەکرێتە سەر هێزە دیموکراسى و ئازادییەکان، لە دژی فاشیزم هێرش ئەنجام دەدرێت، گرتن روودەدات، ئەشکەنجە دەکرێت، رێگری لە خۆدەربڕینى گەل دەکرێت، رێگری لە رادەربڕین و بۆچوونی هێزە دیموکراسییەکان دەکرێت، هۆکارەکەى بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە سیاسەتى قڕکردن بەسەر گەلی کورددا بەڕێوەدەچێت. لەبەر ئەوەش ئەو سیاسەتانە لە دژی گەلی تورکیا، هێزە دیموکراسی و ئازادییەکانی تورکیا بەڕێوەدەچێت. لە ماوەکانى رابردووشدا و ئێستاش ئەوە بە باشی روونکراوەتەوە و سەلمێنراوە، کە گۆشەگیری و دیموکراسی پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە. ئەوە بە باشی خرایەڕوو و هەموو کەسیش ئەوەی بینی. یانی لەبەر ئەوەى گۆشەگیری بەسەر رێبەر ئاپۆدا سەپێنراوە، بەسەر گەلی کورددا سیاسەتى قڕکردن بەڕێوەدەبرێت و هێرشیش دەکرێتە سەر هێزە دیموکراسییەکان. لەبەر ئەوەش بەرەنگاربوونەوە لە دژی گۆشەگیری، هەستانەوە و راپەڕینە لە دژی قڕکردن، راپەڕینە لە دژی ئەو سیاسەتەى کە دژایەتیى هێزە دیموکراسی و ئازادییەکان دەکات. ئەگەر گۆشەگیری تێکشکێنرا ئەوا ئەو کاتە سیاسەتى دەوڵەتى تورک لە دژی گەلی کورد، هێزە دیموکراسی و ئازادییەکان لە تورکیا گۆڕانکاریی بەسەردا دێت. تاوەکو گۆشەگیری تێکنەشکێنرێت، هەرگیز دەستبەرداری ئەو سیاسەتەى ئێستا لە دژی گەلی کورد و لە دژی هێزە دیموکراسییەکانى هەموو تورکیا نابن و بەردەوامی بەو سیاسەتە دەدەن. لەبەر ئەوەش رێبەر ئاپۆ چیی وت؟ وتی، کێشەکە من نیم. من ئەو کێشەیەشم دروست نەکردووە. کێشەى کوردیش کێشەى دیموکراسییە و دەوڵەتى تورک خۆی دروستیکردووە. ئەوان گەلی کورد و کۆمەڵگەى کورد قبوڵ ناکەن و دەیانەوێت لە ناوی ببەن و بیسڕنەوە. ئەوانە بۆ تورکیا هێزی دیموکراسییان ناوێت و دیموکراسیشیان ناوێت. لە دژی ئەو هێزە و لە دژی دیموکراسی دەوەستنەوە. من خواستم ئەو کێشەیە چارەسەر بکەم. ئەوان کێشەکەیان دروستکردوو و رووبەڕووی منیان کردەوە، منیش خواستم چارەسەریان بکەم. لەبەر ئەوە کێشەکە من نیم. پێویستە ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت، ئەگەر چارەسەر کرا گۆشەگیریش نامێنێت. گۆشەگیریی سەر من بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە من خاوەنداریم لەو کێشانە کرد و خواستم چارەسەریان بکەم، بەڵام ئەوان گۆشەگیرییان بەسەر مندا سەپاند، منیان خستە زیندانى ئیمراڵی، تابوتی ئیمراڵی، ئەوە هۆکارەکەیەتى. یانی لەبەر ئەوەیە، کە رێبەر ئاپۆ بە براکەى وت، بۆ من هیچ مەکەن. هیچ شتێک نییە کە بۆ منی بکەن، ئەگەر ئێوە دەیکەن بۆ خۆتانی بکەن. با گەلی کورد بۆ ئازادیى خۆی تێبکۆشێت. با هێزە دیموکراسی و ئازادییەکان لە تورکیا بۆ دیموکراسی تێبکۆشن. ئەگەر ئەو تێکۆشانە بەڕێوەبرا لەو کاتەدا خۆی لە خۆیدا گۆشەگیری مانای نامێنێت و تێکدەشکێت. لەبەر ئەوە وتی، ئێوە چی دەکەن بۆ خۆتانی بکەن. ئێوە بۆ خۆتان شتی زۆر ناکەن، ئێوە دەڵێن، بۆ من شت دەکەن. ئەوە شاردنەوەى لاوازیی و ناتێکۆشانی خۆتانە. وتی، من ئەوە قبوڵ ناکەم. هەموو کەسێک دەزانێت رێبەر ئاپۆ هەرگیز ساتێک بۆ خۆی نەژیاوە. داواى هیچی بۆ خۆی نەکردووە. هەموو ژیانی خۆی خستە خزمەت گەلی کورد، گەلانى تورکیا و مرۆڤایەتى. خستییە خزمەتى هەموو ئازادی و دیموکراسی. ژیانێک، کە خزمەت بە ئازادی و دیموکراسی نەکات، خزمەت بە گەلان نەکات هەرگیز بە ژیانی نەزانیوە. ئەوەى لە خۆی حەرامکردبوو. وتی، پێویستە هەموو کەسێک ژیانێک، کە خزمەتى ئازادی و دیموکراسی نەکات لە خۆی حەرام بکات. وتی، ئێوە لە ژیانێکى ئازاد و دیموکراسیدا ناژین. بە تایبەتی بۆ کورد وتی، سیاسەتى قڕکردن بەسەر کورددا بەڕێوەدەبەن و هەموو رۆژێک کورد دەکوژن. ئەوە بۆ کوردان مردنە. ژیان لەوەدا نییە، ئێوە ناتوانن ئەو مردنە قبوڵ بکەن. لەبەر ئەوەش پێویستە ئێوە لە دژی ئەوە بوەستنەوە و تێبکۆشن. کاتێک ئێوە بۆ ئەوە تێکۆشان، لە تورکیاش هێزە دیموکراسییەکان بۆ دیموکراسی تێکۆشان لەو کاتەدا ئەو سیاسەتەى لە کەسایەتیى مندا بەسەر ئێوەدا بەڕێوەدەبرێت، کۆتایى پێدێت و نامێنێت. لەو کاتەدا ئازادی و دیموکراسی بەدی دێت. هۆکاری ئەو قسەیەی بۆ براکەى کردویەتی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە.
کاتێک ئۆجالان هەڵوێستی خۆی لە ئیمڕال
بایک: ئەو گۆشەگیرییەی بەسەر رێبەر ئاپۆدا سەپێنراوە و پێداگریش لەسەر بەردەوامیدان بەو گۆشەگیرییە دەکەن، هۆکارەکەى بۆ کێشەى کورد و کێشەى دیموکراسی دەگەڕێتەوە. سیاسەتى گۆشەگیری سیاسەتى قڕکردنە بەرامبەر بە گەلی کورد، چونکە ئەو سیاسەتە بەڕێوەدەبرێت، بۆیە ئەو گۆشەگیرییە بەسەر رێبەر ئاپۆدا بەرێوەدەچێت. ئەوەى سیاسەتى قڕکردن بەرێوەببات هێرشیش دەکاتە سەر هێزە دیموکراسییەکان. ئەگەر ئەمڕۆ لە تورکیا هێرش دەکرێتە سەر هێزە دیموکراسى و ئازادییەکان، لە دژی فاشیزم هێرش ئەنجام دەدرێت، گرتن روودەدات، ئەشکەنجە دەکرێت، رێگری لە خۆدەربڕینى گەل دەکرێت، رێگری لە رادەربڕین و بۆچوونی هێزە دیموکراسییەکان دەکرێت، هۆکارەکەى بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە سیاسەتى قڕکردن بەسەر گەلی کورددا بەڕێوەدەچێت. لەبەر ئەوەش ئەو سیاسەتانە لە دژی گەلی تورکیا، هێزە دیموکراسی و ئازادییەکانی تورکیا بەڕێوەدەچێت. لە ماوەکانى رابردووشدا و ئێستاش ئەوە بە باشی روونکراوەتەوە و سەلمێنراوە، کە گۆشەگیری و دیموکراسی پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە. ئەوە بە باشی خرایەڕوو و هەموو کەسیش ئەوەی بینی. یانی لەبەر ئەوەى گۆشەگیری بەسەر رێبەر ئاپۆدا سەپێنراوە، بەسەر گەلی کورددا سیاسەتى قڕکردن بەڕێوەدەبرێت و هێرشیش دەکرێتە سەر هێزە دیموکراسییەکان. لەبەر ئەوەش بەرەنگاربوونەوە لە دژی گۆشەگیری، هەستانەوە و راپەڕینە لە دژی قڕکردن، راپەڕینە لە دژی ئەو سیاسەتەى کە دژایەتیى هێزە دیموکراسی و ئازادییەکان دەکات. ئەگەر گۆشەگیری تێکشکێنرا ئەوا ئەو کاتە سیاسەتى دەوڵەتى تورک لە دژی گەلی کورد، هێزە دیموکراسی و ئازادییەکان لە تورکیا گۆڕانکاریی بەسەردا دێت. تاوەکو گۆشەگیری تێکنەشکێنرێت، هەرگیز دەستبەرداری ئەو سیاسەتەى ئێستا لە دژی گەلی کورد و لە دژی هێزە دیموکراسییەکانى هەموو تورکیا نابن و بەردەوامی بەو سیاسەتە دەدەن. لەبەر ئەوەش رێبەر ئاپۆ چیی وت؟ وتی، کێشەکە من نیم. من ئەو کێشەیەشم دروست نەکردووە. کێشەى کوردیش کێشەى دیموکراسییە و دەوڵەتى تورک خۆی دروستیکردووە. ئەوان گەلی کورد و کۆمەڵگەى کورد قبوڵ ناکەن و دەیانەوێت لە ناوی ببەن و بیسڕنەوە. ئەوانە بۆ تورکیا هێزی دیموکراسییان ناوێت و دیموکراسیشیان ناوێت. لە دژی ئەو هێزە و لە دژی دیموکراسی دەوەستنەوە. من خواستم ئەو کێشەیە چارەسەر بکەم. ئەوان کێشەکەیان دروستکردوو و رووبەڕووی منیان کردەوە، منیش خواستم چارەسەریان بکەم. لەبەر ئەوە کێشەکە من نیم. پێویستە ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت، ئەگەر چارەسەر کرا گۆشەگیریش نامێنێت. گۆشەگیریی سەر من بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە من خاوەنداریم لەو کێشانە کرد و خواستم چارەسەریان بکەم، بەڵام ئەوان گۆشەگیرییان بەسەر مندا سەپاند، منیان خستە زیندانى ئیمراڵی، تابوتی ئیمراڵی، ئەوە هۆکارەکەیەتى. یانی لەبەر ئەوەیە، کە رێبەر ئاپۆ بە براکەى وت، بۆ من هیچ مەکەن. هیچ شتێک نییە کە بۆ منی بکەن، ئەگەر ئێوە دەیکەن بۆ خۆتانی بکەن. با گەلی کورد بۆ ئازادیى خۆی تێبکۆشێت. با هێزە دیموکراسی و ئازادییەکان لە تورکیا بۆ دیموکراسی تێبکۆشن. ئەگەر ئەو تێکۆشانە بەڕێوەبرا لەو کاتەدا خۆی لە خۆیدا گۆشەگیری مانای نامێنێت و تێکدەشکێت. لەبەر ئەوە وتی، ئێوە چی دەکەن بۆ خۆتانی بکەن. ئێوە بۆ خۆتان شتی زۆر ناکەن، ئێوە دەڵێن، بۆ من شت دەکەن. ئەوە شاردنەوەى لاوازیی و ناتێکۆشانی خۆتانە. وتی، من ئەوە قبوڵ ناکەم. هەموو کەسێک دەزانێت رێبەر ئاپۆ هەرگیز ساتێک بۆ خۆی نەژیاوە. داواى هیچی بۆ خۆی نەکردووە. هەموو ژیانی خۆی خستە خزمەت گەلی کورد، گەلانى تورکیا و مرۆڤایەتى. خستییە خزمەتى هەموو ئازادی و دیموکراسی. ژیانێک، کە خزمەت بە ئازادی و دیموکراسی نەکات، خزمەت بە گەلان نەکات هەرگیز بە ژیانی نەزانیوە. ئەوەى لە خۆی حەرامکردبوو. وتی، پێویستە هەموو کەسێک ژیانێک، کە خزمەتى ئازادی و دیموکراسی نەکات لە خۆی حەرام بکات. وتی، ئێوە لە ژیانێکى ئازاد و دیموکراسیدا ناژین. بە تایبەتی بۆ کورد وتی، سیاسەتى قڕکردن بەسەر کورددا بەڕێوەدەبەن و هەموو رۆژێک کورد دەکوژن. ئەوە بۆ کوردان مردنە. ژیان لەوەدا نییە، ئێوە ناتوانن ئەو مردنە قبوڵ بکەن. لەبەر ئەوەش پێویستە ئێوە لە دژی ئەوە بوەستنەوە و تێبکۆشن. کاتێک ئێوە بۆ ئەوە تێکۆشان، لە تورکیاش هێزە دیموکراسییەکان بۆ دیموکراسی تێکۆشان لەو کاتەدا ئەو سیاسەتەى لە کەسایەتیى مندا بەسەر ئێوەدا بەڕێوەدەبرێت، کۆتایى پێدێت و نامێنێت. لەو کاتەدا ئازادی و دیموکراسی بەدی دێت. هۆکاری ئەو قسەیەی بۆ براکەى کردویەتی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە.
کاتێک ئۆجالان هەڵوێستی خۆی لە ئیمڕال
گذار دموکراتیک
بایک: تورکیا زۆر تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ١ - جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن". 🆔 …
ی ئاشکرا دەکات دەڵێت، 'من خاوەن هەڵوێستێکم کە لە ٢٠١٩ بەهێزترە'. ئەوە بە چ واتایەک دێت؟
لە ساڵی ٢٠١٩دا لەدژی گۆشەگیری هەم گەلی کورد، هەم هێزە دیموکراسەکانی ئازادی لە تورکیا، هەم دۆستەکانی کورد لە ناوخۆ لە دەرەوە، لە هەموو بەشەکانی کوردستان تێکۆشانیان کرد. تێکۆشان گەورە بوو. زۆر ئەنجامی لەگەڵ خۆی هێنا. لە ئەنجامدا ناچار بوون کە چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ ئەنجامبدەن. کاتێک چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ ئەنجامدرا، ڕێبەر ئاپۆ بە ٧ خاڵ بەرنامەی دیموکراسی ئاشکرا کرد. بۆچی؟ لەبەرئەوەی ڕێبەر ئاپۆ بینی کێشەکانی تورکیا لە ناوخۆ و دەرەوە قوڕس بوون. دەوڵەت ناتوانێت ئەو کێشانە چارەسەر بکات. لەبەرئەوە ئەو خاڵانەی ئاشکرا کرد. واتە وتی، پێویستی تورکیا بە دیموکراسی هەیە. دیموکراسیش بەم شێوەیە دەبێت. ئەو خاڵانەی بۆیە ئاشکرا کرد. ڕێبە رئاپح هەموو کاتێک بۆئەوەی کێشەی کورد چارەسەر ببێت، لە تورکیا کێشەی دیموکراسی چارەسەر ببێت، تێدەکۆشێت. چەندین ساڵە بەردەوامی بە تێکۆشانەکەی دەدات. لای ڕێبەر ئاپۆ چارەسەرەی بناغەیە. لە دەرەوەی چارەسەری هیچ شتێک قبوڵ ناکات. هەم بۆ گەلی کورد، هەم بۆ تورکیا، هەم بۆ گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەم بۆ مرۆڤایەتی. ئەگەر کێشە هەیە پێویستە کێشەکان چارەسەر ببن. بێچارەسەری قبوڵ ناکرێت، بێچارەسەری هۆکاری دروستبوونی کێشەکانە. فەلسەفە، هزر و ئایدۆلۆژیای رێبەر ئاپۆ لەسەر ئەم بناغەیەیە. تێکۆشانەکەی بەو پێیەیە. دەبینێت بەربەست هەیە، ناتوانن نوێبوونەوە بخوڵقێنن. ناتوانن کێشەکان چارەسەر بکەن. لەبەرئوەی بۆ هەموو کەسێک ڕێگای چارەسەری کێشەکانی دیاریکردووە. کاتێک لە ساڵی ٢٠١٩دا چاوپێکەوتن ئەنجامدرا ٧ خاڵەکە ئاشکرا کرا.ئێستا لە چاوپێکەوتنەکاندا کە ئەنجامدراوە، ڕێبەر ئاپۆ دەڵێت، من لە ساڵی ٢٠١٩ بەهێزترم. واتاکەی چییە؟ لەبەرئەوەی کێشەکانی تورکیا هەم لە ناوخۆ و هەم لە دەرەوە بە پێی ساڵی ٢٠١٩ زیاتر قوڵبوونەتەوە و گەورەتر بوون. لە تورکیا بەربەست هەیە، لە ٢٠١٩ دا کێشەکانی تورکیا لەچاو ئەمساڵ کەمتر بوون. ئەمڕۆ زیاتر بوون و قوڕستر بوون. گەیشتووینەتە ئاستێک ئەگەر ئەم کێشانە چارەسەر نەبن، ئەگەری هەیە کۆتایی بە تورکیا بێت. ڕێبەر ئاپۆ لەبەردەم مرۆڤایەتی بە بەرپرسیاریەکی مێژووییدا دەجووڵێتەوە. هەموو کاتێک هەوڵدەدات بەرپرسیاری خۆی جێبەجێ بکات. لەبەرئەوەش دەڵێت بۆ ئەوەی کێشەکە گەورەتر و فراوانتر بووە، منیش بە پێی ئەوە هزر و شێوازی خۆم بۆ چارەسەری گەورەتر دەکەم. ئەمە فەلسەفە و ئایدۆلۆژی ڕێبەر ئاپۆیە. کێشەکان هەرچەندە گەورەبن، دەبێتە هۆکار کە چارەسەریان بکات. بەم فەلسەفەیە دەجووڵێتەوە، لەبەرئەوەیە دەڵێت، من لە ٢٠١٩ بەهێزترم، دەتوانم کێشەکانی تورکیا چارەسەر بکەن.
کە تورکیا دەکەوێتە قەیرانەوە، لە لایەن هزری و ئایدۆلۆژیەژەوە ڕوو لە ئۆجالان دەکەن. ئایا هۆکاری ئەوە هێزی ئۆجالانە؟
بێگۆمان، ئێمە هێزی ڕیبەر ئاپۆ دەزانین. دەبینین کە ڕێبەر ئاپۆ لە هزری خۆیدا قوڵبوونەوە و نوێبوونەوەیەک دەکات. لە چارەسەری کێشەکاندا ڕێگا دەدۆزیتەوە. ئەمە دەبینین ، کە تەنگاو دەبن پێویستیان بە ڕێبەر ئاپۆ دەبێت. دەچن و دەبینن بۆ ئەوەی بتوانن کێشەکانی خۆیان جارەسەر بکەن. بۆیە دەچن.
دەوڵەتی تورک سەرێکانی و گرێ سپی داگیر کرد، ئێستا لە ئیدلب شەڕ دەگۆڕێت. دەوڵەتی تورکا هێرشی کردە سەر سوپای تورکیاش. هەموو ڕۆژێک سەربازەکانیان دەمرن. دۆخی ئیدلب دەبێت چۆن شیکارەوەیەکی بۆ بکەین؟
ڕێبەر ئاپۆ بە بەرپرسیاری دەجوولێتەوە، بۆ ئەوەی کێشەکانی تورکیا چارەسەر بکات، ٧ خاڵی دیار کرد. ئەوان چیان کرد؟ گۆشەگیری سەر رێبەری ئاپۆیان قوڕستر کرد، لە سەرێکانی و گرێ سپی دەستیان بە داگیرکەری کرد لەدژی گەلی کورد. بەم شیوەیە ولامیان دایەوە. ئەوەش ڕاستی ئاکەپە – مەهەپە، دەوڵەتی تورکیا پیشان دەدات. لە ڕۆژەڤی ئەوان دا چارەسەری کێشەی کورد نییە. دەیانەوێت کورد لەناوبەرن. وڵامیان لەسەر ئەو بناغەیەیە. قسەیەک هەیە، دەلێت، ڕاستی مرۆڤەکان، پراکتیکی مرۆڤەکانە.
ڕاستی ئاکەپە – مەهەپەش پراکتیکی ئەوانە، ئەو شتەی لەدژی گەلی کوردی کرا. ئەوان هەرچەند بڵێن ' ئێمە لەدژی کورد نین، ئێمە برای کوردین' هەمووی قسەیە، درۆیە، هەڵخەلەتاندنە. پراکتیکی ئەوان لەبەرچاوە کە دوژمنی هەموو کوردێکن. دەیانەوێت هەرچیەک بە ناوی کورد و کوردستان هەیە لەناوی ببەن. لە ئێستادا کێشەی ئیدلب بە تەنها بە ئیدلبەوە نەبەستراوە.
کێشەی هەموو سوریایە. ئەو شەڕەی لە سوریا دەکرێت بۆ سوریا دەکرێت. بۆیە هەموو لایەنەکان هەوڵی بەدەستهێنانی ئیدلب دەدەن. تورکیا بە بڕیاری ڕووسیا و ئەمریکا چووە سوریا و ئیدلب. سەربەخۆ ئەو کارەی نەکرد، هێزێکی وای نییە بە تەنها ئەو کارە بکات. ئەو دەوڵەتانە ڕێگایان دا، تا ئەو ڕادەیەی هانیاندا و هاوکاریشیان کرد، بەو شێوەیە چووە سوریا. دەزانرێت لە ئاستانا لە سۆچی هەندێک چاوپێکەوتن ئەنجامدران. هەندێک بڕیاریاندا، ئەوانە بڕیاری ڕۆژانە بوون.
لە ئەنجامدا
لە ساڵی ٢٠١٩دا لەدژی گۆشەگیری هەم گەلی کورد، هەم هێزە دیموکراسەکانی ئازادی لە تورکیا، هەم دۆستەکانی کورد لە ناوخۆ لە دەرەوە، لە هەموو بەشەکانی کوردستان تێکۆشانیان کرد. تێکۆشان گەورە بوو. زۆر ئەنجامی لەگەڵ خۆی هێنا. لە ئەنجامدا ناچار بوون کە چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ ئەنجامبدەن. کاتێک چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ ئەنجامدرا، ڕێبەر ئاپۆ بە ٧ خاڵ بەرنامەی دیموکراسی ئاشکرا کرد. بۆچی؟ لەبەرئەوەی ڕێبەر ئاپۆ بینی کێشەکانی تورکیا لە ناوخۆ و دەرەوە قوڕس بوون. دەوڵەت ناتوانێت ئەو کێشانە چارەسەر بکات. لەبەرئەوە ئەو خاڵانەی ئاشکرا کرد. واتە وتی، پێویستی تورکیا بە دیموکراسی هەیە. دیموکراسیش بەم شێوەیە دەبێت. ئەو خاڵانەی بۆیە ئاشکرا کرد. ڕێبە رئاپح هەموو کاتێک بۆئەوەی کێشەی کورد چارەسەر ببێت، لە تورکیا کێشەی دیموکراسی چارەسەر ببێت، تێدەکۆشێت. چەندین ساڵە بەردەوامی بە تێکۆشانەکەی دەدات. لای ڕێبەر ئاپۆ چارەسەرەی بناغەیە. لە دەرەوەی چارەسەری هیچ شتێک قبوڵ ناکات. هەم بۆ گەلی کورد، هەم بۆ تورکیا، هەم بۆ گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەم بۆ مرۆڤایەتی. ئەگەر کێشە هەیە پێویستە کێشەکان چارەسەر ببن. بێچارەسەری قبوڵ ناکرێت، بێچارەسەری هۆکاری دروستبوونی کێشەکانە. فەلسەفە، هزر و ئایدۆلۆژیای رێبەر ئاپۆ لەسەر ئەم بناغەیەیە. تێکۆشانەکەی بەو پێیەیە. دەبینێت بەربەست هەیە، ناتوانن نوێبوونەوە بخوڵقێنن. ناتوانن کێشەکان چارەسەر بکەن. لەبەرئوەی بۆ هەموو کەسێک ڕێگای چارەسەری کێشەکانی دیاریکردووە. کاتێک لە ساڵی ٢٠١٩دا چاوپێکەوتن ئەنجامدرا ٧ خاڵەکە ئاشکرا کرا.ئێستا لە چاوپێکەوتنەکاندا کە ئەنجامدراوە، ڕێبەر ئاپۆ دەڵێت، من لە ساڵی ٢٠١٩ بەهێزترم. واتاکەی چییە؟ لەبەرئەوەی کێشەکانی تورکیا هەم لە ناوخۆ و هەم لە دەرەوە بە پێی ساڵی ٢٠١٩ زیاتر قوڵبوونەتەوە و گەورەتر بوون. لە تورکیا بەربەست هەیە، لە ٢٠١٩ دا کێشەکانی تورکیا لەچاو ئەمساڵ کەمتر بوون. ئەمڕۆ زیاتر بوون و قوڕستر بوون. گەیشتووینەتە ئاستێک ئەگەر ئەم کێشانە چارەسەر نەبن، ئەگەری هەیە کۆتایی بە تورکیا بێت. ڕێبەر ئاپۆ لەبەردەم مرۆڤایەتی بە بەرپرسیاریەکی مێژووییدا دەجووڵێتەوە. هەموو کاتێک هەوڵدەدات بەرپرسیاری خۆی جێبەجێ بکات. لەبەرئەوەش دەڵێت بۆ ئەوەی کێشەکە گەورەتر و فراوانتر بووە، منیش بە پێی ئەوە هزر و شێوازی خۆم بۆ چارەسەری گەورەتر دەکەم. ئەمە فەلسەفە و ئایدۆلۆژی ڕێبەر ئاپۆیە. کێشەکان هەرچەندە گەورەبن، دەبێتە هۆکار کە چارەسەریان بکات. بەم فەلسەفەیە دەجووڵێتەوە، لەبەرئەوەیە دەڵێت، من لە ٢٠١٩ بەهێزترم، دەتوانم کێشەکانی تورکیا چارەسەر بکەن.
کە تورکیا دەکەوێتە قەیرانەوە، لە لایەن هزری و ئایدۆلۆژیەژەوە ڕوو لە ئۆجالان دەکەن. ئایا هۆکاری ئەوە هێزی ئۆجالانە؟
بێگۆمان، ئێمە هێزی ڕیبەر ئاپۆ دەزانین. دەبینین کە ڕێبەر ئاپۆ لە هزری خۆیدا قوڵبوونەوە و نوێبوونەوەیەک دەکات. لە چارەسەری کێشەکاندا ڕێگا دەدۆزیتەوە. ئەمە دەبینین ، کە تەنگاو دەبن پێویستیان بە ڕێبەر ئاپۆ دەبێت. دەچن و دەبینن بۆ ئەوەی بتوانن کێشەکانی خۆیان جارەسەر بکەن. بۆیە دەچن.
دەوڵەتی تورک سەرێکانی و گرێ سپی داگیر کرد، ئێستا لە ئیدلب شەڕ دەگۆڕێت. دەوڵەتی تورکا هێرشی کردە سەر سوپای تورکیاش. هەموو ڕۆژێک سەربازەکانیان دەمرن. دۆخی ئیدلب دەبێت چۆن شیکارەوەیەکی بۆ بکەین؟
ڕێبەر ئاپۆ بە بەرپرسیاری دەجوولێتەوە، بۆ ئەوەی کێشەکانی تورکیا چارەسەر بکات، ٧ خاڵی دیار کرد. ئەوان چیان کرد؟ گۆشەگیری سەر رێبەری ئاپۆیان قوڕستر کرد، لە سەرێکانی و گرێ سپی دەستیان بە داگیرکەری کرد لەدژی گەلی کورد. بەم شیوەیە ولامیان دایەوە. ئەوەش ڕاستی ئاکەپە – مەهەپە، دەوڵەتی تورکیا پیشان دەدات. لە ڕۆژەڤی ئەوان دا چارەسەری کێشەی کورد نییە. دەیانەوێت کورد لەناوبەرن. وڵامیان لەسەر ئەو بناغەیەیە. قسەیەک هەیە، دەلێت، ڕاستی مرۆڤەکان، پراکتیکی مرۆڤەکانە.
ڕاستی ئاکەپە – مەهەپەش پراکتیکی ئەوانە، ئەو شتەی لەدژی گەلی کوردی کرا. ئەوان هەرچەند بڵێن ' ئێمە لەدژی کورد نین، ئێمە برای کوردین' هەمووی قسەیە، درۆیە، هەڵخەلەتاندنە. پراکتیکی ئەوان لەبەرچاوە کە دوژمنی هەموو کوردێکن. دەیانەوێت هەرچیەک بە ناوی کورد و کوردستان هەیە لەناوی ببەن. لە ئێستادا کێشەی ئیدلب بە تەنها بە ئیدلبەوە نەبەستراوە.
کێشەی هەموو سوریایە. ئەو شەڕەی لە سوریا دەکرێت بۆ سوریا دەکرێت. بۆیە هەموو لایەنەکان هەوڵی بەدەستهێنانی ئیدلب دەدەن. تورکیا بە بڕیاری ڕووسیا و ئەمریکا چووە سوریا و ئیدلب. سەربەخۆ ئەو کارەی نەکرد، هێزێکی وای نییە بە تەنها ئەو کارە بکات. ئەو دەوڵەتانە ڕێگایان دا، تا ئەو ڕادەیەی هانیاندا و هاوکاریشیان کرد، بەو شێوەیە چووە سوریا. دەزانرێت لە ئاستانا لە سۆچی هەندێک چاوپێکەوتن ئەنجامدران. هەندێک بڕیاریاندا، ئەوانە بڕیاری ڕۆژانە بوون.
لە ئەنجامدا
گذار دموکراتیک
بایک: تورکیا زۆر تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ١ - جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن". 🆔 …
چی بووە ڕۆژەڤ؟ دەرکەوتنی تورکیا. هەموو کەسێک زانی. کاتێک کە بە تورکیایان وت پێویستە بڕیارەکان جێبەجێ بکەی، بچوو دەرەوە، تورکیا نەچووە دەرەوە. لەبەرئەوەش سوریا هەنگاوێکی نا. هەم ئەمریکا، هەم ئەوروپا دەستیان بە جووڵە کرد و فشاریان لەسەر رووسیا و سوریا دروست کرد. لەبەرئەوەش ئەو هەنگاوە وەستا. دوای ئەوەی ماوەیەک تێپەڕی جارێکیتر هەنگاویان هاویشت، دیسان ئەو هێزانە زەختیان دروست کرد. تورکیا وتی، "من ناچمە دەرەوە". بۆچی؟ لەبەرئەوە ئەمریکا، ناتۆ هاوکاری تورکیا کرد. بەوەش هاوکاری تورکیا دەرنەکەوت، تورکیا شەڕی کرد. ئەگەر ئەوان هاوکاریان نەکردایا، تورکیا شەڕی نەدەکرد.
تورکیا ویستی بەو هاوکاریە بمێنێتەوە. لەبەرئەوەش شەڕی کرد. بۆچی؟ لەبەرئەوەی هەندێک حسابی تورکیاش هەیە. چۆن حسابی ئەو وڵاتانە هەن، حسابی تورکیاش هەیە. تورکیا دەیەوێت لە دروستکردنی سوریای نوێدا قوڕسایی هەبێت. هەتا ئەگەری ئەوەش هەیە بە پێی خواستی تورکیا دروست ببێت. وەک ویلایەتێکی تورکیای لێبێت. وەک عوسمانیەکان. ئامانجێک ئەوەیە. بۆ ئەوەی بگاتە ئامانجەکەی پێویستە دەست لە چەتەکان لەدەست نەدات، پێویستی خاوەنداری لە چەتەکان بکات. ئەگەر خاوەنداری لە چەتەکان نەکات ئەو کاتە ناتوانێت بە چەتەکان هەڕەشە لە عەرەبەکاب بکات، ناتوانێت هەڕەشە لە جیهان بکات. لەبەرئەوەی تورکیا بە چەتەکان هەڕەشە لە جیهان و لە عەرەبەکان دەکات. ئەو هەڵە دەست دەچێت. لەبەرئەوەی لەسەر ئەو هەڕەشانە سیاسەت دەکات. هەندێک ئەنجام بەدەستدەهێنێت، سەرناکەوێت. بۆ ئەوەی سەربکەوێت پێویستە چەتەکان بمێنن. یەکێکی تورک چی دەڵێت؟ دەڵێت، ئەگەر ئێمە لە ئیدلب سەرنەکەوین، هاتاش لەدەست دەدەین. لە بنەڕەتدا ناتوانن بلێن ئێمە عەفرین لەدەستدەدەین، ئێمە کورد لەدەستدەدەین، دەڵێت ئێمە هاتای لەدەستدەدەین. ئەگەر لە ئیدلن دەربچن ناتوانن لە شوێنی تر داگیرکەری ئەنجامبدەن و لەدەست خۆیان بهێڵنەوە. ئەو ناوچانەش لەدەست دەدەن. چەتەکانیش لەدەستدەدەن.
ئەو کاتە ئاکەپە – مەهەپە ناتوانێت بەردەوامی بە دەسەڵاتی خۆی بدات. ئەو کاتە لە تورکیا دۆخێکی تر ڕوودەدات. لەبەرئەوەش تورکیا نایەوێت تووشی ئەو دۆخە بێت. دەیەوێت بە هاوکاری ناتۆ ، ئەمریکا لەوێ بمێنێتەوە. ئێستا لە ئیدلب ئاگربەست ڕاگەیەنراوە. بە بۆچوونی من ئاگربەستەکە کاتیە. هەم پێویستی تورکیا و هەم پێویستی ڕووسیا بە ئاگربەست هەبوو. لەبەرئەوەی تورکیا کەوتووەتە بیرێک کە ناتوانێت بێتە دەرەوە. مەترسیەکی گەورەی لەسەرە لە ئیدلب. کەس لە دەوری تورکیا نەماوە. ئەوانەی دەیانوت ئێمە پشتگیریت دەکەین ، هاوکاری زۆریان نەکرد. تورکیا بینی لە مەترسیەکی گەورەدایە.
ویستی بە ئاگربەست خۆی لەو دۆخە بێنێتە دەرەوە. بە هاوکاری ئەمریکا و ناتۆ. بۆ ئەوەی ئەمریکا و ناتۆ فشار لەسەر ڕووسیا بکەن. ڕووسیاش نەیتوانی بەهۆی فشارەوە شەرەکە بەردەوامی پێبدات. بۆ ئەوەی هاوکاری سوریا بکات و لە سوریا بەردەوامی بە شەڕ بدات. بەرژەوەندی ڕووسیاش ئاگربەستی دەویست. بۆیە ئاگربەستیان ئیمزا کرد. بەڵام بە واتای ئەوە نایەت سیاسەتی تورکیا لە مەترسیدا نییە. ئەو سیاسەتە خۆی مەترسیە، مەترسی دروست دەکات. هەموو کاتێک تورکیا دەخاتە ناو مەترسیدا. ئەگەر خۆی لەو سیاسەتە نەهێنێتە دەرەوە کۆتایی بە تورکیا دێت. خۆی لە تورکیا بەم سیاسەتە گەیشتووەتە قۆناغی کۆتایی. بەم شێوەیە دەژی.
ANF
🆔 @GozarDemocratic
تورکیا ویستی بەو هاوکاریە بمێنێتەوە. لەبەرئەوەش شەڕی کرد. بۆچی؟ لەبەرئەوەی هەندێک حسابی تورکیاش هەیە. چۆن حسابی ئەو وڵاتانە هەن، حسابی تورکیاش هەیە. تورکیا دەیەوێت لە دروستکردنی سوریای نوێدا قوڕسایی هەبێت. هەتا ئەگەری ئەوەش هەیە بە پێی خواستی تورکیا دروست ببێت. وەک ویلایەتێکی تورکیای لێبێت. وەک عوسمانیەکان. ئامانجێک ئەوەیە. بۆ ئەوەی بگاتە ئامانجەکەی پێویستە دەست لە چەتەکان لەدەست نەدات، پێویستی خاوەنداری لە چەتەکان بکات. ئەگەر خاوەنداری لە چەتەکان نەکات ئەو کاتە ناتوانێت بە چەتەکان هەڕەشە لە عەرەبەکاب بکات، ناتوانێت هەڕەشە لە جیهان بکات. لەبەرئەوەی تورکیا بە چەتەکان هەڕەشە لە جیهان و لە عەرەبەکان دەکات. ئەو هەڵە دەست دەچێت. لەبەرئەوەی لەسەر ئەو هەڕەشانە سیاسەت دەکات. هەندێک ئەنجام بەدەستدەهێنێت، سەرناکەوێت. بۆ ئەوەی سەربکەوێت پێویستە چەتەکان بمێنن. یەکێکی تورک چی دەڵێت؟ دەڵێت، ئەگەر ئێمە لە ئیدلب سەرنەکەوین، هاتاش لەدەست دەدەین. لە بنەڕەتدا ناتوانن بلێن ئێمە عەفرین لەدەستدەدەین، ئێمە کورد لەدەستدەدەین، دەڵێت ئێمە هاتای لەدەستدەدەین. ئەگەر لە ئیدلن دەربچن ناتوانن لە شوێنی تر داگیرکەری ئەنجامبدەن و لەدەست خۆیان بهێڵنەوە. ئەو ناوچانەش لەدەست دەدەن. چەتەکانیش لەدەستدەدەن.
ئەو کاتە ئاکەپە – مەهەپە ناتوانێت بەردەوامی بە دەسەڵاتی خۆی بدات. ئەو کاتە لە تورکیا دۆخێکی تر ڕوودەدات. لەبەرئەوەش تورکیا نایەوێت تووشی ئەو دۆخە بێت. دەیەوێت بە هاوکاری ناتۆ ، ئەمریکا لەوێ بمێنێتەوە. ئێستا لە ئیدلب ئاگربەست ڕاگەیەنراوە. بە بۆچوونی من ئاگربەستەکە کاتیە. هەم پێویستی تورکیا و هەم پێویستی ڕووسیا بە ئاگربەست هەبوو. لەبەرئەوەی تورکیا کەوتووەتە بیرێک کە ناتوانێت بێتە دەرەوە. مەترسیەکی گەورەی لەسەرە لە ئیدلب. کەس لە دەوری تورکیا نەماوە. ئەوانەی دەیانوت ئێمە پشتگیریت دەکەین ، هاوکاری زۆریان نەکرد. تورکیا بینی لە مەترسیەکی گەورەدایە.
ویستی بە ئاگربەست خۆی لەو دۆخە بێنێتە دەرەوە. بە هاوکاری ئەمریکا و ناتۆ. بۆ ئەوەی ئەمریکا و ناتۆ فشار لەسەر ڕووسیا بکەن. ڕووسیاش نەیتوانی بەهۆی فشارەوە شەرەکە بەردەوامی پێبدات. بۆ ئەوەی هاوکاری سوریا بکات و لە سوریا بەردەوامی بە شەڕ بدات. بەرژەوەندی ڕووسیاش ئاگربەستی دەویست. بۆیە ئاگربەستیان ئیمزا کرد. بەڵام بە واتای ئەوە نایەت سیاسەتی تورکیا لە مەترسیدا نییە. ئەو سیاسەتە خۆی مەترسیە، مەترسی دروست دەکات. هەموو کاتێک تورکیا دەخاتە ناو مەترسیدا. ئەگەر خۆی لەو سیاسەتە نەهێنێتە دەرەوە کۆتایی بە تورکیا دێت. خۆی لە تورکیا بەم سیاسەتە گەیشتووەتە قۆناغی کۆتایی. بەم شێوەیە دەژی.
ANF
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
آخرین سکانس نمایشی چهل ساله ✍ #جوانا_سنە 🆔 @GozarDemocratic
آخرین سکانس نمایشی چهل ساله
✍ #جوانا_سنە
معیار دموکراسی و آزادی یک جامعه برمبنای اخلاقی و سیاسی بودن آن جامعه میباشد، اگر در جامعەای سیاست از طریق مدیریت آزادانە تعریف شود و تمامی افراد جامعە در پیشبرد و گسترش این شیوەی مدیریت نقش داشتە باشند، میتوان گفت سیاست دموکراتیک در آن جامعە با اعتقاد به پشتوانە و نیروی ذاتی خلقها میسر خواهد شد. البتە در تعریف این مسئلە نمیتوان سیاست را بە مدیریت اجتماعی تقلیل داد. رهبر آپو در دفاعیات خود اینگونه بە تعریف اساسی سیاست میپردازد: «حوزهی آزادی جامعه و عرصهی آفرينشی كه در آن پيشرفت و توسعه از طريق معنا و اراده پديد ميآيد»، به واقعيت ماهوی سياست نزديكتر است. حتی میتوان سياست را با آزادی همسان دانست. در اينجا جامعه هم از طريق انديشه و هم در عمل، به خودْهستی و هويت خويش پی میبرد، آن را رشد میدهد و حفاظت مینمايد. هنگامی كه سياست بهصورت قوّهی خودمديری درمیآيد، بهمثابهی سياست دموكراتيك كسب هويت مینمايد. در صورتی كه سياست به حالت مديريت قدرتمحور درآيد، میتوان آن را به شكل انحراف سياست از واقعيت ماهوی خويش و درافتادنش به وضعيت خودانكاری ارزيابی نمود. حوزهی قدرت، حوزهی نفی سياست است. با توجە بە این تحلیل میتوان گفت کە دولتها درجهت بە انحراف کشانیدن سیاست گام برمیدارند و واقعیت این است کە نظام و دستگاههای قدرت در معنای واقعی کلمە سیاست نمیکنند بلکە در راستای پیشبرد اهدافشان گامهای تاکتیکی کە نشان از انجماد سیاست و پایان آن است ارائە میدهند. در این زمینە میتوان گفت کانونهای قدرت چە در جامعەی کوچکی مانند خانوادە و چە در سطح کلان هموارە خواستار محدود نمودن زنان است. دراین رابطە اگر نگاهی گذرا به کارنامهی 42 سالهی رژیم ایران بیاندازیم با اشراف بر عدم وجود دموکراسی و آزادی در ساختار و پیکرهی نظام مشاهده میکنیم که جامعەی ایران راهی برای یافتن معنا و حوزەای برای ارائەی راستین هویت اجتماعی خود نمیبیند و خلقها و بهویژە زنان نمیتوانند عرصەای بیابند کە همچون عرصەی جستجو و تحقق آزادی باشد. در نظام ولایت مطلقەی فقیە نبرد در میان مفاهیم فرد، جامعە، آزادی و سیاست وجود دارد و این نبرد همگام با خود شکافها و گسلهای طبقاتی، جنسیتی و اتنیکی را عمیقتر میگرداند. در نمایش ٤٠ سالەی انقلاب پردەها و سکانسهای عوامفریبانە در جهت تداوم بقای نظام ادامە دارد کە هربار با رنگ و لعاب و پوششی متفاوت پدیدار میگردند. در عرصەی سیاسی و مشارکت زنان بە صراحت میتوان گفت کە سیاستهای نظام ولایی ارمغانی جز بازتولید تبعیض ونابرابری و حاد کردن بحرانها دستاوردی برای جامعە نداشتە و کاملا بالعکس، این سیاستهای نظام مرگ تدریجی را برای خلقها و بهویژه زنان رقم زده است.
پردەی اول
انقلاب مشروطیت و نظام سلطنتی
نظام حکومتی ایران تا سال ١٩٠٦ میلادی (١٢٨٥ شمسی) استبدادی و از نوع سلطنتی بودە که در اینگونە نظامها سلطنت بە طور موروثی بە اولاد و اعقاب ذکور میرسید و مردم در تعیین خط مشی سیاسی حکومت نقشی نداشتەاند، زنان در موقعیت سیاسی آن روز ایران فقط در چارچوب زندگی سنتی در مناطق کشاورزی بە ایفای نقشهای اقتصادی (دامداری، کشت و زرع و صنایع دستی) میپرداختند و چهرەی سیاسی اجتماعی ایران مردانە بود اما در جریان انقلاب مشروطە زنان نیز بە نوبەی خود و با توجە بە فرصتهای محدودی کە در جامعەی بستە و مردسالار آن روز حاکم بود، نقشهایی ایفا نمودند. با نگاهی به انقلاب مشروطە میتوان گفت کە در کل زنان فرصتی برای رهیافت بە آرمانهای انسانی خود کە بر دو اصل تساوی و برابری استوار است، دست نیافتند.
با آغاز سلطنت سلسلەی پهلوی هرچند نهادهای دموکراتیک اجازەی کمترین فعالیت سیاسی بە دست نیاوردە بودند اما در زندگی فردی و اجتماعی زنان ایران وقایع و حوادث دگرگونساز اتفاق افتادند کە در پرتو آن نیازهای روز و مقتضیات اجتماعی آشکار شد. در عصر پهلوی بحران حقوق زن نهفتە و در خفا بود و در اشکال خشونتآمیز خود را نشان داد زیرا در این عصر بود کە تجددگرایی و سنتگرایی حول محور حقوق زن برای نخستین بار درتقابل آشکار با یکدیگر قرار گرفتند. زنان ایران نهادها ونمودهای زندەی این رویارویی مقدر و اجتنابناپذیر شدند. حساسترین حرکت رضاشاه در جهت تجددگرایی کشف حجاب در ١٧ دیماه ١٣١٤(١٩٣٦ میلادی ) بود کە بحران حقوق زن را برملا ساخت؛ سیاست رسمی این بود کە زنان از لحاظ پوشش، آموزش و فعالیتهای اجتماعی از خواهران غربی خود تقلید کنند و در همین راستا در سال ١٩٣٦ (١٣١٤ شمسی) پوشیدن چادر رسما غیرقانونی اعلام شد. شاه این اقدامات خود را همچون رشد و تکامل اجتماعی زنان و مردان معرفی مینمود.
زنان در قلمرو سیاست همچنان از حقوق انسانی خود بیبهرە ماندەاند. در تمام دوران بعد از مشروطە مردان مانع حضور زنان شدەاند. مردان ایرانی دور ش
✍ #جوانا_سنە
معیار دموکراسی و آزادی یک جامعه برمبنای اخلاقی و سیاسی بودن آن جامعه میباشد، اگر در جامعەای سیاست از طریق مدیریت آزادانە تعریف شود و تمامی افراد جامعە در پیشبرد و گسترش این شیوەی مدیریت نقش داشتە باشند، میتوان گفت سیاست دموکراتیک در آن جامعە با اعتقاد به پشتوانە و نیروی ذاتی خلقها میسر خواهد شد. البتە در تعریف این مسئلە نمیتوان سیاست را بە مدیریت اجتماعی تقلیل داد. رهبر آپو در دفاعیات خود اینگونه بە تعریف اساسی سیاست میپردازد: «حوزهی آزادی جامعه و عرصهی آفرينشی كه در آن پيشرفت و توسعه از طريق معنا و اراده پديد ميآيد»، به واقعيت ماهوی سياست نزديكتر است. حتی میتوان سياست را با آزادی همسان دانست. در اينجا جامعه هم از طريق انديشه و هم در عمل، به خودْهستی و هويت خويش پی میبرد، آن را رشد میدهد و حفاظت مینمايد. هنگامی كه سياست بهصورت قوّهی خودمديری درمیآيد، بهمثابهی سياست دموكراتيك كسب هويت مینمايد. در صورتی كه سياست به حالت مديريت قدرتمحور درآيد، میتوان آن را به شكل انحراف سياست از واقعيت ماهوی خويش و درافتادنش به وضعيت خودانكاری ارزيابی نمود. حوزهی قدرت، حوزهی نفی سياست است. با توجە بە این تحلیل میتوان گفت کە دولتها درجهت بە انحراف کشانیدن سیاست گام برمیدارند و واقعیت این است کە نظام و دستگاههای قدرت در معنای واقعی کلمە سیاست نمیکنند بلکە در راستای پیشبرد اهدافشان گامهای تاکتیکی کە نشان از انجماد سیاست و پایان آن است ارائە میدهند. در این زمینە میتوان گفت کانونهای قدرت چە در جامعەی کوچکی مانند خانوادە و چە در سطح کلان هموارە خواستار محدود نمودن زنان است. دراین رابطە اگر نگاهی گذرا به کارنامهی 42 سالهی رژیم ایران بیاندازیم با اشراف بر عدم وجود دموکراسی و آزادی در ساختار و پیکرهی نظام مشاهده میکنیم که جامعەی ایران راهی برای یافتن معنا و حوزەای برای ارائەی راستین هویت اجتماعی خود نمیبیند و خلقها و بهویژە زنان نمیتوانند عرصەای بیابند کە همچون عرصەی جستجو و تحقق آزادی باشد. در نظام ولایت مطلقەی فقیە نبرد در میان مفاهیم فرد، جامعە، آزادی و سیاست وجود دارد و این نبرد همگام با خود شکافها و گسلهای طبقاتی، جنسیتی و اتنیکی را عمیقتر میگرداند. در نمایش ٤٠ سالەی انقلاب پردەها و سکانسهای عوامفریبانە در جهت تداوم بقای نظام ادامە دارد کە هربار با رنگ و لعاب و پوششی متفاوت پدیدار میگردند. در عرصەی سیاسی و مشارکت زنان بە صراحت میتوان گفت کە سیاستهای نظام ولایی ارمغانی جز بازتولید تبعیض ونابرابری و حاد کردن بحرانها دستاوردی برای جامعە نداشتە و کاملا بالعکس، این سیاستهای نظام مرگ تدریجی را برای خلقها و بهویژه زنان رقم زده است.
پردەی اول
انقلاب مشروطیت و نظام سلطنتی
نظام حکومتی ایران تا سال ١٩٠٦ میلادی (١٢٨٥ شمسی) استبدادی و از نوع سلطنتی بودە که در اینگونە نظامها سلطنت بە طور موروثی بە اولاد و اعقاب ذکور میرسید و مردم در تعیین خط مشی سیاسی حکومت نقشی نداشتەاند، زنان در موقعیت سیاسی آن روز ایران فقط در چارچوب زندگی سنتی در مناطق کشاورزی بە ایفای نقشهای اقتصادی (دامداری، کشت و زرع و صنایع دستی) میپرداختند و چهرەی سیاسی اجتماعی ایران مردانە بود اما در جریان انقلاب مشروطە زنان نیز بە نوبەی خود و با توجە بە فرصتهای محدودی کە در جامعەی بستە و مردسالار آن روز حاکم بود، نقشهایی ایفا نمودند. با نگاهی به انقلاب مشروطە میتوان گفت کە در کل زنان فرصتی برای رهیافت بە آرمانهای انسانی خود کە بر دو اصل تساوی و برابری استوار است، دست نیافتند.
با آغاز سلطنت سلسلەی پهلوی هرچند نهادهای دموکراتیک اجازەی کمترین فعالیت سیاسی بە دست نیاوردە بودند اما در زندگی فردی و اجتماعی زنان ایران وقایع و حوادث دگرگونساز اتفاق افتادند کە در پرتو آن نیازهای روز و مقتضیات اجتماعی آشکار شد. در عصر پهلوی بحران حقوق زن نهفتە و در خفا بود و در اشکال خشونتآمیز خود را نشان داد زیرا در این عصر بود کە تجددگرایی و سنتگرایی حول محور حقوق زن برای نخستین بار درتقابل آشکار با یکدیگر قرار گرفتند. زنان ایران نهادها ونمودهای زندەی این رویارویی مقدر و اجتنابناپذیر شدند. حساسترین حرکت رضاشاه در جهت تجددگرایی کشف حجاب در ١٧ دیماه ١٣١٤(١٩٣٦ میلادی ) بود کە بحران حقوق زن را برملا ساخت؛ سیاست رسمی این بود کە زنان از لحاظ پوشش، آموزش و فعالیتهای اجتماعی از خواهران غربی خود تقلید کنند و در همین راستا در سال ١٩٣٦ (١٣١٤ شمسی) پوشیدن چادر رسما غیرقانونی اعلام شد. شاه این اقدامات خود را همچون رشد و تکامل اجتماعی زنان و مردان معرفی مینمود.
زنان در قلمرو سیاست همچنان از حقوق انسانی خود بیبهرە ماندەاند. در تمام دوران بعد از مشروطە مردان مانع حضور زنان شدەاند. مردان ایرانی دور ش
گذار دموکراتیک
آخرین سکانس نمایشی چهل ساله ✍ #جوانا_سنە 🆔 @GozarDemocratic
دن زنان از خانە و خانوادە را تاب نمیآوردند و این خروج نامتعارف را تعرض بە نوامیس تلقی میکردند. بنابراین زنان ایران حتی در دوران به اصطلاح تجددگرایی نیز هموارە با موانعی روبرو بودند و در همین راستا اغلب تسلیم مقدرات میشدند و بە حاشیەنشینی و تماشای کارزار سیاسی مردان و دولتهای مردانە، پارلمانها و اپوزیسیونهای مردانە نشستند و گاهی به کمکرسانی بە آنان رضایت میدادند. اما در دوران پهلوی دوم و در سال ١٣٤٣ توانستند در عرصەی انتخابات پارلمان حضور یابند و بر کرسی نمایندگی پارلمان بنشینند اما بە دلیل عدم تجارب سیاسی این حضور تا حدی سمبولیک توصیف شد.
پردەی دوم:
بعداز انقلاب
بعد از انقلاب شرط حضور در عرصەی مبارزات انتخاباتی اعتقاد بە مبانی نظام و هم شکل و همسان بودن با ارزشهای اسلامی و نظام مطلقەی فقیە بود. بر همین اساس در کارنامەی سیاسی زنان ایران میتوان دید کە فقط تکالگوها حضور داشتەاند، زنان مذهبی کە کینههای حبس شدەایی از زمان پهلوی در سینە داشتند در زمان انقلاب در جهت تحکیم نظام اسلامی حضوری فعال پیدا کردند اما این حضور نتوانست مانع از جهتیابی و انحصار قدرت در سیاست باشد و باری دیگر زنان قربانی و ابزاری برای کسب کرسی بودند و خود نیز در پشت پردهها ماندند بە گونەایی کە در جریان نخستین رایگیری عمومی پس از انقلاب حق رای زنان نە تنها غیراسلامی شناختە نشد بلکە رهبران انقلاب آن را بە نام حقوق مسلم زنان میدانستند ومراجع دینی بە زنان قول دادند حقوقشان بعد از رفراندوم مراعات شود این سناریوهای عوامفریبانە در حالی بود کە مفسران و واعظان تا پیش از انقلاب از حضور اجتماعی زنان ممانعت میکردند و با انواع فتواها مانع از حضور زنان در جامعە میگشتند اما دیدیم کە در بحبوحەی انقلاب، زنان در تظاهرات حضور یافتند و یکی از اقشاری بودند کە در پیروزی آن نقش پیشاهنگ را بر عهدە گرفتند. فقها و رهبران و مراجع دینی در آن زمان نە تنها مانع از حضور زنان نشدند بلکە بر حضور آنان تاکید ورزیدند پارادوکس آشکار در این زمینە این است کە در جریان مطالعەی قانون اساسی اثبات میشود کە در اغلب موارد قانونگذاری زنان را بە طور صریح از حقوق برابر سیاسی با مردان محروم نساختە و این نیز تاکتیکی است کە با انتخاب الفاظ قانونی شایستەسالاری انسانی را برمیگزیند و این فریبی بیش نیست زیرا در طرف دیگر ماجرا بر صفات خاصی همانند اجتهاد، فقاهت، رجل سیاسی و …. برای احراز برخی پستها و مناصب سیاسی تاکید ورزیدە است. مفسران در تفاسیر خود بدون استناد بە دلایل محکم دینی آن صفات را خاص مردان و در انحصار آنان اعلام میکنند و بر پایەی این تفاسیر است کە زنان از سطوح مدیریت سیاسی دور نگاه داشتە میشوند و بە موجب این قوانین ورود بە حوزەهای سیاسی (نهادهای رهبری، مجلس خبرگان، مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، ریاست جمهوری، مجمع تشخیص مصلحت نظام و ….) میدان جنبش زنان را بسیار تنگتر نمودەاند و بالعکس این عرصە را بە جولانگاه مردان مبدل ساختەاند.
پردهی سوم
چنگالهای شرعی بر گلوی جامعە
هویت اسلامی و الگوی زن مسلمان و پایبندی بە ارزشهای معنوی ولایت مطلقەی فقیە و علم و عبادت الفاظی هستند کە آزادی زنان را در گرو رسیدن بە بردگی مطلق او گذاشتەاند. تساوی در قانون و تبعیض در عمل چهرەی آشنایی است از قوانین زن ستیزانەی رژیم استبدادی ایران در اذهان زنان، آنچە آشکار است هراس ذهنیت جنسیتگرا، اسلامگرا و نژادپرست رژیم ایران تا حدی است کە برآیند پیروزیهای زنان برای والیان خلافت خدا، بسیار ترسناک و کشنده است زیرا هر گامی که زنان را به پیروزی نزدیک میکند گامی است که اسلام را به گریز وادار میکند. در همین جهت برای حفاظت از نظام از هرگونە سیاست پلیدی در برابر خلقها و بهویژە نیروهای پویای جامعە کە همانا زنان و جوانان هستند سر باز نمیزنند. بیکاری، اعتیاد، فحوش، صیغە، ازدواج سفید و …. ارمغان رژیم ایران برای زنان است. استفادەی ابزاری از زنان و وعدەهای پوشالین در طول یازدە دوره مجلس در حال تکرار است. جناحهای اصولگرا و اصلاحطلب هریک بە گونەای از پتانسیل زنان در جهت رسیدن بە آرمانهایشان استفادە میکنند، جریانهای سیاسی در صورتی کە نتوانند ارادت خود را بە رهبری نشان دهند شایستگی دریافت امتیاز و رانت در نظام ولایی را طی زمان از دست میدهند و چنین جریانهایی خود را بە مرکز امید برای نیروهای پویای جامعە مبدل میسازند، نکتە قابل توجە و چالش برانگیز این است کە در چنین نظام مرید و مرادی چگونە میتوان عرصەای را برای فعالیت با تکیە بر ارادەی آزاد زنان مشاهدە کرد در نظامی کە سرکوب عریان برای قبضە کردن قدرت مطلقە وجود دارد و فرە ایزدی نظام خسروانی جای خود را بە توزیع امتیاز و رانت قدرت و منزلت دادە در مسئلەی زنان و چارەیابی مشکلات و معضلات اجتماعی نمیتواند رهاوردی داشتە باشد.
پردەی دوم:
بعداز انقلاب
بعد از انقلاب شرط حضور در عرصەی مبارزات انتخاباتی اعتقاد بە مبانی نظام و هم شکل و همسان بودن با ارزشهای اسلامی و نظام مطلقەی فقیە بود. بر همین اساس در کارنامەی سیاسی زنان ایران میتوان دید کە فقط تکالگوها حضور داشتەاند، زنان مذهبی کە کینههای حبس شدەایی از زمان پهلوی در سینە داشتند در زمان انقلاب در جهت تحکیم نظام اسلامی حضوری فعال پیدا کردند اما این حضور نتوانست مانع از جهتیابی و انحصار قدرت در سیاست باشد و باری دیگر زنان قربانی و ابزاری برای کسب کرسی بودند و خود نیز در پشت پردهها ماندند بە گونەایی کە در جریان نخستین رایگیری عمومی پس از انقلاب حق رای زنان نە تنها غیراسلامی شناختە نشد بلکە رهبران انقلاب آن را بە نام حقوق مسلم زنان میدانستند ومراجع دینی بە زنان قول دادند حقوقشان بعد از رفراندوم مراعات شود این سناریوهای عوامفریبانە در حالی بود کە مفسران و واعظان تا پیش از انقلاب از حضور اجتماعی زنان ممانعت میکردند و با انواع فتواها مانع از حضور زنان در جامعە میگشتند اما دیدیم کە در بحبوحەی انقلاب، زنان در تظاهرات حضور یافتند و یکی از اقشاری بودند کە در پیروزی آن نقش پیشاهنگ را بر عهدە گرفتند. فقها و رهبران و مراجع دینی در آن زمان نە تنها مانع از حضور زنان نشدند بلکە بر حضور آنان تاکید ورزیدند پارادوکس آشکار در این زمینە این است کە در جریان مطالعەی قانون اساسی اثبات میشود کە در اغلب موارد قانونگذاری زنان را بە طور صریح از حقوق برابر سیاسی با مردان محروم نساختە و این نیز تاکتیکی است کە با انتخاب الفاظ قانونی شایستەسالاری انسانی را برمیگزیند و این فریبی بیش نیست زیرا در طرف دیگر ماجرا بر صفات خاصی همانند اجتهاد، فقاهت، رجل سیاسی و …. برای احراز برخی پستها و مناصب سیاسی تاکید ورزیدە است. مفسران در تفاسیر خود بدون استناد بە دلایل محکم دینی آن صفات را خاص مردان و در انحصار آنان اعلام میکنند و بر پایەی این تفاسیر است کە زنان از سطوح مدیریت سیاسی دور نگاه داشتە میشوند و بە موجب این قوانین ورود بە حوزەهای سیاسی (نهادهای رهبری، مجلس خبرگان، مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، ریاست جمهوری، مجمع تشخیص مصلحت نظام و ….) میدان جنبش زنان را بسیار تنگتر نمودەاند و بالعکس این عرصە را بە جولانگاه مردان مبدل ساختەاند.
پردهی سوم
چنگالهای شرعی بر گلوی جامعە
هویت اسلامی و الگوی زن مسلمان و پایبندی بە ارزشهای معنوی ولایت مطلقەی فقیە و علم و عبادت الفاظی هستند کە آزادی زنان را در گرو رسیدن بە بردگی مطلق او گذاشتەاند. تساوی در قانون و تبعیض در عمل چهرەی آشنایی است از قوانین زن ستیزانەی رژیم استبدادی ایران در اذهان زنان، آنچە آشکار است هراس ذهنیت جنسیتگرا، اسلامگرا و نژادپرست رژیم ایران تا حدی است کە برآیند پیروزیهای زنان برای والیان خلافت خدا، بسیار ترسناک و کشنده است زیرا هر گامی که زنان را به پیروزی نزدیک میکند گامی است که اسلام را به گریز وادار میکند. در همین جهت برای حفاظت از نظام از هرگونە سیاست پلیدی در برابر خلقها و بهویژە نیروهای پویای جامعە کە همانا زنان و جوانان هستند سر باز نمیزنند. بیکاری، اعتیاد، فحوش، صیغە، ازدواج سفید و …. ارمغان رژیم ایران برای زنان است. استفادەی ابزاری از زنان و وعدەهای پوشالین در طول یازدە دوره مجلس در حال تکرار است. جناحهای اصولگرا و اصلاحطلب هریک بە گونەای از پتانسیل زنان در جهت رسیدن بە آرمانهایشان استفادە میکنند، جریانهای سیاسی در صورتی کە نتوانند ارادت خود را بە رهبری نشان دهند شایستگی دریافت امتیاز و رانت در نظام ولایی را طی زمان از دست میدهند و چنین جریانهایی خود را بە مرکز امید برای نیروهای پویای جامعە مبدل میسازند، نکتە قابل توجە و چالش برانگیز این است کە در چنین نظام مرید و مرادی چگونە میتوان عرصەای را برای فعالیت با تکیە بر ارادەی آزاد زنان مشاهدە کرد در نظامی کە سرکوب عریان برای قبضە کردن قدرت مطلقە وجود دارد و فرە ایزدی نظام خسروانی جای خود را بە توزیع امتیاز و رانت قدرت و منزلت دادە در مسئلەی زنان و چارەیابی مشکلات و معضلات اجتماعی نمیتواند رهاوردی داشتە باشد.
گذار دموکراتیک
آخرین سکانس نمایشی چهل ساله ✍ #جوانا_سنە 🆔 @GozarDemocratic
نتیجە
مجلس یازدهم و تلاش وافر برای پیروزی مجلس اصولگرایان و گام دوم انقلاب برای رژیم ایران خیال و سرابی بیش نیست. همانطور کە در نتایج نیز آشکار گردید کمتر از ٤٣٪ از مردم بە پای صندوقهای رای رفتند و این نیز نشان از عدم رغبت جامعەی ایران و بیاعتمادی خلقهای ایران بە نظام حاکم میباشد اگر چە در خیزشهای دیماه ٩٦ و آبانماه ٩٨ خلقها با سردادن شعار «اصلاح طلب اصولگرا، دیگە تمومە ماجرا » جستجوی خود را فراتر از جناحهای موجود نشان دادند. خلقهای ایران دیگر بە این نتیجە رسیدەاند کە مجلس شورای اسلامی مکانی نیست کە ارادەی آنها در آن نقشی داشتە باشد و انتصابات و مجلس فرمایشی را قبول ندارند و بیش از این نمیتوانند تحریف در سرشت دموکراسی اجتماعی را تحمل نمایند. تحریفی کە با تک تیپ و هموژنیزه نمودن تفاوتمندیهای اجتماعی خلقهای ایران، هویت سایر خلقهای را انکار مینماید.
منبع: آلترناتیو شمارە ٨١
www.pjak.eu
🆔 @GozarDemocratic
مجلس یازدهم و تلاش وافر برای پیروزی مجلس اصولگرایان و گام دوم انقلاب برای رژیم ایران خیال و سرابی بیش نیست. همانطور کە در نتایج نیز آشکار گردید کمتر از ٤٣٪ از مردم بە پای صندوقهای رای رفتند و این نیز نشان از عدم رغبت جامعەی ایران و بیاعتمادی خلقهای ایران بە نظام حاکم میباشد اگر چە در خیزشهای دیماه ٩٦ و آبانماه ٩٨ خلقها با سردادن شعار «اصلاح طلب اصولگرا، دیگە تمومە ماجرا » جستجوی خود را فراتر از جناحهای موجود نشان دادند. خلقهای ایران دیگر بە این نتیجە رسیدەاند کە مجلس شورای اسلامی مکانی نیست کە ارادەی آنها در آن نقشی داشتە باشد و انتصابات و مجلس فرمایشی را قبول ندارند و بیش از این نمیتوانند تحریف در سرشت دموکراسی اجتماعی را تحمل نمایند. تحریفی کە با تک تیپ و هموژنیزه نمودن تفاوتمندیهای اجتماعی خلقهای ایران، هویت سایر خلقهای را انکار مینماید.
منبع: آلترناتیو شمارە ٨١
www.pjak.eu
🆔 @GozarDemocratic
Forwarded from Aryen TV
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
♦️بەرنامەی تاراوەگەی ئەمشەو تایبەتە بە ژیان و تێکۆشانی "سیامەند موعینی"
🔹سیامەند موعینی کوڕی شەهید سولەیمان موعینی-یە، پێشمەرگەی کۆن، چالاکی سیاسی و ماڤەکانی مرۆڤ و لە ئێستادا هاوسەرۆکی پژاک-ه
🔸بەرنامەی تاراوگەی ئەمشەو کاتژمێر ١٩:٣٠ بە کاتی ئەوروپا و ٢٢:٠٠ بە کاتی رۆژهەڵاتی کوردستان
@aryentvnews
🔹سیامەند موعینی کوڕی شەهید سولەیمان موعینی-یە، پێشمەرگەی کۆن، چالاکی سیاسی و ماڤەکانی مرۆڤ و لە ئێستادا هاوسەرۆکی پژاک-ه
🔸بەرنامەی تاراوگەی ئەمشەو کاتژمێر ١٩:٣٠ بە کاتی ئەوروپا و ٢٢:٠٠ بە کاتی رۆژهەڵاتی کوردستان
@aryentvnews
Forwarded from خبرگزاری فرات | فارسی
🗓امروز
🔸 پنجشنبه
🔹 ٢٢ رهشهمه ٢٧١٩
🔹 ٢٢ اسفند ١٣٩٨
🔹 ١٢ مارس ٢٠٢٠
*** ... وابستگی بهداشتی، نمودی از وابستگی عمومی است. جامعهای که مسائل مربوط به بهداشت جسمی و روحی خویش را حل نموده، جامعهای است که امکان آزادشدن را در اختیار دارد... ***
📚 مانیفست تمدن دمکراتیک –#کتاب_سوم
✍🏻 عبدالله اوجالان
🆔 @anfpersian
🔸 پنجشنبه
🔹 ٢٢ رهشهمه ٢٧١٩
🔹 ٢٢ اسفند ١٣٩٨
🔹 ١٢ مارس ٢٠٢٠
*** ... وابستگی بهداشتی، نمودی از وابستگی عمومی است. جامعهای که مسائل مربوط به بهداشت جسمی و روحی خویش را حل نموده، جامعهای است که امکان آزادشدن را در اختیار دارد... ***
📚 مانیفست تمدن دمکراتیک –#کتاب_سوم
✍🏻 عبدالله اوجالان
🆔 @anfpersian
گذار دموکراتیک
بایک: تورکیا زۆر تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ١ - جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن". 🆔 …
تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ٢ -
جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن".
جەمیل بایک هاوسەرۆکى دەستەى بەرێوەبەری کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) رۆژی دووشەممە میوانی "بەرنامەى تایبەت"ی کەناڵی ئاسمانیى ستێرک تیڤی بوو و شیکاریى بۆ رووداوەکانى ئەمدواییەى کوردستان، تورکیا و رۆژهەڵاتى ناوەڕاست کرد.
بەشی دووەمی چاوپێکەوتنەکە بەم شێوەیەیە:
عەبدوڵلا ئۆجالان ڕێبەری گەلی کورد لەبارەی سیاسەتی تورک دەڵێت، هەندێک جار خۆی نزیکی رووسیا و هەندێکجار خۆی نزیکی ئەمریکا دەکات. بەم شێوەیە هیچ ئەنجامێک بەدەستناهێنێت. تا دوێنی لە گرێ سپی و سەرێکانی هاوکاری ڕووسیا دەکرد، بەڵام لە پڕێکا بۆ بە داگیرکاری. قسەکانی ئۆجالان چۆن شیدەکەنەوە؟
ڕێبەر ئاپۆ لەسەر زۆر بابەت بۆچوونەکانی دەربڕی. ئەمڕۆ ڕاستی بۆچوونەکانی وەدیار کەوتن و نە تەنها ئێمە بەڵکو زۆر کەس ئەوە دەڵێن. لەبەرئەوەی ڕێبەر ئاپۆ بە بەرپرسیاری دەژی، دەبینێت کە دۆخی تورکیا تێکدەچێت. لێرە دەیەوێت بەرپرسانی تورکیا، گەلی تورکیا هوشیار بکاتەوە کە سیاسەتی ئاکەپە – مەهەپە خزمەت بە داواکاریەکانی گەلی تورکیا و هەرێمەکە ناکەن. بەم سیاسەتە تورکیا بەرەو مەترسیەکی گەورە دەڕوات. نایەوێت تورکیا تێکبچێت، دەیەوێت تورکیا لەتێکچوون بپارێزێت. لەبەرئەوە هۆشداری دەدات. دەڵێت، ئێوە لەنێوان ئەمریکا و ڕووسیا دێن و دەڕوون. جارێک دەچنە بەر قاچی یەکێکیان و دواتر دەچنە بەر قاچی یەکێکی تر. ئەو دەوڵەتانەش هەوڵ بۆ بەرژەوەندی خۆیان دەدەن. لەبەرئەوەی ئەو دەوڵەتانە لە جیهاندا سیاسەتی هەژموونگەرایی بەڕێوەدەبەن. ڕێبەر ئاپۆ دەڵێت، وا مەکەن، کۆتایی ئەو سیاسەتە تێکچوونی تورکیایە. ئەگەر سیاسەت دەکەن نەچنە لای قاچی رووسیا و ئەمریکا، پشت بە گەل ببەستن. لە تورکیا کێشەی گەلان هەیە، کێشەی گەلی کورد هەیە، کێشەی دیموکراسی هەیە. ئەو کێشانە چارەسەر بکەن. پەیوەندی خۆتان و گەلانی تورکیا، ئایین و کلتورەکان لەسەر دیموکراسی بنیات بنێن. ئەو کاتە پێویستی ئێوە بە ئەمریکا و ڕووسیا نامێنێت. ئەو کاتە تورکیا تێکناچێت. وا دەڵێت. بەڵام لە تورکیا لۆژیکێک هەیە، لەناو خوێن و دەماریاندایە. بە ئاسانی نایەتە دەرەوە. چیە ئەو شتە؟ لە سەردەمی عوسمانیان و تا ئێستا لەسەر ناکۆکی دەوڵەتان دەژین. لە کۆتاییدا ئەو سیاسەتی چی لە عوسمانیەکان کرد؟ عوسمانیەکانی هەڵوەشاندەوە. بە تەواوی لەناوی برد. کاتێک کۆماری دروست بوو جارێکیتر دەستیان بە هەمان سیاسەت کرد. واتە لە نێوان دەوڵەتاندا ناکۆکی هەیە، دەیانەوێت سوود لەو ناکۆکیانە وەربگرن. لەسەر ئەو ناکۆکیانە سیاسەت دەکەن. کاتێک کۆماری دروستکرا هەمان سیاسەتیان پەیرەو کرد. بەڵام دواتر کۆتایی بە عوسمانی هات. ئێستا هەمان سیاسەت لە تورکیا هەیە. ماوەیەک ئەو سیاسەتەیان بەڕێوەبرد و هەندێک سوودی ڕۆژانەیان بەدەستهێنا، بەڵام ئێستا پێچەوانە بووەتەوە. دۆخی ئیدلب لەبەرچاوە. ئەگەر زیاتر پێداگیری بکەن، کۆتاییان پێدەهێنن. لەبەر ئەو سیاسەتانە ئەکەپە – مەهەپە و دەوڵەتی تورکیا کەوتووەنەتە دۆخێکی زۆر ناڵەبار. چۆن لێی دێنە دەرەوە؟ خۆشیان نازانن. ڕێبەر ئاپۆ ڕێگایان پیشان دەدات، دەڵێت ئێوە بەم شێوەیە ناتوانن لە گێژاوەکەدا بێنە دەرەوە. بەڵام ئەو شتانەی ڕێبەر ئاپۆ دەڵێت، بە بناغە وەرناگرن. بۆچی؟ لەبەرئەوەی ڕێبەر ئاپۆ ڕێبەری گەلی کوردە. ئەوەی گەلی کورد قبوڵ ناکات، ڕێبەر ئاپۆش قبوڵ ناکات. لەبەرئەوەش سیاسەتی گٶشەگیری و قڕکردن بەڕێوەدەبەن، دوژمنایەتی هێزە دیموکراتەکان دەکەن، تەئکید لەسەر ئەو سیاسەتە دەکەنەوە و ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر تەئکید لەسەر سیاسەتەکەیان دەکەنەوە و بەرەو مردن دەچن.
عەبدوڵلا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد لە دوایین چاوپێکەوتندا باسی ڕۆژئاواشی کرد، ڕایگەیاند، ستراتیژی ڕۆژئاوا ڕاستە، یەکپارچەیی سوریا دەپارێزن. بەڵام پێویستە کاریگەری خۆیان فراوانتر بکەن. پێویستە ئەوە چۆن شیبکرێتەوە؟
ڕێبەر ئاپۆ سیاسەتی ڕۆژئاوا لە باکووری سوریا بە هەموو شێوەیەک ڕاست دەبینێت. بەڵام بە واتای ئەوە نایەت کە لە هەموو ڕوویەکەوە ئەو سیاسەتەی کە ڕێبەر ئاپۆ دەیەوێت، ئەنجامدەدرێت. لەوێ هەندێک کەموکورتی و هەڵەش هەیە. بەڵام بە گشتی ئەو سیاسەتەی ڕێبەر ئاپۆ دەیەوێت، بەڕێوەدەبرێت. بۆیە بە ڕاستی دەزانێت. بە واتای ئەوە نایەت هەڵە و کەموکورتیەکانیش بە ڕاست دەزانێت. ئەوان رەخنەش دەکات و دەڵێت، پێویستە زیاتر فراوان ببن. ئێستا خۆسەری دیموکراتیک، بەڕێوەبەرایەتی باکووری سوریا چ سیاسەتێک بەڕێوەدەبات؟ نەتەوەی دیموکراتیک نە تەنها بۆ باکووری سوریا بەرێوەدەبات، دەیەوێت بۆ هەموو سوریا جێبەجێ بکرێت. لەبەرئەوەی کێشەی سوریا بە نەتەوەی دیموکراتیک چارەسەر دەبێت. لە هەموو سوریا سیستمێکی دیموکراسیان بەرەو پێشەوە برد، دیموکراسی بەرەوە پیشەوە چوو، کێشە
جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن".
جەمیل بایک هاوسەرۆکى دەستەى بەرێوەبەری کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) رۆژی دووشەممە میوانی "بەرنامەى تایبەت"ی کەناڵی ئاسمانیى ستێرک تیڤی بوو و شیکاریى بۆ رووداوەکانى ئەمدواییەى کوردستان، تورکیا و رۆژهەڵاتى ناوەڕاست کرد.
بەشی دووەمی چاوپێکەوتنەکە بەم شێوەیەیە:
عەبدوڵلا ئۆجالان ڕێبەری گەلی کورد لەبارەی سیاسەتی تورک دەڵێت، هەندێک جار خۆی نزیکی رووسیا و هەندێکجار خۆی نزیکی ئەمریکا دەکات. بەم شێوەیە هیچ ئەنجامێک بەدەستناهێنێت. تا دوێنی لە گرێ سپی و سەرێکانی هاوکاری ڕووسیا دەکرد، بەڵام لە پڕێکا بۆ بە داگیرکاری. قسەکانی ئۆجالان چۆن شیدەکەنەوە؟
ڕێبەر ئاپۆ لەسەر زۆر بابەت بۆچوونەکانی دەربڕی. ئەمڕۆ ڕاستی بۆچوونەکانی وەدیار کەوتن و نە تەنها ئێمە بەڵکو زۆر کەس ئەوە دەڵێن. لەبەرئەوەی ڕێبەر ئاپۆ بە بەرپرسیاری دەژی، دەبینێت کە دۆخی تورکیا تێکدەچێت. لێرە دەیەوێت بەرپرسانی تورکیا، گەلی تورکیا هوشیار بکاتەوە کە سیاسەتی ئاکەپە – مەهەپە خزمەت بە داواکاریەکانی گەلی تورکیا و هەرێمەکە ناکەن. بەم سیاسەتە تورکیا بەرەو مەترسیەکی گەورە دەڕوات. نایەوێت تورکیا تێکبچێت، دەیەوێت تورکیا لەتێکچوون بپارێزێت. لەبەرئەوە هۆشداری دەدات. دەڵێت، ئێوە لەنێوان ئەمریکا و ڕووسیا دێن و دەڕوون. جارێک دەچنە بەر قاچی یەکێکیان و دواتر دەچنە بەر قاچی یەکێکی تر. ئەو دەوڵەتانەش هەوڵ بۆ بەرژەوەندی خۆیان دەدەن. لەبەرئەوەی ئەو دەوڵەتانە لە جیهاندا سیاسەتی هەژموونگەرایی بەڕێوەدەبەن. ڕێبەر ئاپۆ دەڵێت، وا مەکەن، کۆتایی ئەو سیاسەتە تێکچوونی تورکیایە. ئەگەر سیاسەت دەکەن نەچنە لای قاچی رووسیا و ئەمریکا، پشت بە گەل ببەستن. لە تورکیا کێشەی گەلان هەیە، کێشەی گەلی کورد هەیە، کێشەی دیموکراسی هەیە. ئەو کێشانە چارەسەر بکەن. پەیوەندی خۆتان و گەلانی تورکیا، ئایین و کلتورەکان لەسەر دیموکراسی بنیات بنێن. ئەو کاتە پێویستی ئێوە بە ئەمریکا و ڕووسیا نامێنێت. ئەو کاتە تورکیا تێکناچێت. وا دەڵێت. بەڵام لە تورکیا لۆژیکێک هەیە، لەناو خوێن و دەماریاندایە. بە ئاسانی نایەتە دەرەوە. چیە ئەو شتە؟ لە سەردەمی عوسمانیان و تا ئێستا لەسەر ناکۆکی دەوڵەتان دەژین. لە کۆتاییدا ئەو سیاسەتی چی لە عوسمانیەکان کرد؟ عوسمانیەکانی هەڵوەشاندەوە. بە تەواوی لەناوی برد. کاتێک کۆماری دروست بوو جارێکیتر دەستیان بە هەمان سیاسەت کرد. واتە لە نێوان دەوڵەتاندا ناکۆکی هەیە، دەیانەوێت سوود لەو ناکۆکیانە وەربگرن. لەسەر ئەو ناکۆکیانە سیاسەت دەکەن. کاتێک کۆماری دروستکرا هەمان سیاسەتیان پەیرەو کرد. بەڵام دواتر کۆتایی بە عوسمانی هات. ئێستا هەمان سیاسەت لە تورکیا هەیە. ماوەیەک ئەو سیاسەتەیان بەڕێوەبرد و هەندێک سوودی ڕۆژانەیان بەدەستهێنا، بەڵام ئێستا پێچەوانە بووەتەوە. دۆخی ئیدلب لەبەرچاوە. ئەگەر زیاتر پێداگیری بکەن، کۆتاییان پێدەهێنن. لەبەر ئەو سیاسەتانە ئەکەپە – مەهەپە و دەوڵەتی تورکیا کەوتووەنەتە دۆخێکی زۆر ناڵەبار. چۆن لێی دێنە دەرەوە؟ خۆشیان نازانن. ڕێبەر ئاپۆ ڕێگایان پیشان دەدات، دەڵێت ئێوە بەم شێوەیە ناتوانن لە گێژاوەکەدا بێنە دەرەوە. بەڵام ئەو شتانەی ڕێبەر ئاپۆ دەڵێت، بە بناغە وەرناگرن. بۆچی؟ لەبەرئەوەی ڕێبەر ئاپۆ ڕێبەری گەلی کوردە. ئەوەی گەلی کورد قبوڵ ناکات، ڕێبەر ئاپۆش قبوڵ ناکات. لەبەرئەوەش سیاسەتی گٶشەگیری و قڕکردن بەڕێوەدەبەن، دوژمنایەتی هێزە دیموکراتەکان دەکەن، تەئکید لەسەر ئەو سیاسەتە دەکەنەوە و ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر تەئکید لەسەر سیاسەتەکەیان دەکەنەوە و بەرەو مردن دەچن.
عەبدوڵلا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد لە دوایین چاوپێکەوتندا باسی ڕۆژئاواشی کرد، ڕایگەیاند، ستراتیژی ڕۆژئاوا ڕاستە، یەکپارچەیی سوریا دەپارێزن. بەڵام پێویستە کاریگەری خۆیان فراوانتر بکەن. پێویستە ئەوە چۆن شیبکرێتەوە؟
ڕێبەر ئاپۆ سیاسەتی ڕۆژئاوا لە باکووری سوریا بە هەموو شێوەیەک ڕاست دەبینێت. بەڵام بە واتای ئەوە نایەت کە لە هەموو ڕوویەکەوە ئەو سیاسەتەی کە ڕێبەر ئاپۆ دەیەوێت، ئەنجامدەدرێت. لەوێ هەندێک کەموکورتی و هەڵەش هەیە. بەڵام بە گشتی ئەو سیاسەتەی ڕێبەر ئاپۆ دەیەوێت، بەڕێوەدەبرێت. بۆیە بە ڕاستی دەزانێت. بە واتای ئەوە نایەت هەڵە و کەموکورتیەکانیش بە ڕاست دەزانێت. ئەوان رەخنەش دەکات و دەڵێت، پێویستە زیاتر فراوان ببن. ئێستا خۆسەری دیموکراتیک، بەڕێوەبەرایەتی باکووری سوریا چ سیاسەتێک بەڕێوەدەبات؟ نەتەوەی دیموکراتیک نە تەنها بۆ باکووری سوریا بەرێوەدەبات، دەیەوێت بۆ هەموو سوریا جێبەجێ بکرێت. لەبەرئەوەی کێشەی سوریا بە نەتەوەی دیموکراتیک چارەسەر دەبێت. لە هەموو سوریا سیستمێکی دیموکراسیان بەرەو پێشەوە برد، دیموکراسی بەرەوە پیشەوە چوو، کێشە
گذار دموکراتیک
بایک: تورکیا زۆر تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ١ - جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن". 🆔 …
کان چارەسەر دەکرێن. ئەوەش بە نەتەوەی دیموکراتیک دەبێت. لە سیستمی نەتەوەی دیموکراتیک دا برایەتی گەلان بە بناغە وەردەگیرێت. ژیانێکی هاوبەش، دابەشکردن بە بناغە وەردەگیرێت. لەو سیستمەدا نەژادپەرستی نییە، ئایینپەرستی نییە. مافی سروشتی هەموو گەلان مسۆگەر کراوە. مافەکان قبوڵ دەکرێن و بە بناغە وەردەگیرێن. واتە چ شتێکیان بۆ کورد دەوێت، هەمان شتیان بۆ عەرەب، سوریانی و تورکمان و گەلانی تر دەوێت. پەیوەندی بە ژمارەوە نییە. دیموکراسی لەسەر ماف بەرێوەدەبرێت، نەک لەسەر ژمارە. ڕاستیەکە ئەنجامدانی دیموکراسی لەسەر مافە. بۆیە ڕێبەر ئاپۆ باش دەیبینێت. لە ئیستادا بە تەنها نەتەوەی دیموکراتیک دەتوانێت کێشەکانی سوریا چارەسەر بکات. لە ناو نەتەوەی دیموکراتیکدا رێکخستنی گەلان بە بناغە وەردەگیرێت. گەلان بە ناسنامەی خۆیان بە زمانی خۆیان، بە کلتوری خۆیان بە ئازادی خۆیان رێکدەخرێن و نوێنەرایەتی خۆیان دەکەن. چۆن لە بەرانبەر مافی خۆیان، خۆیان بە بەرپرس دەبینن، بە هەمان شێوە لەبەرانبەر مافی گەلانی تریش خۆیان بە بەرپرسیار دەبینن. خۆی ئەمە راستە. یەکێتی دروست دەبێت. دابەشکردن و یەکسانی دروست دەبێت. بۆیە زۆر هێز دەیانویست ئەوە تێکبدەن. هنێکیان لە رێگەی ئایین، هندێک لە ڕێگەی نەژادپەرستی، هەندێکیان بە داگیرکەری و بە زۆر رێبازی تر هەوڵی تێکدانی ئەزموونەکەیان دا و هەوڵیاندا لەناوی ببەن. بەڵام ئەو گەلانەی لەناو سیستمی نەتەوەی دیموکراتیکدا دەژین ، هەستیان بەو مەترسیە کرد. لەبەرئەوەی هیچ کاتێک وەک ئیستا کە لەناو سیستمی نەتەوەی دیموکراتیکدا دەژین، نەژیاون. لەوە تێگەیشتن، هەرچەندە کەموکرتیش هەیە، بەلام باش تێگەیشتن. ئەم سیستمە سیستمێکی باشە بۆ ئەوان. ئەوانەی کە دەیانەوێت سیستمەکە تێکبدەن، دەیانەوێت جارێکیتر بیانکەنەوە بە کۆیلە. ناسنامەکەیان، کەسایەتیان، کۆمەڵگایان، زمانیان و هەموو شتێک لە دەستیان دەربهێنن. بۆیە لەدژیان ڕادەوەستن. بە تایبەتی کاتێک رێگایاندا تورکیا سەرێکانی و گرێ سپی داگیر بکات. دەیانگۆت خۆسەری دیموکراتیک هەڵدەوەشێت. ئەو دەزگایانە، ئەو هێزانە هەموویان لەناو دەچن. چاوەڕیی ئەوەیان دەکرد. زیاتر پشتیان بە عەرەبەکان دەبەست. دەیانوت، عەرەبەکان لەدژی کورد دەوەستنەوە. هەوڵیاندا دوژمنایەتی لەنێوان کورد و عەرەبدا دروست بکەن. بەڵام گەلی عەرەب لەدژی کارەکانی ئەوان راوەستایەوە. خاوەنداریان لە خۆسەری دیموکراتیک و نەتەوەی دیموکراتیک کرد. خاوەنداریان لە برایەتی کورد و گەلان تر کرد. بەم بۆنەیەوە پیرۆزبایی لە گەلی عەرەبمان دەکەم. ئەو هەڵوێستەی کە ئەوان پیشانیاندا، ڕێگای بۆ مرۆڤایەتی کردەوە. هەڵوێستێکی گەورە و ڕاستە. لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نەتەوەی دیموکراتیک بەرەوەپێشەوە چوو، دروستکردنی سیستمێکی دیموکرات کارێکی ئاسان نییە. لەبەرئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوگماتیزم زۆر بەهێزە. داخراوبوون زۆر بەهێزە، نەژادپەرستی، پرسی ئایین و مەزهەب بەهێزە. لەبەرئەوە نەتەوەی دیموکراتیک بە ئاسانی بەرەو پێشەوە نابرێت. بەلام کاتێک گەل و هێزی گەل و ئیرادە و یەکێتی گەلت وەک بناغە وەرگرت، ئەو سیستمە جێبەجێ دەکرێت. ئەوەش چی دەوێت؟ گەلێکی رێکخستکراوی دەوێت و پێویستی هەموو گەلان پاراستنی جەوهەری بەرەو پێشەوە ببەن. ئەگەر پاراستنی جەوهەری بەرەوپێشەوەبرا، بەو پێیە گەل رێکخرا، کۆمەڵگایەکی رێکخستنکراو بەرهەمدێت، کۆمەڵگای رێکخراویش دەتوانیت هەموو کێشەکان چارەسەر بکات، دەتوانێت لەبەرانبەر هەموو مەترسیەکان بووەستێتەوە. ئەوەش چی دەوێت؟ ئابۆری شەڕ و پاراستنی جەوهەری دەوێت. لەبەرئەوەی جەنگی جیهانی سێیەمین بەردەوامە. زۆر هێز لەناو شەڕەکەدان، شەڕەکان بەردەوام دەبن. لەبەرئەوەش پاراستنی جەوهەری و ئابۆری شەڕ لەسەر خولقاندنی کۆمەڵگای رێکخراو شەرتە.
تەڤگەری ئازادی چەندین ساڵە کە باسی سیاسەتی پەنابەرانی دەوڵەتی تورکیا دەکات، دەڵێت، ئەوە بۆ هەڕەشە و پیلانگێڕیە. لەمدواییانەدا بینیمان دوای شەڕی ئیدلب چی ڕوویدا. بە ئۆتۆبوس پەنابەرانیان بەرەو سنورەکان دەبرد و بە کوشتنیان دان. هەڵوێستی ئەوروپای سازشکار هەبوو. لەگەڵ دەوڵەتی تورک دەستی بە سازش کرد، کاریگەری لەسەر ئەو سیاسەتە دروست کرد. بەڵام هیچ ئەنجامێک بەدەستنەهێنرا. دۆخێکی چۆن دروست دەبێت؟ ئەو دۆخە چۆن دەبینن؟ ئەنجامی ئەم دۆخە چۆن دەبێت؟
لە جیهاندا کێشەی پەنابەران هەیە. ئەم کێشەیە لە لایەن سیستمی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستەوە دروستکراوە. ڕۆژ بە ڕۆژ کێشەکە گەورە دەبێت بۆچی؟ لەبەرئەوەی مۆدێرنیتەی کاپیتالیزم، سەرمایەکەی دەنێرێتە هندێک ولاتی تر. لەو وڵاتانە مادیەت بەرەو پێشەوە دەبات. بە ڕێکلامەکان بەهێز دەکات. کاتێک دەچێتە ئەو ولاتانە کۆمەڵگا و ئابۆری ئەو وڵاتانە تێکدەدات. لەبەرئەوە لەو وڵاتانە هەژاری دروست دەبێت. لە ناو خەڵکی ئەو ولاتانەدا لە ڕووی ئابۆریەوە سەختی زۆر روودەدەن. لەبەرئەوەی مۆدیرنیتەی کاپیتالیزم کۆمەڵگا تێکدەدات. ئابۆری تێکدەدات، گەل هەژار دەکات. وڵاتەکان هەژار د
تەڤگەری ئازادی چەندین ساڵە کە باسی سیاسەتی پەنابەرانی دەوڵەتی تورکیا دەکات، دەڵێت، ئەوە بۆ هەڕەشە و پیلانگێڕیە. لەمدواییانەدا بینیمان دوای شەڕی ئیدلب چی ڕوویدا. بە ئۆتۆبوس پەنابەرانیان بەرەو سنورەکان دەبرد و بە کوشتنیان دان. هەڵوێستی ئەوروپای سازشکار هەبوو. لەگەڵ دەوڵەتی تورک دەستی بە سازش کرد، کاریگەری لەسەر ئەو سیاسەتە دروست کرد. بەڵام هیچ ئەنجامێک بەدەستنەهێنرا. دۆخێکی چۆن دروست دەبێت؟ ئەو دۆخە چۆن دەبینن؟ ئەنجامی ئەم دۆخە چۆن دەبێت؟
لە جیهاندا کێشەی پەنابەران هەیە. ئەم کێشەیە لە لایەن سیستمی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستەوە دروستکراوە. ڕۆژ بە ڕۆژ کێشەکە گەورە دەبێت بۆچی؟ لەبەرئەوەی مۆدێرنیتەی کاپیتالیزم، سەرمایەکەی دەنێرێتە هندێک ولاتی تر. لەو وڵاتانە مادیەت بەرەو پێشەوە دەبات. بە ڕێکلامەکان بەهێز دەکات. کاتێک دەچێتە ئەو ولاتانە کۆمەڵگا و ئابۆری ئەو وڵاتانە تێکدەدات. لەبەرئەوە لەو وڵاتانە هەژاری دروست دەبێت. لە ناو خەڵکی ئەو ولاتانەدا لە ڕووی ئابۆریەوە سەختی زۆر روودەدەن. لەبەرئەوەی مۆدیرنیتەی کاپیتالیزم کۆمەڵگا تێکدەدات. ئابۆری تێکدەدات، گەل هەژار دەکات. وڵاتەکان هەژار د
گذار دموکراتیک
بایک: تورکیا زۆر تەنگاو بووە بۆیە رێگای بە چاوپێکەوتن دا – ١ - جەمیل بایک هاوسەرۆکی کەجەکە سەرنجی خستەسەر "هۆکارە سیاسییەکانی" لێدوانەکان لەبارەى ئاگرکەوتنەوە لە ئیمراڵی و وتی "زۆر تەنگابووبوون، بۆیە ناچار بوون رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن بدەن". 🆔 …
ەکات. لە لایەکی تر خەرجی زۆرتر دەکات و بە ڕیکلام پلانەکانی بەڕێوەدەبات. ئەو کاتە گەلی ئەو وڵاتانە ناتوانن کێشە ئابۆریەکانیان چارەسەر بکەن. ڕوو لە دەرەوە دەکەن. ڕوو لەکوێ دەکەن؟ مادیەت و خەرجی لە ئەوروپایە. لەبەرئەوە ئەوروپا وەک بناغە وەردەگرن. بۆیە ڕوودەکەنە ئەوروپا. واتە سیستمی مۆدێرنیتەی کاپیتالیزمە کە ئەم کێشەیە دروست دەکات. لەبەرئەوە لەدژی ئەو دۆخە وەستانەوە و تێکۆشانە شەرتە. ئەگەر بمانەوێت رێگری لە کێشەی پەنابەران بگرین، ئەو کاتە پێویستە لەدژی مۆدێرنیتەی کاپیتالیزم تێبکۆشین. لەبەرئەوە ئەوە کە کێشە دروست دەکات، بەڵام ئەوەی کێشە دروست دەکات ناتوانێت کێشە چارەسەر بکات. ئەوانەی ڕوودەکەنە ئەوروپا، بەدوای چارەسەریدا دەگەڕێن. بەدوای چارەسەری خەیاڵی دەگەڕێن. چوونیان بۆ ئەوروپا هیچ کاتێک کێشەکانیان چارەسەر ناکەن. پرسی پەنابەران لە تورکیا جیاوازە. وەک ئەوەی مۆدیرنیتەی کاپیتالیزم نییە. تورکیا بە ملیۆنان مرۆڤی لە سوریا ڕێکخست، بردنی بۆ تورکیا. تورکیا ئەوانی برد نەک خۆیان ڕوویشتن. ژمارەیەکی کەم خۆیان چوون. بەڵام تورکیا بە ملیۆنان کەسی هێنایە تورکیا بۆچی؟ بۆ ئەوەی بتوانێت دەسەڵاتی خۆی بەسەر چەتەکاندا بسەپێنێت. بۆ ئەوەی چەتەکان ناچاری خۆی بکات و بۆ ئامانجەکانی بەکاریان بهێنێت. ئەگەر ئەو گەلە نەباتە تورکیا و کەمپ دروست نەکات و کۆنتڕۆلیان نەکات، ناتوانێت چەتەکان کۆنتڕۆڵ بکات. ناتوانێت چەتەکان بۆ ئامانجەکانی بەکاربهێنێت. لە لایەکی ترەوە لە ڕووی مادیەوە سوودێکی زۆری لەوان بینی. ئەگەر لە تورکیا کێشەی ئابۆری زۆر ڕووینەداوە بە هۆی ئەو گەلەوەیە کە لە سوریا هاتوون. لەبەرئەوەی بە ملیۆنان کەسن، هەم بە هەزرانی کاریان پێدەکات، هندێکیشیان بێ پارە کاریان پێدەکات. بەو شێوەیە سوودی زۆریان بەدەستهێنا. هەروەها بەم شێوەیە هەوڵیاندا سیاسەتیان لە سوریا بەڕێوەببەن. ئەگەر چەتە و گەل لەدەستیاندا بمێننەوە، ئاکەپە و مەهەپە وایاندەزانی زوو لە سوریا ئەنجام بەدەستدەهێنن. بۆ ئەو مەبەستە ئەو شتانەیان کرد. لەدژی کوردیش بەکاریان دەهێنن. رێگا نادەن کورد لە سوریا بگاتە مافی خۆی کە ستاتۆیەک بەدەستبهێنن. بەڵام پرسی سوریا بە دڵی ئەوان نەبوو. دڕێژ بوو. دەیانوت، دەچن لە مزگەوتی ئەمەوی نوێژ دەکەین، بەڵام چەندین ساڵە کێشەکە بەردەوامە. لەبەرئەوە سیاسەتەکەیان ئەنجامی زۆری بەدەستنەهێنا. کاتێک ئەنجامیان بەدەستنەهێنا، ئەو پەنابەرانەیان لەدژی ئەوروپا بەکارهێنا. وتیان، کێشەی پەنابەرمان هەیە، ئەگەر هاوکاری ئێمە لە سوریا نەکەن، کە لە بناغەدا لەدژی کوردە و دوژمنایەتی گەلی کوردە، قڕکردنی کورد هەیە. ئەگەر هاوکاریمان نەکەن، دەتوانین هەندێک شت لەبەرانبەرتان بکەین. ئەو کاتە ڕێگای پەنابەران دەکەمەوە و دێنە ئەوروپا. داعشیش لەناویاندا هەیە. ئەوروپا دەترسێت پەنابەران ڕوویان تێبکەن. لەبەرئەوە وتیان با نەیەن ئێمە پارە دەدەین. واتە ئەوروپا بەرژەوەندی خۆی بە بناغە وەرگرت، لە پرسی ئەوروپادا پەنابەر نییە. وتیان، با پەنابەران نەیێن، ئێمە پارەتان دەدەینێ و چیتان دەوێت بیکەن. ئەم سیاسەتەیان بەڕێوەبرد. ئەردۆغان لەم سیاسەتە هەندێک سوودی بەدەستهێنا. ئەگەر لەدژی کورد سیاسەتی قڕکردنی بەڕێوەبرد، ئەنجامەکەی ئەو سیاسەتەی ئەوروپا بوو. لێرەدا ئەروپاش هاوبەشی سیاسەتی ئەردۆغانە. پێویستە گەلەکەمان باش بزانێت. ئەردۆغان سیاسەت لە سەر پیلان و هەڕەشە بەڕێوەدەبات. واتە پەنابەران وەک کارتی فشار بەکاردەهێنێت. چۆن داعشی بەکارهێنا لەدژی جیهان، لەدژی عەرەب و ئەوروپا، بەو شێوەیە پەنابەرانی لەدژی ئەوروپا بەکارهێنا. خەرجی لە ئەوروپا وەردەگرێت. ئەو پارەیەی کە ئەوروپا پێشکەشی کرد بۆ پەنابەران خەرجنەکرا. یەک قڕوشی نەدا بە پەنابەران. ڕەنجی ئەوانیشی خوارد و بە ملیۆنانی قازانج کرد. هیچ شتێکی نەداوە بە پەنابەران. ئەمە ڕاستیە. ئێستاش لە ئیدلب زۆر تەنگاو بووە، کەوتووەتە بیرێکی قوڵەوە، ناتوانیت بێتە دەرەوە، چارەسەری لەکوێ بینی؟ جارێکتر پەنابەرانی بەکارهێنا. هەڕەشەر لە ئەوروپا کرد. وتی ئەگەر هاوکاری من نەکەن هەموو دەرگاکان دەکەمەوە. کارمەندانی تورکیا پۆلیس و ئیستخباراتی تورکیا پەنابەران سوار دەکرد و دەبردە سنور. ڕێگای پیشانی ئەوان دەدا، کاری قاچاخچیەتیان دەکرد. کەسانی خۆیانیان لەگەڵیاندا دەنارد. دەیانوت لەم رێگایانەدا تێپەڕ ببن. بەمەش دەیانەوێت ئەوروپا تەنگاو بکەن. هەم پارە لە ئەوروپا وەربگرە ، هەم ئەوروپا نەتوانێت لەدژی سیاسەتەکانی بووەستێتەوە و لەسەر دەسەلات بمێنێتەوە. لەبەرئەوەی ئەگەر خۆیان لەم بەربەست و کێشە گەورەیە ڕزگار نەکەن، زەحمەتە لەسەر دەسەڵات بمێننەوە. لەبەرئەوە گەیشتنە کۆتایی ڕێگا. ئەگەر هاوکاری بەدەستنەهێنن ئەگەری هەیە بکەون. لەبەرئەوەی هەموو ڕۆژێک سەربازی تورک دەکوژرێن، کۆمەڵگای تورکیا ئەوە دەبینێت. تا کەی بەردەوام دەبێت، تا کۆتایی بەردەوام نابێت. ئاکەپە و مەهەپە دەیانەوێت بە زودترین کات خۆیان لە گێژاوەکە ڕزگار بکەن و ک
دیسیپلین هۆکاری بردنەوەی چین!
چین تەنیا بە ئەو دەرفەتە پزشکی و تکنۆلۆژیەی کە هەیەتی کرۆنای شکەست نەدا، بەشێکی زۆر لە هۆکاری سەرکەوتنی چین لە بەرابەر هێرشی کرۆنا، دەگەڕێتەوە بۆ کولتوری دیسیپلین خوازی کە لە تاک و کۆمەڵگای چیندا هەیە و ئەو ئەزموونە مێژووییەی کە لە شێوازی شەڕدا هەیەتی!؟
لەبیر نەکەین کە یەکەمین رسالەی شەڕ کە زیاتر لە ٢١ سەدەی پێش نووسراوە و هێشتا کارایی هەیە، لەلایەن چینیەکانەوە نووسراوە، مەبەستم رسالەی هونەری شەڕە کە لەلایەن سون تزوە نووسراوە و هاوکات فەلسەفەی وەحدەتی وجود کە مێحوەری باوەڕی ئاسیای دوور، بەتایبەت چینە، ئەو کۆمەڵگایە لە چقبەستوویی و دوگماتیسم پاراستووە و بۆیە بە جێگای تەوەکۆڵ و دەست لەسەر دەست راوەستان بە پاڵپشتی بە تێگەیشتن و ژیری خۆیان بۆ چارەسەری دەگەڕن و خۆیان تەتبیق دەدەن لەگەڵ پێشکەوتنەکان و ئەساسەن رازی پێشکەوتنی ئەو هەرێمە بە چین، ژاپۆن، کورە و... دەگەڕێتەوە بۆ ئەم تاییەتمەندیە، فەلسەفەکەیان نە دەکەوێتە داوی موتڵەقگەرایی نە نسبیگرایی بێڕەویە (موفرەت)!؟
✍ #ئەهوەن_چیاکۆ
🆔 @GozarDemocratic
چین تەنیا بە ئەو دەرفەتە پزشکی و تکنۆلۆژیەی کە هەیەتی کرۆنای شکەست نەدا، بەشێکی زۆر لە هۆکاری سەرکەوتنی چین لە بەرابەر هێرشی کرۆنا، دەگەڕێتەوە بۆ کولتوری دیسیپلین خوازی کە لە تاک و کۆمەڵگای چیندا هەیە و ئەو ئەزموونە مێژووییەی کە لە شێوازی شەڕدا هەیەتی!؟
لەبیر نەکەین کە یەکەمین رسالەی شەڕ کە زیاتر لە ٢١ سەدەی پێش نووسراوە و هێشتا کارایی هەیە، لەلایەن چینیەکانەوە نووسراوە، مەبەستم رسالەی هونەری شەڕە کە لەلایەن سون تزوە نووسراوە و هاوکات فەلسەفەی وەحدەتی وجود کە مێحوەری باوەڕی ئاسیای دوور، بەتایبەت چینە، ئەو کۆمەڵگایە لە چقبەستوویی و دوگماتیسم پاراستووە و بۆیە بە جێگای تەوەکۆڵ و دەست لەسەر دەست راوەستان بە پاڵپشتی بە تێگەیشتن و ژیری خۆیان بۆ چارەسەری دەگەڕن و خۆیان تەتبیق دەدەن لەگەڵ پێشکەوتنەکان و ئەساسەن رازی پێشکەوتنی ئەو هەرێمە بە چین، ژاپۆن، کورە و... دەگەڕێتەوە بۆ ئەم تاییەتمەندیە، فەلسەفەکەیان نە دەکەوێتە داوی موتڵەقگەرایی نە نسبیگرایی بێڕەویە (موفرەت)!؟
✍ #ئەهوەن_چیاکۆ
🆔 @GozarDemocratic
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
بەشی یەکەم
ژیان و تێکۆشانی #سیامەند_موعینی کوڕی شەهید #سولەیمان_موعینی، پێشمەرگەی دێرین، چالاکی سیاسی و مافەکانی مرۆڤ و لە ئێستادا هاوسەرۆکی #پژاک لە بەرنامەی تاراوگە
🆔 @GozarDemocratic
ژیان و تێکۆشانی #سیامەند_موعینی کوڕی شەهید #سولەیمان_موعینی، پێشمەرگەی دێرین، چالاکی سیاسی و مافەکانی مرۆڤ و لە ئێستادا هاوسەرۆکی #پژاک لە بەرنامەی تاراوگە
🆔 @GozarDemocratic
بۆچی ئۆجالان گرنگە؟
هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی پاشکۆی کتێبەکە بڵاودەکاتەوە، بەناونیشانی بۆچی ئۆجالان گرنگە؟.
🆔 @GozarDemocratic
هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی پاشکۆی کتێبەکە بڵاودەکاتەوە، بەناونیشانی بۆچی ئۆجالان گرنگە؟.
🆔 @GozarDemocratic
گذار دموکراتیک
بۆچی ئۆجالان گرنگە؟ هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی…
بۆچی ئۆجالان گرنگە؟
هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی پاشکۆی کتێبەکە بڵاودەکاتەوە، بەناونیشانی بۆچی ئۆجالان گرنگە؟.
دەقی پاشکۆی کتێبەکە بەمشێوەیەیە:
ئەوەی لە گرنگی ئۆجالان تێبگەین، پێویستە خۆمان لە تاکگەرایی و ڕۆژهەڵاتناسی دەربازبکەین. تاکگەرایی لەسەر بنەمای جیابوونەوەی نەزانانەی تاک لە کۆمەڵگا بونیادنراوە، بەوشێوەیە شکۆدارکردنی تاک لەسەر حسابی کۆمەڵگا و لەهەمان کاتدا بچوککردنەوەی ئەم سیاقە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەی کە تاک تێیدا لەدایک دەبێت. سەرەڕای ئەمەش، لایەنگرانی ئەم ئایدیۆلۆژیایە هەوڵی بچوککردنەوەی گرنگی کەسایەتی کارێزمایی دەدەن بەبێ ئەوەی لەوە تێبگەن کە بۆچی و چۆن ئەم کەسایەتییە لە واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتی خەڵکدا جەوهەرییە.
زۆربەی چەپەکانی خۆرئاوا بە ئاگایی و نائاگایی توش بەپەتای خۆرهەڵاتناسی بوون و هەوڵی کەمبایەخ یاخود ڕەتکردنەوەی نووسینەکانی ئۆجالان دەدەن. بەپێچەوانەوە، نابێت لەبیرمان بچێت نووسینەکانی ئۆجالان ئیلهامبەخشی دیموکراتیترین و ڕادیکاڵترین شۆڕشە لەسەدەی ٢١یەکدا، ئەمیش شۆڕشی رۆژئاوا-یە.
لیبڕاڵکان و هەندێ لە چەپەکان لە ڕۆژئاوا کە پۆزتڤیزم لەناویاندا زاڵە و شیکارەکانیان بە دەرکەوتنی ڕووکەشی قەتیسکراوە، ڕەخنە لە بزوتنەوەی ئازادیخوازیی کوردی دەگرن. لەبەرئەوەی وێنەی ئۆجالان لەهەمووشوێنێکدا هەیە، بەبێ ئەوەی بە قوڵی ڕاڤەی ئەوە بکەن کە وێنەکان دەربڕی چین لە یادەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی گەلی کورددا. لەهەمان کاتدا، قەتیسکردنی فەلسەفەی ئۆجەلان بۆ وێنە، شێوەیەکی ترە لە نادادپەروەری بەرانبەر ئۆجالان.
لەڕێگەی زاڵبون بەسەر ئەو ئایدۆلۆژیایانەنی کە سەرمایەداریی و کۆڵۆنیاڵیزم بەهێز دەکەن، ئەم کاتە تێدەگەین، کە ئۆجالان، وەکو فەیلەسوفێکی سیاسی و ڕێبەری کورد پێویستە لە چارەسەرکردنی پرسی کورد، یاخود بۆ هەر هەوڵێک بەرەو پڕۆسەی ئاشتیی سیاسی. دەوڵەتی تورک لەبەرئەوەی ئەم ڕاستییە دەزانێت، هەوڵدەدات ئۆجالان لە هەر چارەسەرییەکی دادپەروەرانەی پرسی کورد دووربخاتەوە، بۆ ئەوەی داواکاری و مافە سیاسی و کەلتوریەکانی گەلی کورد بێهێز و لاواز بکات. لەم سیاقەدا، ئۆجالان دەربارەی دەستگیرکردنەکەی لە ساڵی ١٩٩٩ دا گوتی ''ئەوان واقیعی کۆمەڵایەتیی کورد لە کەسایەتیی مندا بە ئامانج دەگرن''. لە ساڵانی حەفتاکان و هەشتاکاندا، لەم کاتەدا کە گەلی کورد ڕووبەڕووی هەموو شێوەکانی پەراوێزخراو و نکوڵیکردن ببووەوە لەلایەن سیاسەتێکی داڕێژراوی دەوڵەتی تورکیاوە، بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد بە ڕێبەرایەتی ئۆجالان وەڵامێک بوو بۆ ڕزگارکردنی شوناسی کورد لە لەناوچوون.
ئەوەی بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بە ڕێبەرایەتی ئۆجالان لە ڕێگەی کردار و خەباتی شۆڕشگێرییەوە کردووکیانە بریتی بووە لە پاراستن و هێشتنەوەی بوونی کورد لە ڕوانگەی کەلتووری، کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە. وەکو هانا ئارێنت گوتویەتی، ''کردار، ئەگەر بەشداری لە دامەزراندن و هێشتنەوەی کیانێکی سیاسی بێت، ئەوا دۆخێک بۆ مانەوە (لەبیردامانەوە) درووست دەکات، ئەمەش بۆ مێژوو جێدەهێڵین".
بەواتایەکی تر، ئۆجالان و بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد بووون بە بیرەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی گەلی کوردی ستەملێکراو. بەمشێوەیە، تێدەگەین کە بوونی کورد بە تایبەت لە باکور زۆر بە نزیکییەوە پەیوەستە بە بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد و ڕێبەری زۆر خۆشەویستیان، ئۆجالان. ئەمە زۆر بەئاسانی لەڕێگەی ئەدەب، هونەر، و مۆسیقای کوردیدا درکی پێدەکرێت. بەمشێوەیە، هەر چارەسەرییەکی پرسی کورد لە باکور کە ئۆجالانی تێدا دەربکرێت، بەواتای دەرکردنی بیرەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی کورد دێت. لەم دۆخەدا، بەرخۆدان ڕوودەدات، و جەنگ دەستپێدەکات.
لەبەرئەوەی هەموو پڕۆژەی شۆڕشێک پڕۆژەیەکی پەروەردەییە، ئۆجالان زۆربەی کاتەکانی لە باکور و ڕۆژئاوا بە پەروەردەکردن و بنیادنانی شوناس و کەسایەتیی کورد تەرخانکردووە. پەروەردەکەی جەختی لە درووستکردنی کوردێکی خاوەن کەسایەتییەکی ئازاد و بەهێز دەکرد و توانادار بە ئیرادەی ئازاد و ئامادەیی بەشداری کردن لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی. بە واتایەکی تر، ئۆجالان کوردێکی خاوەن کەسایەتییەکی چالاک و زۆر سیاسی درووستکرد کە خەبات دەکات بۆ بەدەستهێنانی مافە کۆمەڵایەتی، کەلتووری و سیاسیەکانی بە ڕێگەیەکی ئازاد و دادپەروەرانە. لەماوەی ڕۆژانەیدا، ئۆجالان بۆ ماوەی دەیەیەک ڕووبەڕوو وانەی فێرکاری بە هەزاران کەس لە باکور و ڕۆژئاوا گووتوەتەوە. ئۆجالان، فێرخوازانی فێری مێژووی ڕادیکاڵ، فەلسەفە، کۆمەڵناسی و نەریتەکانی شۆڕشگێڕی دەکرد، لەگەڵ ئەوەشدا مێژووی شاردراوەی ژنی فێر دەکردن. فێری ئەوەی کردن کە چۆن شۆڕشگێڕ بن. بەمشێوەیە، ئۆجالان، تەنیا ڕێبەرێکی کورد نی یە، بەڵکو بیرکەرەوە
هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی پاشکۆی کتێبەکە بڵاودەکاتەوە، بەناونیشانی بۆچی ئۆجالان گرنگە؟.
دەقی پاشکۆی کتێبەکە بەمشێوەیەیە:
ئەوەی لە گرنگی ئۆجالان تێبگەین، پێویستە خۆمان لە تاکگەرایی و ڕۆژهەڵاتناسی دەربازبکەین. تاکگەرایی لەسەر بنەمای جیابوونەوەی نەزانانەی تاک لە کۆمەڵگا بونیادنراوە، بەوشێوەیە شکۆدارکردنی تاک لەسەر حسابی کۆمەڵگا و لەهەمان کاتدا بچوککردنەوەی ئەم سیاقە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەی کە تاک تێیدا لەدایک دەبێت. سەرەڕای ئەمەش، لایەنگرانی ئەم ئایدیۆلۆژیایە هەوڵی بچوککردنەوەی گرنگی کەسایەتی کارێزمایی دەدەن بەبێ ئەوەی لەوە تێبگەن کە بۆچی و چۆن ئەم کەسایەتییە لە واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتی خەڵکدا جەوهەرییە.
زۆربەی چەپەکانی خۆرئاوا بە ئاگایی و نائاگایی توش بەپەتای خۆرهەڵاتناسی بوون و هەوڵی کەمبایەخ یاخود ڕەتکردنەوەی نووسینەکانی ئۆجالان دەدەن. بەپێچەوانەوە، نابێت لەبیرمان بچێت نووسینەکانی ئۆجالان ئیلهامبەخشی دیموکراتیترین و ڕادیکاڵترین شۆڕشە لەسەدەی ٢١یەکدا، ئەمیش شۆڕشی رۆژئاوا-یە.
لیبڕاڵکان و هەندێ لە چەپەکان لە ڕۆژئاوا کە پۆزتڤیزم لەناویاندا زاڵە و شیکارەکانیان بە دەرکەوتنی ڕووکەشی قەتیسکراوە، ڕەخنە لە بزوتنەوەی ئازادیخوازیی کوردی دەگرن. لەبەرئەوەی وێنەی ئۆجالان لەهەمووشوێنێکدا هەیە، بەبێ ئەوەی بە قوڵی ڕاڤەی ئەوە بکەن کە وێنەکان دەربڕی چین لە یادەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی گەلی کورددا. لەهەمان کاتدا، قەتیسکردنی فەلسەفەی ئۆجەلان بۆ وێنە، شێوەیەکی ترە لە نادادپەروەری بەرانبەر ئۆجالان.
لەڕێگەی زاڵبون بەسەر ئەو ئایدۆلۆژیایانەنی کە سەرمایەداریی و کۆڵۆنیاڵیزم بەهێز دەکەن، ئەم کاتە تێدەگەین، کە ئۆجالان، وەکو فەیلەسوفێکی سیاسی و ڕێبەری کورد پێویستە لە چارەسەرکردنی پرسی کورد، یاخود بۆ هەر هەوڵێک بەرەو پڕۆسەی ئاشتیی سیاسی. دەوڵەتی تورک لەبەرئەوەی ئەم ڕاستییە دەزانێت، هەوڵدەدات ئۆجالان لە هەر چارەسەرییەکی دادپەروەرانەی پرسی کورد دووربخاتەوە، بۆ ئەوەی داواکاری و مافە سیاسی و کەلتوریەکانی گەلی کورد بێهێز و لاواز بکات. لەم سیاقەدا، ئۆجالان دەربارەی دەستگیرکردنەکەی لە ساڵی ١٩٩٩ دا گوتی ''ئەوان واقیعی کۆمەڵایەتیی کورد لە کەسایەتیی مندا بە ئامانج دەگرن''. لە ساڵانی حەفتاکان و هەشتاکاندا، لەم کاتەدا کە گەلی کورد ڕووبەڕووی هەموو شێوەکانی پەراوێزخراو و نکوڵیکردن ببووەوە لەلایەن سیاسەتێکی داڕێژراوی دەوڵەتی تورکیاوە، بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد بە ڕێبەرایەتی ئۆجالان وەڵامێک بوو بۆ ڕزگارکردنی شوناسی کورد لە لەناوچوون.
ئەوەی بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بە ڕێبەرایەتی ئۆجالان لە ڕێگەی کردار و خەباتی شۆڕشگێرییەوە کردووکیانە بریتی بووە لە پاراستن و هێشتنەوەی بوونی کورد لە ڕوانگەی کەلتووری، کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە. وەکو هانا ئارێنت گوتویەتی، ''کردار، ئەگەر بەشداری لە دامەزراندن و هێشتنەوەی کیانێکی سیاسی بێت، ئەوا دۆخێک بۆ مانەوە (لەبیردامانەوە) درووست دەکات، ئەمەش بۆ مێژوو جێدەهێڵین".
بەواتایەکی تر، ئۆجالان و بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد بووون بە بیرەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی گەلی کوردی ستەملێکراو. بەمشێوەیە، تێدەگەین کە بوونی کورد بە تایبەت لە باکور زۆر بە نزیکییەوە پەیوەستە بە بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد و ڕێبەری زۆر خۆشەویستیان، ئۆجالان. ئەمە زۆر بەئاسانی لەڕێگەی ئەدەب، هونەر، و مۆسیقای کوردیدا درکی پێدەکرێت. بەمشێوەیە، هەر چارەسەرییەکی پرسی کورد لە باکور کە ئۆجالانی تێدا دەربکرێت، بەواتای دەرکردنی بیرەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی کورد دێت. لەم دۆخەدا، بەرخۆدان ڕوودەدات، و جەنگ دەستپێدەکات.
لەبەرئەوەی هەموو پڕۆژەی شۆڕشێک پڕۆژەیەکی پەروەردەییە، ئۆجالان زۆربەی کاتەکانی لە باکور و ڕۆژئاوا بە پەروەردەکردن و بنیادنانی شوناس و کەسایەتیی کورد تەرخانکردووە. پەروەردەکەی جەختی لە درووستکردنی کوردێکی خاوەن کەسایەتییەکی ئازاد و بەهێز دەکرد و توانادار بە ئیرادەی ئازاد و ئامادەیی بەشداری کردن لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی. بە واتایەکی تر، ئۆجالان کوردێکی خاوەن کەسایەتییەکی چالاک و زۆر سیاسی درووستکرد کە خەبات دەکات بۆ بەدەستهێنانی مافە کۆمەڵایەتی، کەلتووری و سیاسیەکانی بە ڕێگەیەکی ئازاد و دادپەروەرانە. لەماوەی ڕۆژانەیدا، ئۆجالان بۆ ماوەی دەیەیەک ڕووبەڕوو وانەی فێرکاری بە هەزاران کەس لە باکور و ڕۆژئاوا گووتوەتەوە. ئۆجالان، فێرخوازانی فێری مێژووی ڕادیکاڵ، فەلسەفە، کۆمەڵناسی و نەریتەکانی شۆڕشگێڕی دەکرد، لەگەڵ ئەوەشدا مێژووی شاردراوەی ژنی فێر دەکردن. فێری ئەوەی کردن کە چۆن شۆڕشگێڕ بن. بەمشێوەیە، ئۆجالان، تەنیا ڕێبەرێکی کورد نی یە، بەڵکو بیرکەرەوە
گذار دموکراتیک
بۆچی ئۆجالان گرنگە؟ هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی…
یەکی شۆڕشگێڕ، ڕاهێنەر و مامۆستاشە. هاوشان لەگەڵ پابەندبوونی بە پەروەردەوە، ئۆجالان نوسەرێکی پڕبەهەمە، نوسەری زیاد لە ٤٠ پەرتووکە. بۆ ئۆجالان، تیۆر و پڕاکتیک لێک جیاناکرێنەوە. ئۆجالان، ئایدیای دەهزراند و پڕاکتیکی دەکرد لەکاتێکدا مەرەکەبەکەی هەر تازەبوو. ئۆجالان، لە ڕەگەوە زۆر بە بەهێزی بە گەلی کوردەوە بەستراوەتەوە.
یەکێک لە گرنگترین ئەو شتانەی ئۆجالان بەدەستی هێناوە ئەوەیە کە ئامرازی سیاسی و فەلسەفی بۆ ژنان فەراهەمکردووە بۆ ئەوەی خۆیان لە هاوڵاتییەکی ناچالاک و بهێزەوە بگۆڕن بۆ هاوڵاتییەکی چالاک، بەهێز و شۆڕشگێری زۆر ڕۆشنبیر. ئۆجالان توانی ئەمە لە ناوچەیەکدا بکات کە باوکسالاری زۆر بە قوڵی لەناو هەموو خانەیەکی کۆمەڵگادا ڕسکاوە. دوای قۆناغێکی درێژی پەروەردەکردنی گەلی کورد و ڕاگەیاندنی پێویستی ''کوشتنی نێری زاڵ''_کە نوێنەرایەتی باوکسالاری لەناو هەموو ئەندامێکی کۆمەڵگادا دەکات، ژنان ژیانی ماڵداریان بەجێهێشت و بەشداری ژیانی گشتی و سیاسیان کرد.
شایەنی ئاماژەپێکردنە، کە پێش سەرهەڵدانی بزوتنەوی ڕزگاریخوازی کوردی بە ڕێبەرایەتی ئۆجالان، ژنان نەیاندەتوانی بەبێ ڕەزامەندی پیاوی زاڵ ماڵ بەجێبهێڵن. لەهەمان کۆمەڵگادا، سوپاس بۆ بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کوردی و ڕێبەرایەتیەکەی، ژنان بوون بە شۆڕشگێڕ و شەڕڤان دژ بە فاشیزم و دەوڵەت. لەگەڵ ئەوەی ئۆجالان ئامرازە فەلسەفیەکانی بۆ بەهێزکردنی ژنان دەستەبەر کرد، هەروەها بکەری سەربەخۆی ئەوانی پاراست بۆ پێشڕەوەیکردن بۆ شۆڕش. هەمان ئەو ژنانەی کە ڕێبەرایەتی شۆڕشی ڕۆژئاوا دەکەن، ئەو ژنانەی ڕەقە-ی پایتەختی دەوڵەتی ئیسلامیان ڕزگارکرد، ئایدیاکانی ئۆجالان وەگەردەخەن و جێبەجێیدەکەن بۆ ئەوەی ئازادی ژن بپارێزن و گەشەی پێبدەن لەهەموو بەشەکانی کۆمەڵگادا. ئەمە نێشانی دەدات ژنانی شۆڕشگێڕی کورد کورت ناکرێنەوە بۆ ئۆجالان، یان هەر فیگەرێکی تری دەرەکی_ بەڵکو، ئەوان خود-بەهێزن. ڕێگای ئۆجالان بۆ سۆشیالیزم لە ڕێگەی کوشتنی نێری زاڵەوەیە. وەکو خۆی دەڵێت، ''کوشتنی نێری زاڵ پرینسیپی سەرەکی سۆشیالیزمە.'' بۆ ئۆجالان، کوشتنی نێری زاڵ ''کوشتنی فاشیزم، دیکتاتۆریەت و ستەمکاری یە". ئەگەر ئەمە یەک واتای هەبێت ئەوا بریتییە لە گواستنەوە و گەشەسەندنی کۆمەڵگای کوردی بەرەو ئازادی لەڕێگەی پەرەسەندنی ئازادی ژنان و لەناوبردنی باوکسالارییەوە. لەبەرئەوەیە کە هەمیشە ژنانی شۆڕشگێڕی کورد ئازادی خۆیان دەبەستنەوە بە ئازادی ئۆجالانەوە.
لەکاتی نووسینی ئەم پاشکۆیەدا، بەخاڵێک گەیشتم کە دەمەویست لەسەر ڕۆڵی ئۆجالان لەسەر ئازادی ژن بنوسم. دایکم، کە تەمەنی ٥٠ ساڵە، هاتە ژوورەکەم و سەرقاڵ بوو لە گەڕان بەدوای شتێکدا لەناو جانتاکەیدا. بەڕێکەوت دایکم وێنەیەکی زەردی ئۆجالانی دەرهێنا کە لەسەری نوسرابوو: ''ئازادی بۆ ئۆجالان- Free Ocalan!'' دایکم هەمیشە ئەم وێنەیە لەناو جانتاکەیدا هەڵدەگرێت. دایکم نەخوێندەوارە و بەپێی قسەکانی ئەوبێت، باوکی ڕێگەی نەداوە بچێت بۆ مەکتەب لەبەرئەوەی لەو کاتەدا [خوێندنی ژن] شەرمەزاری بووە. دایکم زۆر ئارەزووی کردووە بچێتە مەکتەب و چەندین ڕۆژ گریاوە دوای ئەوەی چوونە مەکتەبیان لێ قەدەغەکردووە.
لێم پرسی، ''دایکە، بۆچی وێنەی ئۆجالان لەناو جانتاکەتدا هەڵدەگری؟''
بە زەردەخەنەیەکەوە، وەڵامی دامەوە و گووتی، ''لەبەرئەوەی خۆشم دەوێت.''
گووتم، ''بۆچی؟''
دایکم بۆی ڕوونکردنەمەوە: ''ژنان ترسیان لە قسەکردن هەبوو لەبەردەم پیاواندا. بەڵام دوای قۆناغبەندی پەروەردەیەکی تۆکمە لەلایەن بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، ژنان دەیانتوانی ڕووبەڕووی پیاوان ببنەوە و بوێرانە قسەیان لەگەڵ بکەن، تەنانەت ئاڵەنگاری پیاویشیان دەکرد. ئۆجالان ترسی لە هەناوی ژندا کووشت. ئۆجالان لاوازی و بێهێزی لەناو ئێمەدا کووشت''. بە دەربڕینێکی تر، ئۆجالان یارمەتیدەربوو لە گۆڕینی ژن لە ئۆبێکتەوە بۆ سوبێکت.
دوای ئەوەی ئۆجەلان ڕفێندرا و لە ژووری تاکەکەسی لە دوورگەی ئیمڕالی گۆشەگیر کرا، زۆربەی کاتەکانی خۆی بە خوێندنەوەی پەرتووکی سیاسی و فەلسەفی تەرخانکرد، ئۆجالان زیاتر لە ٣٠٠٠ پەرتووکی لە زانستەکانی کۆمەڵایەتی و سرووشتی خوێندەوە_ بۆ ئەوەی ژیرانە بەردەوام بێت، هەروەها بتوانێت چارەسەرێک بۆ پرسی کورد بدۆزێتەوە لەگەڵ بە دیموکراتکردنی تورکیا. لە ئیمڕالی، سەرەڕای مامەڵە قورس و نامرۆییەکانی گرتووخانە، ئۆجالان گەشەی بە ئایدیاکانی دەربارەی ڕێگە بەرەو ئازادی و دیموکراسی دا. لە بەندیخانە، دەستیکرد بە ڕەخنەکردنێکی قوڵی خۆی و ڕەتکردنەوەی هەندێ بیرسای دۆگمایی و بنەڕەتی، وەکو دەوڵەت-نەتەوە، و دەوڵەتگەرایی. ئۆجالان لە پەرتووکی بەرگری کردن لە گەلێک-دا دەنوسێت:
ئەگەر من بەهەرشتێک تاوانباربم، ئەوا ئەو ڕاستییەیە کە من کەلتووری شەڕ و جەنگم قبوڵکردبوو. ببوم بە بەشێک لەو [کەلتوورە] لەوکاتەوەی ئاینئاسا باوەڕموابوو کە پێویستە خاوەن دەوڵەت بین بۆئەوەی ئازادبین، بەو شێوەیە لەسەرمانە بۆی بجەنگین. تەنیا ژمارەیەکی کەم لەو
یەکێک لە گرنگترین ئەو شتانەی ئۆجالان بەدەستی هێناوە ئەوەیە کە ئامرازی سیاسی و فەلسەفی بۆ ژنان فەراهەمکردووە بۆ ئەوەی خۆیان لە هاوڵاتییەکی ناچالاک و بهێزەوە بگۆڕن بۆ هاوڵاتییەکی چالاک، بەهێز و شۆڕشگێری زۆر ڕۆشنبیر. ئۆجالان توانی ئەمە لە ناوچەیەکدا بکات کە باوکسالاری زۆر بە قوڵی لەناو هەموو خانەیەکی کۆمەڵگادا ڕسکاوە. دوای قۆناغێکی درێژی پەروەردەکردنی گەلی کورد و ڕاگەیاندنی پێویستی ''کوشتنی نێری زاڵ''_کە نوێنەرایەتی باوکسالاری لەناو هەموو ئەندامێکی کۆمەڵگادا دەکات، ژنان ژیانی ماڵداریان بەجێهێشت و بەشداری ژیانی گشتی و سیاسیان کرد.
شایەنی ئاماژەپێکردنە، کە پێش سەرهەڵدانی بزوتنەوی ڕزگاریخوازی کوردی بە ڕێبەرایەتی ئۆجالان، ژنان نەیاندەتوانی بەبێ ڕەزامەندی پیاوی زاڵ ماڵ بەجێبهێڵن. لەهەمان کۆمەڵگادا، سوپاس بۆ بزوتنەوەی ڕزگاریخوازیی کوردی و ڕێبەرایەتیەکەی، ژنان بوون بە شۆڕشگێڕ و شەڕڤان دژ بە فاشیزم و دەوڵەت. لەگەڵ ئەوەی ئۆجالان ئامرازە فەلسەفیەکانی بۆ بەهێزکردنی ژنان دەستەبەر کرد، هەروەها بکەری سەربەخۆی ئەوانی پاراست بۆ پێشڕەوەیکردن بۆ شۆڕش. هەمان ئەو ژنانەی کە ڕێبەرایەتی شۆڕشی ڕۆژئاوا دەکەن، ئەو ژنانەی ڕەقە-ی پایتەختی دەوڵەتی ئیسلامیان ڕزگارکرد، ئایدیاکانی ئۆجالان وەگەردەخەن و جێبەجێیدەکەن بۆ ئەوەی ئازادی ژن بپارێزن و گەشەی پێبدەن لەهەموو بەشەکانی کۆمەڵگادا. ئەمە نێشانی دەدات ژنانی شۆڕشگێڕی کورد کورت ناکرێنەوە بۆ ئۆجالان، یان هەر فیگەرێکی تری دەرەکی_ بەڵکو، ئەوان خود-بەهێزن. ڕێگای ئۆجالان بۆ سۆشیالیزم لە ڕێگەی کوشتنی نێری زاڵەوەیە. وەکو خۆی دەڵێت، ''کوشتنی نێری زاڵ پرینسیپی سەرەکی سۆشیالیزمە.'' بۆ ئۆجالان، کوشتنی نێری زاڵ ''کوشتنی فاشیزم، دیکتاتۆریەت و ستەمکاری یە". ئەگەر ئەمە یەک واتای هەبێت ئەوا بریتییە لە گواستنەوە و گەشەسەندنی کۆمەڵگای کوردی بەرەو ئازادی لەڕێگەی پەرەسەندنی ئازادی ژنان و لەناوبردنی باوکسالارییەوە. لەبەرئەوەیە کە هەمیشە ژنانی شۆڕشگێڕی کورد ئازادی خۆیان دەبەستنەوە بە ئازادی ئۆجالانەوە.
لەکاتی نووسینی ئەم پاشکۆیەدا، بەخاڵێک گەیشتم کە دەمەویست لەسەر ڕۆڵی ئۆجالان لەسەر ئازادی ژن بنوسم. دایکم، کە تەمەنی ٥٠ ساڵە، هاتە ژوورەکەم و سەرقاڵ بوو لە گەڕان بەدوای شتێکدا لەناو جانتاکەیدا. بەڕێکەوت دایکم وێنەیەکی زەردی ئۆجالانی دەرهێنا کە لەسەری نوسرابوو: ''ئازادی بۆ ئۆجالان- Free Ocalan!'' دایکم هەمیشە ئەم وێنەیە لەناو جانتاکەیدا هەڵدەگرێت. دایکم نەخوێندەوارە و بەپێی قسەکانی ئەوبێت، باوکی ڕێگەی نەداوە بچێت بۆ مەکتەب لەبەرئەوەی لەو کاتەدا [خوێندنی ژن] شەرمەزاری بووە. دایکم زۆر ئارەزووی کردووە بچێتە مەکتەب و چەندین ڕۆژ گریاوە دوای ئەوەی چوونە مەکتەبیان لێ قەدەغەکردووە.
لێم پرسی، ''دایکە، بۆچی وێنەی ئۆجالان لەناو جانتاکەتدا هەڵدەگری؟''
بە زەردەخەنەیەکەوە، وەڵامی دامەوە و گووتی، ''لەبەرئەوەی خۆشم دەوێت.''
گووتم، ''بۆچی؟''
دایکم بۆی ڕوونکردنەمەوە: ''ژنان ترسیان لە قسەکردن هەبوو لەبەردەم پیاواندا. بەڵام دوای قۆناغبەندی پەروەردەیەکی تۆکمە لەلایەن بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، ژنان دەیانتوانی ڕووبەڕووی پیاوان ببنەوە و بوێرانە قسەیان لەگەڵ بکەن، تەنانەت ئاڵەنگاری پیاویشیان دەکرد. ئۆجالان ترسی لە هەناوی ژندا کووشت. ئۆجالان لاوازی و بێهێزی لەناو ئێمەدا کووشت''. بە دەربڕینێکی تر، ئۆجالان یارمەتیدەربوو لە گۆڕینی ژن لە ئۆبێکتەوە بۆ سوبێکت.
دوای ئەوەی ئۆجەلان ڕفێندرا و لە ژووری تاکەکەسی لە دوورگەی ئیمڕالی گۆشەگیر کرا، زۆربەی کاتەکانی خۆی بە خوێندنەوەی پەرتووکی سیاسی و فەلسەفی تەرخانکرد، ئۆجالان زیاتر لە ٣٠٠٠ پەرتووکی لە زانستەکانی کۆمەڵایەتی و سرووشتی خوێندەوە_ بۆ ئەوەی ژیرانە بەردەوام بێت، هەروەها بتوانێت چارەسەرێک بۆ پرسی کورد بدۆزێتەوە لەگەڵ بە دیموکراتکردنی تورکیا. لە ئیمڕالی، سەرەڕای مامەڵە قورس و نامرۆییەکانی گرتووخانە، ئۆجالان گەشەی بە ئایدیاکانی دەربارەی ڕێگە بەرەو ئازادی و دیموکراسی دا. لە بەندیخانە، دەستیکرد بە ڕەخنەکردنێکی قوڵی خۆی و ڕەتکردنەوەی هەندێ بیرسای دۆگمایی و بنەڕەتی، وەکو دەوڵەت-نەتەوە، و دەوڵەتگەرایی. ئۆجالان لە پەرتووکی بەرگری کردن لە گەلێک-دا دەنوسێت:
ئەگەر من بەهەرشتێک تاوانباربم، ئەوا ئەو ڕاستییەیە کە من کەلتووری شەڕ و جەنگم قبوڵکردبوو. ببوم بە بەشێک لەو [کەلتوورە] لەوکاتەوەی ئاینئاسا باوەڕموابوو کە پێویستە خاوەن دەوڵەت بین بۆئەوەی ئازادبین، بەو شێوەیە لەسەرمانە بۆی بجەنگین. تەنیا ژمارەیەکی کەم لەو
گذار دموکراتیک
بۆچی ئۆجالان گرنگە؟ هەردوو نووسەر thomas jeffrey miley و federico venturini لە کتێبێکیاندا بە ناونیشانی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"، شیکردنەوە بۆ کەسایەتیی و شۆڕش و هزری ڕێبەری گەلی کورد دەکەن، ڕۆژنیوز وەرگێڕانی…
انەی شەڕ بۆ ئازادی و چەوساندنەوە دەکەن، دەتوانن خۆیان لەم نەخۆشیە بپارێزن. بەمشێوەیە، من نەک تەنیا لە چاوی ئەوانەی سیستەمیان بەڕێوەدەبرد تاوانباربووم، بەڵکو لە ڕوانگەی خەباتم بۆ ئازادی کە هەموو ئەوەی هەمە پێمبەخشی بوو.
بەمشێوەیە، ئۆجالان بەم دەرئەنجامە گەیشت کە دەوڵەت-نەتەوەی ناوەندیکراو وەڵام نییە بۆ پرسی کورد، لەبری ئەوە، ''نەتەوەی دیموکراتی'' خستەڕوو، ئەم پڕۆژەیەی لە ژێر کاریگەری شارەوانی ئازادی' موورای بوکچیندا پەرەپێداوە. وەکو ڕووانگەی سیاسی، نەتەوەی دیموکرات بەرانبەر بە دەوڵەت-نەتەوە دەوەستێتەوە. بەپێچەوانەوە، دەوڵەت-نەتەوەی ناوەندیکراو ئامانجی درووستکردنی نەتەوەی هەژموونگەرایە، تواندنەوە (ئەسیملەیسیۆن) هەموو کەلتوور و زمانەکان لەڕێگەی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی، لەکاتی پێویستدا، لە ڕێگەی تووندوتیژی ڕووتەوە، نەتەوەی دیموکرات ئامانجی بیاتنانی برایەتی (یەکێتی)، دیموکراسی، ئاشتی و ئازادییە، نەک هەر تەنیا لەناو حوکمڕانی سیاسی کوردستاندا، بەڵکو لە تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. هەروەها، سوبێکتی (کیانی) سیاسی لەناو نەتەوەی دیموکراتدا شۆڕشگێڕی سیاسی بەکاردەهێنن لەگەڵ هێز بۆ بەڕێوەبردنی ژیانیان لەڕێگەی بەشداریکردنیان لە دامەزراوە خۆجێیەکان و کۆمەڵەکان کە لەلایەن هەموو گەلەوە بنیاتنراون. ئەو کۆمەڵانە هاوپەیمانی لەگەڵ یەکتریدا دەبەستن لەسەر ئاستی خۆجێی، هەرێمی، نەتەوەیی و نێونەتەوەییدا.
لەبەر پێویستی ڕۆلی ئۆجالاندا لە پڕۆسەی ئاشتیدا، ئامانجی کۆتایی نێردراوەکان بریتی بوو لە ''چاودێریکردنی دۆخی سیاسی و مافەکانی مرۆڤ لە تورکیا و سەرنجی زۆریان لەسەر دۆخی عەبدوڵڵا ئۆجالان بوو لە گرتووخانەی ئیمڕالی لە ڕیگەی داواکردنی سەردانی کردنی". بە ئامانجی بەشداریکردن لە ''دەستپێکردنەوەی گفتووگۆکانی پڕۆسەی ئاشتی".
لەماوەی لێکۆڵینەوەکانی پڕۆسەی ئاشتیدا، ئۆجالان لەژێر گۆشەگیری تەواوەتیدا بوو، نێردراوانی (کۆمسیۆنی مافەکانی [هاوڵاتیانی] ئەوروپا و تورکیا EUTCC) وەکو لەم پەرتووکەدا دەردەکەوێت، ئەم گۆشەگیرییەی سەر ئۆجالانیان وەکو''کردارێکی بە مەبەست'' کە ''پێکدێت لە یەکێک لە ترسناکترین پێکهێنەرەکانی سیاسەتی تاوان و جەمسەرگرتن کە لەلایەن دەسەڵاتی تورکیاوە جێبەجێکراوە بەرانبەر بە بزوتنەوەی ئازادی کورد لەماوەی ئەم چەند ساڵەدا. ''نێردراوان هۆکارەکان لە پشت ئەم کردارەوە بەو شێوەیە ڕوون دەکەنەوە: ''لەبەرئەوەی ئۆجالان وەکو سیمبوڵی نەتەوەیی کوردی لەلایەن زۆربەی کوردانەوە سەیردەکرێت. لەبەر کەسایەتی کاریزمایی، ووشەکانی قورساییەکی زۆر لەناو بزوتنەوەی ئازادیخوازیی کوردی هەڵدەگرێت. [ووشەکانی] ئۆجالان کاریگەرییەکی بەهێز لەسەر بواری سوبێکتی سیاسی لەنێو زۆربەی لایەنگرانی-دا هەیە.''
لە نامەیکی نووسینگەی حاکم مووسادا بۆ ئەندامانی کۆمیتەی ئەوروپی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەشکەنجە مامەڵەی نامرۆیی و سوکایەتی پێکردن یان سزادان، حاکم مووسا جەخت لەسەر ڕۆڵی ئۆجالان دەکاتەوە:
نێردراوانی ئاشتی نێودەوڵەتی کە لەلایەن کۆمسیۆنی مافەکانی [هاوڵاتیانی] ئەوروپا و تورکیا پشتگیری دەکرێت، بەم دەرئەنجامە گەیشتوون، بۆئەوەی بە گفتووگۆی ئاشتی ڕاستەقینە بۆ چارەسەری پرسی کورد لە تورکیادا بگەین، عەبدوڵڵا ئۆجالان، کە کەسایەتییەکی گرنگە، دەبێت بەبێ هیچ مەرجێک لە گرتووخانە ئازاد بکرێت. بەمشێوەیە [ئۆجالان] دەتوانێت پێگەی ڕاستەقینەی خۆی لەسەر مێزی گفتووگۆکان بۆ چارەسەری پرسی ماوەدرێژی کورد لە تورکیا و بەدیموکراتکردنی تورکیادا بگێڕێت.
بە کورتی، پێویستە ئۆجالان سەرەکیرتین و چالاکترین بەشداربوو بێت لە هەرجۆرە چارەسەرییەکی ئاشتیانە. بەبێ [ئۆجالان] هیچ چارەسەرییەک بوونی نابێت لەبەر پەیوەندیی بنچینەیی بە گەلی کورد و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردەوە. هەروەها، [ئۆجالان] دەستپێشخەری پڕۆژەی ئازادیخوازییە کە ئامانجی بە دیموکراتی کردنی تورکیا و پرسی کوردە بە شێوەیەکی ئازاد و ئاقڵانە. سەرەڕای ئەمەش، ئۆجالان و ئایدیاکانی هێز و واتای زۆریان لەسەر بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردی-دا هەیە. بەم شێوەیە، ڕۆڵی [ئۆجالان] زۆر گرنگە و یەکلاکەرەوەیە لە فشارخستنەسەر بزووتنەوەی ئازادیخوازی کورد بەرەو ئازادی و دیموکراسی، بەهێزکردنی گەل لە سیاسەتی فەزای-گشتی چارەی خۆنووسین.
سەرچاوە:
ئەم وتارە پاشکۆی پەرتووکی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"یە.
ROJNEWS
🆔 @GozarDemocratic
بەمشێوەیە، ئۆجالان بەم دەرئەنجامە گەیشت کە دەوڵەت-نەتەوەی ناوەندیکراو وەڵام نییە بۆ پرسی کورد، لەبری ئەوە، ''نەتەوەی دیموکراتی'' خستەڕوو، ئەم پڕۆژەیەی لە ژێر کاریگەری شارەوانی ئازادی' موورای بوکچیندا پەرەپێداوە. وەکو ڕووانگەی سیاسی، نەتەوەی دیموکرات بەرانبەر بە دەوڵەت-نەتەوە دەوەستێتەوە. بەپێچەوانەوە، دەوڵەت-نەتەوەی ناوەندیکراو ئامانجی درووستکردنی نەتەوەی هەژموونگەرایە، تواندنەوە (ئەسیملەیسیۆن) هەموو کەلتوور و زمانەکان لەڕێگەی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی، لەکاتی پێویستدا، لە ڕێگەی تووندوتیژی ڕووتەوە، نەتەوەی دیموکرات ئامانجی بیاتنانی برایەتی (یەکێتی)، دیموکراسی، ئاشتی و ئازادییە، نەک هەر تەنیا لەناو حوکمڕانی سیاسی کوردستاندا، بەڵکو لە تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. هەروەها، سوبێکتی (کیانی) سیاسی لەناو نەتەوەی دیموکراتدا شۆڕشگێڕی سیاسی بەکاردەهێنن لەگەڵ هێز بۆ بەڕێوەبردنی ژیانیان لەڕێگەی بەشداریکردنیان لە دامەزراوە خۆجێیەکان و کۆمەڵەکان کە لەلایەن هەموو گەلەوە بنیاتنراون. ئەو کۆمەڵانە هاوپەیمانی لەگەڵ یەکتریدا دەبەستن لەسەر ئاستی خۆجێی، هەرێمی، نەتەوەیی و نێونەتەوەییدا.
لەبەر پێویستی ڕۆلی ئۆجالاندا لە پڕۆسەی ئاشتیدا، ئامانجی کۆتایی نێردراوەکان بریتی بوو لە ''چاودێریکردنی دۆخی سیاسی و مافەکانی مرۆڤ لە تورکیا و سەرنجی زۆریان لەسەر دۆخی عەبدوڵڵا ئۆجالان بوو لە گرتووخانەی ئیمڕالی لە ڕیگەی داواکردنی سەردانی کردنی". بە ئامانجی بەشداریکردن لە ''دەستپێکردنەوەی گفتووگۆکانی پڕۆسەی ئاشتی".
لەماوەی لێکۆڵینەوەکانی پڕۆسەی ئاشتیدا، ئۆجالان لەژێر گۆشەگیری تەواوەتیدا بوو، نێردراوانی (کۆمسیۆنی مافەکانی [هاوڵاتیانی] ئەوروپا و تورکیا EUTCC) وەکو لەم پەرتووکەدا دەردەکەوێت، ئەم گۆشەگیرییەی سەر ئۆجالانیان وەکو''کردارێکی بە مەبەست'' کە ''پێکدێت لە یەکێک لە ترسناکترین پێکهێنەرەکانی سیاسەتی تاوان و جەمسەرگرتن کە لەلایەن دەسەڵاتی تورکیاوە جێبەجێکراوە بەرانبەر بە بزوتنەوەی ئازادی کورد لەماوەی ئەم چەند ساڵەدا. ''نێردراوان هۆکارەکان لە پشت ئەم کردارەوە بەو شێوەیە ڕوون دەکەنەوە: ''لەبەرئەوەی ئۆجالان وەکو سیمبوڵی نەتەوەیی کوردی لەلایەن زۆربەی کوردانەوە سەیردەکرێت. لەبەر کەسایەتی کاریزمایی، ووشەکانی قورساییەکی زۆر لەناو بزوتنەوەی ئازادیخوازیی کوردی هەڵدەگرێت. [ووشەکانی] ئۆجالان کاریگەرییەکی بەهێز لەسەر بواری سوبێکتی سیاسی لەنێو زۆربەی لایەنگرانی-دا هەیە.''
لە نامەیکی نووسینگەی حاکم مووسادا بۆ ئەندامانی کۆمیتەی ئەوروپی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەشکەنجە مامەڵەی نامرۆیی و سوکایەتی پێکردن یان سزادان، حاکم مووسا جەخت لەسەر ڕۆڵی ئۆجالان دەکاتەوە:
نێردراوانی ئاشتی نێودەوڵەتی کە لەلایەن کۆمسیۆنی مافەکانی [هاوڵاتیانی] ئەوروپا و تورکیا پشتگیری دەکرێت، بەم دەرئەنجامە گەیشتوون، بۆئەوەی بە گفتووگۆی ئاشتی ڕاستەقینە بۆ چارەسەری پرسی کورد لە تورکیادا بگەین، عەبدوڵڵا ئۆجالان، کە کەسایەتییەکی گرنگە، دەبێت بەبێ هیچ مەرجێک لە گرتووخانە ئازاد بکرێت. بەمشێوەیە [ئۆجالان] دەتوانێت پێگەی ڕاستەقینەی خۆی لەسەر مێزی گفتووگۆکان بۆ چارەسەری پرسی ماوەدرێژی کورد لە تورکیا و بەدیموکراتکردنی تورکیادا بگێڕێت.
بە کورتی، پێویستە ئۆجالان سەرەکیرتین و چالاکترین بەشداربوو بێت لە هەرجۆرە چارەسەرییەکی ئاشتیانە. بەبێ [ئۆجالان] هیچ چارەسەرییەک بوونی نابێت لەبەر پەیوەندیی بنچینەیی بە گەلی کورد و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردەوە. هەروەها، [ئۆجالان] دەستپێشخەری پڕۆژەی ئازادیخوازییە کە ئامانجی بە دیموکراتی کردنی تورکیا و پرسی کوردە بە شێوەیەکی ئازاد و ئاقڵانە. سەرەڕای ئەمەش، ئۆجالان و ئایدیاکانی هێز و واتای زۆریان لەسەر بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردی-دا هەیە. بەم شێوەیە، ڕۆڵی [ئۆجالان] زۆر گرنگە و یەکلاکەرەوەیە لە فشارخستنەسەر بزووتنەوەی ئازادیخوازی کورد بەرەو ئازادی و دیموکراسی، بەهێزکردنی گەل لە سیاسەتی فەزای-گشتی چارەی خۆنووسین.
سەرچاوە:
ئەم وتارە پاشکۆی پەرتووکی ''ئازادی ئێوە و من: عەبدوڵا ئۆجالان و پرسی کورد لە تورکیای ئەردۆغاندا"یە.
ROJNEWS
🆔 @GozarDemocratic