Берік АСЫЛОВ, Бас прокурор: Азаматтардың құқығын қорғау – басты назарда

Қараша айында Мемлекет басшысының Жарлығымен еліміздің ішкi саясатының негізгі қағидаттары, құндылықтары мен бағыттары бекітілді. Онда құқықтық мемлекеттің іргетасы және азаматтардың қоғамдық әрі жеке қауіпсіздігін қамтамасыз етудің базалық шарты ретінде «Заң мен Тәртіп» қағидаты айқындалған. Осы қағидатты прокуратура органдары қалай іске асырып жатқаны туралы Бас прокурор Берік Асыловпен сұхбаттастық.

Егемен Қазақстан 05.12.2025 жылы

https://egemen.kz/article/400839-berik-asylov-bas-prokuror-azamattardynh-quqyghyn-qorghau-%E2%80%93-basty-nazarda

Ключевой ориентир – человекоцентричность

Глава государства в ноябре своим указом одобрил основные принципы, ценнос­ти и направления внутренней политики страны, и в качестве фундамента правового государства и базового условия обеспечения общественной и индивидуальной безопасности граждан обозначен принцип «Закон и Порядок». О том, как органы прокуратуры реализуют эту установку, обеспечивая соблюдение законности и защиту прав граждан, мы беседуем с Генеральным прокурором РК Бериком АСЫЛОВЫМ.

Казахстанская правда
05.12.2025 год

https://kazpravda.kz/n/klyuchevoy-orientir-chelovekotsentrichnost/

Бас Прокурор Берік Асыловтың «Егемен Қазақстан» газетіне 05.12.2025 жылы берген сұхбатынан:

– Берік Ноғайұлы, жоғары қадаға­лау, жалпы прокуратура жүйесіндегі жаңашылдық туралы айтып өтсеңіз. Қазіргі сын-қатерлердің өскеніне қарай прокуратура да өз қада­ғалау тетіктерін жетілдіріп отырғанын көріп отырмыз.

– Иә, расында да, бүгінгі трансформациялық үдерістер қоғам өмірінің барлық саласын қамтып отыр. Өзгерістердің бас­ты мақсаты – азаматтардың әлеуметтік әл-ауқаты, жеке қауіп­сіздігі және құқықтарының қорғалуын, сондай-ақ олар­дың мүлкінің сақталуын қамта­масыз ету. Бұл үдерістердің идеоло­гия­лық негізі – Президент жа­риялаған «Заң мен Тәртіп» тұ­жырымы. Бұл қағи­дат қо­ғам­дық құқықтық сананы жа­ңар­тудың негізі бола отырып, халықтың жан-жақты қолдауына ие.

Маусым айында құқық қорғау органдарының кеңейтілген алқа отырысында Мемлекет басшысы осы идеологеманы ілгерілетудің маңыздылығын атап өтіп, құ­қық қорғау жүйесін жетілдіру қажеттілігіне назар аударды. Бұл тезис Президенттің қараша айындағы Жарлығында жалғасын тапты. Онда «Заң мен Тәртіп» қағидаты соттар мен құқық қор­ғау құрылымдарының тиімді жұмысы, цифрлық технология­лар мен жасанды интеллектті енгізу арқылы құқық қолдану тәжірибесін жетілдіру, халықтың құқық қорғау жүйесіне деген сенім деңгейін арттыру арқылы жүзеге асырылады.

Осы мақсатта прокуратураның қызмет форматы қайта пайым­далып, адамға бағдарлану және уақ­тылы іс-қимыл жасауға баса назар аударылады. Адам, оның өмірі, құқықтары мен бос­тан­дықтары ең жоғары консти­туциялық құндылықтары болып саналатындықтан, сервистік тәсілді жақсарту мақсатында қадағалау функциялары жетіл­діріліп, IT шешімдер енгізіліп жатыр.

https://egemen.kz/article/400839-berik-asylov-bas-prokuror-azamattardynh-quqyghyn-qorghau-%E2%80%93-basty-nazarda

Из интервью Генпрокурора Берика Асылова газете «Казахстанская правда» от 05.12.2025 года:

– Берик Ногаевич, расскажите об обновлениях в высшем надзоре и в целом в сис­теме прокуратуры, ведь мы видим, что она, следуя динамике современных вызовов, тоже совершенствует свои надзорные инструменты.

– Действительно, сегодня трансформационные процессы охватывают все сферы жизни общества. Главная цель преобразований – социальное благополучие, личная безопасность и защита прав граждан, сохранность их собственности.

Идеологической базой этих процессов является провозглашенный Президентом общественный концепт – «Закон и Порядок». Данный принцип, будучи основой обновления общественного правосознания, имеет всеобъемлющую поддерж­ку населения страны.

На расширенном заседании коллегии правоохранительных органов в июне Глава государства, подчеркивая важность продвижения указанной идео­логемы, обратил внимание на необходимость совершенствования правоохранительной системы. Этот тезис нашел продолжение в ноябрьском указе Президента, в котором закреп­лено, что принцип «Закон и Порядок» реализуется через эффективную работу судов и правоохранительных структур, совершенствование правоприменительной практики путем внедрения цифровых технологий, искусственного интеллекта, повышения уровня общественного доверия к правоохранительной системе.

В этих целях идет переосмыс­ление формата деятельности прокуратуры с акцентом на человекоцентричность и проактивность. Совершенствуются надзорные функции и внедряются умные IT-решения для улучшения сервисного подхода, в центре которого должны быть человек, его жизнь, права и свободы.

https://kazpravda.kz/n/klyuchevoy-orientir-chelovekotsentrichnost/

Бас Прокурор Берік Асыловтың «Егемен Қазақстан» газетіне 05.12.2025 жылы берген сұхбатынан:

– Қадағалау қызметінде «адамға бағдарланған» және сервистік тәсіл қалай көрініс табатынын айтып өтсеңіз?

– Адамға бағдарланғандық – заңдылықты қамтамасыз ету­дің негізгі бағыты және қада­ға­лау қызметінің басты өлше­мі. Бұл қағида Қазақстан Рес­пуб­ликасында мемлекеттік басқа­руды дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасынан
туындайды. «Адам мемлекет үшін емес, мемлекет адам үшін» бұл Президенттің берік ұстанымы және барлық мемлекеттік органға қойып отырған талабы.

Қадағалау қызметінің басты көрсеткіші – азаматтар мүдде­сінің қорғалуы және жұмыстың нәтижелі болуы. Сондықтан әлеуметтік сала, еңбек, тұрғын үй, денсаулық сақтау, экология және өзге де салаларда азаматтардың құқықтарын қорғауға айрықша мән беріледі және әртүрлі себеппен құқықтарын өз бетінше қорғай алмайтын адамдарда прокуратураның бас­ты на­зарында. Мысалы, биыл проку­рорлардың күшімен 2 млрд теңгеден аса жалақы борышы өндіріліп алынды.

Әртүрлі салада балалар­дың құқықтарын қорғау басым­дылыққа ие. Балалардың али­ментті уақтылы алуы ерекше бақылауда. Биыл прокурор­лар­дың араласуымен 15 млрд теңгеден аса алимент борышы өндірілді. Жұмыспен қамту мекемелері мен кәсіпкерлердің күшімен жұмыссыз 8 мың­нан аса алимент төлеуші жұмысқа орналастырылды. Прокурорлар 2 мың балалар үйі тәрбиеленушісінің тұрғын үйге құқықтарын қалпына келтірді, олардың 675-сі баспаналы болды.

Прокурорлар қылмыстық процеске қатаң бақылау жасайды, өйткені азаматтар осы мәселе бойынша жиі шағымданады. Прокурор сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдарының негізгі процестік шешімдерін бекіте отырып, мән-жайға және жиналған дәлелдемелерге айып­тайтын да, ақтайтын да баға береді. Егер қылмыс құрамы болмаса немесе адамның кінәсін дәлелдейтін айғақтар жеткіліксіз болса, қылмыстық қудалауды тергеудің бастапқы кезеңінде-ақ тоқтатады. Орта есеппен жыл сайын тергеп-тексерілетін қыл­мыстық істің 35–40%-ы тоқта­тылады. Тек кейінгі бес жылда прокурорлар 14 мыңнан аса адамға қатысты негізсіз қылмыс­тық қудалаудың жолын кесті. Енгізілген наразылық бойынша 868 адамға қатысты сот үкім­дері мен қаулылары заңға сәйкес­тендірілді, 134 сотталған адамның жағдайы жақсартылды, олардың жазасы, оның түрі мен мерзімі жеңілдетілді.

Прокурорлардың бастамасымен қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде жаңа өндірістер ашылып, жұмыс орындары құ­рылып, жалақы төленіп жатыр. Бас бостандығынан айы­рыл­ғандардың 65%-дан астамы еңбекпен қамтылған, медици­налық көмек, білім сапасы жақсара түсті.

Біздің бастамамызбен «Еңбек» республикалық мемлекеттік және жеңіл өнеркәсіп кәсіп­орындарының қатысуымен консорциум құрылды. Үйлестіру жұмыстарымен пробациялық бақылауда тұрған, сондай-ақ қылмыстық-атқару мекеме­лерінен босатылған 3 мыңнан аса адам жұмыспен қамтамасыз етілді, ал 44 адамға өз ісін ашу үшін өтеусіз гранттар берілді.

https://egemen.kz/article/400839-berik-asylov-bas-prokuror-azamattardynh-quqyghyn-qorghau-%E2%80%93-basty-nazarda

Из интервью Генпрокурора Берика Асылова газете «Казахстанская правда» от 05.12.2025 года:

– В чем проявляется человекоцентричность и сервисный подход в надзорной работе?

– Человекоцентричность – это ключевой вектор обеспечения законности и базовый ориентир надзорной деятельности. Данный постулат следует из Концепции развития государственного управления до 2030 года. «Не человек для государства, а государство для человека» – это принципиальная позиция Президента и его требование для всех госорганов.

В надзорной деятельности главным индикатором является ощущение каждым реальной защиты и действенного эффекта от нашей работы. В зоне повышенного внимания находятся социальная сфера, трудовые, жилищные отношения, здравоохранение, вопросы экологии и, главное, соблюдение прав тех, кто в силу разных обстоятельств не может самостоятельно защищать свои законные интересы.

К примеру, в текущем году усилиями прокуроров взысканы долги по зарплате на сумму более двух миллиардов тенге. Важный приоритет – защита прав детей в разных сферах жизни. Самая ощутимая из них – свое­временное получение детьми алиментов.

В текущем году при содействии прокуроров погашены долги по алиментам на сумму свыше 15 миллиардов тенге, совместными усилиями органов занятости и предпринимателей трудоустроено свыше 8 тысяч безработных алиментщиков. Прокурорами восстановлены права на жилье двух тысяч воспитанников детских домов, из которых 675 получили квартиры.

Прокуроры осуществляют жесткий контроль в уголовном процессе, именно в этой сфере права человека являются наиболее уязвимыми. Утверждая ключевые решения органов досудебного расследования, прокурор дает оценку обстоятельствам и собранным доказательствам как уличающим, так и оправдывающим, и если отсутствует состав преступления или нет доказательств виновности лица, то прекращает уголовное преследование на ранних стадиях следствия. В среднем в год прекращается порядка 35–40 процентов от всех расследуемых уголовных дел.

За последние пять лет прокуроры пресекли необоснованное уголовное преследование свыше 14 тысяч лиц. По нашим протес­там приведены в соответствие с законом судебные приговоры и постановления в отношении 868 лиц, улучшено положение 134 осужденных, им смягчено наказание, его вид или размер.

По инициативе прокуроров в учреждениях уголовно-исполнительной системы открываются новые производства, создаются рабочие места, выплачивается заработная плата. Трудоустроено более 65 процентов осужденных, улучшается их медицинское обеспечение, предоставляются образовательные услуги.

По нашей инициативе соз­дан консорциум с участием РГП «Еңбек» и предприятий легкой промышленности. При нашей координации в текущем году рабочими местами были обеспечены более трех тысяч лиц, находящихся на пробационном контроле, в том числе освободившихся из учреждений УИС, 44 выданы безвозмездные гранты для открытия собственного дела.

https://kazpravda.kz/n/klyuchevoy-orientir-chelovekotsentrichnost/

Бас Прокурор Берік Асыловтың «Егемен Қазақстан» газетіне 05.12.2025 жылы берген сұхбатынан:

– Прокуратура органдары инвесторларды қорғау үшін ауқымды жұмыс атқарады. Бизнесті қорғау үшін жалпы не істеліп жатыр?

– Заңды кәсіпкерлікті қолдау, оның ішінде инвесторларды қорғау экономиканың дамуы­на қосымша серпін береді. Прокурорлардың міндеті – бизнес үшін қолайлы құқықтық жағдай жасау, мемлекеттік органдар мен монополистер тарапынан болуы мүмкін заң бұзушылықтардың алдын алу.

Инвесторларға құқықтық қолдауды күшейту мақсатында заң жүзінде прокурорлық сүзгі енгізілді. Енді бірде-бір мем­лекеттік органның прокурормен келіспей, инвесторды тексеруге, әкімшілік жауаптылыққа тартуға, қызметін тоқтатуға, лицензияларды кері қайтаруға, келісімшарттарды біржақты бұзуға немесе сотқа талап қоюға құқығы жоқ. Бұл шаралар инвес­торлар мен мемлекеттік органдар арасындағы дауларды үш есеге қысқаруға мүмкіндік берді.

Прокурорлардың инвес­ти­циялық жобаларды сүйемел­деуі 3 трлн теңгеге 200-ден аса жобаны іске қосуға, 15 мыңнан аса жұмыс орнын құруға мүмкін­дік берді. Мәселен, прокуратура органдарының арқа­сында Ұлытау өңіріндегі темір-марганец кен орнына 1,4 млн доллар ин­вес­тиция салған шетелдік ин­вес­тордың меншік құқығы қал­пына келтіріліп, мүлкін заң­сыз иемденген адамдарға қатысты қыл­мыстық іс сотқа жолданды.

Маңғыстау облысының прокуратурасы «Aktau Mall» ЖШС-ға инвестициялық нысандарын қала инфрақұрылымына қосу­ды жеделдетуге ықпал етті. Ком­панияның инвестиция көлемі – 20 млрд теңге, 1 500 жұмыс орны ашылды.

Абай облысында прокура­тураның қолдауымен «DiNur» ЖШС инвесторына күнбағыс майын өндіретін зауыт салу жобасын жүзеге асыруға жер учас­кесі берілді. Шығыс Қазақ­стан облысында Бас көлік про­куратурасының араласуынан кейін «Востокмашзавод» АҚ вагондардың бос тұрғаны үшін заңсыз есептелген 3,9 млрд теңге төлемнен босатылды.

Бүгінде прокурорлар 76 трлн теңгеден аса инвестиция сал­ған 2 мыңға жуық инвесторды сүйемелдеп отыр. Бұл жұмысқа Президенттің тапсырмасы бойынша құрылатын Инвесторлардың құқықтарын қорғау жөніндегі комитет қосымша серпін береді.

Кәсіпкерлікті дамыту азамат­тардың әл-ауқатын арттыруға, жұмыс орындарын құрып, жұ­мыс­сыздықты азайтуға ықпал ететінін, бұл өз кезегінде елдегі кри­миногендік жағдайдың жақ­са­руына оң әсерін тигізетінін тағы да атап өткім келеді. Биыл қылмыстық құқықбұзушылық 9%-ға, оның ішінде аса ауыр қылмыс 62%-ға төмендеді, көше қылмысы 8%-ға кеміді. Кәсіп­керлерді қылмыстық процестерге тарту жағдайы да түбегейлі азайды: мысалы, 2021 жылы 1,5 мың­нан аса іс тіркелсе, биыл небәрі 231 іс тіркелді. Жалпы, прокурорлар 140 мың кәсіпкердің құқығын қорғады.

https://egemen.kz/article/400839-berik-asylov-bas-prokuror-azamattardynh-quqyghyn-qorghau-%E2%80%93-basty-nazarda

Из интервью Генпрокурора Берика Асылова газете «Казахстанская правда» от 05.12.2025 года:

– Прокуратура ведет масштабную работу по поддерж­ке инвесторов. Что именно делается для защиты бизнеса?

– Поддержка законного предпринимательства, в том числе защита инвесторов, имеет мультипликативный эффект для всей экономики. Задача прокуроров – благоприятный климат для бизнеса и предотвращение возможных нарушений их законных интересов со стороны госорганов и монополистов.

В целях усиления правовой поддержки инвесторов законодательно установлен прокурорский фильтр, и теперь ни один госорган без согласования с прокурором не вправе проверять инвестора, привлекать к адмответ­ственности, приос­танавливать его деятельность, отзывать лицензии, в одностороннем порядке расторгать конт­ракты и вносить иски. Эти меры уже повлияли на сокращение на треть споров между инвесторами и госорганами.

Сопровождение прокурорами позволило запустить более 200 проектов на сумму три триллиона тенге с созданием свыше 15 тысяч рабочих мест. В течение года оказана правовая помощь более чем тысяче инвесторов. К примеру, благодаря органам прокуратуры восстановлено право собственности иностранного инвестора, вложившего 1,4 миллиона долларов в железомарганцевое месторождение в области Улытау, а в отношении лиц, незаконно завладевших его имуществом, в суд направлено уголовное дело.

Прокуратура Мангистауской области помогла ускорить подключение к инфраструктуре города объектов инвестора ТОО «Aktau Mall». Объем инвестиций – 20 миллиардов и рабочие места на полторы тысячи человек.

В области Абай при содействии прокуратуры предоставлен земельный участок инвес­тору ТОО «DiNur», который строит завод по изготовлению подсолнечного масла. В ВКО после вмешательства Главной транспортной прокуратуры АО «Востокмашзавод» освобож­дено от уплаты 3,9 миллиарда тенге, незаконно начисленных за простой и хранение вагонов.

На сегодня прокуроры сопровождают порядка двух тысяч инвесторов, объем вложений которых свыше 76 триллионов тенге. Дальнейший импульс этой работе придаст создание по поручению Главы государства профильного Комитета по защите прав инвесторов.

Еще раз подчеркну, развитие предпринимательства способствует укреплению материального благополучия граждан, созданию рабочих мест и сок­ращению безработицы, что, в свою очередь, оказывает положительное влияние на оздоровление криминогенной ситуации в стране. В текущем году преступность снизилась на 9 процентов, в том числе особо тяжкие преступления – на 62 процента, на 8 процентов меньше уличной преступности. Кардинально снизилось вовлечение предпринимателей в уголовную сферу: если в 2021 году было зарегистрировано более 1,5 тысячи дел, то в этом – 231. В целом прокурорами защищены права 140 тысяч предпринимателей.

https://kazpravda.kz/n/klyuchevoy-orientir-chelovekotsentrichnost/