🔸 بر اساس آمار سازمان ملل، از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون نزدیک به شش میلیون افغانستانی به کشور بازگشته‌اند و انتظار می‌رود روند بازگشت‌ها در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یابد. هم‌زمان، کمبود مسکن، زمین، خدمات اولیه و فرصت‌های معیشتی، بازگشت‌کنندگان را در برابر خطر بی‌خانمانی و فقر طولانی‌مدت قرار داده است.

🔸این هشدار هم‌زمان با روز جهانی اسکان بشر و با شعار «مسکن مناسب برای همه» مطرح شده است؛ اما در افغانستان، میلیون‌ها بازگشت‌کننده در شرایطی به کشور برمی‌گردند که زیرساخت‌های مسکن و خدمات عمومی از پیش زیر فشار شدید قرار داشته است.

🔸سازمان ملل و نهادهای همکار برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرده‌اند که حدود ۲.۷ میلیون افغانستانی دیگر از ایران و پاکستان به کشور بازگردند. برای پاسخ به نیازهای این جمعیت، طرحی به ارزش ۵۲۹.۲ میلیون دالر تهیه شده که بخش‌هایی مانند سرپناه، صحت، آموزش، آب و بهداشت، حفاظت و معیشت را پوشش می‌دهد. با این حال، مقیاس نیازها در برابر منابع موجود همچنان بسیار بزرگ است.

🔸تنها در سه ماه نخست سال ۲۰۲۶، بیش از ۳۲۰ هزار افغانستانی وارد کشور شده‌اند. بسیاری از بازگشت‌کنندگان در مناطقی اسکان می‌یابند که خود با فقر، کمبود خدمات و ضعف زیرساخت‌ها روبه‌رو هستند؛ وضعیتی که فشار بر جوامع میزبان را نیز افزایش داده است.

🔸بحران کنونی در حالی شدت گرفته که افغانستان پیش از موج اخیر بازگشت‌ها نیز با کمبود گسترده مسکن مناسب مواجه بود. سازمان ملل می‌گوید بیش از ۹ میلیون نفر در کشور در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند؛ مناطقی که بخش بزرگی از آنها با مشکلاتی مانند دسترسی محدود به آب، خدمات بهداشتی، زیرساخت شهری و امنیت مالکیت زمین روبه‌رو هستند.

🔸در همین حال، بازگشت گسترده مهاجران عمدتاً در پی تشدید سیاست‌های مهاجرتی و اخراج افغانستانی‌ها از کشورهای همسایه، به‌ویژه ایران و پاکستان، افزایش یافته است. نزدیک به ۲.۸ میلیون افغانستانی در سال ۲۰۲۵ به کشور بازگشتند و سازمان ملل پیش‌تر هشدار داده بود که بسیاری از آنان برای یافتن سرپناه، زمین و منبع درآمد پایدار با موانع جدی مواجه‌اند.

🔸در چنین شرایطی، مسئله فقط یافتن سقفی برای بازگشت‌کنندگان نیست؛ بلکه چگونگی تأمین مسکن ایمن، خدمات اولیه و امکان زندگی پایدار برای جمعیتی است که بخش بزرگی از آنان با دست خالی به کشوری بازمی‌گردند که خود با بحران اقتصادی و کمبود زیرساخت روبه‌رو است.

🔸هشدار سازمان ملل نشان می‌دهد که فاصله میان سرعت بازگشت‌ها و ظرفیت افغانستان برای اسکان و ادغام دوباره این جمعیت، در حال گسترش است. اگر برای مسکن، زیرساخت و معیشت بازگشت‌کنندگان راه‌حل‌های پایدار ایجاد نشود، موج بازگشت‌ها می‌تواند بحران سرپناه را از یک نیاز فوری بشردوستانه به یک بحران طولانی‌مدت اجتماعی و شهری تبدیل کند.