جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۲۶ به سه دانشمند (کارل دایسروت، پیتر هگمان و گئورگ ناگل) اهدا شد. دلیل این جایزه، اختراع روشی شگفت‌انگیز و انقلابی به نام «اپتوژنتیک» در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی است.

اپتوژنتیک چیست؟
به زبان ساده، این روش به دانشمندان اجازه می‌دهد تا سلول‌های مغز (نورون‌ها) را فقط با تاباندن نور، درست مثل یک کلید برق روشن یا خاموش کنند!

داستان از آنجا شروع شد که دو نفر از این دانشمندان، پروتئینی حساس به نور را در یک جلبک ساده کشف کردند. سپس دانشمند سوم راهی پیدا کرد تا این پروتئین را با کمک علم ژنتیک وارد سلول‌های عصبی کند. نتیجه این شد که سلول‌های
مغزی حالا به نور واکنش نشان می‌دادند و دانشمندان می‌توانستند آن‌ها را کنترل کنند.

چرا این کشف این‌قدر مهم است؟
این تکنیک درک ما را از مغز زیر و رو کرده است. دانشمندان با استفاده از این روش روی موش‌ها توانسته‌اند کارهای بی‌نظیری انجام دهند؛ از جمله:

بازگرداندن بینایی
برگرداندن خاطرات فراموش‌شده
درمان بیماری‌هایی مثل صرع
کشف اینکه مغز چگونه احساساتی مثل تشنگی یا رفتارها را کنترل می‌کند.

در یک کلام، این دانشمندان ابزاری ساخته‌اند که به کمک آن می‌توانیم رازهای پیچیده‌ترین عضو بدن، یعنی مغز را بسیار راحت‌تر از گذشته کشف کنیم.

✍️ دکتر علی‌اصغر هنرمند

هفته‌ی گذشته یک خانم کارمند مؤسسه‌ی ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری (تصویر پایین)، دو روز پس از بستری‌شدن با علائم پنومونی شدید جان خودش را از دست داد. روایت رسانه‌های مستقل این است که او هنگام کار، لوله‌ی آزمایش حاوی عامل طاعون ریوی را شکسته و نزدیک به ۲۰۰ نفر از افراد در تماس با او هم تحت نظر قرار گرفته‌اند.

این خبر سروصدای زیادی به پا کرده و خاطرات روزهای آغازین کرونا را زنده کرده است. در اینجا می‌خواهم توضیح بدهم که حداقل با اطلاعات فعلی نباید نگران یک اپیدمی جدید باشیم:

🦠 عامل طاعون یک باکتری است (و نه ویروس) که همین الان هم سالانه هزار تا سه هزار نفر را در جهان مبتلا می‌کند؛ عمدتاً در کشور ماداگاسکار و کنگو. البته در آمریکا هم به‌طور متوسط هفت مورد در سال گزارش می‌شود.

این بیماری سه شکل دارد اما فقط شکل ریوی از انسان به انسان و با قطرات تنفسی منتقل می‌شود و همین نگرانی‌ساز است: اگر درمان نشود تقریباً صددرصد کشنده است، اما اگر آنتی‌بیوتیک طی ۲۴ ساعت اول علائم شروع شود، قابل درمان است.

برای افراد در تماس داکسی‌سایکلین یا سیپروفلوکساسین یک پیشگیری مؤثر است. به همین دلیل این ماجرا شروع یک همه‌گیری بزرگ نیست؛ انتقال طاعون با ماسک، فاصله‌گذاری، ردیابی تماس‌ها و آنتی‌بیوتیک متوقف می‌شود.

❓ پس چرا این همه سروصدا کرده؟

۱. محل وقوع، آزمایشگاه بود نه طبیعت: یک مورد ابتلا به طاعون در روستایی در ماداگاسکار به خبر تبدیل نمی‌شود. اما یک مورد ابتلا در یک مؤسسه‌ی تحقیقاتی ضدطاعون یعنی احتمال نقض پروتکل‌های ایمنی زیستی.

۲. ابهام و تأخیر در اطلاع‌رسانی: طی ۲۴ ساعت اول، مقام‌های محلی از به‌کاربردن کلمه‌ی «طاعون» پرهیز کردند و فقط گفتند «پنومونی با علت نامشخص». همین خلأ اطلاعاتی، جای خودش را به شایعه داد.

۳. مقیاس واکنش، با روایت رسمی نمی‌خواند: نزدیک ۲۰۰ نفر تحت نظر قرار گرفتند، رویدادهای عمومی در ایرکوتسک لغو شد و درباره‌ی نقض احتمالی مقررات ایمنی هم یک پرونده‌ی کیفری تشکیل شده. وقتی می‌گویند تشخیص «نامشخص» است ولی واکنش در چنین حدی است، مردم نتیجه‌ی خودشان را می‌گیرند.

به همه اینها حساسیت‌های پساکرونا و داستان‌های «نشت آزمایشگاهی‌اش» را هم اضافه کنید…

✅ خلاصه‌ی ماجرا: فعلا نگران طاعون نباشید و وقت‌تان را صرف دیگر نگرانی‌ها‌‌ی‌تان بکنید که تعدادشان هم کم نیست!