خسروپاشایی:
ساقی نامه حکیم نظامی گنجوی

بیا ساقی از من مرا دور کن

جهان از می لعل پر نور کن

می ای ده مرا کو به منزل برد

همه دل برند او غم از دل برد

بساز ای مغنی ره دلپسند

بر اوتار این ارغنون بلند

در این بزم گه خسروانی خرام

در افگن می خسروانی به جام

به من ده که می خوردن آموختم


خورم خاصه کز تشنگی سوختم


بیا ساقی آن می که ناز آورد

جوانی دهد عمر باز آورد

به من ده که این هر دو گم کرده ام

قناعت به خوناب خم کرده ام

بیا ساقی آن ارغوانی شراب

به من ده که تا مست گردم خراب

مغنی ره باستانی بزن

مغانه نوایی ، مغانی بزن

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بانو محسنی:
فعولن فعولن فعولن فعل

ب یا سا
ق یز من
م را دو
ر کن


ج ها نز
م ی* لع
ل پر نو

ر کن

بانو طهماسبی:
دقیقا همانطور که فرمودید دو شرط اساسی ساقی نامه ها
۱.قالب مثنوی
۲.بحر متقارب

باتو زکی زاده:
ب یا سا
ق یز من
م را دو
ر کن

ج ها نز
م ی لع
ل پر نو
ر کن

فعولن فعولن فعولن فعل

خسروپاشایی:
دوستان آیا عراقی ساقی نامه دارد؟

بانو طهماسبی:
بله

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

خسروپاشایی:
تقطیع کنیم

در میکده با حریف قلاش

بنشین و شراب نوش و خوش باش

آیت تیرگیر:
مفعول مفاعلن فعولن

خسروپاشایی:
در می ک: مفعول

د با ح ری : مفاعلن

ف قل لاش : فعولن

بحر هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف

بانو محسنی:
در. می ک
د با ح ری
ف ق لاش *
مفعول مفاعلن فعولن

بن شی ن
ش را ب نو
ش خش باش*

محمدی پ:
در می ک
د با ح ری
ف قل لاش
مفعول مفاعلن فعولن

خسروپاشایی:

این بیتی از یک ترجیع بند عراقی است

موضوع آن ساقی و مغنی است

اما در قالب مثنوی نیست
و در بحر متقارب هم نیست


ترجیع بندی با چهارده پانزده خانه

در بحر هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف است

یوسف زاده:
در میکده با حریف قلاش

در. می. ک. مفعول
د. با. ح. ری. مفاعلن
ف. قل. لاش* فعولن


بنشین و شراب نوش و خوش باش

بن. شی. ن. مفعول
ش. را. ب. نو. مفاعلن
ش. خش. باش* فعولن

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

خسروپاشایی:

غرض این که عراقی ساقی نامه ای دارد که در قالب ترجیع بند سروده شده است

این چند بیت از ترجیع بند عراقی است

که در رده ساقی نامه هاست


ساقی بده آب زندگانی

اکسیر حیات جاودانی

می ده که نمی شود میسر

بی آب حیات زندگانی

بیت ترجیع این ترجیع بند

«در میکده میکشم سبویی

باشد که بیابم از تو بویی

فکر کنم این ترجیع بند پانزده بند دارد

اگر فرصت شد در مورد قالب های شعر ، سخن پیش آمد ، ترجیع بند را عرض می کنم

این ساقی نامه که در قالب ترجیع بند سروده شده است بر وزن

مفعول مفاعلن فعولن

بحر هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف سروده شده است

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonin

بانو حسینی:
پس نتیجه آنکه ساقی نامه ها حتما و فقط درقالب مثنوی نیستند وممکن است در قالبهای دیگر نیز سروده شوند

آیت تیرگیر:
در وزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن هم داریم

Zahra Sadeghi:
چنان‌که گفته شد ساقی‌نامه معمولادر بحر متقارب است؛ اما برخی ترکیب و ترجیع‌بند نیز سروده‌اند. نخستین بار "فخرالدین عراقی" ساقی‌نامه در قالب ترکیب‌بند سرود. بعدها "وحشی بافقی" از او تقلید کرده 

بانو محسنی:
سا قی ب
د ا ب زن
د گا نی

مفعول مفاعلن فعولن
اک سی ر
ح یا ت جا
و دا. نی

آیت تیرگیر:
ساقی نامه ها معمولا اشعاری طرب انگیز هستند

بانو محسنی:
درود استاد

هماهنگی و هارمونی وزن و محتوا

خسروپاشایی:
مضمون ساقی نامه تقریبا شبیه به یکدیگر است

تفاوت در الفظ است

وزن آن ها نیز بیشتر

فعولن فعولن فعولن فعل است

از بعضی از ساقی نامه ها چند بیتی می خوانم

Khosro:
مگر از عراقی ترجیع بند نیست

خسروپاشایی:
ساقی نامه امیر خسرو دهلوی

خسروپاشایی:
بله ترجیع بند است

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بانو محسنی:
فعولن. فعولن فعولن فعل

بانو طهماسبی:
شرط اساسی ساقی نامه بحر متقارب است اما در قالب های دیگر هم سروده شده است به نقل از دکتر شمیسا

خسروپاشایی:
به نظرم نگوییم شرط است

بگوییم بیشتر ساقی نامه ها در این بحر است

آیت تیرگیر:
رفیقان قدر یکدیگر بدانید

چو معلوم است شرح از بر مخوانید

خسروپاشایی:
چند بیتی از ساقی نامه خو اجوی کرمانی

بانو طهماسبی:
بله درست می فرمایید نقل قول بود

Zahra Sadeghi:
اطلاعی ندارم در این منبع نوشته بود ترکیب بند

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

Zahra Sadeghi:
فعولن فعولن فعولن فعل

شمس:
هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف

خسروپاشایی:
در میان ساقی نامه ها دو ساقی نامه شهرت بسیار دارد

ساقی نامه « میر رضی الدین آرتیمانی »

ساقی نامه حافظ

این دو ساقی نامه در بحر متقارب مثمن محذوف سروده شده اند

یوسف زاده:
الهی به مستان میخانه ات...

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بانو محسنی:
به عقل افرینان دیوانه ات

خسروپاشایی:
چند بیتی از ساقی نامه سید رضی الدین آرتیمانی

آیت تیرگیر:
ساقی نامه ی خواجه حافظ که ۵۸بیت دارد از بهترین نمونه های ساقی نامه است با مطلع

بیا ساقی آن می که حال آورد

کرامت فراید کمال اورد

خسروپاشایی:
تقطیع کنیم

یوسف زاده:
الهی به مستان میخانه‌ات
بعقل آفرینان دیوانه‌ات
به دردی کش لجهٔ کبریا
که آمد به شأنش فرود انّما
به درّی که عرش است او را صدف
به ساقی کوثر، به شاه نجف
به نور دل صبح خیزان عشق
ز شادی به انده گریزان عشق
به رندان سر مست آگاه دل
که هرگز نرفتند جز راه دل
به انده‌پرستان بی پا و سر
به شادی فروشان بی شور و شر
کزان خوبرو، چشم بد دور باد
غلط دور گفتم که خود کور باد
به مستان افتاده در پای خم
به مخمور با مرگ با اشتلم
بشام غریبان، به جام صبوح
کز ایشانست شام و سحر را فتوح
که خاکم گل از آب انگور کن
سرا پای من آتش طور کن
خدا را بجان خراباتیان
کزین تهمت هستیم وارهان
به میخانهٔ وحدتم راه ده
دل زنده و جان آگاه ده
که از کثرت خلق تنگ آمدم
به هر جا شدم سر به سنگ آمدم
بیا ساقیا می بگردش در آر
که دلگیرم از گردش روزگار
مئی ده که چون ریزیش در سبو
بر ‌آرد سبو از دل آواز هو
از آن می که در دل چو منزل کند
بدن را فروزان‌تر از دل کند
از آن می که گر عکسش افتد بباغ
کند غنچه را گوهر شبچراغ
از آن می که گر شب ببیند بخواب
چو روز از دلش سر زند آفتاب
از آن می که گر عکسش افتد بجان
توانی بجان دید حق را عیان
از آن می که چون شیشه بر لب زند
لب شیشه تبخاله از تب زند

باتو زکی زاده:
ا لا هی
ب ‌مس تا
ن می خا
ن ات

فعولن فعولن فعولن فعل

بانو محسنی:
فعولن فعولن فعولن فعل
متقارب مثمن محذوف

شمس:
متقارب مثمن محذوف

خسروپاشایی:
ا لا هی : فعولن

ب مس تا : فعولن

ن می خا : فعولن

نِ ءَت : فعل

یوسف زاده:
الهی به مستان میخانه‌ات


ا. لا. هی
ب. مس. تا
ن. می. خا.
ن. ات


بعقل آفرینان دیوانه‌ات

ب. عق. لا*
ف. ری. نا
ن. دی. وا
ن. ات


فعولن فعولن فعولن فعل

بانو محسنی:
ا لا هی
ب مس تا
ن می خا
ن ات.

ب عق* لا
ف ری نا
ن دی وا
ن ات

بانو طهماسبی:
فعولن فعولن فعولن فعل

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

یوسف زاده:
بیا ساقی آن می که حال آورد
کرامت فزاید کمال آورد
به من ده که بس بی‌دل افتاده‌ام
وز این هر دو بی‌حاصل افتاده‌ام
بیا ساقی آن می که عکسش ز جام
به کیخسرو و جم فرستد پیام
بده تا بگویم به آواز نی
که جمشید کی بود و کاووس کی
بیا ساقی آن کیمیای فتوح
که با گنج قارون دهد عمر نوح
بده تا به رویت گشایند باز
در کامرانی و عمر دراز
بده ساقی آن می کز او جام جم
زند لاف بینایی اندر عدم
به من ده که گردم به تایید جام
چو جم آگه از سر عالم تمام
دم از سیر این دیر دیرینه زن
صلایی به شاهان پیشینه زن
همان منزل است این جهان خراب
که دیده‌ست ایوان افراسیاب
کجا رای پیران لشکرکشش
کجا شیده آن ترک خنجرکشش
نه تنها شد ایوان و قصرش به باد
که کس دخمه نیزش ندارد به یاد
همان مرحله‌ست این بیابان دور
که گم شد در او لشکر سلم و تور
بده ساقی آن می که عکسش ز جام
به کیخسرو و جم فرستد پیام
چه خوش گفت جمشید با تاج و گنج
که یک جو نیرزد سرای سپنج
بیا ساقی آن آتش تابناک
که زردشت می‌جویدش زیر خاک
به من ده که در کیش رندان مست
چه آتش‌پرست و چه دنیاپرست

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

خسروپاشایی:
تقطیع کنیم

ساقیا آن قدح نور بیار

آن چراغ دل منصور بیار


فصیحی

Zahra Sadeghi:
استاد آیا ساقی نامه و خمریه تفاوت دارند؟

آیت تیرگیر:
فاعلاتن فعلاتن فعلن

محمدی پ:
سا ق یا آن
ق د ح* نو
ر ب یار
فاعلات فعلات فعلن

خسروپاشایی:
شبی در مورد خمریه های رودکی و منوچهری حرف بزنیم

بانو طهماسبی:
سا ق یا آن/ ق د ح نو/ ر ب یار
فعلاتن فعلاتن فعلن

بانو محسنی:
ب یا سا
ق یا می
ک حا لا*
و رد
فعولن فعولن فعولن فعل
ک را مت
ف زا ید
ک ما لا*
و رد

آیت تیرگیر:
لا ادری

Zahra Sadeghi:
فاعلاتن فعلاتن فعلن

یوسف زاده:
ساقیا آن قدح نور بیار

سا*. ق. یا. آ.
ق. د. حی* نو
ر. ب. یار*


آن چراغ دل منصور بیار

آ* چ. را. غی*
د. ل. من. صو
ر. ب. یار

فعلاتن.فعلاتن فعلن

بانو بزی:

سا قِ یا آن /قَ دَ حِ نو/ ر بِ یار

ان چِ را غِ/دِ لِ مَن صو/ ر بِ یار

فاعلاتن فعلاتن فعلن

بانو محسنی:
👏👏👏👏👏
وزن اصلی فعلاتن
اختیاروزنی به جای فعلاتن فاعلاتن امده

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

خسروپاشایی:
تقطیع کنیم

ساقی بده آن می که به رنگ لب یار است

آن می که رخ ساقی از او رشک بهار است



میرزا نظام دست غیب

آیت تیرگیر:
مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن

بانو محسنی:
مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن

محمدی پ:
سا قی ب
د آن می ک
ب رن گ* ل
ب یا رست
مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن

بانو محسنی:
سا قی ب
د ان می ک
ب رن گ * ل
ب یا رست*
مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن
ان می ک
ر خ * سا ق
ی زو رش ک
ب ها رست*

بانو بزی:
سا قی بِ /دِ آن می کِ /بِ رن گِ لَ/ بِ یا رَست

آن می کِ/ رُ خِ سا قِ/یَ زو رَش کِ /بَ ها رَست

مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن

یوسف زاده:
ساقی بده آن می که به رنگ لب یار است

سا. قی. ب.
د. ها* می. ک
ب. رن. گ*. ل
ب. یا. رست**


آن می که رخ ساقی از او رشک بهار است

آ. می. ک
ر. خی* سا. ق*
ی* زو* رش. ک
ب. ها. رست**


مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن

آیت تیرگیر:
یا

مستفعل مستفعل مستفعل مستف

بانو طهماسبی:
صورت اول ساقی نامه ها همان خمریه است که از اشعار عربی وارد شعر فارسی شدند محتوای خمریه ها ،سرگرمی ،توصیف شراب
اما در ساقی نامه طلب شراب از ساقی به خاطر رنج ها ،و غم و اندوهی که بر اثر بی اعتباری دنیا و گذشت ایام پیش آمده

با اجازه استاد پاشایی

بانو محسنی:
سا قی ب د
ان می ک ب
رن گ * ل ب
یا رست*
ان می ک ر
خ* سا ق ی
زو رش ک ب
ها رست

خسروپاشایی:
این ساقی نامه در بحر هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف

در قالب ترجیع بند سروده شده است

پس ساقی نامه ها

غیر از بحر متقارب و قلبی مثنوی

هم سروده شده اند

Khosro:
ترجیح من بیشتر تقطیع براساس عروض شمس قیس هست. کلا بیشتر اونها به ذهن من میاد(مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن)

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

آیت تیرگیر:
بله خوش آهنگ تر هستند

.دهقانی:
وشاید
مستفعل مفعول مفاعیل فعولن

خسروپاشایی:

در خمریه ها بدون شک منظور ، شراب ارغوانی مستی بخش دنیایی است

اما در ساقی نامه ها می توان و در بسیاری از آن ها آشکار منظور " شراب طهور است

Khosro:
کسی از اساتید چنین تقطیعی انجام داده اند، انوقت اسم بحرش چی میشه

محمدی پ:
روح عرفانی وفلسفی واخلاقی در كالبد ساقی نامه‌ها معنویت و گیرایی خاصی می‌بخشد كه از یك سو موجب امتیاز ساقی نامه‌ها از سایر اشعار خمری می‌گردد و از سوی دیگر باعث انسجام ویكپارچگی كل بیتهای آن می‌شود.

خسروپاشایی:

در رکن بندی

یا شیوه گذشتگان را عمل کنیم

یا به شیوه ای منظم تر رکن بندی کنیم
خسروپاشایی:
چند بیتی از ساقی نامه حافظ می خوانم

Khosro:
موافقم، چون اسم بحر نمیشه براش نوشت، و کمی هم ثقیل و هم گوشنواز نیست


گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon