#انواع_شعر_کهن_فارسی

بخش دوم

- مثنوی
- قصیده
- غزل
- مسمط
- مستزاد
- ترجیع بند
- ترکیب بند
- قطعه
- رباعی
- دو بیتی
- تک بیت
- چهار پاره  
- تصنیف
- مفرد
- تضمین

#قصیده

اولین قالب شعری است كه از نیمة قرن سوم هـ . ق در ادبیات فارسی به تقلید از شعر عربی پدید آمد و تا روزگار ما مورد توجه شاعران بوده است . شعری است كه مصراع اول با مصراع های زوج آن با هم قافیه است . تعداد ابیات آن از پانزده بیت بیشتر است . محتوای قصیده می تواند مدح ، ستایش ، وصف و پند و اندرز و حكمت و عرفان و رثاء و مرثیه باشد . از قصیده سرایان معروف ، رودكی ، منوچهری و ناصرخسرو و سنایی و قصیده سرای معاصر ملك الشعرای بهار و امیری فیروزكوهی است .
قصیده از حیث مضمون و محتوا، از آغاز تا امروز دستخوش دگرگونیهایی شده است که می‏توان به اجمال به شرح زیر بیان کرد:
الف) در رزوگار سامانیان اغلب به مدح و ستایش در حد اعتدال و مبالغه‏های شاعرانه پرداخته می‏شده است.
ب) در دوران غزنویان و سلجوقیان به مدح و ستایش سلاطین و وزرا و امرا با تملق و چاپلوسی به حد غلو و افراط در طرح تقاضا به حد سوال و تکدی می رسیده است.
ج) ناصر خسرو، با ایجاد تحول و انقلاب در مضمون قصیده، آن را در خدمت توجیه و تبیین مبانی اعتقادی آیین اسماعیلیان در آورد.
د) سنایی غالب قصیده را به مضامین دینی و عرفانی و زهدیات و قلندریات تخصیص داد و شیوه‏ی او به وسیله‏ی عطار، شمس مغربی، اوحدی، خواجو، جامی و دیگران دنبال شد.
ه) سعدی و به تبع او سیف فرغانی قصیده را بیشتر در استخدام طرح مسائل اخلاقی و اجتماعی درآوردند.
و) از دوران مشروطیت به این سو، قصیده بیشتر در خدمت مسائل سیاسی، اجتماعی، میهنی و ملی و ستایش آزادی قرار گرفته و در تهییج عواطف و احساسات و تنویر افکار جامعه‏ی کتاب‏خوان نقش بسزایی داشته است. شاخصترین قصاید از این نوع را می توان دردیوان ملک‏الشعرا بهار سراغ گرفت.

قوانین و اصطلاحات

قصیده دارای اصطلاحاتی خاص خود است. بیت اول آن مطلع نامیده می‌شود. به چند بیت ابتدایی قصیده تشبیب، نسیب و یا تغزل گفته می‌شود که همان نقش مقدمه را ایفا می‌کند. تخلص به حلقه واسطه میان تغزل و مدح یا تنه اصلی شعر گفته می‌شود. ابیات پایانی قصیده نیز معمولا به ثنا و دعا اختصاص دارند. به لحاظ طولانی بودن قصیده و یکسان بودن قوافی، گاه شاعر مجبور به تجدید مطلع می‌شود. یعنی مصرع اول بیتی در اواسط قصیده با مصرع های زوج هم قافیه می‌گردد. پس از آن شاعر اجازه دارد که قوافی تکراری با بخش قبلی را در شعر خود استفاده نماید. خاقانی شروانی و سعدی شیرازی در قصاید خود از روش تجدید مطلع سود برده اند.

شكل آرایش قافیه

---------*           -----------*
---------             --------

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بخش سوم

#غزل

از جهت شكل قرار گرفتن قافیه درست مانند قصیده است با این تفاوت كه تعداد ابیات غزل حداقل 5 بیت و حداكثر تا 17 – 12 است. درون مایه و محتوای غزل ، عاشقانه ، عارفانه و یا آمیزه ای از هر دو و یا مضمون اجتماعی است . غزل از قرن ششم پدید آمده و تا امروز از قالب های رایج شعر فارسی است .غزلسرایان معروف ، سعدی ، مولوی ، حافظ و از غزلسرایان معاصر ، شهریار و رهی معیری و . . .   می باشند .
زاهد خلوت‌نشین، دوش به می‌خانه شد        از سر پیمان گذشت، با سر پیمانه شد
صوفی مجلس که دی، جام و قدح می‌شکست        باز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد
شاهد عهد شباب، آمده بودش به خواب        باز به پیرانه‌سر، عاشق و دیوانه شد
مغ‌بچه‌ای می‌گذشت، راه‌زن دین و دل        درپی آن آشنا، ازهمه بیگانه شد
گریۀ شام و سحر، شکر که ضایع نگشت        قطرۀ باران ما، گوهر یک‌دانه شد

منزل حافظ کنون، بارگه پادشاست
    دل بر دل‌دار رفت، جان بر جانانه شد

آرایش قافیه در غزل

---------*           -----------*
---------             -----------*
نخستین بیت قصیده و غزل را " بیت مطلع " و بیت آخر را " بیت مقطع " گویند كه معمولا" شاعر تخلص خود را در بیت آخر ذكر می كند .
عشقت رسد به فریاد گر خود به سان حافظ          قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت

#قطعه

شعری است حداقل دو بیت كه فقط مصراع های زوج هم قافیه اند . قطعه دارای وحدت موضوعی است و موضوع آن معمولا" مطالب اخلاقی ، اجتماعی ، تعلیمی ، مدح و هجو است . قطعه در تمام دوره ها در شعر فارسی رواج داشته است . انوری در قرن 6 ، سعدی در گلستان ، پروین اعتصامی ( معاصر ) از قطعه سرایان معروفند .آرایش قافیه در قطعه
---------            -----------*
---------             -----------*
خلید خار درشتی به پای طفلی خرد                به هم برآمد و از پویه بازماند و گریست
بگفت مادرش این رنج اولین قدم است               ز خار حادثه تیه وجود خالی نیست
 

#مثنوی

شعری است كه هر بیت آن قافیة مستقل دارد . این قالب خاص ایرانیان است و از آغاز شعر فارسی تا امروز مورد توجه شاعران بوده است . درون مایه و محتوای آن حماسی ، اخلاقی ، عاشقانه ، عارفانه و تاریخی است .نمونة مثنوی حماسی مثل شاهنامه ، عاشقانه : لیلی و مجنون ، عارفانه : مثنوی معنوی ، اخلاقی : بوستان سعدی است .
شكل آرایش مثنوی
---------*           -----------*

#رباعی

چهار مصراع است كه مصراع سوم آن معمولا" قافیه ندارد . درون مایه ای عارفانه ، عاشقانه یا فلسفی دارد . مناسب ترین قالب برای لحظه های كوتاه شاعرانه است و در همة دوره ها رواج داشته است . رباعی یك قالب خاص ایرانی است و خیام ، عطار ، مولوی و بابا افضل سرایندگان نامدار رباعی اند .
وقت است كه در بر آشنایی بزنیم             تا بر گل و سبزه تكیه جایی بزنیم
زان پیش كه دست و پا فروبندد مرگ            آخر كم از آن كه دست و پایی بزنیم

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بخش چهارم

#دوبیتی

دو بیت است كه گاه مصراع سوم آن قافیه ندارد . این قالب صورت كامل شدة شعر هجایی در عصر ساسانی است . درون مایة عاشقانه و عارفانه دارد و رایج ترین قالب در میان روستائیان است . باباطاهرعریان از معروف ترین شاعران دوبیتی گو به شمار می آید. دوبیتی وزنی خاص دارد و از این نظر با رباعی متفاوت است .
به صحرا بنگرم ، صحرا تَه وینم          به دریا بنگرم دریا تَه وینم           
به هر جا بنگرم كوه و در و دشت     نشان از قامت رعنا ته وینم
 

#ترجیع_بند

غزل­ هایی است هم وزن با قافیه ­های متفاوت که بیت یکسان مُصرَّعی آن­ها را به هم می­پیوندند. به هر غزل یک «خانه» یا «رشته» و به بیت تکراری میان آن­ها «ترجیع» یا «برگردان» می­گویند.
قالب ترجیع بند ویژه­ی شعر فارسی است. درون مایه ­های ترجیع بند عشق، مدح و عرفان است.

شکل ترجیع بند

------------×       ------------×
------------        ------------×
------------       ------------×
------------#
------------#
------------+    ------------+
------------       ------------+
------------      ------------+
------------#
------------#

نمونه‌ای از ترجیع بند از دیوان سعدی

دردا که به لب رسید جانم ----- آوخ که ز دست شد عنانم
کس دید چو من ضعیف هرگز ----- کز هستی خویش در گمانم
پروانه ام اوفتان و خیزان ----- یکبار بسوز و وارهانم
گر لطف کنی به جای اینم ----- ورجور کنی سرای آنم
بنشینم و صبر پیش گیرم ----- دنباله کار خویش گیرم
زان رفتن و آمدن چگویم ----- می آیی و می روم من از هوش
یاران به نصیحتم چه گویند ----- بنشین و صبور باش و مخروش
ای خام، من این چنین در آتش ----- عیبم مکن ار برآورم جوش
تا جهد بود به جان بکوشم ----- و آنگه به ضرورت از بن گوش
بنشینم و صبر پیش گیرم ----- دنباله ی کار خویش گیرم
ای بر تو قبای حسن چالاک ----- صد پیرهن از جدائیت چاک
پیشت به تواضع است گویی ----- افتادن آفتاب بر خاک
ما خاک شویم و هم نگردد ----- خاک درت از جبین ما پاک
مهر از تو توان برید هیهات ----- کس بر تو توان گزید حاشاک
بنشینم و صبر پیش گیرم ----- دنباله ی کار خویش گیرم

#مستزاد

شعری است که به آخر هر مصراع آن واژه یا واژه­ هایی افزوده شود. افزوده­ های معنی مصراع پیشین و یا پسین خود را کامل می­ کنند.
هرکه گدای در مُشکوی توست          پادشاست
شه که به همسایگی کوی توست     چون گداست

#مُسَمَّط

شعری است که از رشته ­های گوناگون پدید می­آید. قافیه­ ی رشته­ ها متفاوت است و در هر رشته همه­ ی مصراع­ ها به جز مصراع آخر هم قافیه­اند. به هر بخش رشته می­گویند و به مصراع آخر هر رشته، بند گویند. در ضمن تمام بندها با هم هم قافیه می­باشند.

شکل مسمط

------------+ ------------+
------------+ ------------+ رشته
------------+ ------------# بند
------------× ------------×
------------× ------------× رشته
------------× ------------# بند

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بخش پنجم

#تصنیف

بوی جوی مولیان آید همی ------ یاد یار مهربان آید همی
این شعر منسوب به رودکی را که همراه با چنگ خوانده میشده شاید بتوان تصنیف دانست و از آن به بعد نیز عده ای از شاعران اشعار خویش را همراه با عود و چنگ می خوانده اند.
در قرن ششم و هفتم تصنیف سرائی معمول بوده چنانکه دولتشاه سمرقندی نوشته است عبدالقادر عودی برای ابن حسام هروی (متوفی به سال 737- هـ . ق) تصنیفی سرود.
در روزگار صفویه نیز سرودن تصنیف معمول و متداول بوده است از جمله تصنیف سازان می توان به شاهمراد خوانساری اشاره کرد که تصنیف های متعددی را سرود.
در عهد زندیه تصنیف های زیادی درباره رشادت لطفعلی خان زند سروده شد.
در زمان ناصرالدین شاه قاجار نیز ترانه های زیادی دهان به دهان برگشت که می‌توان به تصنیف هائی که درباره ظل السلطان در دوران حکومتش در اصفهان و یا تصنیف درباره ی ماشین دودی شهر ری اشاره شد اما مشهورترین تصنیف ساز دوره قاجاریه میرزا علی اکبر خان شیدا بود که همراه با تصنیف، سه تار می زد.
عارف قزوینی تصنیف ساز و شاعر معروف اولین کسی بود که تصنیف را برای مقاصد سیاسی و میهنی سرود
ملک الشعرای بهار و رهی معیری نیز از تصنیف سازان معروف بودند.

#چهارپاره

"چهارپاره" از قالب های جدیدی است که همزمان با رواج شعر نو بوجود آمده است.
"چهارپاره" مجموعه ای از دو بیتی هایی است که در کل یک شعر را می سازند.
دو بیتی های تشکیل دهنده چهارپاره از لحاظ قافیه با هم تفاوت دارند

هارپاره" از قالب های جدیدی است که همزمان با رواج شعر نو بوجود آمده است.
"چهارپاره" مجموعه ای از دو بیتی هایی است که در کل یک شعر را می سازند.
دو بیتی های تشکیل دهنده چهارپاره از لحاظ قافیه با هم تفاوت دارند.

#مفردات

هر شعری حداقل یک بیت دارد.
"مفرد" شعری تک بیتی است که شاعر تمام مقصود خود را در همان یک بیت بیان می کند.
"مفرد" یا همان "تک بیت" اغلب برای بیان نکته های اخلاقی به کار می رود.
در "مفرد" گاهی دو مصراع هم قافیه هستند و گاهی دارای قافیه نیستند.
بعضی از شعرا دارای تک بیت های زیادی هستند، مانند سعدی که در پایان دیوانش به تعداد زیادی از این "مفرد" ها بر می خوریم که تحت عنوان "مفردات" تقسیم بندی شده اند.
بعضی گفته‌اند که "مفرد" در واقع همان ضرب المثل است که به شعر بیان شده است.

نمونه هایی از مفرد:

پای ملخی نزد سلیمان بردن ----- زشت است ولیکن هنر است از موری
***
مردی نه به قوت است و شمشیر زنی ----- آن است که جوری که توانی نکنی

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

بخش ششم

#تضمین

تضمین به طور کلی به این معنی است که قطعاتی از شعر شاعر دیگری را در داخل شعر خود بیاورند.
در بین شاعران قدیمی چون حافظ و سعدی و ... تضمین به این معنا بوده است که با ذکر اسم شاعر، مصراع یا بیتی از شعر او را در میان غزل یا قصیده خود بیاورند.
مثلاً سعدی غزلی دارد که این گونه شروع می شود:
من از آن روز که در بند تو ام آزادم ----- پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم
و حافظ در غزلی مصراع اول این غزل را به این صورت تضمین کرده است.
زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم ----- ناز بنیاد مکن تا نَکَنی بنیادم

و در آخر، مصراع سعدی را تضمین می کند و می گوید:
حافظ از جو ر تو، حاشا که بگرداند روی ---- من از آن روز که در بند تو ام آزادم

اما تضمین در بین شعرای سده ی اخیر به این معنی است با شعری از شعرای قدیمی مسمط بسازند.
مثلاً غزلی از سعدی یا حافظ را تضمین می کنند و با اضافه کردن ابیاتی هم وزن و هم قافیه مصراع های اول آن شعر، شعری می سرایند که در قالب مسمط چهار یا پنج یا شش مصراعی است.
این نوع تضمین در قدیم مرسوم نبوده و در سالهای اخیر متداول شده است.
یکی از تضمین های معروف مربوط به ملک الشعرای بهار است ک غزلی از سعدی را تضمین کرده است.
قسمتی از این شعر در زیر آورده شده است:
ابیاتی نیز مربوط به غزلی از سعدی است که ملک الشعرای بهار آن را در بین شعر خود آورده است.
سعدیا! چون تو کجا نادره گفتاری هست؟ ----- یا چو شیرین سخنت نخل شکر باری هست؟
یا چو بستان و گلستان تو گلزاری هست؟----- هیچم ار نیست، تمنای توام باری هست
مشنو ای دوست! که غیر از تو مرا یاری هست ----- یا شب و روز بجز فکر توام کاری هست
لطف گفتار تو شد دام ره مرغ هوس----- به هوس بال زد و گشت گرفتار قفس
پایبند تو ندارد سر دمسازی کس----- موسی اینجا بنهد رخت به امید قبس
به کمند سر زلفت نه من افتادم و بس----- که به هر حلقه‌ی زلف تو گرفتاری هست
بی‌گلستان تو در دست بجز خاری نیست----- به ز گفتار تو بی‌شائبه گفتاری نیست
فارغ از جلوه‌ی حسنت در و دیواری نیست----- ای که در دار ادب غیر تو دیاری نیست!
گر بگویم که مرا با تو سر و کاری نیست----- در و دیوار گواهی بدهد کاری هست
روز نبود که به وصف تو سخن سر نکنم----- شب نباشد که ثنای تو مکرر نکنم
منکر فضل تو را نهی ز منکر نکنم ----- نزد اعمی صفت مهر منور نکنم
صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟----- همه دانند که در صحبت گل خاری هست

یی با ساختار و قالب‌های شعری

برگرفته از سایت سرویس هنر اسلامی/ داود دادور - به نقل از: گروه ادبیات تبیان زنجان

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

m h:
همکاران عزیز
آیا جناس تام نوعی واژه آرایی محسوب میشه ؟

صدیقه موسوی قومی:
اگر منظور از واژه ارایی تکرار باشد جناس تام تکرار به حساب نمی اید

اردستانی🌻مریم:
درود.
خیر

استاد معینی:
خیر.چون در جناس تام، لفظ و معنا یکسان نیست.

m h:
پس منظور از این جمله کتاب علوم و فنون چی هست که گفته
انچه در تکرار اهمیت دارد جنبه موسیقیایی است نه شکل نوشتاری

الان خوار و خار مثال درستی است ؟

خ حسنی:
خوار و خار هم اگه از نظر آوایی بگیم، میشه تکرار

استاد معینی:
تعریف جامع و مانعی از این اصطلاح به عمل نیامده.آن چه مسلم است با دو واژه، محقق نمی شود.مهم تکرا و بسامد بالاست حتی اگر املا متفاوت باشد یا معنا در بعضی از واژه ها مختلف.
نظر شخصی بنده، عبارت از بسامد بالاست همانطور که در واج آرایی بسامد مهم است ونوشتار خیر.
بنابرین ،
در بیت سعدی که:
مارا سری است باتو که گر خلق روزگار
دشمن شوند وسر برود هم بر آن سریم.
واژه آرایی است اگر چه مستحضرید، (سرِ دوم) متفاوت است.
یا:
ای دریغا ای دریغا ای دریغ.
کافتاب....‌
واژه آرایی با املای متفاوت

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

عشقت رسد به فریاد ار خود بسان «حافظ»

 
قرآن ز بر  بخوانی با چهارده روایت
ایهام در تخلص شاعر👆👆
                                                               وصال در یکی دو غزل تخلّص خود را همراه با معنای ایهام آن(به وصال معشوق رسیدن) به کار برده‌است:
 

    چند شبهای فراق از مژه اختر بفشانم

 
تا تو ای صبح «وصال» از افق غیب در آیی

  در بیت زیر فروغی با تخلّص خود «فروغی» و واژه های «نور» و «خورشید» ایهام تناسبی را به وجود آورده‌است:
 
    تا دیده‌ام «فروغی» روشن به نور حق شد

کمتر ز ذره دیدم خورشید با ضیا را

                                                                      
در بیت زیر شاعر، با تخلّص خویش یعنی «مجمر» و واژه‌های «بسوخت»، «آتش» و «شرار» ایهام تناسبی پدید آورده‌است:

    آه تو «مجمر» که جهانی بسوخت

 
ز آتش قهرش نبود یک شرار
@Foonon

M:
سلام

مردمی که به خانه های تاریک و بی دریچه عادت کرده اند استعاره بگیریم بهتره یا کنایه؟؟؟

Ehsan_Hosseni:
درود بر شما
استعاره یک واژه است کنایه یک عبارت..


اینجا کل عبارت کنایه است

M:
وا اگر گفتیم خانه های تاریک و بی دریچه چی ؟؟؟

میشه استعاره ؟؟؟

غرایبزد:
سلام بنظرم اگر فقط خانه های تاریک وبی دریچه منظور باشد. استعاره از افکار بسته وبدون تغییر.
قابل نقد

Alireza Baghban:
به احتمال زیاد باید خانه‌های تاریک و بی‌دریچه را نماد دانست؛ چون هم معنی لفظی آن درست است هم می‌تواند معناهای غیرحقیقی داشته‌باشد.

M:
جهل و باور های غلط مثل خانه های تاریک نیست یعنی تشبیه داشته باشه؟؟

Ehsan_Hosseni:
درود
می توان نماد گرفت

M:
به نظرم یه استعاره است تا نظر اساتید چی باشه

Alireza Baghban:
زیرساخت نماد هم تشبیه است. البته ساختار تشبیه در این عبارت به نماد تبدیل شده و دیگر تشبیه شمرده نمی‌شود.

@Foonon

آسمان:
سلام دوستان گرامی ،ببخشید شما پایه های اوایی همسان و غیرهمسان رو چطور تدریس میکنید؟

امراله جمالی:
چند بیت مثال بزنید که یک رکن تکرار می شود. همسان
و اگر ارکان غیر تکراری باشند ناهمسان
مثل:ملامت نکن چرخ نیلوفری را
برون کن ز سر باد خیری سری را
تکرار 4 رکن فعولن در هر مصراع همسان
بادت بدست باشد اگر دل نهی به هیچ
در معرضی که تخت سلیمان رود به باد
مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن
ناهمسان

@Foonon

ف ب:
سلام در بیت پایانی نی نامه (در نیابد حال پخته هیچ خام۰پس سخن کوتاه باید والسلام)خام و پخته مجازه یا استعاره یا کنایه؟لطفا با دلیل

خانم داودی:
سلام.
پخته بر اساس صورت سوال کنکور بیان تمثیلی و نمادین از عارف واصل و کامل است.
استعاره نیست زیرا قابل برگشت و تبدیل به تشبیه نیست.
پخته را علاوه بر تمثیل و نماد کنکور، می توان کنایه هم دانست. خام بودن کنایه و نشانه ای از بی تجربگی و عدم کمال
پختگی هم نشانه و کنایه از کمال است

@Foonon

M. R:
سلام ببخشید در مصرع برکش ز سر این سپید معجر ایهام داریم؟

دکترمحمّد تقی قندی:
دکتر کزازی "بر" درمعنای غایبش سینه، پیکر، پهلوواندام را با"سر" ایهام تناسب می گیرند.

ایشان معتقدند "بر "چه حرف اضافه باشد چه پیشوند می تواند محور ایهام تناسب باشدمنبع کتاب های پندوپیوند ودیرمغان

البته این مطلب دانش افزایی برای استادان است دکتر انوری هم معتقد به ایهام حرفی هستند

بانو حسینی:
سپاس

پس برای دانش آموز ایهام نمی گیریم

دکترمحمّد تقی قندی:
خیر اصلا

حسن نیک منش الهی:
سپیدمعجر:استعاره ازبرف

M. R:
ببخشید اشتباه شد در مصرع ای مادر سر سپید بشنو ایهام داریم؟

دکترمحمّد تقی قندی:
خير كنايه ومجاز داريم سپیدی سر کنایه از کهنسالی سر مجازا مو مادر سرسپید استعاره

صدیقه موسوی قومی:
مادر سر سپید استعاره از دماوند
به نظر میرسد با توجه به استعاره بالا
سرسپید را بتوان در دو معنی
دماوند پیر. دماوند پوشیده از برف
ایهام گرفت

دکترمحمّد تقی قندی:
ایهام هردو معنایش باید قاموسی باشد معنای مجازی واستعاری محور ایهام نیست البته یکی دوبار درکنکور خلاف این مطلب عمل شد

صدیقه موسوی قومی:
یعنی هر دومعنی در ایهام باید واقعی باشد. ایا مثالی را نمی توان یافت که معانی مجازی باشد. در اینجا میشه سر سپید را با توجه به قدمت کوه دماوند کهنسال گرفت و پوشیده از برف بودن هم که واقعی است.

دکتر محمّد تقی قندی:
خیر .البته دکتر راستگوودکتر انوشه به ایهام مجازی وایام استعار ی به عنوان دو نوع مجزا از ایهام صفر( ایهام تام) معتقد است

صدیقه موسوی قومی:
میشه لطفا مثالی برای ایهام مجازی بفرمایید

منظورتان از ایهام صفر یا تام همان ایهامی است که معانی واقعی است

دکار محمّد تقی قندی:
بله همان ایهام که برای دانش آموز مطرح است.

صدیقه موسوی قومی:
اما در مادر سرسپید کهنسال بودن و پوشیده از برف بودن برای دماوند مفانی واقعی است

دکتر محمّد تقی قندی:
یعنی شما فرهنگ معین را بازکنید درمقابل سرسپید این دک معنا نوشته شده؟

سرسپید کنایه از کهنسالی است نه معنای واقعی

صدیقه موسوی قومی:
ایا کلمه زال به معنی پیر سفید موی واقعی است

دکتر محمّد تقی قندی:
بله در فرهنگ هست ملاحظه بفرمایید

صدیقه موسوی قومی:
مگر در کنایه معنی نزدیک هم قابل دریافت نیست یعنی واقعا پیر سر سپید است

دکتر محمّد تقی قندی:
چیزی که پذیرفتید کنایه دیگر ایهام نیست

تفاوت کنایه وایهام

در ایهام نخست معنای نزدیک به ذهن می رسد سپس معنای دور ولی هردو معنای قاموسی مدنظر است در کنایه اول معنای دور به ذهن می رسد سپس معنای نزدیک که معنای نزدیک لحاظ می شود ولی مد نظر نیست.

صدیقه موسوی قومی:
ولی در کنایه اول معنی نزدیک به ذهن میرسه ولی معنی دور مورد نظر است
مثلا وقتی میگیم فلانی در خونه اش همیشه بازه کدام معنی به ذهن میرسه ؟
باز بودن در خانه یا مهمان نوازی؟

دکترمحمّد تقی قندی:
کسی که میگوید فلانی در خانه اش باز است می خواهد بگوید در خانه باز است؟ شمابرخلاف همه ی بلاغیون نظر می دهید

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

#استعاره_مکینه

A.r:
استعاره مکنیه روباچندمثال ساده توضیح بدید لطفا که فهمش برای بچه ها راحت باشه

Elahe Zakizadeh:
درود بر شما

در استعاره مکنیه مشبه به حذف میشود

مانند ابر می گرید
ابر به انسانی مانند شده که گریه می کند
انسان که مشبه به است حذف شده و یکی از ویژگیهای آن با مشبه یعنی ابر آمده است

چهره اش از شادی شکفت

چهره به گل مانند شده
سپس گل حذف شده و ویژگی آن که شکفتن است همراه چهره امده است

صدیقه موسوی قومی:
به طور کلی وقتی یکی از طرفین تشبیه حذف بشه ما استعاره داریم حالا اگه مشبه حذف بشه مشبه به بماند استعاره را مصرحه می گویند مثال خوبی که میشه این استعاره را توضیح داد
همه بندگان موی کردند باز
فریگیس مشکین کمند دراز
برید و میان را به گیسو ببست
به فندق گل و ارغوان را بخست
به آواز بر جان افراسیاب
بنفرید با نرگس و گل پر آب
در اینجا ما چند استعاره مصرحه داریم
فندق ناخن. گل. صورت. ارغوان. لب نرگس. چشم که در همه انها مشبه حذف و مشبه به آورده شده است

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

اما در استعاره مکنیه بر عکس مصرحه مشبه آورده و مشبه به حذف میشود
استعاره مکنیه چند شکل دارد
یک اضافه استعاری که در ان مشبه ، به یکی از ویژگی ها یا اجزای مشبه به محذوف اضافه میشود
خود اضافه استعاری هم دو حالت دارد یا تشخیص است مثل خنده گل . رقص باد.
یا غیر تشخیص مثل در آفاق . اساس تزویر . گنبد گیتی
استعاره مکنیه در حالت غیر اضافی
که ان هم دو حالت دارد یا تشخیص یا غیر تشخیص که در ان فعل را به نهاد غیر واقعی نسبت می دهید
گل میخندد که تشخیص دارد
عشق می بارد که تشخیص ندارد
استعاره هایی چون
شبی گیسو فرو هشته به دامن را استعاره در فعل یا تبعیه میگویند که در ان گستردگی شب و تاریکی مانند گیسو فروهشتن شب است که البته اینها را مکنیه از نوع تشخیص میگیرند

@Foonon

رضا قاسمی:
شهر به استقبالش آمد" اگه شهرمجازازمردم شهر گرفتیم دیگه نباید استعاره وتشخیص. گرفت چون درواقع مردم به جای شهر معنی حقیقی اومده ودیگه استعاره وتشخیص نیست ؟؟؟؟

رزم آرا:
هم مجاز می شود
هم تشخیص
اگر مجبور به انتخاب شدیم تشخیص اولویت دارد چون خیال انگیز تر و هنری تر است

@Foononرضا قاسمی:
درودمجازازمردم گرفتیم درواقع معنی حقیقی فرض شد ودیگه بنظرم استعاره وتشخیص لزومی نداره سپاس


استاد میرزایی:
درود
اگر تشخیص باشه معنی متفاوت از مقصود گوینده است.
مردم شهر به استقبال آمدند

@Foonon

شیوه ارزشیابی درس
« علوم و فنون ادبی »
سال ۹۹_۹۸،
@adabiyatjame11

Gole_yas:
با عرض سلام ایا دربیت بر قدم وقدمی می کشید وزقلم اورقمی می کشید بین دوفعل جناس تام وجود داره؟

H Movassagh:
سلام دوستان ردیف رو واژه آرایی میشه در نظر گرف یا ارزش موسیقایی نداره ؟

نصرت اله صادقلو:
سلام اختلاف کاربردی فعل را جناس تام یا قافیه نگرفته‌اند و معمولاً در جایی که اختلاف فعل در کاربرد باشد آن را هم ردیف حساب کرده‌اند
در این جا هم ردیف است

بله ردیف را هم میتوان زیرمجموعه واژه آرایی قرار داد

@Foonon

Asal:
با سلام .همکاران بزرگوار بی زحمت جواب تست ۹ ؟

استادصادقلو:
پاسخ همکاران درست است گزینه ۱ و ۳ هر دو درست است.

Nabavi:
گزینه سه استعارش چیه؟ رنگ معشوق راازچمن ولاله شنیدن استعاره نیست فقط رنگ راشنیدن حسامیزی داره .مثل بوی دهن را ازچمن شنیدن.

غلامرضا رضایی:
مکنیه دارد
از لاله شنیدن

استادصادقلو:
حسامیزی نوعی استعاره مکنیه است
پیش از این نامگذاری از طرف دکتر شفیعی حسامیزی را فقط استعاره میدانستند

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکتر محمدتقی قندی

دربیت زیر کدام ترفند بدیعی مشهود است؟ گر اژدهای جهل کنند از ادب عصا //بهتر زمعجزی که عصا اژدها کنند( علامه همایی)
ترفند بدیعی تولید آن است که شاعری مضمون شعر شاعری رابگیرد ومضمون جدیدی بیافریند چنانکه در بیت فوق حضرت علامه همایی با اخذ مضمون شاعر مضمون جدیدی پرداخته است.عصابرگرفتن نه معجز بود/ همی اژدها کرد باید عصا

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

کلمات هم آوا

هم آوا (متشابه) : به کلماتی می گویند؛ که در تلفظ یکسان اند امّا در نوشتار و معنی متفاوت. کلمات هم آوا به لحاظ ارزش ادبی نیز مورد توجّه اند به نحوی که در آرایه های بدیعی یکی از انواع جناس محسوب شده و به آن «جناس لفظ» می گویند. این نوع کلمات در سوالات املایی آزمون سراسری نیز اهمیت بالایی دارند. دانستن معنای کلمات هم آوا می تواند ما را در درست نویسی کلمات یاری کند.
نظر به اهمیّت کلمات هم آوا در ادامه فهرستی از این واژگان آورده شده است :


اثاث: اسباب و وسایل/ اساس: پایه
انتساب: نسبت داشتن/ انتصاب: منصوب کردن
آزار: اذیت/ آذار: ماه اول بهار( از ماه های رومی)
ازار: شلوار/ عذار: چهره
الغا: لغو کردن/ القا: آموختن
ارتجاع:بازگشتن/ارتجا:امیدواری
برائت: بیزاری/ براعت: برتری
بهل: رها کن / بحل: حلال کن
اثرات:جمع اثر، نشانه ها/عثرات:جمع عثرة، لغزشها
اسیر: گرفتار/ عصیر: شراب/ اثیر: کره ی آتش
ذلالت:خواری/ ضلالت:گمراهی
تعویذ: بازوبند/ تعویض:عوض کردن
حارث: کشاورز/ حارس: نگهبان
زکی: پاک/ ذکی :باهوش
سوری: گل سرخ/ صوری: ظاهری
صفیر: صدای گلوله/ سفیر: فرستاده
غالب:چیره، برتر / قالب: شکل
صواب:درست / ثواب: پاداش، اجر
الم:درد و رنج / عَلَم: پرچم، بیرق
غریب: دور از وطن /قریب: نزدیک
قاضی: داور / غازی: جنگجو
امَل: آرزو / عمل: کار و تلاش
امارت: فرماروایی / عمارت: آبادکردن،ساختمان
تعلم:آموختن /تالم: درد کشیدن
تهدید: ترساندن/ تحدید: تعیین حد و مرز
معمور: آبادشده / مامور: فرمان بر
خاست: بلند شد / خواست: طلب کرد
ثمر:میوه/سمر:افسانه

@Foonon

شروع کارگاه عروض سماعی استاد اصغر بهرامی گروه دبیران ادبیات ایران 👆👆👆🌸

رضا قاسمی:
دوستان سلام بیت( از این شعر تر شیرین ز شاهنشه عجب دارم ،که سرتا پای حافظ را چرا در زر نمی گیرد ؟)چند حس امیزی دیده میشود؟ترصفت شعر وشعرشیرین حس امیزی یا شعرتر وشعرشیرین دو حس امیزی یا هردو صفت شعروفاقد حس امیزی؟؟

رز:
سلام استاد گرانقدر فکر کنم ۲ تا

غرایبزد:
مظورتون اینه تر =تازه. وصفت ؟ فاقد حس امیزی

رضا قاسمی:
درودبله

حسن نیک منش الهی:
شعرترشیرین :حس آمیزی شعر:حس شنوایی+تر:حس لامسه+شیرین:حس چشایی حافظ سه حس راباهم آمیخته یک آرایه ی حس آمیزی

رز:
سلام استاد گرانقدر شعر تر شعر شیرین بنابراین نمی شود دو تا گرفت

رضا قاسمی:
ممنون استادحداقل اینکه ترشیرین وابسته وابسته نیستندبهترنیست جدا بگیریم شعر تر شعرشیرین ودوحس امیزی؟

حسن نیک منش الهی:
خیر سوال کنکورسراسری انسانی هم بوده استاد

استاد میرزایی:
درود استاد قاسمی

شعر تر
تر به معنی بدیع، نیکو، تازه و.آبدار و...است به معنی خیس که نیست.
آیا حسامیزی درسته ؟
در تشخیص هم چنین بحثی هست.

رز:
سلام با توجه به راهنما ظاهر کلام در نظر می گیریم

رضا قاسمی:
دروداستادیعنی فقط شعرشیرین حس امیزی؟

رز:
سپاس استاد گرانقدر اما راهنما معلم دو ترکیب جداگانه گرفته

Eli📚:
درود کنکور یدونه گرفته ؟؟
استاد کنکور نگفته چند حس آمیزی وجود داره گفته چند حس با هم آمیخته شده
به نظر من دو حس آمیزی داریم
با احترام به نظر شما 🙏

حسن نیک منش الهی:
بیت درکتاب آرایه های ادبی سوم انسانی اومده . سوال کنکورانسانی هم بوده .

یس کُرد:
سلام بر استادان معظم
درسته
سوال گفته بود چند حس با هم درآمیخته
که جوابش سه حس بوده
شنوایی، لامسه و چشایی
امادو تا حس آمیزی داره
شعر تر، شعر شیرین🙏


رضا قاسمی:
کی شعرترانگیزدخاطرکه حزین باشد"تر صفت وفاقد حس امیزی؟؟؟

غرایبزد:
بله اگه همون تازه و.... باشه فاقد حس امیزی. مثل قبلی

رضا قاسمی:
پس شعرترشیرین "فقط شعرشیرین حس امیزی؟؟

غرایبزد:
اینطور که کنکور گرفته بله

رضا قاسمی:
بسته به معنی تر اگه معنی خیس باشه حس اگه تازه نه حس و صفت 😊

بانو کبیر:
سلام شعر تر حتما حس آمیزی داره استاد

کیا:
درود بر دوستان
به نظرم شعر تر هم می تونه حس آمیزی داشته باشه
@Foonon