دکتر محمّد تقی قندی:
نظریه ادبی یک مقوله "بینش‌بخش" است و نه ابزار یا روش مکانیکی برای تجزیه و تقطیع متن.در بطن هر یک از رویکردهای نقد ادبی، یک فلسفه و نگرش هستی‌شناسانه، یا یک دیدگاه اجتماعی و فرهنگی نهفته است. فهم آن دیدگاه به ما بینش و معرفت تازه‌ای برای خواندن متن ادبی می‌دهد. بدون درک آن فلسفه، حصول بینش تازه امکان‌پذیر نیست حتی اگر روش‌های موجود در آن رویکرد را خوب آزموده باشیم.


فتوحی، محمود. (۱۳۹۶). در آمدی بر ادبیات شناسی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. (ص۴۴).

متن ادبی زمانی حیات پایدار دارد که در کانون نگاه مردم قرار گیرد، خوانده شود، تفسیر شود و معنای آن بازتولید شود. هیچ‌چیز جز خوانده شدن به متن هویت و حیات نمی‌بخشد. تنها خواندن گسترده است که متن را به قلب جامعه و فرهنگ و هویت می‌کشاند. وظیفه حرفه‌ای ما ادبیات‌شناسان آن است که کاری کنیم متون ادبی ارزنده و به‌ویژه شعر و رمان ارزشمند امروزی به‌طور گسترده‌ای در میان مردم شناسانده شود. پیوسته باید از خود بپرسیم پژوهش‌های ادبی ما چقدر به بیشتر خوانده شدن آثار برتر ادبی کمک می‌کند؟
...ادبیات و ادبیات‌شناسی بدون داشتن پایگان اجتماعی گسترده و استوار، پایدار نخواهد بود.

فتوحی، محمود.(۱۳۹۶). درآمدی بر ادبیات‌شناسی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. (ص ۱۸۴).

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

FM:

آیا همه ی تضاد ها تناسب هم میشن، اگر نه، درچه صورت تناسب هم دارن؟

بانو امینی:
در کتاب فنون در بخش مراعات نظیر و اموزش ان تضاد را از دایره تناسب خارج می کند و به نظر بد نیست که این امر رعایت شود
با توجه به اینکه در روابط و شبکه معنایی در جمله هم این دو خوزه جدا دارند با هم خلط نکنیم بهتر است.

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

...:
سلام زر شوی تشبیه یا استعاره تو درس مکتب حقایق

حسن نیک منش الهی:
تشبیه ی:شوی مشبه ی=تو زر:مشبه به

Ehsan_Hosseni:
تشبیه است
زر شدن هم کنایه است.

دکتر محمّد تقی قندی:
درود یکی از شرط های کنایه آن است که معنای ظاهر(نزدیک) آن را بتوان لحاظ کرد حال آنکه زرشدن(در"زرشوی") برای کسی امکان ندارد پس زرشدن به قول دکتر شمیسادر کتاب بیان ومعانی استعاره ی مرکب وبه قول دکتر کزازی استعاره ی تمثیلی است.

Ehsan_Hosseni:
درود بر شما استاد
🙏👌👌
نصیحت همه عالم چون باد در قفس است
به پیش مردم نادان چو آب در غربال است.

با توجه به اینکه در کنایه هر دو معنی باید باشند. و مواردی مثل باد در قفس داشتن و یا خون دل خوردن که نمی توان معنی اولیه در نظر گرفت و با توجه به نظر دکتر شمیسا که چنین مواردی را استعاره مرکب می داند.
و از آن طرف هم علامه همایی کنایه
بنظر شما کدام نظر باید پذیرفت؟
ضمن اینکه نظر دکتر شمیسا صواب است..
سوال کنکور ارشد ۹۰
با توجه به بیت «بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد باد غیرت به صدش خار و پریشان کرد»
الف.کنایه
ب.تعریض
ج.استعاره
د.استعاره مصرحه

که طرحان خون دل خوردن را کنایه در نظر گرفتند..
🙏

دکترمحمّد تقی قندی:
به نظر حقیر وباتحقیقی که انجام داده ام استعاره ی مرکب چون در بلاغت عربی جواهر البلاغه ومطول تفتازانی هم استعاره ی مرکب می گیرندولی این نکته شایان ذکراست اگر در کنکورموردی یافت شده که این مواردراکنایه گرفته اندبرای ضایع نشدن حق دانش آموز باید ازکنکور تبعبت کرد.

البته خون خوردن معنای ظاهرش تاحدودی لحاظ شدنی است و مثل گره به باد زدنوباددرقفس کردن نیست.

Ehsan_Hosseni:
درود استاد
نظر شما صواب است.
اما در واقعیت خون دل را نمی خورند.
🙏🌹

دکتر محمّد تقی قندی:
خون خوردن رادرنطر بگیرید دل راحذف کنید البته عرض کردم باید نظرکنکور را اولویت داد.

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکترمحمّد تقی قندی:

#قهقرا
ترفند بدیعی«قهقرا»نثر یا نظمی را گویندکه اگر از کلمه ی آخر شروع کرده معکوس نمایند نظم ونثری دیگر به دست آید صحیح اللفظ والمعنی نمونه ای از این ترفند از دیوان گرانسنگ سلمان ساوجی"به احسان تویی حاتم به رفعت تویی کسری/به فرمان تویی آصف به برهان تویی عیسی»که می توان باژگونه خواند به این شکل«عیسی تویی به برهان آصف تویی به فرمان/کسری تویی به رفعت حاتم تویی به احسان»

#ترفند_بدیعی_تطریز

تطریز آن است که متکلم چندین ذات را در صدر کلام برشمارد پس خبر دهد از آنها به صفتی ومکرر نماید آن صفت را به تعداد ذوات(ابدع البدائع)شراب از جام زر وزدست کافر //حرام اندر حرام اندر حرام است


#آرایۀ_تغایر
ترفند بدیعی "تغایر" آن است که برای مطلبی دلیلی بیاورند که کاملا برخلاف انتظار وعرف و عادت باشد یکی از شیوه های ایجاد طنز است همان "دلیل عکس شمیسا"ست مثال حاشا که من به موسم گل ترک می کنم/من لاف عقل می زنم ای کار کی کنم حال آنکه برحسب عرف وعادت حکم عقل تر ک شراب نوشی است.

#تذنیب
ترفند بدیعی «تذنیب»حرف الحاقی،حرکت وهجای زایددر اصطلاح شعرآن باشدکه در لفظی حرفی زیاد کنند تاوزن شعر درست آیدمانندبیت زیر دوش با من لطفکی آغازکرد آن دلبرک//کاب حیوان می چکانید از لب چون شکّرک که همام تبریزی «ک» را به عنوان تذنیب آورده است.

الف اطلاق یا اشباع هم مشمول این ترفند هست؟
بله

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکترمحمّد تقی قندی:

دربیت زیر از خواجو محور ایهام رابیابید وتحلیل فرمایید. صدره اگر دست مرگ چاک زند دامنم بار دگر سر زنم سر زگریبان عشق

با سلام و احترام
(صد ره) و شکل نوشتاری آن، در کنار واژه‌های دامن و گریبان، یادآور (صدره= نیمتنه) اس،ايهام تبادر.

امراله جمالی:
صدره:صد ،ره:صد بار
صدره:سینه
صدره:لباس

گروه دبیران ایران
@Foonon

دکترمحمّد تقی قندی:

دربیت معاشران گره اززلف یاربازکنید /شبی خوش است بدین قصه اش دراز کنید محور ایهام تبادر رابیابید.

H B:
شب وقصه می توانند ایهام داشته باشند.

اســــــــدے:
با درود
به نظر بنده در واژ ه «دراز »ایهام وجود دارد که برای قصه طول دادن
و برای گره زلف باز کردن باشد

دکتر محمّد تقی قندی:
اگر این باشد که استخدام است

واژه ی قصه در همنشینی بازلف واژه ی عربی قُصه به معنای گیسو را به ذهن متبادر می کند.

اســــــــدے:
برا تناسب عرض کردم

🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃

دکتر محمدتقی قندی
باسلام ایهام تناسب در این بیت ملک الشعرای بهار در کدام واژه است؟ تاچشم بشر نبیندت روی/بنهفته به ابر چهر دلبند

بشر هم به معنی مردم و انسان است هم به معنی خوشرویی که می تواند با چهر دلبند تناسب داشته باشد

یکی دیگر ازمعانی بشر پوست است که با روی وچهر ایهام تناسب دارددر عربی به پزشک پوست می گویند الطبیب البشری

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکتر محمدتقی قندی

#متتابع
ترفند بدیعی "متتابع "در اصطلاح شعری راگویندکه در وی سخن از یکدیگر انگیزند چنان باشد که بعضی معانی متفرع باشد بر بعضی دیگر چون متفرع بودن ساقه ی درخت بر ریشه وشاخه بر ساقه وبرگ وبار بر شاخه.دکتر انوری آن را ارتفاع نامیده است مانندگرم بازآمدی محبوب سیم اندام سنگین دل/گل از خارم بر آوردی و خار از پا وپا ازگل

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

اعظم.دهقان:
سلام ببخشید در مصراع ای دیو سفید پای در بند آیا دیو سپید تشخیص داره؟

شراره:
وقتی مخاطب قرار میگیره بله تشخیص دار میشه

حسن ابراهیم زاد:
مورد خطاب قرار گرفته و خطاب کردن مخصوص انسان است

دیو سفید استعاره مصرحه از کوه دماوند است

مقایسه کنید دیو سفید را با این مصراع
ای غنچه خندان چرا خون دردل ما میکنی

غنچه خندان را استعاره مصرحه می گیرید یا مکنیه ؟

روحانی:
قبلا دوستان گفتند هم استعاره مصرحه است و هم تشخیص

دکترمحمّد تقی قندی:
مصرحه

غنچه ی خندان

حسن ابراهیم زاد:
و دیو سفید ؟

دکتر محمّد تقی قندی:
دراین بیت سلمان ساوجی ایهام اشتقاقی براساس ایهام تناسب وجوددارد
"چمان چومن به چمن باچمانه چم برجوی/اگرمعاینه بینی بهشت وماءمعین

ریشه ی معاینه" عین" (چشمه) باجوی ایهام اشتقاقی براساس ایهام تناسب درمعنای "چشم "بامعنای دوم" بینی"یکی ازاندامهاو"بر"به معنای سینه ،پیکروپهلوایهام تناسب دوسویه داردبابینی به معنای ببینی نیزایهام تناسب یک سویه-رحم الله سلمان-

رجبی:
سلام نمونه ای از ایهام تناسب
آموختیم

Malihe. A:
ببخشید اگر تشخیص باشد استعاره مکنیه نیست

بهار ماندگار:
درود
دیو سپید استعاره مصرحه از دماوند و سپس: ای دماوند، پس مخاطب قرار گرفتن غیر انسان و تشخیص و استعاره مکنیه

شراره:
عزیز. دیوسپید استعاره مصرحه از کوه دماونده
بعد که میگیم ای دیو سپید و اون رو مخاطب قرار میدیم میشه استعاره مکنیه و البته تشخیص
یعنی خود ِ دیو استعاره مصرحه و ای دیو.... تشخیص و استعاره مکنیه

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکتر محمدتقی قندی

آشنایی با چند اصطلاح

۱ - ﻃﻨﺰ : ﺷﻌﺮ ﯾﺎ ﻧﺜﺮﯼ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻨﺪﻩ ﺁﻭﺭ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ

ﻣﺸﮑﻼﺕﺟﺎﻣﻌﻪ ﯾﺎ ﻋﯿﺒﯽ ﺑﺎﺷﺪ .

۲ - ﻫﺠﻮ : ﺷﻌﺮ ﯾﺎ ﻧﺜﺮﯼ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ ﻗﺼﺪ ﺍﻫﺎﻧﺖ

ﯾﺎ ﺑﯽﺣﺮﻣﺘﯽ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﺎﺷﺪ .

۳ - ﻫﺰﻝ : ﺷﻌﺮ ﯾﺎ ﻧﺜﺮﯼ ﮐﻪ ﻫﺪﻓﯽ ﺟﺰ ﺧﻨﺪﺍﻧﺪﻥ ﻭ ﺷﻮﺧﯽ

ﻭ ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ .

۴ - ﺭﻣﺎﻥ : ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺑﻠﻨﺪ .

۵ - ﻧﻮﻭﻝ : ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﮐﻮﺗﺎﻩ .

۶ - ﻓﺎﺑﻞ : ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ .

۷ - ﮐﻤﺪﯼ : ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﺷﺎﺩﯼ ﺁﻓﺮﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ .

۸ - ﺗﺮﺍﮊﺩﯼ : ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺣﺎﻻﺕ ﻏﻢ ﻭ

اندوه ﻭ ﺷﮑﺴﺖ ﻫﺎﯼ ﯾﮏ ﻗﻬﺮﻣﺎﻥ ﯾﺎ ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﺑﺰﺭﮒ ﺑﺎﺷﺪ.

۹ - ﺩﺭﺍﻡ : ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﺷﮑﺴﺖ ﻫﺎ ﻭ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ

های ﺗﻠﺦ ﻭ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﺎﺷﺪ .

۱۰ - ﺩﺧﻞ : ﻭﻗﺘﯽ ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﻣﻘﺪﺍﺭﯼ ﺍﻓﺰﻭﺩﻩ ﺷﻮﺩ .

۱۱ - ﺗﺼﺮّﻑ : ﻭﻗﺘﯽ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﻣﻘﺪﺍﺭﯼ ﺑﺮﺩﺍﺷﺘﻪ ﺷود.

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکتر محمدتقی قندی

#بوطیقا

هنوز معادلِ خوبی برای آن پیدا نکرده‌ام. فلاسفه‌ای مانند فارابی و ابن سینا، همین کلمه را عیناً به کار بُرده‌اند.
در رساله‌ی معروفِ ارسطو (به ترجمه‌ی استاد زرّین کوب) به معنیِ فنِّ شعر است، و (به ترجمه‌ی دکتر مجتبایی) هنر شاعری.
ولی بوطیقا در اصل به معنای ساختن همراه با خلاقیت و حُسنِ ترکیب است.
امروزه کلمه‌ی بوطیقا در زبانِ ناقدان و فلاسفه‌ی جمال‌شناسی، در مفهومی بسیار وسیع به کار می‌رود که شاملِ مباحثِ زیبایی و شناختِ جوانبِ هنرهاست، مثلا بوطیقای سینما، بوطیقای نثر، بوطیقای قصّه و داستان.
ریشه‌ی کلمه‌ی بوطیقا از poietes یونانی است به معنای ساختن و خَلق و آفرینش.

✍️ شفیعی کدکنی
رستاخیز کلمات ص ۳۷۱
(درسگفتارهایی درباره‌ی نظریه‌ی ادبی صورتگرایانِ روس)
انتشارات سخن چاپ سوم ۱۳۹۱

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

#جامی_از_فرهنگ. : استعاره یا مجاز؟
بخش اول

F.sh:
سلام . در بیت " ابر ز من حامل سرمایه شد / باغ ز من صاحب پیرایه شد " مجاز وجود دارد ؟ اگه داره در کدام کلمه ؟ سوال دومم اینه که آیا در همه استعاره ها مجاز وجود دارد با علاقه شباهت ؟

Hamid Gh:
بله پیرایه مجاز از گل و سبزه است

F.sh:
استعاره دارد پس مجاز هم هست ؟
سرمایه و پیرایه هردو استعاره دارد پس مجاز هم دارد؟

Hamid Gh:
بله هر استعاره ای مجاز نیز هست

افضلی:
فقط استعاره های مصرحه ،مجازند به علاقه شباهت
اما همه مجازها ،استعاره نیستند
پیرایه :استعاره مصرحه ومجاز به علاقه شباهت
سرمایه:نیز همینطور

Hamid Gh:
بله استعاره مصرحه مجاز است
.تماشاگه راز:
درود.در جامی از فرهنگ چه ارایه داریم؟؟مجاز ؟استعاره؟
مجاز ندارد؟؟؟

پروین شایسته پور:
هر استعاری مجاز هست
ولی هر مجازی استعاره نبست
بعضی از مجازها به علاقه شباهت ؛استعاره هستند

.تماشاگه راز:
ممنون.ولی تشبیه مضمر نخواندند..فقط همین و بگوییم؟؟

افضلی:
نوعی متفاوت از تشبیه 👌

که مشبه به ،بهمراه حرف اضافه بعد از مشبه میاد
خون را چون شرابی میداند که درجام فرهنگ ریخته میشود
والبته :جام :مجاز

غلامرضا رضایی:
مجاز از شراب
.تماشاگه راز:
پس فقط مجاز؟؟

غلامرضا رضایی:
این سوال قبلا هم مطرح شده بود
بنده مجاز گرفته بودم البته برخی از فرزانگان استعاره
نیز گفته اند.

Hamid Gh:
فرهنگ در اصل به شراب تشبیه شده که جام که یکی از متعلقات شراب است امده. پس جامی از شراب استعاره مکنیه است

بانو اسدی:
به نظر فرهنگ استعاره مکنیه است.
جام هیچ آرایه ای ندارد.

افضلی:
خانم دکتراسدی
فرهنگ مانند شرابی. است که می آشامانی
استعاره مکنیه
با جامی از فرهنگ بشریت راهگذار را می آشامانی

غلامرضا رضایی:
به نظر حقیر در استعاره مکنینه بایست قرینه از ویژگی های مشبه به باشد مانند
پر پرواز پرواز مانند پرنده ای که پر دارد
اما شراب نمی تواند جام داشته باشد!
بنده همچنان به مجاز بودن جام از شراب اعتقاد دارم.
قابل نقد🙏

Fatemeh:
سلام ، بنده با شما هم نظر هستم
جام مجاز از شراب
فرهنگ به شرابي كه از محتويات جام است تشبيه شده كه استعاره مكنيه است
جام فرهنگ : استعاره مكنيه

بانو اسدی:
شاید اگر معنای جمله را ساده تر بنویسیم این سوءتفاهم برطرف شود.

با جامی که آن را به جای شراب پر از فرهنگ کرده اید، به بشریت رهگذار فرهنگ می آشامانی.


به نظرتان جام مجاز دارد؟

Fatemeh:
به نظرم جام معناي حقيقي نداره اينجا
منظور شرابه

غلامرضا رضایی:
بله چون مجبوریم در معنا شراب را بگوییم.
فرهنگ مانند شرابی که جام دارد؟

Fatemeh:
شما مي فرماييد ، جام به جاي شراب

Hamid Gh:
جام همیشه همراه شراب است .جامی از فرهنگ.

غلامرضا رضایی:
جام را از کمد بیاور.
معنای؟

Fatemeh:
جامي از شراب فرهنگ

بانو اسدی:
همکار گرامی شما وقتی می فرمایید با لیوانی از آب تشنگی مرا برطرف کن. آیا لیوان در اینجا مجازا به جای آب به کار رفته یا واحدی است برای پیمودن آب؟


اینجا جام وسیله ای است برای پیمودن فرهنگ.

در واقع فرهنگ به شراب مانند شده که با جام پیموده می شود.

Hamid Gh:
منظور جامی از شراب است فرهنگ نیز مانند شراب تاثیر ...

بانو اسدی:
استاد جام در اینجا وسیله پیمودن فرهنگ است.
اما آیا فرهنگ با جام قابل پیمون است یا شراب با جام؟

پس فرهنگ را شرابی دانسته ایم که با جام پیمانه می شود.

Fatemeh:
اگه بگيم با ليواني تشنگي ام را برطرف كن
اونوقت ليوان كه مميز هست به جاي آب نيومده
يعني ليوان مجاز نيست؟

Ruhani S.h:
جامی ازفرهنگ
جامی ازشراب
این طورمی توان گفت؟

بانو اسدی:
بله اگر آب را نداشتیم، لیوان مجاز از آب بود.

Ruhani S.h:
فرهنگ مانند شرابی باشد درجام؟

بانو اسدی:
بله

غلامرضا رضایی:
اگر ادامه متن این باشد
با جامی از فرهنگ چیزی را پیمود
بله سخن شما را می پذیرم🙏
الان یادم نیست گویا سیراب کردن فعل آن است.🙏

Fatemeh:
منظور شما اينه كه فرهنگ به جام مستقيما تشبيه شده؟؟
مي آشاماني فعلشه

غلامرضا رضایی:
جسارتا شما فرهنگ را به شراب تشبیه کرده اید خوب
قرینه اش چیست؟
خوب جام را می آشامی؟!

Hamid Gh:
شراب و فرهنگ است که متحول کننده و.... هستند و جام جای شراب است

Fatemeh:
با اين توصيف ، جام : مجاز از شراب

غلامرضا رضایی:
فرمودید
جام جای شراب است
پای علاقه محلیه و مجاز به میان آمد

Hamid Gh:
بله جام به تنهایی مجاز از شراب .اما جامی از فرهنگ استعاره مکنیه

Ruhani S.h:
ظرف و مظروف

بانو رفیعی:
استعاره داره
فرهنگ به شرابی تشبیه شده که در جام ریخته شده است

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

#جامی_از_فرهنگ. : استعاره یا مجاز؟
بخش دوم

Ruhani S.h:
بنده هم همین رو پیشترعرض کردم ولی نگرش دراین متقاوت است...جام مجازازشراب هم باشد بیراه نیست.

بهار ماندگار:
درود
یعنی شرابی از فرهنگ؟
این مطلب زیاد جالب نیست، جامی که در آن، فرهنگ مثل شرابی ریخته شده است
استعاره مکنیه است

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

#تست

بانو داودی:
1)درهمه ی ابیات به جز بیت...
کلمه ای وجود دارد که به شیوه ای نمادین و تمثیلی بر"عاشق و عارف واصل"دلالت دارد؟
(ریاضی81)
1)درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام
2)سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
3)محرم این هوش جز بی هوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
4)هرکه جز ماهی زآبش سیر شد
هرکه بی روزی است روزش دیر شد

با توجه به تست کنکور سراسری و شیوه ی نمادین و تمثیلی مولانا در مثنوی و نی نامه، بی هوش بیان نمادین و تمثیلی از عاشق است.
هوش اسرار حقیقت
بی هوش .: اهل فنا که از غیر حق بی هوش اند.

پاسخ گزینه ی ۲

ب

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

#شیوه_ی_تدریس_فنون_یازدهم
#درس۲_۴
ابتدا انواع واج و انواع هجا را برای دانش آموزان یاد آوری کنید .

سپس در سمت چپ تابلو افاعیل عروض را به ترتیب چهار بخشی ،سه بخشی و دو بخشی بنویسید .

حالا چند واژه سمت راست تخته بنویسید و با بخش کردن بخواهید با افاعیل روبرو مقایسه کنند و ببینند با کدام وزن هماهنگ است .

مثل

خ
دا
حا
فظ
حالا بچه ها با با افاعیل چهار بخشی امتحان کنند
فا
ع
لا
تن
غلطه با خدا حافظ هم خوانی نداره
مجدد بگید
خ
دا
حا
فظ

م
فا
عی
لن
بچه ها می گن با این وزن هم خوانی دارد
بعد واژه های سه بخشی مثل
توانا
ت
وا
نا
با اونطرف تابلو مقایسه کنن
مف
عو
لن
غلطه
دوباره بگید
ت
وا
نا
ف
عو
لن
حالا درسته

پس از تسلط در این بخش می توانید به بچه ها رکن را آموزش دهید .

بگویید هر مصراع از یک سری درنگ و مکث درست میشه که این درنگها یا رکن ها و پایه های آوایی یا چهار بخشی هستند(۴خوشه دارند ) یا سه بخشی ویا دو بخشی
شما اول هر مصراع را چهارتایی اگر نشد سه تایی واگر نشد در موارد نادر دوتایی جدا کنید
اگر دیدید با وزن افاعیل بازهم، هم خوانی ندارد رکن ها را چهارتا ،سه تا یا سه تا ،چهارتا جدا کنید .

بعد هر رکن را با وزن مورد نظر بخوانند
مانند
یا
ر
م
را
مفتعلن
غا
ر
م
را
مفتعلن
والی آخر ...

مرحله ی آخر یک مصرع را بخش بخش وبا درنگ های مناسب بخوانید در مقابل وزن مورد نظر را تکرار کنید .

💎برای خوانش سماعی وزنهایی که دوری هستند دو رکن دو رکن بخوانید
دلبر جانان من
مفتعلن فاعلن
برده دل و جان من
مفتعلن فاعلن

توجه :می شود هم زمان از ضربه بر روی میز برای آموزش وزن نیز استفاده کرد .اگر چه درس دوم فنون فقط آموزش رکن است و دانش آموز باید بتواند درنگ ها را تشخیص دهد اما آموزش افاعیل عروضی آن هم به صورت سماعی فقط در حد آموزش و شروع یاد گیری خالی از لطف نیست در واقع درنگها را بهتر تشخیص می دهد .همچنین همه می دانیم که سال دهم نیز دانش آموزان به نوعی با عروض سماعی آشنا می شوند و وزنها به گوششان خورده .
در درسهای بعدی چند وزن عروضی سالم که قرار است تدریس شود تمرین وتکرار باعث یادگیری سریعتر درس می گردد .
این روش تدریس بیان شده صرفا پیشنهادی وبیان تجربه ی دبیر است .

فرحناز حسینی،کرج
@adabiyatjame11
🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃
@Foonon

#آموزش_انواع_الگوی_هجایی_عروض(بصورت کامل )

برنامه ی فرصت برابر شبکه آموزش ( یکشنبه ۹۶/۱۰/۳ )

مدرس:
#بانو_فرحناز_حسینی

@adabiyatjame11
🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃
@Foonon

#آموزش_انواع_الگوی_هجایی_عروض (بخش اول)

برنامه ی فرصت برابر شبکه آموزش ( یکشنبه ۹۶/۱۰/۳ )

مدرس:
#بانو_فرحناز_حسینی

@adabiyatjame11
🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃
@Foonon

#آموزش_انواع_الگوی_هجایی_عروض ( بخش دوم)

برنامه ی فرصت برابر شبکه آموزش ( یکشنبه ۹۶/۱۰/۳ )

مدرس:
#بانو_فرحناز_حسینی

@adabiyatjame11
🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃
@Foonon

#آموزش_انواع_الگوی_هجایی_عروض(بخش سوم)

برنامه ی فرصت برابر شبکه آموزش ( یکشنبه ۹۶/۱۰/۳ )

مدرس:
#بانو_فرحناز_حسینی

@adabiyatjame11
🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃
@Foonon

#آموزش_انواع_الگوی_هجایی_عروض ( بخش چهارم _ پایان)

برنامه ی فرصت برابر شبکه آموزش ( یکشنبه ۹۶/۱۰/۳ )

مدرس:
#بانو_فرحناز_حسینی

@adabiyatjame11
🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃
@Foonon

دکتر محمّد تقی قندی

مهمترین آزایۀ بیت زیر را مرقوم فرمایید. زدور باده به جان راحتی رسان ساقی/که رنج خاطرم از دور جور گردون است

سلام افزون برجناس ایهام تناسبی در بیت هست جور در معنای دوم که مد نظر شاعر نیست یکی از هفت خط جام است که با باده وساقی ایهام تناسب یک سویه دارد.

🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃

دکتر محمّد تقی قندی

باسلام در این بیت هاکدام واژه ایهام تناسب دارد؟ تشریح فرمایید. گفت حافظ آشنایان درمقام حیرتند/دور نبود گر نشیندخسته ومسکین غریب راه دل عشّاق زد آن چشم خماری/پیداست ازاین شیوه که مست است شرابت

سلام
غریب در معنای غایبش شگفت ونوآیین با دور ایهام تناسب دلرد

راه در معنای آهنگ وپردۀموسیقی با عشاق در معنای یکی از پرده های موسیقی ونیز هردو بازدن در معنای نواختن هرسه در معنای دوم که مراد شاعر نیست ایهام تناسب ازگونۀ دوم داردیا ایهام تناسب دوسویه

🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃🍃

دکتر محمّد تقی قندی
دربیت زیر ایهام تناسب در کدام واژه است؟ باز ارچه گاهگاهی برسر نهد کلاهی/مرغان قاف دانندآیین پادشاهی؛ پاسخ: دراین بیت گاهگاه درمعنای نوعی کلاه است که مراد شاعر نیست با واژگان کلاه وسر ایهام تناسب دارد.

دربیت فوق ایهام تناسب دیگری هم رخ نموده است" بر" حرف اضافه است درمعنای غایبش که سینه ، پیکر وپهلوست باسر ایهام تناسب دارد.

دربیت فوق ایهام تناسب دیگری هم رخ نموده است" بر" حرف اضافه است درمعنای غایبش که سینه ، پیکر وپهلوست باسر ایهام تناسب دارد.


گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon

دکتر محمّد تقی قندی

#آرایۀ_سحر_حلال
ترفند بدیعی سحر حلال(ایهام ساختاری)چنان است که سازه یا سازه هایی ازکلام طوری به کارروند که بتواننددو یاچند نقش یا نوع دستوری بپذیرند به طوری که سخن با هریک ز نوع ها ونقش ها سازگار باشدمانند این بیت سلمان ساوجی هست درمن آتشی روشن نمی دانم که چیست//این قدر دانم که همچون شمع می کاهم دگر که واژه ی روشن هم با واژه ی"آتشی" وهم باواژه ی "نمی دانم" درپیوند است یعنی هم می توانیم بگویی درمن آتشی روشن است که نمی دانم چیست وهم بگوییم در من آتشی هست که به روشنی نمی دانم که چیست

#ایهام_وصل
ترفند بدیعی «ایهام وصل»آن است که در شعرکلماتی آورند که خواننده گمان اتّصال حروف آن دارد لکن وزن درست نشود مگر به انفصال وتجزیۀحروف بعضی کلمات مانند مجنون شدم از عشق تو//تا شدی دردلبری چون لیلی که باید مجنون را با حروف منفصله میم ،جیم،واو نون بخوانیم ولیلی را لام،یاء،لام بخوانیم تا شعر درست شود.


#تحلیل
ترفند بدیعی« تحلیل»آن است که لفظی را تجزیه وهر جزئی را کلمه ای مستقل سازند مانند این بیت از سلمان ساوجی"کفت به بسط بسیط جهان گرفت و تورا/کف،آیتی است که آن بر کفایت تو گواست"که واژه ی کفایت به دو جزءمعنی دار مستقل تجزیه شده است(کف وآیتی)،این ترفند در واقع استفاده از جناس مرکّب در مضمون پردازی است هنجار گفتار در صفحه ی 291آن را ترفندی مستقل دانسته است.

#ایهام_اتفاق
وقتی شاعر تخلص خود یا نام ممدوح یا مخاطب را به گونه ای به کار برد که معنی لغوی وظاهری آن فهمیده شود" ایهام اتفاق "است مانند"شود همام کسی کاو به عمر خویش دمی//زخوابگاه سگان درش وطن دارد".همام در بیت بالا به معنی بزرگوار ووالا مقام است وتخلص همام تبریزی هم هست که بر آن تاکید نشده است.

در بیت"نه سایه دارم و نه بر بیفکنندم و سزاست//و گرنه بر درخت تر کسی تبر نمی زند" از هوشنگ ابتهاج که متخلص به "سایه"است ؛در واژه (سایه)ایهام اتفاق وجود دارد.


Zakinezhad:
سپاس، در کدام کتاب بلاغی از ایهام اتفاق سخن گفته شده؟ ممنون میشم راهنمایی کنید🙏

دکتر محمّد تقی قندی:
ابدع البدایع شمس العلمای گرکانی

گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon