بخش پنجم
🔰 #موازنه_و_ترصیع
_موازنه
آن است که چند کلمه که سجع متوازن هستند ، با آهنگ ووریتم خاص در مقابل هم قرار گیرند.
چرخ ار چه رفیع ، خاک پایت
عقل ار چه بزرگ، طفل راهت
غلام نرگس مست تو تاجدارانند
خراب باده ی لعل تو هوشیارانند
شاکر نعمت به هر مقام که بودیم داعی دولت به هر طریق که هستیم
دل به امید روی تو همدم جان نمی شود جان به هوای کوی او خدمت تن نمی کند
_ترصیع
آن است کلمات دو جمله یا عبارت هم از نظر وزن و آهنگ و هم از نظر واج های پایانی یکسان باشند و به عبارتی در آن
واژه هایی که دارای سجع متوازی هستند در مقابل هم قرار می گیرند.
برگ بی برگی بود مارا نوال
مرگ بی مرگی بود ما را حلال
ما برون را ننگریم وقال را
ما درون را بنگریم و حال را
بر ظاهرش عیب نمی بینم و در باطنش غیب نمی دانم
گفت: بر حالش رحمت می برم گفت : بر مالش حسرت می خوری
🔰 #جنـــاس
دو واژه که از نظر ظاهر و واج با هم یکسانی دارند آمّا از نظر معنامتفاوت هستند.
🔻انواع جناس
- جناس تام
دو کلمه ای را گویند که کاملاً از نظر ظاهر یکسان و از نظر معنی مختلف است.( گور ، گور ) ( شیر ، شیر) ( روان، روان)
-جناس ناقص
مانند جناس تام است با این اختلاف که در جناس ناقص فقط در یک واج یا یک حرکه تفاوت دارند. ( گُــل ، گِــل ) ( دست ، بست) ( داد ، یاد ) ( روان ، دوان) ( نماز ، نیاز ) ( اختلاف ، اعتلاف )
جناس ناقص خود انواعی دارد که عبارتند از:
🔻انواع جناس ناقص
- جناس ناقص حرکتی
فقط در یک حرکه با هم اختلاف دارند. ( مَـلَـک ، مَــلِــک ) ( اِنعام ، اَنعام ) ( دُرد ، دَرد ) ( می کُنی ، می کَنی )
- جناس ناقص اختلافی
اختلاف در حرف اوّل ( کیش ، ریش ) ( بخت ، رخت ) اختلاف در وسط : ( گلزار، گلنار) ( بازار ، بیزار)
اختلاف در آخر : ( یاد ، باد ) ( خروش ، خروس ) ( بار ، بام ) ( خار ، خاک )
_جناس ناقص افزایشی
افزایش در اوّل : ( رنج ، مرنج ) ( قدم ، مقدم ) افزایش در وسط : ( چمن، چمان ) (خال ، خیال )
افزایش در آخر : ( دست ، دسته ) ( شفق ، شفقت ) ( باد ، باده )
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
🔰 #موازنه_و_ترصیع
_موازنه
آن است که چند کلمه که سجع متوازن هستند ، با آهنگ ووریتم خاص در مقابل هم قرار گیرند.
چرخ ار چه رفیع ، خاک پایت
عقل ار چه بزرگ، طفل راهت
غلام نرگس مست تو تاجدارانند
خراب باده ی لعل تو هوشیارانند
شاکر نعمت به هر مقام که بودیم داعی دولت به هر طریق که هستیم
دل به امید روی تو همدم جان نمی شود جان به هوای کوی او خدمت تن نمی کند
_ترصیع
آن است کلمات دو جمله یا عبارت هم از نظر وزن و آهنگ و هم از نظر واج های پایانی یکسان باشند و به عبارتی در آن
واژه هایی که دارای سجع متوازی هستند در مقابل هم قرار می گیرند.
برگ بی برگی بود مارا نوال
مرگ بی مرگی بود ما را حلال
ما برون را ننگریم وقال را
ما درون را بنگریم و حال را
بر ظاهرش عیب نمی بینم و در باطنش غیب نمی دانم
گفت: بر حالش رحمت می برم گفت : بر مالش حسرت می خوری
🔰 #جنـــاس
دو واژه که از نظر ظاهر و واج با هم یکسانی دارند آمّا از نظر معنامتفاوت هستند.
🔻انواع جناس
- جناس تام
دو کلمه ای را گویند که کاملاً از نظر ظاهر یکسان و از نظر معنی مختلف است.( گور ، گور ) ( شیر ، شیر) ( روان، روان)
-جناس ناقص
مانند جناس تام است با این اختلاف که در جناس ناقص فقط در یک واج یا یک حرکه تفاوت دارند. ( گُــل ، گِــل ) ( دست ، بست) ( داد ، یاد ) ( روان ، دوان) ( نماز ، نیاز ) ( اختلاف ، اعتلاف )
جناس ناقص خود انواعی دارد که عبارتند از:
🔻انواع جناس ناقص
- جناس ناقص حرکتی
فقط در یک حرکه با هم اختلاف دارند. ( مَـلَـک ، مَــلِــک ) ( اِنعام ، اَنعام ) ( دُرد ، دَرد ) ( می کُنی ، می کَنی )
- جناس ناقص اختلافی
اختلاف در حرف اوّل ( کیش ، ریش ) ( بخت ، رخت ) اختلاف در وسط : ( گلزار، گلنار) ( بازار ، بیزار)
اختلاف در آخر : ( یاد ، باد ) ( خروش ، خروس ) ( بار ، بام ) ( خار ، خاک )
_جناس ناقص افزایشی
افزایش در اوّل : ( رنج ، مرنج ) ( قدم ، مقدم ) افزایش در وسط : ( چمن، چمان ) (خال ، خیال )
افزایش در آخر : ( دست ، دسته ) ( شفق ، شفقت ) ( باد ، باده )
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
بخش ششم
🔰 #اشتـــقاق
اگر دو یا چند واژه واج های مشترک داشته باشند و از یک ریشه باشند، اشتقاق می گویند.
ز مشرق سر کوی ، آفتاب طلعت تو
اگر طلوع کند طالعم همایون است
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد
اگر تو فارغی از حال دوستان یارا !
فراغت از تو میسّر نمی شود ما را
🔰 #تکرار_و_تصدیر
_تکرار
اگر یک واژه با یک معنی یکسان در بیت یا مصراع تکرار شود آرایه ی تکرار است. مثال
گفتی زخاک بیشترند اهل عشق من از خاک بیشتر نه که از خاک کمتریم
گفته بودم که دگر می نخورم
به جز از امشب و فردا شب و شب های دگر
سبو بشکست ودل بشکست و جام باده هم بشکست
خدایا در سرای ما چه بشکن بشکن است امشب
_تصدیر
اگر واژه ای که در پایان مصراع یا بیت آمده ، در ابتدای مصراع یا بیت بیاورند ، آرایه ی تصدیر است. مثال :
آدمی در عالم خاکی نمی اید به دست عالمی دیگر بباید ساخت و از نو آدمی
هان ای دل عبرت بین از دیده عبر کن هان
ایوان مدائن را آیینه ی عبرت دان
گل آن جهانی است نگنجد در این جهان
در عالم خیال چه گنجد ، خیال گل
طیران مرغ دیدی تو ز پای بند شهوت
به در آی تا که بینی طیران آدمیّت
🔰 #مراعـت_نظیــر
آوردن چند واژه در یک مجموعه که با هم از نظر جنس، نوع، مکان ، زمان ، همراهی ، و... تناسب دارند. این آرایه در اغلب ابیات به کار می رود. مثال :
تا درد و ورم فرو نشیند کافور بر آن ضماد کردن
ابر و باد و مه خورشید فلک در کارند
تا تونانی به کف اری و به غفلت نخوری
حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج
فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو یاد م از کِشته ی خویش آمد هنگام درو
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
🔰 #اشتـــقاق
اگر دو یا چند واژه واج های مشترک داشته باشند و از یک ریشه باشند، اشتقاق می گویند.
ز مشرق سر کوی ، آفتاب طلعت تو
اگر طلوع کند طالعم همایون است
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد
اگر تو فارغی از حال دوستان یارا !
فراغت از تو میسّر نمی شود ما را
🔰 #تکرار_و_تصدیر
_تکرار
اگر یک واژه با یک معنی یکسان در بیت یا مصراع تکرار شود آرایه ی تکرار است. مثال
گفتی زخاک بیشترند اهل عشق من از خاک بیشتر نه که از خاک کمتریم
گفته بودم که دگر می نخورم
به جز از امشب و فردا شب و شب های دگر
سبو بشکست ودل بشکست و جام باده هم بشکست
خدایا در سرای ما چه بشکن بشکن است امشب
_تصدیر
اگر واژه ای که در پایان مصراع یا بیت آمده ، در ابتدای مصراع یا بیت بیاورند ، آرایه ی تصدیر است. مثال :
آدمی در عالم خاکی نمی اید به دست عالمی دیگر بباید ساخت و از نو آدمی
هان ای دل عبرت بین از دیده عبر کن هان
ایوان مدائن را آیینه ی عبرت دان
گل آن جهانی است نگنجد در این جهان
در عالم خیال چه گنجد ، خیال گل
طیران مرغ دیدی تو ز پای بند شهوت
به در آی تا که بینی طیران آدمیّت
🔰 #مراعـت_نظیــر
آوردن چند واژه در یک مجموعه که با هم از نظر جنس، نوع، مکان ، زمان ، همراهی ، و... تناسب دارند. این آرایه در اغلب ابیات به کار می رود. مثال :
تا درد و ورم فرو نشیند کافور بر آن ضماد کردن
ابر و باد و مه خورشید فلک در کارند
تا تونانی به کف اری و به غفلت نخوری
حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج
فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو یاد م از کِشته ی خویش آمد هنگام درو
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
بخش هفتم
🔰 #تلمیـــح
هر گاه در شعری به طور غیر مستقیم داستانی ، واقعه ی تاریخی ، آیه یا حدیثی ، و یا سخن مشهوری به ذهن تداعی کند ، آرایه تلمیح است . این تداعی باعث لطیف تر شدن کلام می شود. برای در یافتن این آرایه باید خواننده از پشتوانه ی علمی و ادبی و تاریخی و ... بر خور دار باشد. مثال :
یا رب این آتش که بر جان من است سرد کن آنسان که کردی بر خلیل
بیستون بر سر راه است مباد از شیرین خبری گفته و غمگین دل فرهاد کنید
درست این سخن گفت پیغمبر است
که من شهر علمم علیم در است
آسمان بار امانت نتوانست کشید قرعه فال به نام من بیچاره زدند
گفت آن یار کزو گشت سر دار بلند جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد
جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او آن نور روی موسی عمرانم آرزوست
🔰 #تضمیـــن
اگر شاعر در بین سخن خود آیه ، حدیث ، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر بیاورد از آرایه تضمین استفاده کرده است. هر قدر تضمین طبیعی تر باشد ، هنری تر است . مثال : زینهار ! از قرین بد ، زینهار !
وَ قِنا رَبّنا عذابَ النّار
چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت
شیوه ی جَنّاتٌ تَجری مِن تَحتُهَا الأنهار داشت
چه زنم چو نای هردم ، ز نوای شوق او دم
که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را
« همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی
به پیام آشنایی بنوازد اشنا را »
مفتون شدم و شیدا بر شاهد زیبایی
در چشم و دلم بر پا طوفانی و دریایی
عالم شده حیرانی برآن گل زهرایی
« ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی
دل بی تو به جان آمد وقت است که باز آیی»
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
🔰 #تلمیـــح
هر گاه در شعری به طور غیر مستقیم داستانی ، واقعه ی تاریخی ، آیه یا حدیثی ، و یا سخن مشهوری به ذهن تداعی کند ، آرایه تلمیح است . این تداعی باعث لطیف تر شدن کلام می شود. برای در یافتن این آرایه باید خواننده از پشتوانه ی علمی و ادبی و تاریخی و ... بر خور دار باشد. مثال :
یا رب این آتش که بر جان من است سرد کن آنسان که کردی بر خلیل
بیستون بر سر راه است مباد از شیرین خبری گفته و غمگین دل فرهاد کنید
درست این سخن گفت پیغمبر است
که من شهر علمم علیم در است
آسمان بار امانت نتوانست کشید قرعه فال به نام من بیچاره زدند
گفت آن یار کزو گشت سر دار بلند جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد
جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او آن نور روی موسی عمرانم آرزوست
🔰 #تضمیـــن
اگر شاعر در بین سخن خود آیه ، حدیث ، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر بیاورد از آرایه تضمین استفاده کرده است. هر قدر تضمین طبیعی تر باشد ، هنری تر است . مثال : زینهار ! از قرین بد ، زینهار !
وَ قِنا رَبّنا عذابَ النّار
چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت
شیوه ی جَنّاتٌ تَجری مِن تَحتُهَا الأنهار داشت
چه زنم چو نای هردم ، ز نوای شوق او دم
که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را
« همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی
به پیام آشنایی بنوازد اشنا را »
مفتون شدم و شیدا بر شاهد زیبایی
در چشم و دلم بر پا طوفانی و دریایی
عالم شده حیرانی برآن گل زهرایی
« ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی
دل بی تو به جان آمد وقت است که باز آیی»
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
بخش هشتم
🔰 #تضـــاد آوردن دوکلمه متضاد را در یک بیت یا مصراع ، تضاد گویند.
گفتی به غم بنشین یا از سر جان بر خیز
فرمان برمت جانا ، بنشینم و بر خیزم
تو نه مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد
دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی
بگویم تا بداند دشمن و دوست
که من مستی و مستوری ندانم
اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم
جواب تلخ می زیبد لب لعل شکر خارا را
🔰 #نــاقــض : تناقض یا پارادوکس آرایه ای است که در آن دوواژه که با هم معنی متناقض دارند در یک ترکیب بیایند.مثال:
هرگز حدیث حاضر ِ غایب شنیده ای
دل در میان جمع و خود جای دیگر است
گوش ترحّمی کو کز ما نظر بپوشد
دست غریق یعنی فریاد بی صدایم دولت فقر خدایا به من ارزانی دار
کاین کرامت سبب حشمت و تمکین من است
فلک در خاک می غلتید ز شرم سر افرازی
اگر می دید معراج زپا افتادن ما را
زان سوی بحرِ آتش گر خوانیم به لطف
رفتن به روی آتشم از آب خوشتر است
از تهی سرشار ، جویبار لحظه ها جاریست.
🔰 #حس_آمیزی
آمیختن دو یا چند حس است به گونه ای که با ایجاد موسیقی معنوی به تأثیر سخن بیفزاید و سبب زیبایی سخن بیفزاید. مثال :
ببین چه می گویم. خبر تلخی بود. حرف هایم مثل یک تکه چمن روشن بود.
نجوای نمناک علف ها را می شنوم . خداوند لباس هراس و گرسنگی را به آنها چشانید.
بوی بهبود ز اوضاع جهان می شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آم
از این شعر تر شیرین ز شاهنشه عجب دارم
که سر تا پای حافظ را چرا در زر نمی گیرد
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که دراین گنبد دوّار بماند
🔰 #ایهـــــام
واژه ای که دو یا چند معنی متفاوت داشته باشد و خواننده یا شنونده در درک معنی درست آن دچار شکّ و تردید گردد. سرگردانی ذهن در درک معنای واقعی منشأ لذتی است که خواننده احساس می کند
بی مهر رخت روز مرا نور نمانده است
وز عمر مرا جز شب دیجور نمانده است
به بوی نافه ای کآخر صبا زان طرّه بگشاید
ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دل ها
خانه زندان است و تنهایی ضلال
هر که چون سعدی گلستانیش نیست
چشم چپ خویشتن بر آرم
تا روی نبیندت بجز راست
صائب ! مدد خلق نمودیم به همّت
در ظاهر اگر مالک دینار شدیم
_ایهام تناسب : آوردن کلمه ای است با حد اقل دو معنی که یک معنی آن مورد نظر و پذیرفتنی است و معنی دیگر نیز با برخی از اجزای کلام تناسب دارد. در ایهام گاه هر دو معنی پذیرفتنی است اما در ایهام تناسب یک معنی به کار می آید و معنی دوم با واژه های دیگر مراعات نظیر می سازد. مثال :
چنان سایه گسترد بر عالمی
که زالی نیاندیشد از رستمی
چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتاب
مهرم به جان رسید و به عیّوق بر شدم
همچو چنگم سرتسلیم و اردادت در پیش
تو به هر ضرب که خواهی بزن وبنوازم
ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی است
حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی است
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
🔰 #تضـــاد آوردن دوکلمه متضاد را در یک بیت یا مصراع ، تضاد گویند.
گفتی به غم بنشین یا از سر جان بر خیز
فرمان برمت جانا ، بنشینم و بر خیزم
تو نه مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد
دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی
بگویم تا بداند دشمن و دوست
که من مستی و مستوری ندانم
اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم
جواب تلخ می زیبد لب لعل شکر خارا را
🔰 #نــاقــض : تناقض یا پارادوکس آرایه ای است که در آن دوواژه که با هم معنی متناقض دارند در یک ترکیب بیایند.مثال:
هرگز حدیث حاضر ِ غایب شنیده ای
دل در میان جمع و خود جای دیگر است
گوش ترحّمی کو کز ما نظر بپوشد
دست غریق یعنی فریاد بی صدایم دولت فقر خدایا به من ارزانی دار
کاین کرامت سبب حشمت و تمکین من است
فلک در خاک می غلتید ز شرم سر افرازی
اگر می دید معراج زپا افتادن ما را
زان سوی بحرِ آتش گر خوانیم به لطف
رفتن به روی آتشم از آب خوشتر است
از تهی سرشار ، جویبار لحظه ها جاریست.
🔰 #حس_آمیزی
آمیختن دو یا چند حس است به گونه ای که با ایجاد موسیقی معنوی به تأثیر سخن بیفزاید و سبب زیبایی سخن بیفزاید. مثال :
ببین چه می گویم. خبر تلخی بود. حرف هایم مثل یک تکه چمن روشن بود.
نجوای نمناک علف ها را می شنوم . خداوند لباس هراس و گرسنگی را به آنها چشانید.
بوی بهبود ز اوضاع جهان می شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آم
از این شعر تر شیرین ز شاهنشه عجب دارم
که سر تا پای حافظ را چرا در زر نمی گیرد
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که دراین گنبد دوّار بماند
🔰 #ایهـــــام
واژه ای که دو یا چند معنی متفاوت داشته باشد و خواننده یا شنونده در درک معنی درست آن دچار شکّ و تردید گردد. سرگردانی ذهن در درک معنای واقعی منشأ لذتی است که خواننده احساس می کند
بی مهر رخت روز مرا نور نمانده است
وز عمر مرا جز شب دیجور نمانده است
به بوی نافه ای کآخر صبا زان طرّه بگشاید
ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دل ها
خانه زندان است و تنهایی ضلال
هر که چون سعدی گلستانیش نیست
چشم چپ خویشتن بر آرم
تا روی نبیندت بجز راست
صائب ! مدد خلق نمودیم به همّت
در ظاهر اگر مالک دینار شدیم
_ایهام تناسب : آوردن کلمه ای است با حد اقل دو معنی که یک معنی آن مورد نظر و پذیرفتنی است و معنی دیگر نیز با برخی از اجزای کلام تناسب دارد. در ایهام گاه هر دو معنی پذیرفتنی است اما در ایهام تناسب یک معنی به کار می آید و معنی دوم با واژه های دیگر مراعات نظیر می سازد. مثال :
چنان سایه گسترد بر عالمی
که زالی نیاندیشد از رستمی
چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتاب
مهرم به جان رسید و به عیّوق بر شدم
همچو چنگم سرتسلیم و اردادت در پیش
تو به هر ضرب که خواهی بزن وبنوازم
ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی است
حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی است
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
بخش نهم
🔰 #لف_و_نشر
آوردن دو یا چند واژه است در بخشی از کلام که توضیح آن در بخش دیگر کلام آمده باشد . واژه های بخش اوّل را لفّ و توضیحات بخش دوم را نشر گویند
.🔻انواع لف و نشر
_ مرتب و مشوّش
اگر لفّ ها به ترتیب به نشر ها مربوط گردد مرتب و در غیر این صورت مشوّش است.
معنی آب زندگی و روضه ی ارم
چون طرف جویبار و می خوشگوار چیست
ای شاهد افلاکی در مستی و در پاکی
من چشم تو را مانم تو اشک مرا مانی
فرو رفت و بر رفت روز نبرد
به ماهی نم خون و بر ماه گرد
یار من باش که زیب فلک و زینت دهر
از مه روی تو و اشک چو پروین من است
به روز نبرد آن یل ارجمند
به شمشیر و خنجر به گرز و کمند
برید و درید و شکست و ببست
یلان را سر و سینه و پا و دست
آن نه زلف است و بناگوش که روز است وشب است
و آن نه بالای صنوبر که درخت رطب است
🔰 #غــــراق
ادعای وجود صفتی است که بیش از حد معمول یا محال باشد. مهمترین آرایه برای ادبیات حماسی است. مثال:
که گفتت برو دست رستم بند
نبندد مرا دست چرخ بلند
بگزار تا بگریم چون ابر در بهاران
کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران
هر شبنمی در این ره صد بحر آتشین است
دردا این معما شرح و بیان ندارد
شود کوه آهن چو دریای آب
اگر بشنود نام افراسیاب
مشنو ای دوست که غیر از تو مرا یاری است
یا شب وروز به جز فکر توام کاری است
🔰 #حســن_تعلیــل
آوردن علّت ادبی بر سخنی که ادّعا شده است این علّت مبنی بر تشبیه است و پایه و اساس علمی وعقلی ندارد امّا برای خواننده از علّت اصلی دل پذیرتر است. مثال:
من از بینوایی نیم روی زرد
غم بینوایان چنین زرد کرد
هنگام سپیده دم خروس سحری
دانی ز چه رو همی کند نوحه گری
یعنی که نمودند در آیینه ی صبح
از عمر شبی گذشت و تو بی خبری
باران همه برجای عرق می چکد از ابر
پیداست که از روی لطیف تو حیا کرد
رسم بد عهدی ایام چو دید ابر بهار گریه اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد
🔰 #عکس
آریه ای است که در آن ابتدا دو یا چند کلمه به ترتیب خاصّی در جمله می آید و سپس جای همان کلمه هادر ادامه یا جمله ی بعدی ، عوض می شود . مثال:
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
می گفـــــت گــــرفتــه حلقـــه در بـــر
کــامــروز منـم چـــو حلقـــه بــر در
بهـرام که گـــور می گرفتی همه عمر
دیــدی گـــور چگـونه بهـــرام گرفت
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
🔰 #لف_و_نشر
آوردن دو یا چند واژه است در بخشی از کلام که توضیح آن در بخش دیگر کلام آمده باشد . واژه های بخش اوّل را لفّ و توضیحات بخش دوم را نشر گویند
.🔻انواع لف و نشر
_ مرتب و مشوّش
اگر لفّ ها به ترتیب به نشر ها مربوط گردد مرتب و در غیر این صورت مشوّش است.
معنی آب زندگی و روضه ی ارم
چون طرف جویبار و می خوشگوار چیست
ای شاهد افلاکی در مستی و در پاکی
من چشم تو را مانم تو اشک مرا مانی
فرو رفت و بر رفت روز نبرد
به ماهی نم خون و بر ماه گرد
یار من باش که زیب فلک و زینت دهر
از مه روی تو و اشک چو پروین من است
به روز نبرد آن یل ارجمند
به شمشیر و خنجر به گرز و کمند
برید و درید و شکست و ببست
یلان را سر و سینه و پا و دست
آن نه زلف است و بناگوش که روز است وشب است
و آن نه بالای صنوبر که درخت رطب است
🔰 #غــــراق
ادعای وجود صفتی است که بیش از حد معمول یا محال باشد. مهمترین آرایه برای ادبیات حماسی است. مثال:
که گفتت برو دست رستم بند
نبندد مرا دست چرخ بلند
بگزار تا بگریم چون ابر در بهاران
کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران
هر شبنمی در این ره صد بحر آتشین است
دردا این معما شرح و بیان ندارد
شود کوه آهن چو دریای آب
اگر بشنود نام افراسیاب
مشنو ای دوست که غیر از تو مرا یاری است
یا شب وروز به جز فکر توام کاری است
🔰 #حســن_تعلیــل
آوردن علّت ادبی بر سخنی که ادّعا شده است این علّت مبنی بر تشبیه است و پایه و اساس علمی وعقلی ندارد امّا برای خواننده از علّت اصلی دل پذیرتر است. مثال:
من از بینوایی نیم روی زرد
غم بینوایان چنین زرد کرد
هنگام سپیده دم خروس سحری
دانی ز چه رو همی کند نوحه گری
یعنی که نمودند در آیینه ی صبح
از عمر شبی گذشت و تو بی خبری
باران همه برجای عرق می چکد از ابر
پیداست که از روی لطیف تو حیا کرد
رسم بد عهدی ایام چو دید ابر بهار گریه اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد
🔰 #عکس
آریه ای است که در آن ابتدا دو یا چند کلمه به ترتیب خاصّی در جمله می آید و سپس جای همان کلمه هادر ادامه یا جمله ی بعدی ، عوض می شود . مثال:
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
می گفـــــت گــــرفتــه حلقـــه در بـــر
کــامــروز منـم چـــو حلقـــه بــر در
بهـرام که گـــور می گرفتی همه عمر
دیــدی گـــور چگـونه بهـــرام گرفت
برگرفته از سایت دکتر رضا قاسم زاده استاد ادبیات و مدرس دانشگاه
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
Forwarded from کانال کنکورادبیات ایران(علوم و فنون) (Joodaki🍃)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from کانال کنکورادبیات ایران(علوم و فنون) (Joodaki🍃)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from کانال کنکورادبیات ایران(علوم و فنون) (Joodaki🍃)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from کانال کنکورادبیات ایران(علوم و فنون) (Joodaki🍃)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from کانال کنکورادبیات ایران(علوم و فنون) (Joodaki🍃)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from کانال کنکورادبیات ایران(علوم و فنون) (Joodaki🍃)
جزوه اموزش ارایه های هامون سبطی.pdf
1.1 MB
استاد دکتر قندی:
دربیت زیر ازکمال خجندی محور ایهام اشتقاقی را بیابید وتحلیل کنید. منع نظر از زلف ورخت نیست موجّه هرجاکه بود دور و تسلسل نظری هست
سلام
کلمهی (موجه) در کنار زلف و رخ، ذهن را به واژهی (وجه=صورت، رخ) متوجه میسازد.
#تصلف
ترفند بدیعی" تصلّف "آن است که شاعر در ستایش خویش مبالغه کند ودر لاف زدن وخویشتن ستایی به اقصی الغایة برسد.شاهدی از سلمان ساوجی«جایی که درآید به زبان بلبل طبعم/آنجا شکرین نکته ی طوطی هذیان است»
غلامرضارضا:
سلام استاد گرامی
آن وقت چرا ایهام اشتقاق؟
استاد دکتر قندی:
درکتاب های بلاغت چون از ریشه ی کلمه واژه به دست می آید ایهام اشتقاقی نامیده اند البته ۲۳ نوع ایهام داریم اشتقاقی نامگذاری دکتر
سید محمد راستگوست
درس گفتاری از بلاغت(بدیع) گاهی ایهام اشتقاقی اشتقاقهای ترکیبی فارسی است بدین معنا که جرئی از واژه با یک یا برخی از واژه ها گونه ای ایهام پیدا می کند؛مثلاً این بیت ماجرای دل خون گشته نگویم با کس/ زانکه جز تیر غمت نیست کسی دمسازم محور ایهام دمسازالف)همدم ،همنشین ب) دم مترادف با خون(ایهام ترجمه)
ایهام زبر زنجیری وایهام اشتقاقی (که برایهام تناسب وایهام تضادوایهام ترجمه استوار است هنری ترین نوع ایهام است.
دربیت زیر از حافظ ایهام اشتقاقی در کدام واژه جلوه گر است تحلیل فرمایید خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد که بستگان کمند تو رستگارانند
ایهام اشتقاقی ازگونۀ دوم در واژگان مشتق ومرکب فارسی(رستگاران) اگرجزء اوّل «رست که رسته تلفظ می شود را در نظر بگیریم با بسته در (بستگان )ایهام تضاد دارد با خلاص ایهام تناسب (ترجمه)
دکترمحمّد تقی قندی:
الان دربیت لب ودندان سنایی... اگر بدانیم سنایی در همنشینی باواژگان لب ودندان ثنایا دندان های پیشین را به یاد می آورد بیت زیباتر می شود به خاطر همین ایهام تداعی(تبادر)
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
دربیت زیر ازکمال خجندی محور ایهام اشتقاقی را بیابید وتحلیل کنید. منع نظر از زلف ورخت نیست موجّه هرجاکه بود دور و تسلسل نظری هست
سلام
کلمهی (موجه) در کنار زلف و رخ، ذهن را به واژهی (وجه=صورت، رخ) متوجه میسازد.
#تصلف
ترفند بدیعی" تصلّف "آن است که شاعر در ستایش خویش مبالغه کند ودر لاف زدن وخویشتن ستایی به اقصی الغایة برسد.شاهدی از سلمان ساوجی«جایی که درآید به زبان بلبل طبعم/آنجا شکرین نکته ی طوطی هذیان است»
غلامرضارضا:
سلام استاد گرامی
آن وقت چرا ایهام اشتقاق؟
استاد دکتر قندی:
درکتاب های بلاغت چون از ریشه ی کلمه واژه به دست می آید ایهام اشتقاقی نامیده اند البته ۲۳ نوع ایهام داریم اشتقاقی نامگذاری دکتر
سید محمد راستگوست
درس گفتاری از بلاغت(بدیع) گاهی ایهام اشتقاقی اشتقاقهای ترکیبی فارسی است بدین معنا که جرئی از واژه با یک یا برخی از واژه ها گونه ای ایهام پیدا می کند؛مثلاً این بیت ماجرای دل خون گشته نگویم با کس/ زانکه جز تیر غمت نیست کسی دمسازم محور ایهام دمسازالف)همدم ،همنشین ب) دم مترادف با خون(ایهام ترجمه)
ایهام زبر زنجیری وایهام اشتقاقی (که برایهام تناسب وایهام تضادوایهام ترجمه استوار است هنری ترین نوع ایهام است.
دربیت زیر از حافظ ایهام اشتقاقی در کدام واژه جلوه گر است تحلیل فرمایید خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد که بستگان کمند تو رستگارانند
ایهام اشتقاقی ازگونۀ دوم در واژگان مشتق ومرکب فارسی(رستگاران) اگرجزء اوّل «رست که رسته تلفظ می شود را در نظر بگیریم با بسته در (بستگان )ایهام تضاد دارد با خلاص ایهام تناسب (ترجمه)
دکترمحمّد تقی قندی:
الان دربیت لب ودندان سنایی... اگر بدانیم سنایی در همنشینی باواژگان لب ودندان ثنایا دندان های پیشین را به یاد می آورد بیت زیباتر می شود به خاطر همین ایهام تداعی(تبادر)
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
استعاره_در_بلاغت_قدیم_و_زبان_شناسی.pdf
261.6 KB
#استعاره_در_بلاغت_قدیم_وزبان_شناسی
نوشته ی :
دکتر محمد خاقانی اصفهانی
دکتر مرضیه قربان خانی
ویژه ی دانشجویان دکتری و ارشد ادبیات
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
نوشته ی :
دکتر محمد خاقانی اصفهانی
دکتر مرضیه قربان خانی
ویژه ی دانشجویان دکتری و ارشد ادبیات
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
دکتر محمّد تقی قندی:
#ترفند_بدیعی_خیفا
در بیت زیر از سلمان ساوجی ترفند بدیعی "خیفا" وجود دارد"بختت معلّا،تختت ممهّد/جسمت مروّح جیشت موکّد"بعضی اخیف گویند،آن است که تمام حروف کلمه ای نقطه دار باشد وحروف کلمه ای دیگر بی نقطه(ابدع البدائع)
#آرایۀ_سحر_حلال
#ترفند_بدیعی_سحر_حلال(ایهام ساختاری)چنان است که سازه یا سازه هایی ازکلام طوری به کارروند که بتواننددو یاچند نقش یا نوع دستوری بپذیرند به طوری که سخن با هریک ز نوع ها ونقش ها سازگار باشدمانند این بیت سلمان ساوجی هست درمن آتشی روشن نمی دانم که چیست//این قدر دانم که همچون شمع می کاهم دگر که واژه ی روشن هم با واژه ی"آتشی" وهم باواژه ی "نمی دانم" درپیوند است یعنی هم می توانیم بگویی درمن آتشی روشن است که نمی دانم چیست وهم بگوییم در من آتشی هست که به روشنی نمی دانم که چیست
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
#ترفند_بدیعی_خیفا
در بیت زیر از سلمان ساوجی ترفند بدیعی "خیفا" وجود دارد"بختت معلّا،تختت ممهّد/جسمت مروّح جیشت موکّد"بعضی اخیف گویند،آن است که تمام حروف کلمه ای نقطه دار باشد وحروف کلمه ای دیگر بی نقطه(ابدع البدائع)
#آرایۀ_سحر_حلال
#ترفند_بدیعی_سحر_حلال(ایهام ساختاری)چنان است که سازه یا سازه هایی ازکلام طوری به کارروند که بتواننددو یاچند نقش یا نوع دستوری بپذیرند به طوری که سخن با هریک ز نوع ها ونقش ها سازگار باشدمانند این بیت سلمان ساوجی هست درمن آتشی روشن نمی دانم که چیست//این قدر دانم که همچون شمع می کاهم دگر که واژه ی روشن هم با واژه ی"آتشی" وهم باواژه ی "نمی دانم" درپیوند است یعنی هم می توانیم بگویی درمن آتشی روشن است که نمی دانم چیست وهم بگوییم در من آتشی هست که به روشنی نمی دانم که چیست
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
دکتر محمّد تقی قندی:
ضمن گزارش بیت زیرگونۀ ایهام را در بیت تشریح فرمایید. موکب عزم همایون تو لاینصرف است فتح در موضع کسرش اگر آید شاید(سلمان ساوجی)
این بیت اندکی معلومات قواعد عربی نیاز دارد لاینصرف است یعنی روی برنمی گرداند، فتح یعنی پیروزی ، کسر یعنی شکست(معانی حاضر) معانی غایب لاینصرف یعنی غیر منصرف اصطلاحی در قواعد عربی در باب اسم، فتح و کسر از حالات اعراب در عربی در باب غیر منصرف به جای کسره فتحه می آید پس لاینصرف، فتح و کسر در معنای غایبشان ایهام تناسب دوسویه دارند؛ چون از اصطلاحات صرف واعراب در علوم عربی هستند.
وجرّ بالفتحة مالاینصرف مالم یضف او یک بعد ال ردف
بیتازابن مالک حنبلی است.
دکتر معینی:
سلام!
نشود منصرف از سیر فرنگ
این همان "احمد" لا ینصرف است.
دکترمحمّد تقی قندی:
من همان احمد لاینصرفم /که علی برسرمن جرندهد@آنقدر مشت زنم برسراو/تااضافه شود وجر طلبد
بانو غریب زاده:
درود نه تنوین ونه کسره میگیرند 👌
دکترمحمّد تقی قندی:
اسلوبالحکیم
ترفند بدیعی «اسلوب الحکیم»آن است که سخن کسی را بر خلاف مرادش تعبیر کنند وبه همین روال پاسخ گویند.در این بیت ،سلمان ساوجی از این ترفند به زیبایی سود جسته است."گر لشکر عدو شود از ذرّه بیشتر/روز مصاف پیش تو از ذرّه کمتریم"جمله ی از ذرّه کمتریم اسلوب الحکیم دارد:1-تعداد عاشقان تو از ذرّات خاک کمترند2-مااز ذرّه هم ناچیز تریم(الله اعلم)منبع کتاب بدیع ازدیدگاه زیبایی شناسی دکتر وحیدیان کامیار
دکتر محمّد تقی قندی:
اگر غیر منصرف مضاف واقع شود کسره می پذیرد.
وجربالفتحه مالاينصرف /مالم يضف اويك بعدال ردف
بانو غریب زاده:
الفیه ابن مالک
دکترمحمّد تقی قندی:
مطالب كتاب كه مرتب بحث مي شود زنگ تفریح مطالب دانش افزایی باشدکه آموخته های قبلی یاد آوری شود
دکترمعینی:
دست مریزاد!
بله.استفاده کردم.ظاهرا از شرح الفیه ابن مالک است.
دکارمحمّد تقی قندی:
ازمتن الفیه است
هرچند درشروح الفیه مثل ابن عقیل،سبوطی وتحفه ی احمدیه متن الفیه هم مندرج است
دکتر محمّد تقی قندی:
هرچند درشروح الفیه مثل ابن عقیل،سبوطی وتحفه ی احمدیه متن الفیه هم مندرج است
انصاری م:
قال محمد هو ابن مالک
احمد ربی الله خیر مالک
مصلیا علی النبی المصطفی
و آله المستکملین الشرفا
و استعین الله فی الفیه. .
مقاصد النحو بها محویه
تقرب. ...
Ruhani S.h:
درتکمیل حرف جناب عالی
غیرمنصرف اسمی است که در نحوعربی تنوین و کسره نپذیردو به جای آن فتحه می آید....چهارسبب موجب عیرمتصرف بودن اسم باشد
علمیت
جمع
وصف
الف مونث
و توضیحاتی هم دارد
و کسرپذیری غیرمنصرف
اضافه شدن و داشتن الف و لام
اما هیچ وقت تنوین نمی پذیرد.
درود
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
ضمن گزارش بیت زیرگونۀ ایهام را در بیت تشریح فرمایید. موکب عزم همایون تو لاینصرف است فتح در موضع کسرش اگر آید شاید(سلمان ساوجی)
این بیت اندکی معلومات قواعد عربی نیاز دارد لاینصرف است یعنی روی برنمی گرداند، فتح یعنی پیروزی ، کسر یعنی شکست(معانی حاضر) معانی غایب لاینصرف یعنی غیر منصرف اصطلاحی در قواعد عربی در باب اسم، فتح و کسر از حالات اعراب در عربی در باب غیر منصرف به جای کسره فتحه می آید پس لاینصرف، فتح و کسر در معنای غایبشان ایهام تناسب دوسویه دارند؛ چون از اصطلاحات صرف واعراب در علوم عربی هستند.
وجرّ بالفتحة مالاینصرف مالم یضف او یک بعد ال ردف
بیتازابن مالک حنبلی است.
دکتر معینی:
سلام!
نشود منصرف از سیر فرنگ
این همان "احمد" لا ینصرف است.
دکترمحمّد تقی قندی:
من همان احمد لاینصرفم /که علی برسرمن جرندهد@آنقدر مشت زنم برسراو/تااضافه شود وجر طلبد
بانو غریب زاده:
درود نه تنوین ونه کسره میگیرند 👌
دکترمحمّد تقی قندی:
اسلوبالحکیم
ترفند بدیعی «اسلوب الحکیم»آن است که سخن کسی را بر خلاف مرادش تعبیر کنند وبه همین روال پاسخ گویند.در این بیت ،سلمان ساوجی از این ترفند به زیبایی سود جسته است."گر لشکر عدو شود از ذرّه بیشتر/روز مصاف پیش تو از ذرّه کمتریم"جمله ی از ذرّه کمتریم اسلوب الحکیم دارد:1-تعداد عاشقان تو از ذرّات خاک کمترند2-مااز ذرّه هم ناچیز تریم(الله اعلم)منبع کتاب بدیع ازدیدگاه زیبایی شناسی دکتر وحیدیان کامیار
دکتر محمّد تقی قندی:
اگر غیر منصرف مضاف واقع شود کسره می پذیرد.
وجربالفتحه مالاينصرف /مالم يضف اويك بعدال ردف
بانو غریب زاده:
الفیه ابن مالک
دکترمحمّد تقی قندی:
مطالب كتاب كه مرتب بحث مي شود زنگ تفریح مطالب دانش افزایی باشدکه آموخته های قبلی یاد آوری شود
دکترمعینی:
دست مریزاد!
بله.استفاده کردم.ظاهرا از شرح الفیه ابن مالک است.
دکارمحمّد تقی قندی:
ازمتن الفیه است
هرچند درشروح الفیه مثل ابن عقیل،سبوطی وتحفه ی احمدیه متن الفیه هم مندرج است
دکتر محمّد تقی قندی:
هرچند درشروح الفیه مثل ابن عقیل،سبوطی وتحفه ی احمدیه متن الفیه هم مندرج است
انصاری م:
قال محمد هو ابن مالک
احمد ربی الله خیر مالک
مصلیا علی النبی المصطفی
و آله المستکملین الشرفا
و استعین الله فی الفیه. .
مقاصد النحو بها محویه
تقرب. ...
Ruhani S.h:
درتکمیل حرف جناب عالی
غیرمنصرف اسمی است که در نحوعربی تنوین و کسره نپذیردو به جای آن فتحه می آید....چهارسبب موجب عیرمتصرف بودن اسم باشد
علمیت
جمع
وصف
الف مونث
و توضیحاتی هم دارد
و کسرپذیری غیرمنصرف
اضافه شدن و داشتن الف و لام
اما هیچ وقت تنوین نمی پذیرد.
درود
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
جوانا:
سلام و وقت بخیر
آیا تضاد مراعات النظیر به حساب میاد؟
بانو حسینی:
سلام خیر
اگر بین دوکلمه تضاد وتناسب یود تضاد ارجح است
البته گاهی کلماتی داریم که هردو ارایه را دارند ولی کم
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
سلام و وقت بخیر
آیا تضاد مراعات النظیر به حساب میاد؟
بانو حسینی:
سلام خیر
اگر بین دوکلمه تضاد وتناسب یود تضاد ارجح است
البته گاهی کلماتی داریم که هردو ارایه را دارند ولی کم
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
A M:
سلام آرایه جامی از فرهنگ را بفرماییید چی میشه؟
افضلی:
درود
فرهنگ مانند جامی است که به دیگران می آشامانی
لذا استعاره مکنیه
M:
فرهنگ نوشیدنی است که جامی از آن می نوشی
افضلی:
از طرفی نوعی متفاوت از تشبیه
که مشبه به بعد از مشبه قرار گرفته
خون را چون شرابی میداند که درجام فرهنگ ریخته میشود
جامی از فرهنگ
جام؛مجازا شراب
جعفر میرزایی:
درود بانو افضلی گرامی
با شما موافقم.
مجاز دارد.
اگر شعر کامل باشه نتیجه بهتر است.
افضلی:
درود استاد میرزایی گرامی وقت خوش خدا قوت
بر تالابی از خون خویش در گذرگه تاریخ ایستاده ای
با جامی ازفرهنگ وبشریت رهگذار را می آشامانی
هرکس را که تشنه ی شهادت است
پاسداری حقیقت از فارسی دهم
جعفر میرزایی:
سپاس بسیار بانو
« می آشامانی و تشنه » قرینه است
که جام مجاز از شراب و نوشیدنی است.
از شراب فرهنگ به تشنگان شهادت می آشامانی.
افضلی:
سپاس استاد میرزایی گرامی
بله ،می آشامانی قرینه صارفه است برای مجاز فرهنگ👌
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
سلام آرایه جامی از فرهنگ را بفرماییید چی میشه؟
افضلی:
درود
فرهنگ مانند جامی است که به دیگران می آشامانی
لذا استعاره مکنیه
M:
فرهنگ نوشیدنی است که جامی از آن می نوشی
افضلی:
از طرفی نوعی متفاوت از تشبیه
که مشبه به بعد از مشبه قرار گرفته
خون را چون شرابی میداند که درجام فرهنگ ریخته میشود
جامی از فرهنگ
جام؛مجازا شراب
جعفر میرزایی:
درود بانو افضلی گرامی
با شما موافقم.
مجاز دارد.
اگر شعر کامل باشه نتیجه بهتر است.
افضلی:
درود استاد میرزایی گرامی وقت خوش خدا قوت
بر تالابی از خون خویش در گذرگه تاریخ ایستاده ای
با جامی ازفرهنگ وبشریت رهگذار را می آشامانی
هرکس را که تشنه ی شهادت است
پاسداری حقیقت از فارسی دهم
جعفر میرزایی:
سپاس بسیار بانو
« می آشامانی و تشنه » قرینه است
که جام مجاز از شراب و نوشیدنی است.
از شراب فرهنگ به تشنگان شهادت می آشامانی.
افضلی:
سپاس استاد میرزایی گرامی
بله ،می آشامانی قرینه صارفه است برای مجاز فرهنگ👌
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
دکتر محمد تقی قندی
#ایهام_ترجمه
ترفند بدیعی«ایهام ترجمه»آن است که در کلام الفاظی آورندکه در لغت دیگر ترجمه ی لفظ سابق باشدومتکلّم معنی دیگر خواسته باشد.(ابدع البدایع )شاهدی از سلمان ساوجی
"گر شکایت می کند جان من از چشمت مرنج/خسته ای نالش زعین ناتوانی می کند"بین دوواژه ی« عین وچشم»ایهام ترجمه وجوددارد.
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
#ایهام_ترجمه
ترفند بدیعی«ایهام ترجمه»آن است که در کلام الفاظی آورندکه در لغت دیگر ترجمه ی لفظ سابق باشدومتکلّم معنی دیگر خواسته باشد.(ابدع البدایع )شاهدی از سلمان ساوجی
"گر شکایت می کند جان من از چشمت مرنج/خسته ای نالش زعین ناتوانی می کند"بین دوواژه ی« عین وچشم»ایهام ترجمه وجوددارد.
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
استاد دکتر محمدتقی قندی
در بیت زیر استخدام(به قولی ایهام استخدام )را بیابیدوتحلیل کنید. همچو دف می خورم از دست جفای تو قفا چنگ وار از غم هجران تو سر در پیشم
(سر در پیش داشتن) در پیوند با چنگ، به ضلع عمودی و سرخمیدهی ساز چنگ اشارت دارد و در عین حال، درپیوندبا شاعر به سر در گریبان بودن و اندوهگین بودن او در غم هجران دودیگر اینکه قفاخوردن در پیوند با شاعر آزار کشیدن ودر پیوند با دف نواختن آن است.
استخدام یا استخدام مضمر است یا مظهر که برای شرح بیشتر به کتاب بدیع نو دکتر مهدی محبتی مراجعه فرمایید.
دربیت زیر ازخواجو دوشبکۀ ایهام تناسب وجود دارد بیابید وتحلیل مختصری هم ارائه فرمایید .در ایهام تناسب شرط معنای قاموسی است . دستی زسر زلف بنه بر دل ریشم زیرا که بود درکف کافی تو راحت
«بر» حرف اضافه است در معنای دیگرش سینه ،پیکر،پهلوواندام باسر وکف ایهام تناسب یک سویه با معنای دوم راحت که کف دست ودست است ایهام تناسب دوسویه راحت در معنای دومش کف دست ودست با واژگان دست وکف ایهام تناسب یک سویه دارد.والله اعلم
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
در بیت زیر استخدام(به قولی ایهام استخدام )را بیابیدوتحلیل کنید. همچو دف می خورم از دست جفای تو قفا چنگ وار از غم هجران تو سر در پیشم
(سر در پیش داشتن) در پیوند با چنگ، به ضلع عمودی و سرخمیدهی ساز چنگ اشارت دارد و در عین حال، درپیوندبا شاعر به سر در گریبان بودن و اندوهگین بودن او در غم هجران دودیگر اینکه قفاخوردن در پیوند با شاعر آزار کشیدن ودر پیوند با دف نواختن آن است.
استخدام یا استخدام مضمر است یا مظهر که برای شرح بیشتر به کتاب بدیع نو دکتر مهدی محبتی مراجعه فرمایید.
دربیت زیر ازخواجو دوشبکۀ ایهام تناسب وجود دارد بیابید وتحلیل مختصری هم ارائه فرمایید .در ایهام تناسب شرط معنای قاموسی است . دستی زسر زلف بنه بر دل ریشم زیرا که بود درکف کافی تو راحت
«بر» حرف اضافه است در معنای دیگرش سینه ،پیکر،پهلوواندام باسر وکف ایهام تناسب یک سویه با معنای دوم راحت که کف دست ودست است ایهام تناسب دوسویه راحت در معنای دومش کف دست ودست با واژگان دست وکف ایهام تناسب یک سویه دارد.والله اعلم
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
دکتر محمّد تقی قندی
سالهای شصت و هفت یا شصت و هشت است. دوره کارشناسی ارشد گویا درس "کشف المحجوب " داریم اثر ابوعلی عثمان هجویری ،کتابی است درعرفان و تصوّف و شایسته ی خواندن . در خاطرم هست که درهمین کتاب از قول یکی از مشایخ آمده است: " پیش از این تصوّف حقیقتی بود بی نام واین زمان نامی شده است بی حقیقت! " جملات زیبا و پر معنا دراین کتاب کم نیست. استاد ما دکتر سیّد حسین بحرالعلومی است. می رسیم به قصیده ای از فرزدق در مدح و ستایش امام چهارم شیعیان حضرت سجّاد (ع) .
استاد ما سیّد بزرگوار دکتر بحرالعلومی که به تشیّع وایران وابستگی وعلاقه ای تفکیک ناپذیر داشت وتشیّع را بخش اصلی هویّت هر ایرانی می دانست با ته لهجه ای از شعوبی گری سالم خطاب به صاحب این قلم گفت: فلانی اینها را به شعر فارسی در آور! ومن گفتم: استاد جامی این کار را کرده است !
واستاد بلافاصله فرمود: جامی را ول کنید !شما بگویید!
شامگاه همان روز، برای امتثال امر استاد، بیتی از قصیده ی فرزدق را که سخت مشهوراست ودر کرامت و بخشش و گشاده دستی حضرت، به نظم فارسی در آوردم وچندی بعد توسط دوستی قطعه را برای آن سیّد جلیل القدر فرستادم که پسندیده بود ودرچند جا قرائت کرده بود اما افسوس که دیگر زیارت آن دوستدار اهل بیت نصیبم نشد و گرگ اجل مجال دستبوسی استاد را ازمن گرفت.
بیت فرزدق چنین است:
ما قال "لا" قط الا فی تشهده
لولا التشهد کانت لا ء ه نعم
هرگز "نه " نگفته است مگر در تشهّدش! واگر تشهّد نبود ،تنها " نه " ی او هم "بلی" می شد!
از کتاب: "طلسم سنگ "
شادروان دکترسیدحسن حسینی
واما قطعه ی منظوم فارسی :
چارمین قله ی سترگ شرف
که دلش محو ذات باری بود
آن که از حق به زمهریر ستم
بادعا گرم پاسداری بود
آن که ازتیغ جور آل یزید
بردلش زخمهای کاری بود
آن که اشکش کنار خون حسین
باغ را رمز آبیاری بود...
سائل از او جواب "نه" نشنید
در کرم ابر نوبهاری بود
درنمازش اگر نبودی "لا"
بر لبش جاودانه "آری" بود
شادروان دکترسید حسن حسيني
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
سالهای شصت و هفت یا شصت و هشت است. دوره کارشناسی ارشد گویا درس "کشف المحجوب " داریم اثر ابوعلی عثمان هجویری ،کتابی است درعرفان و تصوّف و شایسته ی خواندن . در خاطرم هست که درهمین کتاب از قول یکی از مشایخ آمده است: " پیش از این تصوّف حقیقتی بود بی نام واین زمان نامی شده است بی حقیقت! " جملات زیبا و پر معنا دراین کتاب کم نیست. استاد ما دکتر سیّد حسین بحرالعلومی است. می رسیم به قصیده ای از فرزدق در مدح و ستایش امام چهارم شیعیان حضرت سجّاد (ع) .
استاد ما سیّد بزرگوار دکتر بحرالعلومی که به تشیّع وایران وابستگی وعلاقه ای تفکیک ناپذیر داشت وتشیّع را بخش اصلی هویّت هر ایرانی می دانست با ته لهجه ای از شعوبی گری سالم خطاب به صاحب این قلم گفت: فلانی اینها را به شعر فارسی در آور! ومن گفتم: استاد جامی این کار را کرده است !
واستاد بلافاصله فرمود: جامی را ول کنید !شما بگویید!
شامگاه همان روز، برای امتثال امر استاد، بیتی از قصیده ی فرزدق را که سخت مشهوراست ودر کرامت و بخشش و گشاده دستی حضرت، به نظم فارسی در آوردم وچندی بعد توسط دوستی قطعه را برای آن سیّد جلیل القدر فرستادم که پسندیده بود ودرچند جا قرائت کرده بود اما افسوس که دیگر زیارت آن دوستدار اهل بیت نصیبم نشد و گرگ اجل مجال دستبوسی استاد را ازمن گرفت.
بیت فرزدق چنین است:
ما قال "لا" قط الا فی تشهده
لولا التشهد کانت لا ء ه نعم
هرگز "نه " نگفته است مگر در تشهّدش! واگر تشهّد نبود ،تنها " نه " ی او هم "بلی" می شد!
از کتاب: "طلسم سنگ "
شادروان دکترسیدحسن حسینی
واما قطعه ی منظوم فارسی :
چارمین قله ی سترگ شرف
که دلش محو ذات باری بود
آن که از حق به زمهریر ستم
بادعا گرم پاسداری بود
آن که ازتیغ جور آل یزید
بردلش زخمهای کاری بود
آن که اشکش کنار خون حسین
باغ را رمز آبیاری بود...
سائل از او جواب "نه" نشنید
در کرم ابر نوبهاری بود
درنمازش اگر نبودی "لا"
بر لبش جاودانه "آری" بود
شادروان دکترسید حسن حسيني
گروه دبیران ادبیات ایران
@Foonon
Forwarded from Deleted Account
✅ فرق تمثیل و نماد
نماد و تمثیل از این نظر که هر دو تصویرگر حقایق نامرئی هستند مشترکند و میان جهان مرئی و نامرئی پیوند برقرار میکنند؛ امّا نماد، قلمرو معنایی گسترده و گاه متناقضی دارد.
به سختی میتوان تمثیل را به عنوان یک مفهوم یا ایدهی مبدل واحد در نظر گرفت.
تمثیل، ساختاری از تصویرهاست که معانی متعدّد را بیان میکند.
قلمرو معنی در تمثیل محدودتر از نماد است.
در تمثیل تاکید بر تصویر برای صرف تصویر نیست امّا در نماد چنین است.
فرق دیگر تمثیل با نماد آن است که تمثیل در یک کلمه شکل نمیگیرد، بلکه مجموعهای از حوادث و عوامل و اشخاص در قالب یک روایت (ولو در حدّ یک جمله) نقش بازی میکنند.
بنابراین تمثیل ترکیبی است از عوامل و عناصر مختلف که روایت به آنها فرم میدهد.
این روایت، تصویری است از یک اندیشه، یک وضعیت، یک پیام یا یک مفهوم انتزاعی که در قالب اعمال و خصلتهای انسانی و حیوانی یا نباتی و یا حتّی جمادات شکل داده میشود.
فتوحی، محمود. (۱۳۸۵) بلاغت تصویر. تهران. سخن. صفحهی ۲۷۱/۲۷۲.
نماد و تمثیل از این نظر که هر دو تصویرگر حقایق نامرئی هستند مشترکند و میان جهان مرئی و نامرئی پیوند برقرار میکنند؛ امّا نماد، قلمرو معنایی گسترده و گاه متناقضی دارد.
به سختی میتوان تمثیل را به عنوان یک مفهوم یا ایدهی مبدل واحد در نظر گرفت.
تمثیل، ساختاری از تصویرهاست که معانی متعدّد را بیان میکند.
قلمرو معنی در تمثیل محدودتر از نماد است.
در تمثیل تاکید بر تصویر برای صرف تصویر نیست امّا در نماد چنین است.
فرق دیگر تمثیل با نماد آن است که تمثیل در یک کلمه شکل نمیگیرد، بلکه مجموعهای از حوادث و عوامل و اشخاص در قالب یک روایت (ولو در حدّ یک جمله) نقش بازی میکنند.
بنابراین تمثیل ترکیبی است از عوامل و عناصر مختلف که روایت به آنها فرم میدهد.
این روایت، تصویری است از یک اندیشه، یک وضعیت، یک پیام یا یک مفهوم انتزاعی که در قالب اعمال و خصلتهای انسانی و حیوانی یا نباتی و یا حتّی جمادات شکل داده میشود.
فتوحی، محمود. (۱۳۸۵) بلاغت تصویر. تهران. سخن. صفحهی ۲۷۱/۲۷۲.