امروزه به ما تلقین کرده‌اند برای عاشق شدن اول باید عاشق خودمان باشیم، ولی در واقع نفرت از خود است که افزایشی روز‌افزون داشته است. همه از خود گلایه‌مندند و خود را سرزنش می‌کنند و از اینکه به کفایت خوب نیستند به قدری مضطرب می‌شوند که به انواع روش‌ها خودشان را تنبیه می‌کنند. 
به عقیدۀ رناتا سالکل عشق و نفرت ملازم هم نیستند ولی معمولاً به نحوی کنار هم می‌نشینند، به‌خصوص در مناسبات انسانی. او به تأسی از دیدگاه ژاک لکان می‌گوید زمانی که عاشق می‌شویم، چیزی را در دیگری می‌بینیم که ندارد و اغلب چیزی را به دیگری عرضه می‌کنیم که نداریم و او نیز آن را نمی‌خواهد. از این رو، شیفتگی به رفتاری خاص در ابژۀ عشق پس از مدتی تبدیل به انزجار می‌شود و نشانمان می‌دهد که چرا وقتی دچار عشقی مفرط هستیم، اتفاقاً راه وصال به ابژۀ عشق را برای همیشه مسدود می‌کنیم و به دنبال ابژه‌های عشقی دست‌نیافتنی می‌رویم و قاتل ابژۀ عشقمان می‌شویم.
نویسنده با بهره‌گیری از داستان‌هایی همچون عصر معصومیت، بازماندۀ روز و ملودرام‌های هالیوودی هم‌تنگی عشق و نفرت، خشونت و تحسین، رانه‌های لیبیدویی و ویرانگر را واکاوی می‌کند و رواداری و احترام به اصل چندفرهنگی را نقد می‌کند.
 
@Filmosophy

چه بسا که مردن در راه کشورگشایی مرگی زیبا باشد، اما امروز جنگ آنچه را که مدعی تشویق آنست نابود میکند. امروز دیگر صحبت فدا کردن اندکی خون برای زنده داشتن قومی نیست. جنگ از زمانی که از هواپیما و گازهای سمی سود میجوید قصابی خونینی است. هر یک از طرفین در پناه سنگری سیمانی جای میگیرد و چون کار بهتری نمیتواند هر شب دسته دسته هواپیما گسیل میکند تا اندرون حریف را متلاشی سازد، مراکز حیاتیش را نابود کند و تولید و مبادلاتش را فلج سازد. پیروزی با طرفی است که دیرتر تباه میشود و هر دو طرف با هم تباه میشوند.

آنتوان دوسنت اگزوپری (۱۹۴۴-۱۹۰۰)

@Filmosophy

📌 اوکراین و جنگ جهانی سوم

(همراه با ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»)
https://b2n.ir/UkraineZizekGorgin

📎 اسلاوی ژیژک| نوید گرگین

@filmosophy

(قسمت ۱)

هفته‌نامه‌ی نوول اُبزرواتور در پاریس: آیا دو جور پناه‌جو داریم؟ «خوب» و «بد»؟ یعنی آنهایی که شبیه به اروپایی‌ها هستند و بقیه؟ فیلسوف اسلونیایی توضیح می‌دهد که اعتبار اروپا و جهان در آینده‌ی ژئوپولیتیک می‌تواند منوط به این مسئله‌ی انسانی باشد.

پس از تهاجمِ روسیه به اوکراین، دوباره از اینکه شهروند اسلوونی هستم احساس شرم کردم. دولت اسلوونی بلافاصله اعلام کرد که آماده‌ی پذیرش هزاران پناه‌جویِ اوکراینی‌ است که از اشغال نظامیِ روسیه فرار کرده‌اند. بسیار خب، اما وقتی افغانستان به دست طالبان افتاد، همین دولت اعلام کرده بود که اسلوونی به هیچ وجه آماده‌ی پذیرفتنِ پناه‌جویان از آنجا نیست- توجیهی که داشتند این بود که مردمِ افغانستان می‌بایست بجای فرار، پایداری می‌کردند و با اسلحه علیه طالبان مبارزه می‌کردند. چند ماه پیش با همین استدلال، وقتی هزاران پناه‌جو از آسیا سعی داشتند تا از مرز بلاروس وارد لهستان شوند، دولتِ اسلوونی حتی با این ادعا که اروپا تحت تهاجم است به لهستان پیشنهاد کمک نظامی کرد.
ظاهراً که دو جور پناه‌جو وجود دارد: «ما» (اروپایی‌ها)، که همان «پناه‌جوهای حقیقی‌»‌اند، و آنهایی که از جهانِ سوم آمده‌اند و مستحقِ مهمان‌نوازی ما نیستند. دولتِ اسلوونی در توییتی که در ۲۵ فوریه (یعنی یک روز پس از حمله‌ی روسیه) منتشر کرد این تمایز را به وضوح بیان کرد: «پناه‌جویانِ اوکراین از پس‌زمینه‌ی تاریخی، مذهبی و فرهنگی کاملاً متفاوتی نسبت به افغانستان می‌آیند.» وقتی این توییت جنجال‌آفرین شد به سرعت آن را پاک کردند، اما برای مدتی کوتاه غولِ زشتِ حقیقت ازچراغ جادو بیرون پریده بود.

رقابت بر سر نفوذ ژئوپولیتیک
این موضوعِ پناه‌جویان را صرفاً به دلایلِ اخلاقی مطرح نمی‌کنم، بلکه عقیده دارم که این طرزِ «دفاع از اروپا» در نهایت برای اروپای غربی در رقابتی، که برای نفوذِ ژئوپولتیکِ جهانی آغاز شده، فاجعه‌‌بار خواهد بود. رسانه‌های ما امروز روی اختلافِ دوگانه‌ی فضایِ «لیبرالِ» غربی و فضایِ «اوراسیا‌گرایی» روسی متمرکز شده‌اند، چنان‌که هر کدام دیگری را یک تهدید قلمداد می‌کنند: غرب مشوق «انقلاب‌های رنگین» در شرق است و از طرف دیگر هم روسیه را با گسترشِ ناتو محاصره کرده است؛ روسیه هم با قساوتِ تمام در پی آن است تا کنترل خودش بر تمامِ حوزه‌ی شوروی سابق را به دست بیاورد، و هیچ کس هم نمی‌داند که کجا قرار است متوقف شود. پوتین همین حالا هم برایمان روشن کرده که اگر قرار باشد بوسنی و هرزگوین به ناتو نزدیک‌تر شوند قرار نیست فقط بنشیند و تماشا کند (که احتمالاً یعنی قصد دارد تا از جدایی بخش‌ صِرب‌نشینِ بوسنی حمایت کند). همه‌ی اینها بخشی از یک بازیِ ژئوپولتیک بزرگ‌تر است—کافی‌ست حضورِ نظامیِ روسیه در سوریه که حکومت اسد را بر سر کار نگه داشت به خاطر بیاوریم.
چیزی که غرب عمدتاً انکار می‌کند آن دسته‌ی سوم و بزرگ‌تر از کشورهایی‌ست که در بیشتر موارد تنها تماشاگر این تعارضات هستند: یعنی جهانِ سوم، از آمریکای لاتین تا خاورمیانه، از آفریقا تا آسیایِ جنوبِ شرقی (حتی چین هم حاضر نیست از روسیه حمایتی همه‌جانبه داشته باشد، هرچند می‌دانیم که چین هم برنامه‌های خودش را دارد). در همان ۲۵ فوریه، شی جینگ‌پینگ رئیس جمهورِ چین در پیامی به رهبر کره‌ی شمالی، کیم جونگ اون، گفت که آماده‌ همکاری با طرفِ کره‌ای است تا «در شرایطی جدید» رفته رفته روابطِ دوستانه و همکاری‌ها‌ میانِ چین و جمهوری دموکراتیک خلقِ کره را گسترش دهند. منظور از «در شرایطی جدید» اینجا کُدی برای اشاره به همین جنگِ اوکراین است. حتی نگرانی‌هایی هست که چین این «شرایطِ جدید» را برای اشاره به «آزاد‌سازی» تایوان به کار برده باشد.


(قسمت ۱/ ادامه در پست بعدی 👇)

📌 اوکراین و جنگ جهانی سوم

(همراه با ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»)
https://b2n.ir/UkraineZizekGorgin
📎 اسلاوی ژیژک| نوید گرگین

@filmosophy
(قسمت ۲ )

رادیکالیزاسیون
به همین دلیل کافی‌ نیست فقط چیزهایی را که بدیهی به نظر می‌رسند تکرار کنیم. واقعیت این است که سبْکِ گفتار (یا لانگاژ) پوتین همه چیز را عیان می‌کند. در ۲۵ فوریه‌ی ۲۰۲۲، پوتین نیروهای نظامی اوکراینی را به تسخیر قدرت در کشور خودشان و سرنگون‌کردن ریاست‌جمهوریِ زلنسکی فراخواند؛ وقتی که گفت «برای ما آسان‌تر است تا با شما معامله کنیم» تا با «آن باندِ معتادان و نئونازی‌ها» (دولتِ اوکراین) که «همه‌ی مردم اوکراین را به گروگان گرفته‌ است.» همزمان توجه کنیم که چطور روسیه همه‌ی تحریم‌ها را میلیتاریزه می‌کند: وقتی دولت‌های غربی درباره‌ی اخراج روسیه از سویفت (میانجی تراکنش‌های مالی) تصمیم‌ می‌گرفتند، روسیه پاسخ داد که این رسماً اقدامی جنگی‌ست—عجبا انگار روسیه تا پیش از آن جنگی تمام‌عیار را شروع نکرده است! نمونه‌ی ترسناکِ دیگر وقتی بود که در همان ۲۴‌ام فوریه، یعنی همان روز تجاوز به اوکراین، پوتین اخطار داد: کسانی «که سعی دارند از بیرون در کار ما مداخله کنند بدانند که پاسخ روسیه فوری خواهد بود و پیامد‌هایی به بار خواهد آورد که تا پیش از این هرگز تجربه نکرده‌اید.» بیایید این نظر را برای یک لحظه هم که شده جدی بگیریم: «مداخله از بیرون» می‌تواند صدها معنی داشته باشد، که حتی شاملِ ارسالِ تجهیزاتِ نظامی به اوکراین نیز می‌شود؛«پیامد‌هایی وخیم‌تر از هرچه تا کنون در تاریخ دیده‌اید» یعنی چه؟ کشورهای اروپایی دست کم دو جنگ جهانی با میلیون‌ها کشته را تجربه کرده‌اند، پس پیامد «وخیم‌تر» فقط می‌تواند معادل با ویرانی اتمی باشد. این همان رادیکالیزاسیون (و نه صرفاً نوع بیان) است که باید ما را نگران کند: بیشترمان انتظار داشتیم روسیه فقط به اشغالِ آن دو «جمهوری» که تحت کنترلِ جدایی‌طلبانِ روسی‌ست رضایت بدهد یا ،در بدترین حالت، تمامِ نواحی دونباس [یعنی دونِتسک و لوهانسک] را تصرف کند؛ هیچ کس به تجاوزی تمام‌عیار به اوکراین فکر نمی‌کرد.
کسانی که از روسیه حمایت می‌کنند یا دست کم می‌گویند این اقداماتِ روسیه را «درک می‌کنند» واقعاً رفقای خیلی عجیبی هستند. شاید تاسف‌آورترین موضوع این باشد که تعداد قابل ملاحظه‌ای از کسانی که در جناحِ چپِ لیبرال هستند گمان می‌کردند که تمام این بحران فقط بازی بلوف است، چراکه دو طرف ماجرا می‌دانند که نمی‌توانند از پس جنگِ تمام‌عیار بر بیایند—پیام‌شان این بود که «آرامش خودتان را حفظ کنید، خونسرد بمانید، قرار نیست اتفاقی بیوفتد.» متاسفانه، باید بپذیریم که جو بایدن حق داشت وقتی از ده روز قبل گفت پوتین تصمیمش را برای حمله گرفته است. بعد از تهاجمِ روسیه، بعضی از «چپ‌»‌ها (که واقعاً نمی‌توانم این کلمه را بدون گیومه به کار ببرم) ترجیح می‌دادند غرب را مقصر بدانند: داستان را همه می‌دانیم: ناتو داشت آرام آرام روسیه را محاصره و بی‌ثبات می‌کرد، با نیروی نظامی روسیه را در تنگنا قرار می‌داد، غرب داشت فتنه‌ی انقلاب‌های رنگی را برمی‌انگیخت، و هیچ توجهی به نگرانی‌های معقولِ روسیه نداشت؛ به خاطر بیاورید در قرن گذشته غرب دو بار به روسیه حمله کرده است... البته اندکی حقیقت در این نظرات وجود دارد، اما دفاع از چنین موضعی مثلِ آن است تا با محکوم‌کردنِ پیمانِ ورسای از هیتلر دفاع کنیم با این توجیه که این پیمان اقتصاد آلمان را نابود کرده است. به علاوه، معنای دیگر این موضع آن است که قدرت‌های بزرگ برای کنترلِ حوزه‌ی نفوذشان حق دارند تا خودآئینیِ ملت‌های کوچکتر را در مذبحِ ثباتِ جهانی قربانی کنند. پوتین بارها ادعا کرده که مجبور به مداخله‌ی نظامی شده زیرا هیچ انتخاب دیگری نداشته است. اگر بخواهیم استدلالِ او را دنبال کنیم، هرچند از جهاتی درست است، نمی‌توانیم مداخله‌ی نظامی را به عنوان شکلی از شعار «هیچ آلترناتیو دیگری وجود ندارد» در نظر بگیریم مگر آنکه پیشاپیش نظرگاهِ عام او از سیاست به‌عنوان عرصه‌ی نزاعِ قدرت‌های بزرگ برای دفاع و گسترشِ حوزه‌ی نفوذشان را پذیرفته باشیم.

(قسمت ۲/ ادامه در پست بعدی 👇)

📌 اوکراین و جنگ جهانی سوم

(همراه با ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»)
https://b2n.ir/UkraineZizekGorgin
📎 اسلاوی ژیژک| نوید گرگین

@filmosophy

(قسمت ۳ )

فاشیست کیست؟
اتهام «فاشیسمِ اوکراینی» که پوتین به کار می‌برد به چه معناست؟ (همچنین عجیب است اگر زلنسکی را نئونازی بدانیم، وقتی که خودش یهودی‌ست و بسیاری از اجداد خود را در هولوکاست از دست داده است...) به نظر می‌رسد باید اتفاقاً سوال را به سمتِ خودِ پوتین بچرخانیم: همه‌ی آنهایی که در مورد پوتین توهم دارند باید توجه کنند که او رسماً ایوان ایلین (Ivan Ilyin) را فیلسوف بالینی خودش می‌داند. ایلین فیلسوفِ الهیات سیاسی روسی بود که در اوایلِ دهه‌ی ۱۹۲۰ [به عنوان متفکری آنتی‌کمونیست] روی «کشتی بخار فیلسوفانِ» معروف از اتحاد شوروی تبعید شد. او از نسخه‌ی خودش از فاشیسمِ روسی که همزمان علیه بولشویسم و لیبرالیسمِ غربی بود رونمایی کرد. نظریه‌ی او می‌گوید دولت جماعتی ارگانیک است که باید توسط یک پادشاهی پدرانه اداره شود. از این رو، نزد ایلین، نظامِ اجتماعی مثلِ یک بدن است که درون آن هر کدام از ما جایگاه مخصوصی دارد و در نتیجه برای او دموکراسی صرفاً یک تشریفات است: «ما فقط رای می‌دهیم تا حمایت جمعی خود را از رهبرمان تصدیق کنیم. اما رهبر مشروعیت‌اش را از آراء یا انتخابِ ما نمی‌گیرد.» آیا انتخابات‌های روسیه در دهه‌های گذشته در عمل (de facto) به همین شیوه‌ برگزار نشده؟ می‌دانیم که امروز آثارِ ایلین در تیراژ گسترده در روسیه بازنشر می‌شود، و نسخه‌های رایگان از این نوشته‌ها در بینِ اعضای بلند‌پایه‌ی دولتی و نیروهای نظامی توزیع شده است. الکساندر دوگین [از نظریه‌پردازان روسیه‌ی کنونی و بنیانگذار «حزب اوراسیا» که به دلیل دفاع از کشتار اوکراینی‌های آنتی‌روس جنجالی‌ شده بود] که امروز فیلسوفِ درباریِ پوتین است، دقیقاً قدم بر جای پای ایلین می‌گذارد، با این تفاوت ساده که کمی به آن چاشنیِ نظریات پست‌مدرن و اندکی نسبی‌گرایی تاریخی اضافه کرده‌ است:
«پست‌مدرنیته نشان می‌دهد که هر به اصطلاح حقیقتی مبتنی بر یک باور است. در نتیجه ما به کاری که می‌کنیم باور داریم، به حرفی که می‌گوییم باور داریم. و این یگانه راه برای تعریفِ حقیقت است. خب ما هم حقیقتِ ویژه‌ی روسی خودمان را داریم و شما ناگزیرید آن را بپذیرید. اگر ایالات متحده نمی‌خواهد جنگی را آغاز کند، باید بپذیرید که ایالات متحده دیگر تنها ارباب نیست: و با در نظر گرفتنِ شرایطِ سوریه و اوکراین، روسیه می‌گوید، «نه، تو رئیس نیستی، تو دیگر رئیس نیستی.» مسئله این است که چه کسی جهان را اداره کند. و تنها جنگ واقعاً می‌تواند در این رابطه تصمیم بگیرد. تنها جنگ نشان خواهد داد که رئیس کیست» (الکساندر دوگین، در مستندِ جدید بی‌بی‌سی، «روس‌هایی که از جنگی اتمی با غرب هراسان‌اند» [The Russians who fear a nuclear war with the West]، لینک در یوتویوب.)
اما مسئله‌ی فوری ما این است: مردمِ سوریه و اوکراین چطور؟ آیا آنها هم می‌توانند باور/حقیقتِ خودشان را انتخاب کنند یا فقط در حکم زمینِ بازی برای نبردِ «اربابانِ جهان» هستند؟ این ایده که هر «فرهنگی» حقیقت خودش را دارد همان چیزی‌ست که پوتین را در میان راستِ پوپولیستِ جدید تا این اندازه محبوب کرده است—جای شگفتی ندارد ترامپ و دیگر راست‌گراها از مداخله‌ی نظامیِ او در اوکراین به عنوان اقدامی «نبوغ‌آمیز» استقبال کردند... خب پس وقتی پوتین از «نازی‌زدایی» صحبت می‌کند، بیایید صرفاً به یاد بیاوریم که این همان پوتینی است که تمام قد از ماری لوپن در فرانسه، لِگا نورد (یا لیگِ شمالی) در ایتالیا و همه‌ی جنبش‌های نئوفاشیستِ امروز هم دفاع کرده است.

(قسمت ۳/ ادامه در پست بعدی 👇)

📌 اوکراین و جنگ جهانی سوم

(همراه با ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»)
https://b2n.ir/UkraineZizekGorgin
📎 اسلاوی ژیژک| نوید گرگین

@filmosophy

(قسمت ۴ )

ما را از شر همه‌ی اشکالِ استعمارِ نو خلاص کنید
اما در همه‌ی این تئوری‌بافی‌ها هیچ نکته‌ی عجیبی نیست: همه‌ی آن بحث‌ها درباره‌ی «حقیقتِ روسی» را فراموش کنید، آن بحث‌ها فقط اسطوره‌ای سهل‌الوصول برای توجیه قدرتشان است. کاری که پوتین می‌کند چیزی نیست مگر کپی‌برداریِ بسیار دیرهنگامی از توسعه‌طلبی امپریالیستی غربی‌ها. اما برای مقابله‌ی واقعی با این توسعه‌طلبی می‌بایست پلی بسازیم به سویِ کشورهای جهانِ سوم، که خیلی از آنها فهرستی بلند از دلایلی موجه‌ برای نارضایتی از استعمار و استثمارِ غربی دارند. کافی نیست تنها «از اروپا دفاع کنیم»: وظیفه‌ی واقعی این است که کشورهای جهانِ سوم را قانع کنیم که، در مواجهه با مشکلاتِ جهانی‌مان، می‌توانیم انتخابی بهتر از روسیه و چین پیش رویشان بگذاریم. و یگانه راه برای چنین کاری این است که دیدگاهِ خودمان را کاملاً فراسویِ آن نزاکتِ سیاسیِ پسااستعماری ببریم، تا به کلی از شر همه‌ی اشکالِ استعمارِ نو (نئوکولونیالیسم) خلاص شویم.

اگر چنین نکنیم، آنگاه فقط باید متعجب باشیم که چرا کسانی که ساکنِ جهانِ سوم هستند درک نمی‌کنند که با دفاع از اروپا همزمان داریم برای آزادی مردمِ آنها هم مبارزه می‌کنیم—آنها این را نمی‌بینند چون ما واقعاً دست به چنین مبارزه‌ای نزده‌ایم. آیا واقعاً برای چنین چیزی آماده‌‌ایم؟ من بعید می‌دانم.


📌 ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»

📎 نوید گرگین

اسلاوی ژیژک با پس‌زمینه‌ای که از فضای اروپای شرقی دارد و همچنین با توجه به تجربیاتی که در حوادثِ حوزه‌ی بالکان از سر گذرانده است دست کم یکی از کسانی‌ست که نوعی تجربه‌ی زیسته در مورد تحولاتِ فضای عمومی حاکم بر آن ناحیه از اروپا دارد. و بنابراین از تحولاتِ شرقِ اروپا بی‌خبر نیست. اما باید توجه کنیم که موضعِ تحلیلیِ او به این شناخت یا مستنداتی که پژوهشگرانِ حوادثِ آن منطقه جمع‌آوری می‌کنند مربوط نیست و از جای دیگری آب می‌خورد.
ژیژک در مقاله‌ی مشهورش در سال ۱۹۹۸ تحت عنوان «ناتو به‌مثابه‌ی دستِ چپِ خدا؟» (با کنایه به نوشته‌ای از واتسلاو هاول) از چپ‌هایی مثلِ طارق علی که تاکید دارند نباید همه‌ی گناه را به گردن صرب‌ها انداخت و غرب هم چندان معصوم نیست انتقاد می‌کند (هرچند در نهایت مقاله‌ی او را در تحلیل ماجرای میلوشویچ تحسین می‌کند). این انتقاد در واقع بر این اصل استوار است که از موضعِ ایده‌ی عام یا کمونیستی که ریشه در اندیشه‌های روشنگری دارد نباید این پیش‌فرضِ رئال‌پولیتیک را پذیرفت که یک قدرت منطقه‌ای به صرف اینکه قدرت دارد حقی هم برای خود قائل باشد. در واقع چپ نباید این اصل روشنگری را فراموش کند که «قدرت حق نمی‌آورد» (روسو). و قدرت بیشتر هم لزوماً حقِ بیشتر به بار نمی‌آورد. حق از درستیِ ایده بدست می‌آید. این موضع نه ربطی به نسبی‌گرایی پسامدرن دارد و نه محصول پذیرشِ اقتدارِ امپریالیسمِ آمریکایی‌ست (که می‌توان نشان داد هر دو موضع در اغلب موارد به یکدیگر منتهی می‌شوند) بلکه ناشی از صدای بریده بریده‌ایست که ما را برای بازگشت به سنتِ روشنگری اروپایی دعوت می‌کند.

(قسمت ۴/ ادامه در پست بعدی 👇)

📌 ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»
https://b2n.ir/UkraineZizekGorgin

📎 نوید گرگین
@filmosophy
(قسمت ۵)

موضع‌یابِ ژیژک
چرا ژیژک در موضوعات مختلف بدون فکت و تحلیل کافی موضعی درست اتخاذ می‌کند و هرچند اغلب دلایل خوبی ارائه نمی‌کند در جای درستی می‌ایستند؟ زیرا بجای اینکه خودش را در دامانِ تحلیل‌های پراکنده (هرچند مستند) رها کند به استدلال‌ها و اصولِ بنیادی اندیشه‌ی اروپایی، که امروز کمتر متفکر «اروپا»یی بدان پایبند مانده است، وفادار می‌ماند—اصولی که در زمانه‌ی گفتمان‌های پسامدرن و پسااستعماری دیگر حتی حقیقتِ «اروپایی» هم به حساب نمی‌آیند؛ او به روحِ عقلِ مدرنی وفادار است که در اروپا بالید ولی ربطی به ارزش‌های محلی اروپایی ندارد. شاید تنها کمونیست مثلِ ژیژک بتواند امروز چنین موضعی را بدست بیاورد چراکه پس از حوادثی که بر سر الگوهای «کمونیسمِ» روسی و چینی و غیره آمد به غمزه می‌داند اندیشه‌های انتقادیِ مارکس هرچند در قلب اروپا ظاهر شدند امروز در خود «اروپا» هم جایی ندارند و به نظریه‌ای بی‌سرزمین و مشترک برای همه‌ی مردمِ جهان بدل شده‌است. این در شرایطی‌ست که اندیشه‌ی لیبرال‌دموکراسی به این واقعیتِ سرد تن داده که قرار است آزادی‌ها تنها برای ساکنان کشورهای توسعه‌یافته (و حتی در برخی روایت‌ها فقط ایالاتِ متحده) فراهم شود و مردمی که هنوز آمادگیِ این آزادی‌ها را نداشته باشند ناگزیر باید از آن محروم بمانند—نمونه‌اش افغانستان؛ گفتار رسمی می‌گفت که به نظر می‌رسد افغان‌ها هنوز آمادگیِ آزادی و دموکراسی را ندارند!!!

کمونیسمِ تبعید‌شده
ریچارد ساکوا در کتابِ «پساکمونیسم» اشاره می‌کند که در آستانه‌ی فروپاشی شوروی این توافق میانِ مخالفان کمونیسم وجود داشت که آن را چیزی بیگانه بدانند. کشورهای اروپایی شوروی باور داشتند که کمونیسم یک مفهومِ ساخته‌ی روس‌های وحشی‌ست که «ما» اروپایی‌های متمدن را به گروگان گرفته است تا نتوانیم به فرهنگ غربی خودمان برگردیم. روس‌ها و کشورهای شرقی‌ می‌گفتند کمونیسم محصول ایده‌های چند نفر آلمانی زبان (مارکس و انگلس و لوگزامبورگ و دیگران) است که توسط چند روسِ غرب‌زده (لنین و تروتسکی و دیگران) به اینجا آورده شد و ما را از دین و آئین خودمان دور کرد تا برده‌ی غربی‌ها بشویم. خلاصه غرب‌گراها و آسیا‌گراها هر دو با دلایلی متضاد کمونیسم را چیزی بیگانه می‌شناختند. این گفتمان به مرور جهانی‌تر شد و شاید این همان چیزی بود که آن «ایده» نیاز داشت. اینکه واقعاً از هرشکلی از ریشه‌های فرهنگی کنده شود و به یک «فرضیه‌»ی بی‌مکان بدل شود. همانطور که علم یا موسیقی به دلیلِ خصلتِ انتزاعی‌شان نیز چنین صفتی دارند. کسی نمی‌گوید ایده‌های هندسیِ نیکلای لباچفسکی روس است ولی نظریاتِ کارل گاوس آلمانی‌ست، بلکه هر دو از زادگاه‌شان کنده شده‌اند. واقعاً نمی‌توان ثابت کرد آثار دیمتری شوستاکوویچ از کلود دبوسی شرقی‌تر باشد. امروز ایدئولوژیِ لیبرال از این ادعا دست شسته‌ است و به رئال‌پولتیکِ دوگانه‌ی شرق و غرب تن داده است. این ایدئولوژی امروز (با استعانت از نظریاتِ پسااستعماری) دیگر پذیرفته که شاید برخی از کشورها نخواهند آزادی و دموکراسی را تجربه کنند؛ با پذیرشِ وضع موجود بود که لیبرالیسمِ غربی از خصلتِ جهان‌شمولِ «آزادی» دست شست. از اینکه این ارزش‌ها کمونال و میانِ همگان مشترک‌ هستند پا پس کشید.
در این شرایط، تنها نقطه‌ی ائتلافی که هنوز می‌توانست این ایده‌ها را از فراموشی نجات دهد همان «اروپا»یی‌ست که محلِ تولد این ایده‌ها بوده است. در چند دهه‌ پروژه‌ی اتحادیه‌ی اروپا می‌توانست تجلی بخشی از این آرزوی انترناسیونال باشد که مرز‌ها کمرنگ شوند و اشتراکِ منافعِ اقتصادی و واحد پولِ یکسان بتواند نوعی همبستگیِ اجتماعی فراهم کند (و جالب است که در این ایده برخلافِ شعار‌های رایج لزومی نداشت تنوعِ زبانی از بین برود؛ به هر حال در هر منطقه‌ای یکی دو زبانِ میانجی یا lingua franca وجود داشت). ولی دیدیم که چند سالی‌ست که قدرت‌های راست‌گرا تلاش دارند تا کشورها را یکی یکی از مدار اقتصادی و فرهنگی مشترک خارج کنند و بر طبلِ شوونیسم می‌کوبند (هرچند در مواقع دیگر، و در برابر جهانِ سوم، همان دولت‌های راست‌گرا نیز مزورانه خود را یک واحدِ متمایز در نظر می‌گیرند).

(قسمت ۵/ ادامه در پست بعدی 👇)

📌 ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»
https://b2n.ir/UkraineZizekGorgin
📎 نوید گرگین
@filmosophy
(قسمت ۶)

به همین دلیل است که از موضعِ حقیقت نباید مرعوبِ «رقابت‌های ژئوپولتیک» شد. می‌توان بجای اینکه مرزها را بینِ دولت‌ها بکشیم آن را میانِ ملت‌ها و طبقاتِ حاکم‌شان کشید. چه کسانی بر طبلِ جنگ و جدایی‌ می‌کوبند؟ دوامِ مرز‌ها برای امنیت اقتصادی و سیاس کدام طبقات ضرورت دارد؟ مثلاً در موردی مربوط به جنگِ اوکراین چه دلیلی داشت که (بعد از فروپاشی شوروی) ایالاتِ متحده درخواست‌های روسیه برای پیوستن به ناتو را رد کند؟ چه کسانی مانع از تحققِ تمایلِ دائمی روسیه برای پیوستن به اتحادیه‌ی اروپا شده‌اند؟ آیا جز این است که اتحادِ اروپایِ صنعتی و توسعه‌یافته با منابع انرژی روسیه می‌تواند قطب‌بندی جهانی را دگرگون کند و هژمونی اقتصادیِ ایالاتِ متحده را خدشه‌دار کند؟
به نظر می‌رسد که در شرایط موجود اروپا و ایده‌ی اروپا بتواند تنها آلترناتیوِ محتمل برای این وضعیتِ جنگی باشد. به همین دلیل هم ژیژک مقاله‌ی خود را به زبان فرانسه (نوول ابزرواتور) و برای مخاطب اروپای قاره‌ای می‌نویسد نه برای قدرت‌هایی که از دریا‌های دور برای سرنوشتِ ارزش‌های خشکی‌های اروپا تصمیم می‌گیرند. «دفاع از اروپا» ابداً آن چیزی نیست که امروز با پیشاپیش جداساختنِ «اروپا» از جهانِ سوم تبلیغ می‌شود. دفاع از اروپا یعنی دفاع از عام‌ترین ایده‌ای که بشریت به خود دیده‌ است. یعنی دفاع از «آزادی» برای همه، نه فقط برای طبقاتِ دارا، نه فقط برای کسانی که چشمانِ رنگی دارند، نه فقط برای نژادی خاص. هر قیدی که بر آزادی زده شود با خودِ ایده‌ی آزادی در تناقض است. سخت‌ترین آزمون سنجش ایده‌ی اروپایی امروز سنجشِ دفاع از آزادی ملت‌های جهانِ سوم است. مشکلِ لیبرالیسمِ امروزْ آن سنتی نیست که بر آن تکیه زده اتفاقاً مشکل این است که از سنتِ خودش جدا شده. مشکلِ لیبرالیسمِ امروز این است که از آزادی در معنای عامِ آن دست شسته است (و ایده‌ی آزادی را در معنایِ انحرافیِ آزادیِ ثروتمندان برای خرید و فروشِ همه‌ چیز از جمله تجارتِ نیروی کار اسیر کرده است).

اوروسانتریسم در مقابلِ کمونیسمِ اروپایی
نظریه‌های پسااستعماری دشمن شماره‌ی یک خود را اوروسانتریسم یا اروپا‌محوری گرفته‌اند. این نظریه مروج تصویری از اروپای پیر با خاکِ فرسوده است که ارزش‌هایی محدود به تاریخ و جغرافیایِ خودش دارد. اروپایی که در عصر جدید بزرگترین مستعمره‌ها را در اختیار داشته است و از منابع و نیروی انسانیِ آنها برای ترقی بهره برده است. اروپایی که حتی پس از پایانِ دورانِ استعمار دست از چیرگیِ فرهنگی بر نداشته است. اگرچه نظریه‌ی پسااستعماری از نظر تاریخی روی نکاتِ درستی انگشت می‌گذارد ولی به ما نمی‌گوید که چنین اروپایی دیگر وجود ندارد. امروز حتی غلبه‌ی زبانی اروپایی روز به روز به حاشیه می‌رود. کجا زبان‌های آلمانی و فرانسه و اسپانیولی تابِ مقاومت در برابر هژمونیِ فرهنگِ انگلیسی را دارند؟ هرچند «نقدِ» استعمارِ اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مشروع است ولی نمی‌توان از این موضع دستاورد‌های نظریِ اروپا را انکار کرد. بدونِ امکانِ «نقد» و ابزارهای انتقادی (از ولتر و روسو تا کانت و مارکس) که در اروپا متولد شدند کجا می‌شد اساساً از خودِ استعمار «انتقاد» کرد؟
ارزش‌های بین‌المللی حاکم امروز ارزش‌های اروپایی نیستند. امروز مدعیانِ ارزش‌های به اصطلاح «اروپا»ی راست‌گراهایی هستند که برای تجزیه‌ی «اروپا» تلاش می‌کنند. ارزش‌های مترقی اروپایی امروز بی‌مکان و آواره شده‌اند. حتی لیبرالیسم هم از آزادی دست کشیده و خودش را به یک ایدئولوژی اقتصادی و جغرافیایی (با ارزش‌های آمریکایی) محدود کرده است (وقتی که نظریه‌پردازانی مثلِ فوکویاما تریبون این ارزش‌ها باشند). به نظر می‌رسد از نگاهِ ژیژک تنها سنتِ انتقادی و ایده‌ی کمونیسم است که امروز خودش را به عنوانِ ایده‌ای نه برای اروپایی‌ها یا روس‌ها بلکه برای همه‌ی کسانی که علیه وضعِ موجود موضع گرفته‌اند جلوه می‌دهد. این ایده اگر شناسنامه‌ای اروپایی دارد ولی سال‌هاست که از آنجا تبعید شده. مدتی تابعیتِ موقتِ روسیه و چین و کوبا و شیلی و برخی کشورهای دیگر را به دست آورد. ولی امروز پس از پایان دوره‌ی از تاریخ. خوشحال است که آن تابعیت‌ها باطل شده‌اند. پس از مرگِ آن «کمونیسم»، می‌داند که به راستی بی‌کشور شده است. محلِ تولد خودش یعنی اروپا را نمی‌تواند تغییر دهد. دیگر در جستجوی تابعیتی جدید نمی‌گردد. در نهایت به نامِ خودش در شناسنامه نگاه می‌کند و توجه‌اش به معنای آن جلب می‌شود: آنچه متعلق به همگان است (communisme). و چاره‌ای ندارد جز آنکه خود را وقت همگان کند، هرکجا کسی با وضعِ موجود سر سازگاری نداشت و در دلِ خود خواستِ دگرگونی را می‌پرورید آن ایده آنجاست.



(قسمت ۶/ پایانی)

🆔@filmosophy
📌 اوکراین و جنگ جهانی سوم
(همراه با ژیژک و ایده‌ی کمونیستیِ «اروپا»)

✍️ اسلاوی ژیژک| نوید گرگین

🔗 لینک متن

🖇 خواندن متن کامل در تلگرام

⭐️ هفته‌نامه‌ی نوول اُبزرواتور در پاریس: آیا دو جور پناه‌جو داریم؟ «خوب» و «بد»؟ یعنی آنهایی که شبیه به اروپایی‌ها هستند و بقیه؟ فیلسوف اسلونیایی توضیح می‌دهد که اعتبار اروپا و جهان در آینده‌ی ژئوپولیتیک می‌تواند منوط به این مسئله‌ی انسانی باشد.

⭐️ اسلاوی ژیژک با پس‌زمینه‌ای که از فضای اروپای شرقی دارد و همچنین با توجه به تجربیاتی که در حوادثِ حوزه‌ی بالکان از سر گذرانده است دست کم یکی از کسانی‌ست که نوعی تجربه‌ی زیسته در مورد تحولاتِ فضای عمومی حاکم بر آن ناحیه از اروپا دارد. و بنابراین از تحولاتِ شرقِ اروپا بی‌خبر نیست. اما باید توجه کنیم که موضعِ تحلیلیِ او به این شناخت یا مستنداتی که پژوهشگرانِ حوادثِ آن منطقه جمع‌آوری می‌کنند مربوط نیست و از جای دیگری آب می‌خورد.


🆔@filmosophy

... اینک ما همگی به سهم خویش در تلاشیم تا فهرست سهراب سپهری از تعریفهای مرگ ("مرگ پایان کبوتر نیست"... "مرگ در ذهن اقاقی جاری است"...) را کاملتر کنیم. به عنوان مثال بهمن فرمان‌آرا در آخرین تلاش‌شان برای ساختن فیلم، خلاقیت به خرج داده‌اند و مرگ را به "یک بوس کوچولو" تشبیه کرده‌اند، از بس که راحت و دوست داشتنی است. علاوه بر آن نه تنها همگان را به اندکی مردن تشویق کرده‌اند بلکه از افراد خواسته‌اند از اقصی نقاط جهان مراجعت کنند و در وطن‌شان بمیرند...

تفکر اضطراری، امید مهرگان، نشر گام نو، ۱۳۸۸، صفحه ۱۸۵

@Filmosophy

لب لباب آنچه تاوبس در این وصیت‌نامه فکری می‌گوید، ضدیت با کلیساهاست، کلیسای عقلانی روشنگری و کلیسای لیبرال مسیحی و یهودی. کلیسا کسالت تاریخ است و تاوبس متفکری که در هئیتی آخرالزمانی می‌اندیشد، در مخالفت با نیزه‌داران معابدِ پایان تاریخ چنین بانگ برمی‌آورد: بگذار همه‌چیز فروبپاشد، من در خاک این جهان، بذر هیچ معنویتی نکاشته‌‌ام.
@Filmosophy

یاد گفتگویی با کافکا می‌افتم که با مطلبی درباره‌ی اروپای امروز و زوال انسانیت شروع می‌شد. او می‌گفت: "ما افکاری نیهیلیستی و انتحاری هستیم که از ذهن خداوند تراوش می‌کند." نخستین چیزی که به یاد آوردم جهان‌بینی گنوسی بود: خداوند در نقش صانعی عبوس و دنیا به‌منزله‌ی دستکار معصیت‌آمیز او. کافکا در جواب گفت: " نخیر، دنیای ما تجلی خُلق‌تنگی اوست، روزی است که بد آورده است." - "آیا بیرون از این دنیای ظاهری که می‌شناسیم، امیدی هست؟" لبخندی زد و گفت: "امید به قدر کافی هست، تا بی‌نهایت- اما نه برای ما."
{از خاطرات ماکس برود}

به نقل از:
کافکا به روایت بنیامین، گردآورنده: هرمان شوپن‌هویزر، ترجمه کوروش بیت‌سرکیس، نشر ماهی، ۱۳۹۳، صفحه ۲۵

@Filmosophy

ساختارگرایی، مارکسیسم، پساساختارگرایی و نحله‌هایی از این دست دیگر مانند سابق موضوعاتی جذاب نیستند. در عوض آنچه اکنون جذاب است امور جنسی است... در بعضی محافل فرهنگی، سیاست‌های خودارضاییِ جنسی به مراتب بیش از سیاست‌های خاورمیانه جذبه دارد. سوسیالیسم در برابر سادیسمِ خودآزار مغلوب شد... علاقه وافری به بدن‌های معاشقه‌گر وجود دارد اما در مورد بدن‌های رنجبر چنین نیست... اگر در ایام گذشته نمی‌توانستید یک مجاز مُرسل در اشعار رابرت هریک پیدا کنید شما را از کافه می‌نوشی دانشجویی بیرون می‌انداختند، حال آنکه امروزه شما را به دیده یک کودن تمام‌عیار می‌نگرند حتی اگر اسمی از مجاز مُرسل یا رابرت هریک شنیده باشید... همه دانشجویان حوزه فرهنگ نسبت به خودشیفتگی غرب در اشتغال خاطر به تاریخچه موی زُهار ناآگاه نیستند، حال آنکه نیمی از جمعیت جهان فاقد بهداشت کافی است و با روزی کمتر از دو دلار زندگی می‌کند...

@Filmosophy

☆ اخلاق کمترینِ علاقه‌های من است. و استفاده کردن از صحنه به عنوان یک 《عرف اخلاقی》 مرا زجر می‌دهد. از اخلاق گستاخ تیاتر و ادعایش به داوری کردن بر اخلاق، ناراحتم. تیاتر می‌تواند مروج اخلاق باشد؛ اما به عقیده‌ی من، نمی‌تواند عامل یک 《عرف اخلاقی》 باشد. به ویژه آنکه من واژه‌ی اخلاق را بی‌برگشت به موقعیت اجتماعی نمی‌توانم به کار برم. برای من، اخلاق در جامعه‌یی که - هر چند اخلاق، تظاهر هر جامعه است- سازمان‌یافته‌ی سلسله‌مراتب است، به سادگی، یک دروغ است. کتمان نابرابری‌هایی است که در جامعه وجود دارد؛ و تیاتری که به خود، هم‌چون 《عرف اخلاقی》 می‌اندیشد، دریچه‌ی اطمینان جامعه خواهد بود. کاباره‌ها اغلب یک دریچه‌ی اطمینانند. اخلاق قسمی از زایده‌های اجتماع است. تیاتر می‌تواند یک عرف اخلاقی باشد، اما تنها در صورتی که بیندیشیم که باید نظام اجتماعی دیگری جایگزین نظم موجود اجتماعی گردد...
☆ پیتر هانتکه (-۱۹۴۲)
☆ ترجمه: عباس نعلبندیان، کارگاه نمایش تلویزیون ملی ایران، ۱۳۵۱
@Filmosophy

☆ کار ژان لوک نانسی تقریبا چهاردهه را در بر می گیرد و شامل بیش از پنجاه کتاب به زبان فرانسه، به قلم خودش یا با همکاری دیگران، و نیز صدها مقاله در نشریات، مجموعه ها و کاتالوگ های هنری می شود. اما وسعت کار وی را صرفا نمی توان بر اساس شمار کتاب های اش به خوبی درک کرد. نانسی در باب متفکران اصلی تاریخ فلسفه ی اروپایی قلم زده است، کسانی چون دکارت، کانت، شلینگ، هگل، نیچه، مارکس و هایدگر. هم چنین به اندیشمندان فرانسوی معاصر نظیر لکان، باتای، بلانشو و دریدا پرداخته است. او در باب موضوعات متنوعی دست به قلم برده است: روانکاوی، جهانی شدن، هرمنوتیک، اجتماع، نازیسم، رستاخیز، نقاشی مسیحی، رمانتیسم آلمانی، موسیقی تکنو، رقص مدرن و فیلم. همین تنوع آثار نانسی چالش اساسی پیش روی هر کتابی ست که سودای به دست دادن شرحی جامع از اندیشه ی وی دارد.

@Filmosophy

☆ اگر چهار فیلمی را که آنّی گلدمن بررسی کرده است، به ترتیب تاریخ در نظر بگیریم، درمی‌یابیم که فیلم گُدار - "تحقیر"- بر محور فقدان قاطع ارزشهایی استوار است که ممکن است معنایی راستین به زندگی انسانها بدهند، در حالی که سه فیلم دیگر جایگاهی بزرگ به حضور ارزشهایی می‌دهند که در "شمعون صحرا" چهارپنجم زمان نمایش را می‌گیرند و در "راه شیری" و "قضیه" تمام آن را. اما این ارزشهای راستین در "شمعون صحرا" حذف شده، در "راه شیری" با ارزشهای کاذب، و در "قضیه" با ارزشهایی دفاع‌ناپذیر و تحقق‌نیافتنی جایگزین گشته‌اند. [...]
رابطه فیلم گُدار با دوره کسب آگاهی از فقدان ارزشها عملا آشکار می‌گردد. و نیز درمی‌یابیم که در سه فیلم دیگر، "شمعون صحرا"، "راه شیری"، و به ویژه "قضیه"، کسب آگاهی از امکان فعلی بازگشت به ارزشهای کیفی بیان شده است. جلوه این کسب آگاهی در "شمعون صحرا"، در جایگاه برتری است که بونوئل به نخستین دوره زندگی شمعون می‌دهد؛ در "راه شیری" در اهمیتی اساسی است که از یک سو برای مسیح و از سوی دیگر برای ارزشهای کاذب و بدعتهای وابسته به قدرت دولتی (ژاندارمهای متحد با کشیشان و ...) قائل می‌شود. این امر بیش از همه در "قضیه" آشکار است که با تاکید بر دگرگونی قاطعی شروع می‌شود که ورود پیام آور به همراه دارد. اما بی‌تردید، در هر سه مورد، معنای فیلم در درجه اول در نشان دادن شکست و بیهودگی جستجوی ارزشهای راستین در جامعه‌ای است که تحقق این ارزشها را برنمی‌تابد.

☆ یادداشتی درباره چهار فیلم از گُدار، بونوئل و پازولینی
☆ لوسین گلدمن، ترجمه محمدجعفر پوینده، جامعه، فرهنگ، ادبیات، صص ۹-۲۷۷

@Filmosophy

☆ مردی می‌گذرد
☆ سزار آبراهام وایه‌خو مندوزا (پرو، ۱۹۳۸-۱۸۹۲)

☆ مردی می‌گذرد، با نانی به زیر بغل،
اینک من چگونه می‌توانم درباره همزادم بنویسم؟

مردی دیگر می‌نشیند، خود را میخارد، از زیر بغلش شپشی می‌گیرد و می‌کشد،
فایده حرف زدن درباره روانکاوی چیست؟

مردی دست در دست کودکی، با پایی چوبین می‌گذرد،
آیا مطالعه مقالات آندره برتون کمکی خواهد کرد؟

دیگری در گل و لای به دنبال استخوان و پوست سیب زمینی می‌گردد،
چگونه می‌توانم با این همه در باب نامتناهی بنویسم؟

رهگذری می‌گذرد و بر انگشتانش چیزی را حساب می‌کند،
اکنون چگونه می‌توان به بحث درباره نه-من پرداخت و فریاد نکشید؟

@Filmosophy

☆ با کتابهای جدید نشر #شب‌خیز در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران
شبستان عمومی، راهروی ۱۸ غرفه ۲۲
instagram.com/nashrshabkhiz

@Filmosophy

بوشنر، نویسنده‌ی دهه‌ی1830 مجموعه‌ای از شخصیت‌ها را خلق کرد که اکنون، مانند هملت یا فاستوس، انگار گونه‌هایی مدرن را بازنمایی می‌کنند، یا اساطیری مدرن‌اند. گویی آن‌ها به روش‌های قرن بیستمی با کشمکش‌های قرن بیستمی مواجه می‌شوند: دانتون، یک انقلابیِ موفق که ناگهان از خودش می‌پرسد چه دستاوردی داشته است و آیا به‌راستی عامل حقیقیْ او بوده است یا نیروهای طبیعی؛ لئونس، شاهزاده‌ی محصّل، که با پول و قدرتی بیش از حد مواجه می‌شود که توان کنترل‌شان را ندارد و ناگهان متوجه محدودیت‌های جهان‌اش می‌شود بی‌آن‌که اراده یا اشتیاقی برای تغییرش داشته باشد؛ لنتس، آن نابغه‌ی اسکیزوفرن که فشارهای اجتماعی ورای کنترل‌اش زندگی او را در این دنیا به پیش می‌برند؛ ویتسک، به‌طرز گیرایی مدرن‌ترین از بین جملگی‌شان، که انسان را به‌مثابه‌ی حیوانی تصویر می‌کند که زیر یا زبر مرزهای شرافت انسانی زندگی می‌کند، و این بیش‌تر ناشی از خطای ماست تا او؛ و دست آخر زنان، عمیقاً مهرآمیز و در عین حال با تمام وجود متعهد به آزادی‌شان، خودشان را به طرقی در جهانی مردسالار فدا می‌کنند، جهانی که هنوز یاد نگرفته قدر آن‌ها را بداند.
@Filmosophy