🔹 ویدیوی منتسب به حرکت ابر در قله سبلان، مربوط به نپال است

🔹ویدیویی به طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند «حرکت ابر بر روی قله سبلان و برخورد آن با دریاچه ساوالان» را نشان می‌دهد.

🔹این ویدیو مربوط به ایران نیست و در کشور نپال در قله آناپورنا (Annapurna) اتفاق افتاده است.

🔹علاوه بر تفاوت در شکل قله سبلان و دریاچه آن با فضایی که در ویدیو دیده می‌شود، در بخش ابتدایی ویدیو نیز پرچم نپال قابل تشخیص است.

🔹این ویدیو مربوط به «فروریختن بهمن» از کمپ شمالی کوه آناپورنا در ارتفاع حدود ۴۱۰۰ متری است.

🔹این حادثه با وجود پوشاندن چادرها با توده پودر برف و مواجهه کوهنوردان با موج قدرتمند باد و برف، هیچ مصدومی نداشت.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعای ربط داشتن این ویدیو به حرکت ابرها در قله سبلان، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست تاثیر معجزه‌آسای مصرف شیر برای خنثی‌کردن آلودگی هوا

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا می‌شود که شیر و لبنیات «ناجی» افراد در روزهای آلوده سال هستند.

🔹این ادعا می‌افزاید کاهش سیگار و آرایش سنگین، نوشیدن آب و مصرف فالوده سیب و فرنی نیز در روزهای آلودگی هوا مفید هستند.

🔹دستورالعمل‌های سازمان بهداشت جهانی در رابطه با آلودگی، بطورکلی بر کاهش میزان مواجهه با هوای آلوده متمرکز است.

🔹در خصوص تغذیه نیز این سازمان و مطالعات علوم تغذیه بر رژیم‌های سرشار از میوه و سبزی، کاهش مصرف گوشت قرمز و غذاهای فرآوری‌شده تاکید می‌کنند.

🔹شواهد علمی که نشان دهد لبنیات می‌تواند در روزهای آلودگی هوا به بدن کمک کند، وجود ندارد.

🔹برخی پژوهش‌ها به اثربخشی مصرف کلسیم برای کاهش جذب سرب اشاره کرده‌اند؛ اما تمرکز این پژوهش‌ها بر آلودگی گوارشی است، نه استنشاقی.

🔹فرنی، شیربرنج و فالوده‌های شیرین، اغلب قند ساده و گاهی چربی بالایی دارند و بهتر است در دوران آلودگی هوا کمتر مصرف شوند.

🔹سیگار و آرایش کمتر و نوشیدن آب، می‌توانند توصیه‌هایی مفید و بخشی از یک سبک زندگی سالم‌تر باشند، اما به‌تنهایی تاثیر معجزه‌آسایی در دوران آلودگی هوا ندارند.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای رایج درباره تاثیر معجزه‌آسای شیر در روزهای آلوده، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 خسن و خسین و بابک

🔹در قسمت ۲۴۷ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا دو مقاله کوتاه داده‌محور درباره ابعاد بحران آب ایران را مرور کرده‌ایم.

🔹در ادامه، سراغ دیگر موضوع مهم این روزهای ایران یعنی آلودگی هوا رفتیم و دو ادعا از سخنگوی دولت و اسماعیل کهرم را بررسی کردیم.

🔹بابک زنجانی در صحبت‌های اخیر خود، چند ادعا را بیان کرده که تک‌تک بخش‌های آن، نادرست است و در این قسمت، آنها را مرور کرده‌ایم.

🔹علیرضا زاکانی مثل بسیاری از مقام‌های جمهوری اسلامی، ادعای تکراری و نادرستی را درباره نقدینگی مطرح کرده که درباره آن توضیح می‌دهیم.

🔹پست‌های پربازدید درباره تاثیر معجزه‌آسای نوعی قارچ و میکرودوزینگ بر عملکرد مغز، ادعای درمان آبله‌مرغان با حجامت و میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران، فکت‌چک‌های سلامت این قسمت هستند.

🔹خبری عجیب درباره اختاپوس‌ها، ادعای نصب بنر علی خامنه‌ای در نیویورک، شایعه کشف یک چاه نفت در غرب ایران و انتشار یک ویدیوی ساختگی در چند رسانه، سوژه‌های دیگر این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:00:59 مقدمه
00:03:49 دو گزارش داده‌محور درباره ابعاد بحران آب در ایران
00:09:09 ادعای گمراه‌کننده نقش «خودرو و موتورسیکلت» در آلودگی تهران
00:14:56 هزینه استانداردسازی مازوت در ایران چقدر است؟‌
00:20:15 ادعای شاخ‌دار بابک زنجانی درباره انتقال ۸۷ میلیارد دلار به ایران
00:27:47 ادعای نادرست زاکانی درباره فرصت ۲۰۰ میلیارد دلاری نقدینگی
00:31:24 ادعاها درباره پروتکل استمتس، قارچ یال شیر و میکرودوزینگ
00:38:45 حجامت کودکان آبله‌مرغان را درمان نمی‌کند
00:42:57 ایران در رتبه اول مصرف آنتی‌بیوتیک در جهان
00:46:49 ادعای نادرست کشف اتفاقی چاه نفت در قصر شیرین
00:49:35 اختاپوس‌های ماده از سر بی‌حوصلگی نرها را نمی‌خورند
00:50:43 ادعای نادرست نصب تصویر علی خامنه‌ای در نیویورک
00:52:05 ویدئوی ساختگی ورود یک الاغ به پارلمان پاکستان
00:55:12 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

❌ بوید بوشمن و افشاگری‌های شاخ‌دار درباره فرازمینی‌ها

🔹در شبکه‌های اجتماعی پست‌هایی منتشر شده که می‌گوید «بوید بوشمن، دانشمند ارشد شرکت لاکهید مارتین» پیش از مرگش اسرار حضور فرازمینی‌ها در زمین را فاش کرد.

🔹بوشمن، مهندس سابق لاکهید مارتین بود که در یک ویدیو در سال ۲۰۱۴ این ادعا را مطرح کرد.

🔹او اندکی پیش از مرگش در سن ۷۸ سالگی، ادعا کرد که موجودات فرازمینی وجود دارند و با مقامات دولتی در ارتباطند.

🔹بوشمن در آن ویدیو از پروژه‌هایی مانند «ضدجاذبه»، یوفوها، بیگانگان فضایی و مواردی از این دست صحبت کرد.

🔹تنها چیزی که بوشمن به عنوان «سند» ارائه کرد، تعدادی عکس از «فرازمینی‌ها» بود، که در واقع تصاویر عروسک‌های پلاستیکی‌ای بود که در فروشگاه‌های والمارت فروخته می‌شد.

🔹«اعتراف در بستر مرگ» و «توسل به مرجعیت» از دلایل باورپذیری این ادعا در آن زمان عنوان شده بود.

🔹فکت‌نامه به ادعای بوید بوشمن درباره حضور فرازمینی‌ها در زمین، نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست درباره رشد پنج درصدی اقتصاد ایران در دولت رئیسی

🔹داود منظور، رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت ابراهیم رئیسی، می‌گوید: «در سه سال دولت رئیسی، رشد اقتصادی نزدیک ۵ درصد و بالای ۵ درصد بود.»

🔹مطابق داده‌های به‌روز شده مرکز آمار، در ۱۳ فصل فعالیت دولت رئیسی، میانگین عددی نرخ رشد اقتصادی ۳/۵ درصد است و فقط در یک فصل (پاییز ۱۴۰۲) نرخ رشد بالاتر از پنج درصد بوده است.

🔹طبق داده‌های بانک مرکزی نیز، میانگین حسابی نرخ رشد اقتصادی در ۱۳ فصل دولت رئیسی ۴.۲ درصد است و هفت فصل نرخ رشد بالای ۵ درصد بوده است.

🔹با این حساب فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست در مورد ویدیوی مانور جنگنده در میان دره‌ها

🔹در اینستاگرام ویدیویی منتشر شده که مانور یک جنگنده را نزدیک سطح زمین، در میان دره‌ها و کوه‌ها نشان می‌دهد و در توضیحش نوشته شده «مانور کبرای خلبان ایران با جنگنده J20 چینی در مرزهای غرب کشور».

🔹ارتش ایران جنگنده J-20 ندارد. این جنگنده نسل‌پنجم، کاملا محرمانه و انحصاری ارتش چین است.

🔹پکن نه‌تنها آن را به هیچ کشور خارجی صادر نکرده، بلکه موضع رسمی وزارت دفاع چین، عدم صادرات آن است؛ زیرا فلسفه J-20 تامین برتری هوایی داخلی است.

🔹هیچ قرارداد دفاعی، بیانیه رسمی، گزارش بودجه‌ای یا سند سازمان‌های اطلاعاتی انتقال J-20 به هر کشوری از جمله ایران را تایید نمی‌کند.

🔹جنگنده‌ای که در ویدیو دیده می‌شود نیز J-20 چین نیست، بلکه یک Eurofighter Typhoon است و به‌احتمال زیاد متعلق به نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا (RAF) یا یکی از کاربران اروپایی آن است.

🔹مکان ویدیو هم مرزهای غرب ایران نیست، بلکه در منطقه Mach Loop ثبت شده که نام مجموعه‌ای زنجیره‌ای از دره‌های باریک در ولز در جنوب غرب بریتانیا است.

🔹حرکت نمایش داده شده نیز، مانور کبرا نیست. در این حرکت آیرودینامیکی نمایشی، جنگنده ناگهان دماغه را تا حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ درجه بالا می‌کشد، سرعت افقی تقریبا به صفر می‌رسد و هواپیما لحظه‌ای می‌ایستد.

🔹مانور در شرایطی انجام می‌شود که یک جنگنده شکاری از پشت، روی جنگنده جلویی قفل راداری می‌کند. مانور کبرای نمایشی، در نمایشگاه‌های هوایی برای نمایش توان کنترل و کیفیت جنگنده در زوایای حمله بسیار بالا انجام می‌شود.

🔹آنچه دیده می‌شود یک مانور high-G nose-up climb برای خروج از دره است؛ مانوری کاملا عملیاتی و رایج که جنگنده پس از پرواز کم‌ارتفاع برای ترک مسیر یا تغییر ارتفاع انجام می‌دهد.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به ادعاها درباره این ویدیو نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای شاخ‌دار کشف شش و نیم میلیون تن طلا در خراسان جنوبی به ارزش ۱۷ تریلیون دلار

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که شش و نیم میلیون تن طلا به ارزش ۱۷ تریلیون دلار در استان خراسان جنوبی کشف شده است. برخی مطالب مشابه نیز به کشف ۶۱ میلیون تن طلا اشاره کرده‌اند.

🔹این ادعاها می‌افزایند که ایران می‌تواند با این سرمایه به مدت ۵۰ سال به طور مداوم با آمریکا و اسرائیل بجنگد.

🔹روز ۱۲ آذر ۱۴۰۴ خبرگزاری ایرنا به نقل از مدیر صمت استان خراسان جنوبی از کشف یک رگه جدید طلا در معدن شادگان خبر داد.

🔹این رگه جدید حاوی ۶۱ میلیون تن «سنگ اسیدی و سولفوریک طلا» با عیار ۰/۴۴ پی‌پی‌ام است. همسان دانستن «طلا» با سنگ یا «کانسنگ طلا» اصلی‌ترین خطای این ادعاهاست.

🔹کمتر از نیم گرم طلا در هر یک تن سنگِ کشف‌شده وجود دارد و ارزش کل طلای کشف‌شده در معدن شادگان، بدون در نظر گرفتن هیچ هزینه‌ای، سه میلیون و ۶۴۶ هزار و ۴۶۰ دلار آمریکا خواهد بود، نه ۱۷ تریلیون دلار.

🔹«کل طلای استخراج‌شده در تاریخ بشر» طبق برآورد ورلد گلد کانسیل، کمی بیشتر از ۲۱۶ هزار تن است.

🔹سازمان زمین‌شناسی آمریکا، کل ذخایر قابل استخراج اقتصادی جهان را حدود ۶۴ هزار تن برآورد کرده است.

🔹عدد «۶.۵ میلیون تن طلا» از اساس با واقعیت‌های شناخته‌شده‌ زمین‌شناسی و آمارهای جهانی همخوانی ندارد.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 هزارداستان بودجه؛ قسمت بیست و چهارم - بودجه‌ تبلیغات مذهبی و سیاسی

🔹چند هفته قبل ۱۸۰ اقتصاددان به مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی ایران نامه نوشتند و از او خواستند برای جلب اطمینان مردم «بودجه نهادهایی که هیچ نقش و جایگاهی در ارائه خدمات عمومی ندارند»‌ را حذف کند.

🔹به همین بهانه، در بیست و چهارمین قسمت پادکست هزارداستان بودجه درباره بودجه ۷۶ هزار میلیارد تومانی حوزه‌های علمیه، صداوسیما و تبلیغات اسلامی صحبت می‌کنیم.

🔹هزارداستان بودجه، کار مشترک فکت‌نامه و رادیو فردا را در سایت رادیو فردا و پادگیرها دنبال کنید.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در سایت رادیو فردا بشنوید

🌐 @Factnameh

🔹 ادعای کوتاه‌ترین روز ثبت‌شده و ثانیه کبیسه، اغراق‌شده است

🔹ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی مدعیست روز ۹ ژوئیه ۲۰۲۵ (چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۴)‌ کوتاه‌ترین روز تاریخ مدرن بوده و زمین حدود ۱/۳ تا ۱/۶ میلی‌ثانیه سریع‌تر از ۲۴ ساعت معمولی چرخیده است.

🔹داده‌های سرویس بین‌المللی چرخش زمین (IERS) نشان می‌دهد این روز واقعا یکی از کوتاه‌ترین روزهای دوران اندازه‌گیری دقیق بوده و اختلاف طول روز، قابل اندازه‌گیری است.

🔹اما ادعای «کوتاه‌ترین روز تاریخ مدرن» اغراق‌آمیز است. رکوردهای مشابه در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ نیز ثبت شده‌اند و IERS این رویدادها را به‌عنوان «نوسان طبیعی طول روز» گزارش می‌کند.

🔹این ویدیو، کاهش طول روز را صرفا به موقعیت ماه نسبت به استوا نسبت می‌دهد؛ در حالی که بخش عمده تغییرات کوتاه‌مدت طول روز ناشی از فرآیندهای درونی زمین، جابه‌جایی جرم در هسته و پوسته، فشار جو و الگوهای اقیانوسی است.

🔹مقاله علمی ذکرشده (Duncan Agnew et al., 2024, Nature) درباره امکان «ثانیه کبیسه منفی» بحث می‌کند، اما این رویداد هنوز قطعی نیست و سناریوی احتمالی آن تا حدود ۲۰۲۹ یا بعدتر پیش‌بینی شده است.

🔹جامعه بین‌المللی زمان‌سنجی تصمیم دارد سیستم UTC را تا ۲۰۳۵ سال اصلاح کند تا نیاز به افزودن یا حذف ثانیه‌های کبیسه عملا از بین برود.

🔹بنابراین این ادعا بر اساس یک پژوهش واقعی است، اما اغراق و ساده‌سازی دارد و فکت‌نامه به آن نشان «نیمه‌درست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 از قطع درآمد یوتیوبرهای ایرانی چه می‌دانیم؟

🔹در آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵) درآمد یوتیوبرهای فارسی‌زبان به‌طور ناگهانی بین ۷۰ تا ۹۰ درصد کاهش یافت.

🔹داده‌ها نشان می‌دهد بازدید و زمان تماشا ثابت مانده و افت درآمد، ناشی از کاهش ارزش‌گذاری تبلیغاتی (RPM) است، نه کاهش مخاطب.

🔹تا پیش از این تاریخ، درآمد یوتیوب فارسی بر نوعی «باگ یا فریب» استوار بود: مخاطبان ساکن ایران، به دلیل فیلترینگ، ناچارند برای دور زدن فیلترینگ از VPN استفاده کنند که باعث می‌شود سیستم‌های تبلیغاتی، آنها را شهروند کشورهای پردرآمد مانند آلمان، آمریکا، هلند و … شناسایی کنند.

🔹میانگین RPM کانال‌های فارسی از حدود ۳ تا ۸ دلار (و گاهی تا ۱۵ دلار) به حدود ۰/۲ تا ۱ دلار سقوط کرده است.

🔹علت اصلی، تغییر سیاست‌های گوگل در شناسایی موقعیت واقعی کاربران، تشدید انطباق با تحریم‌ها و ارتقای الگوریتم‌های تشخیص تقلب است.

🔹گوگل با استفاده از سیگنال‌های شبکه‌ای، رفتاری و فنی (مانند نشتDNS ، Fingerprinting و WebRTC) ترافیک ایران را حتی پشت VPN تشخیص می‌دهد.
ترافیک کاربران ایرانی اکنون در دسته «ترافیک نامعتبر» (IVT) قرار می‌گیرد و عملا درآمدی ایجاد نمی‌کند.

🔹این اقدام به‌جای مسدودسازی حساب‌ها، ارزش اقتصادی بازدیدهای ایران را صفر کرده و ریسک حقوقی گوگل را کاهش داده است.

🔹همزمان، شرکت‌های واسط مالی و شبکه‌های نقدکردن درآمد که به دور زدن تحریم‌ها وابسته بودند، با تهدید جدی بقا مواجه شده‌اند.

🔹ادامه حیات یوتیوب فارسی منوط به تغییر مدل درآمدی به اسپانسرشیپ، هدف‌گیری دیاسپورای خارج از ایران یا حمایت مالی مستقیم مخاطبان است.

🔹این رخداد پایان «عصر طلایی» درآمد دلاری مبتنی بر VPN و آغاز یک پوست‌اندازی اجباری در اکوسیستم محتوای فارسی است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای شاخ‌دار رابطه بین دکل‌های نسل پنجم و مواد رادیواکتیو برای کاهش جمعیت

🔹ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند دکل‌های 5G «سلاح نظامی» حاوی مواد رادیواکتیو هستند و باعث بیماری و «کاهش جمعیت» می‌شوند.

🔹گفته می‌شود «کامپیوتر مایع» یا «چیپست نانویی» تزریق می‌شود تا DNA انسان تغییر کند و «برده‌سازی نوین» شکل بگیرد.

🔹این ادعاها شاخ‌دار و ترکیبی از تئوری‌های توطئه قدیمی مانند «نظم نوین جهانی»، «کنترل جمعیت»، شایعات ضد واکسن، کمتریل و شایعات 5G دوران کووید است.

🔹دکل‌های 5G فقط امواج غیریونیزان با فرکانس ۶۰۰ مگاهرتز تا ۳۹ گیگاهرتز منتشر می‌کنند و قادر به ایجاد پرتوزایی یا آسیب به DNA نیستند.

🔹طراحی مهندسی شبکه‌های موبایل، اجازه استفاده از مواد رادیواکتیو را نمی‌دهد و بازرسی‌های بین‌المللی وجود هرگونه جزء پرتوزا را رد کرده‌اند.

🔹هیچ شواهد پزشکی یا اپیدمیولوژیک وجود ندارد که بیماری‌های ریوی یا «خون‌ریزی ریه» را به 5G مرتبط کند.

🔹«چیپست تزریقی»، «کامپیوتر مایع» یا فناوری قادر به تغییر DNA انسان در قالب تزریق وجود خارجی ندارند.

🔹ادعای «کاهش دو میلیارد نفر جمعیت» از الگوهای قدیمی و فاقد سند تئوری‌های توطئه است.

🔹هیچ نهاد تخصصی (ITU، WHO، IAEA و …) حتی کوچک‌ترین نشانه‌ای از این ادعاها را تأیید نکرده است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعاها نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🔹 بازسازی برنامه هسته‌ای ایران مستقل از همکاری بین‌المللی امکان‌پذیر نیست

🔹عباس عراقچی مدعی است «فناوری انرژی هسته‌ای ایران وارداتی نیست و کاملا محصول دانش داخلی است» و می‌گوید برنامه هسته‌ای با وجود تخریب تاسیسات، قابل بازتولید است.

🔹برنامه هسته‌ای ایران از ابتدا وارداتی و متکی به کمک خارجی بوده: راکتور تحقیقاتی تهران از آمریکا، بوشهر با آلمان و روسیه، اصفهان با چین، اراک با مشاوره کره شمالی و روسیه.

🔹برنامه غنی‌سازی اورانیوم ایران بومی نبوده و از طریق انتقال غیرقانونی فناوری خارجی شکل گرفته است؛ سانتریفیوژهای IR-1 نسخه پاکستانی (شبکه عبدالقدیر خان) هستند.

🔹طی دو دهه اخیر، ایران بخشی از برنامه را از طریق مهندسی معکوس و بومی‌سازی محدود پیش برده و توان نیروی انسانی و بهره‌برداری را توسعه داده است.

🔹با این حال، شکاف میان «دانش» و «صنعت» پابرجاست: مواد کلیدی (فولاد ماریجینگ، فیبر کربن)، ماشین‌ابزار دقیق و سامانه‌های کنترلی با کیفیت بالا در داخل تولید نمی‌شوند.

🔹وابستگی به زنجیره تامین جهانی و بازار سیاه همچنان وجود دارد؛ حتی سامانه‌های کنترلی (PLC) در تاسیسات حساس، عمدتا خارجی و قاچاقی بوده‌اند.

🔹بنابراین بازسازی برنامه هسته‌ای پس از جنگ ۱۲روزه، بدون واردات مواد و تجهیزات خارجی ممکن نیست.

🔹ادعای عراقچی نمونه‌ای از حقیقت گزینشی است: «دانش بهره‌برداری تا حدی بومی شده»، اما «فناوری هسته‌ای ایران نه در گذشته و نه امروز کاملاً بومی و مستقل از خارج نیست».

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعای وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 شبیه شاهد

🔹در قسمت ۲۴۸ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا درباره پهپادهای لوکاس آمریکا و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن با پهپاد شاهد سپاه صحبت می‌کنیم.

🔹گزارش یکی از روزنامه‌ها درباره سهم هر ایرانی از هزینه‌های صداوسیما و دو ادعای نادرست رئیس سازمان برنامه و بودجه دولت ابراهیم رئيسی در مورد سهم دستمزدها از بودجه کل کشور و رشد اقتصادی، سوژه‌های اقتصادی این قسمت هستند.

🔹مدت‌هاست گفته می‌شود در روزهای تشدید آلودگی هوا باید بیشتر شیر و لبنیات مصرف شود. در این اپیزود توضیح می‌دهیم که این ادعا پایه علمی دارد یا خیر.

🔹ادعای رابطه دکل‌های 5G و مواد رادیواکتیو برای کاهش جمعیت و «انرژی زیستی ابرخوراک‌ها»، موضوعات شبه‌علمی هستند که درباره آنها توضیح می‌دهیم.

🔹ادعای کشف میلیون‌ها تن طلا در ایران، ادعاها درباره ویدیوی مانور یک جنگنده، موضوع «ثانیه کبیسه» و افشاگری‌های شاخ‌دار درباره فرازمینی‌ها، سوژه‌های فکت‌چک‌های کوتاه این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

🌐 @Factnameh

🔹 نرخ تورم تجمیعی و رتبه چهارم ایران در جهان

🔹در شبکه‌های اجتماعی، نموداری با این عنوان منتشر شده که ایران با ۵۰۳ درصد تورم تجمیعی از سال ۲۰۲۰، ششمین کشور جهان از این نظر محسوب می‌شود.

🔹گفته شده که منبع داده‌های این نمودار، بانک جهانی است؛ اما این ادعا درست نیست و داده‌های بانک جهانی چیز دیگری می‌گویند.

🔹نرخ تورم تجمیعی ایران طی سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ دقیقا ۲۹۴ درصد است و با این رکورد، ایران بعد از کشورهای لبنان، سوریه و سورینام در «رده چهارم» قرار دارد.

🔹در داده‌های بانک جهانی آمار دیگری در دست نیست، اما اگر برآوردهای صندوق بین‌المللی پول از نرخ تورم سال ۲۰۲۵ را هم در نظر بگیریم، در این صورت نرخ تورم تجمیعی ایران طی سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به ۴۴۳.۵ درصد می‌رسد که همچنان متفاوت از عددی است که در این نمودار دیده می‌شود.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه به این نمودار نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🔹 مصرف هندوانه گلخانه‌ای در شب یلدا کشنده نیست

🔹ویدیوهایی در سطح وسیع و با متن مشابه در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند مصرف هندوانه «گلخانه‌ای» در شب یلدا خطرناک است و یک کودک به خاطر آن جان خود را از دست داده است.

🔹ادعا شده این هندوانه‌ها «سم آرسنیک» دارند که می‌تواند منجر به مرگ شود.

🔹هیچ خبر معتبری درباره مرگ کودکی بر اثر خوردن هندوانه در این روزها منتشر نشده است.

🔹آرسنیک یک عنصر طبیعی نیمه‌فلز است که در پوسته زمین وجود دارد و در گروه مواد کشنده و سرطان‌زا طبقه‌بندی می‌شود. یکی از راه‌های اصلی ورود آرسنیک به مواد غذایی، جذب از طریق ریشه‌های گیاهان به دلیل آلودگی خاک یا آب آبیاری است.

🔹تحقیقات نشان می‌دهد که گلخانه‌ای بودن یا نبودن محصول، تاثیری در میزان جذب آرسنیک ندارد.

🔹اگر آب و کود سالم استفاده شود و خاک، سابقه آلودگی نداشته باشد، محصول نهایی چه در گلخانه و چه در زمین زراعتی جذب آرسنیک بسیار پایینی خواهد داشت و مشکلی برای مصرف ندارد.

🔹آرسنیک در گیاهانی مثل هندوانه بیشتر در ریشه و ساقه باقی می‌ماند و پتانسیل تجمع آرسنیک پایینی در بخش خوراکی دارد.

🔹بر اساس سخت‌گیرانه‌ترین سناریو، یک فرد بالغ باید بین ۱۲۰ تا ۲۸۰ کیلوگرم هندوانه کاملا آلوده بخورد تا دوز کشنده آرسنیک وارد بدنش شود که مساله‌ای کاملا دور از ذهن است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعاها نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ «مزاج‌شناسی» و تغییر رژیم غذایی، اوتیسم را درمان نمی‌کند

🔹کارشناس برنامه «انارستان» شبکه افق ادعا می‌کند که توانسته با شناخت «مزاج» کودک مبتلا به اوتیسم، او را درمان کند و پس از سه جلسه کودک «کاملا عادی» شده است.

🔹این ادعا نادرست است. اوتیسم درمان‌ قطعی نداشته و ادعای درمان قطعی آن با شناخت مزاج سرد یا گرم کودک یا «مزاج‌درمانی» پشتوانه علمی ندارد.

🔹انتساب طبع سرد و گرم به خوراکی‌ها و افراد یا همان طب مزاجی، شبه‌علم است و پایه و اساس علمی ندارد.

🔹اوتیسم یک اختلال مربوط به رشد مغز است که با اختلال در تعامل‌های اجتماعی، ارتباطی و الگوهای رفتاری غیرمعمول یا تکراری همراه است و یک طیف گسترده است.

🔹تشخیص نهایی اوتیسم بر اساس مشاهده رفتار و ارزیابی متخصصین (روانپزشک و نورولوژیست) انجام می‌شود و هیچ آزمایش پزشکی خاصی مانند اسکن مغزی به تنهایی برای تشخیص آن وجود ندارد.

🔹مداخلات زودهنگام و حمایتی تیم درمانی متخصص از جمله روان‌پزشک اطفال، گفتاردرمانگر، کاردرمانگر، روان‌شناس و مربی، می‌تواند زندگی فرد درگیر با اوتیسم را بهتر کند، اما این روند معمولا آرام و نیازمند زمان است.

🔹شواهد علمی کافی برای تایید اثر رژیم‌های غذایی یا مکمل‌ها در درمان اوتیسم وجود ندارد.

🔹در صورت نیاز به رژیم‌های محدود غذایی به دلیل عادات خاص یا حساسیت‌ها، باید حتما تحت نظر متخصص تغذیه و با برنامه‌ریزی باشد تا رشد کودک مختل نشود.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای مطرح‌شده در شبکه افق نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 شبیه شاهد

🔹در قسمت ۲۴۸ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا درباره پهپادهای لوکاس آمریکا و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن با پهپاد شاهد سپاه صحبت می‌کنیم.

🔹گزارش یکی از روزنامه‌ها درباره سهم هر ایرانی از هزینه‌های صداوسیما و دو ادعای نادرست رئیس سازمان برنامه و بودجه دولت ابراهیم رئيسی در مورد سهم دستمزدها از بودجه کل کشور و رشد اقتصادی، سوژه‌های اقتصادی این قسمت هستند.

🔹مدت‌هاست گفته می‌شود در روزهای تشدید آلودگی هوا باید بیشتر شیر و لبنیات مصرف شود. در این اپیزود توضیح می‌دهیم که این ادعا پایه علمی دارد یا خیر.

🔹ادعای رابطه دکل‌های 5G و مواد رادیواکتیو برای کاهش جمعیت و «انرژی زیستی ابرخوراک‌ها»، موضوعات شبه‌علمی هستند که درباره آنها توضیح می‌دهیم.

🔹ادعای کشف میلیون‌ها تن طلا در ایران، ادعاها درباره ویدیوی مانور یک جنگنده، موضوع «ثانیه کبیسه» و افشاگری‌های شاخ‌دار درباره فرازمینی‌ها، سوژه‌های فکت‌چک‌های کوتاه این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:01:01 مقدمه
00:03:00 چرا آمریکا به سراغ استفاده از پهپادهای شبیه شاهد ۱۳۶ رفت؟
00:12:30 سهم هر ایرانی از تامین هزینه‌های صداوسیما چقدر است؟
00:14:22 دو ادعای نادرست اقتصادی از رئیس سابق سازمان برنامه و بودجه
00:18:59 ادعای نادرست تاثیر معجزه‌آسای شیر در خنثی‌کردن آلودگی هوا
00:24:59 ادعای شاخ‌دار رابطه دکل 5G و مواد رادیواکتیو برای کاهش جمعیت
00:30:23 «انرژی زیستی» و «ابرخوراک» و «مقیاس بوویس» شبه‌علم است
00:35:13 ادعای کشف ۶/۵ میلیون تن طلا به ارزش ۱۷ تریلیون دلار در ایران
00:38:11 ادعای نادرست در مورد ویدیو مانور جنگنده در میان دره‌ها
00:40:10 ادعای کوتاه‌ترین روز ثبت‌شده و ثانیه کبیسه، اغراق‌شده است
00:42:35 بوید بوشمن و افشاگری‌های شاخ‌دار درباره فرازمینی‌ها
00:44:50 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

❌ ادعای گمراه‌کننده درباره فعالیت‌های مغز در دقایق آخر پیش از مرگ

🔹یک پست اینستاگرامی ادعا کرده که ثبت فعالیت مغزی یک بیمار در لحظات پایانی عمر، به شکل یک «انفجار نور مثل آتش‌بازی» ثبت شده و مغز شروع به پخش «فیلمی از خاطرات» کرده است.

🔹این ادعا گمراه‌کننده است. ادعا، مربوط به گزارش ثبت تصادفی و پیوسته فعالیت مغز یک بیمار ۸۷ ساله مبتلا به صرع در زمان ایست قلبی و لحظات پایانی زندگی اوست.

🔹محققانی که روی این مورد کار کردند، می‌گویند فعالیت ثبت‌شده آلفا-گاما، که در یادآوری حافظه نقش دارد، در EEG (فعالیت الکتریکی مغز) او دیده شده است.

🔹محققان می‌گویند این ممکن است به آخرین «مرور زندگی» در وضعیت نزدیک به مرگ مربوط باشد، اما این فقط یک «گمانه‌زنی» است.

🔹پژوهشگران تاکید کردند این فعالیت ممکن است به دلیل شرایط خاص بیمار از جمله آسیب مغزی، تشنج و مصرف داروها باشد و نمی‌توان از این یک نمونه خاص، نتیجه‌ عمومی و قطعی گرفت.

🔹در هنگام EEG، برخلاف ادعای مطرح‌شده، «انفجار نور»، «آتش‌بازی» یا «فیلم» ثبت نمی‌شود، بلکه تنها فعالیت الکتریکی مغز به صورت خطوط شکسته ثبت می‌شود.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به ادعای مطرح‌شده نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ مصرف خوراکی سداب و تباشیر، کیست کلیه را درمان نمی‌کند

🔹خسرو زارعی، مروج طب سنتی، می‌گوید مصرف خوراکی سداب و تباشیر، کیست کلیه را درمان می‌کند.

🔹این ادعا نادرست و در برخی موارد خطرناک است.

🔹کیست‌های ساده کلیه اغلب نیاز به درمان ندارند و فقط تحت نظر قرار می‌گیرند. در صورت لزوم، درمان‌هایی مانند اسکلروتراپی یا جراحی لاپاراسکوپی وجود دارد.

🔹برای بیماری کلیه پلی‌کیستیک (PKD) که یک بیماری ژنتیکی است، در حال حاضر درمان قطعی (Cure) وجود ندارد؛ اما روش‌های درمانی (Treatment) برای کند کردن رشد کیست‌ها و حفظ عملکرد کلیه موجود است.

🔹سداب یک گیاه دارویی قدیمی است اما بخاطر سم بالا و خطرات جدی (بویژه برای زنان باردار) نباید به صورت خوراکی خانگی مصرف شود.

🔹در پزشکی، ماده موثره آن یعنی روتین، برای مواردی مانند تقویت عروق استفاده می‌شود، اما هیچ شواهد مستقیمی برای درمان کیست کلیه وجود ندارد.

🔹تباشیر یک ماده بلوری حاوی عمدتاً سیلیس است که از گیاه بامبو به دست می‌آید. در پزشکی استاندارد پروتکلی برای درمان کیست کلیه با سیلیس وجود ندارد.

🔹مصرف بیش از حد سیلیس می‌تواند بار روی کلیه‌ها را افزایش دهد و خطرناک باشد.

🔹خسرو زارعی در لیست ۵۲ نفری قرار دارد که سازمان نظام پزشکی ایران در مورد فعالیت‌های غیرقانونی و فاقد مجوز آن‌ها هشدار داده است.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh