🎙 هزارداستان بودجه؛ قسمت بیست و سوم - «حافظ با مقدمه خامنه‌ای!»

🔹موضوع قسمت بیست و سوم پادکست هزارداستان بودجه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی است.

🔹در این قسمت درباره بودجه رایزنی‌های فرهنگی جمهوری اسلامی در اروپا و اینکه این بودجه صرف چه کارهایی می‌شود، صحبت می‌کنیم.

🔹هزارداستان بودجه، کار مشترک فکت‌نامه و رادیو فردا را در سایت رادیو فردا و پادگیرها دنبال کنید.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در سایت رادیو فردا بشنوید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست زاکانی درباره فرصت ۲۰۰ میلیارد دلاری نقدینگی

🔹علیرضا زاکانی می‌گوید: «نقدینگی موجود در جامعه ما ۲۰۰ میلیارد دلار است. ما باید فکر کنیم چه مشارکت‌هایی با مردم می‌توانیم بکنیم که سود کنند.»

🔹طبق آخرین آمار‌های بانک مرکزی، حجم کل نقدینگی در مرداد ۱۴۰۴ حدود ۱۲ هزار همت (هزار میلیارد تومان) است.

🔹اول، این عدد درست و دقیق نیست. اگر این عدد را به متوسط نرخ مرکز مبادله ارز و طلا در پنج ماه نخست سال تبدیل کنیم، معادل ۱۷۴ میلیارد دلار و اگر به قیمت دلار آزاد تبدیل کنیم، از این کمتر می‌شود.

🔹دوم، این رقم کل نقدینگی است که حدود ۸۰ درصد آن محصول وام‌ها و تسهیلاتی است که شبکه بانکی به بخش‌های مختلف داده و به نوعی سرمایه‌گذاری شده است.

🔹سال‌ها است در رسانه‌ها و ادبیات مقام‌های جمهوری اسلامی این تصور اشتباه القا می‌شود که نقدینگی یک حجم بزرگ پول است که در بانک راکد مانده و حکومت باید آنها را به سمت سرمایه‌گذاری در تولید هدایت کند.

🔹این تصور ساده‌انگارانه، یکی از مهم‌ترین دلایل رشد بی‌حساب نقدینگی و پایه پولی و یکی از عوامل عامل اصلی تورم و هرج و مرج در نظام بانکی و اقتصاد ایران است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای زاکانی درباره نقدینگی نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای گمراه‌کننده درباره نقش «خودروها و موتورسیکلت‌ها» در آلودگی هوای تهران

🔹روز ۹ آذر، سازمان محیط زیست ایران گزارشی درباره کیفیت هوای تهران منتشر کرد. روز بعد سخنگوی دولت مدعی شد: «۶۰ درصد آلودگی کلانشهرها ناشی از خودرو و موتورسیکلت است».

🔹عدد «۶۰ درصد» مربوط به انتشار اولیه منابع ذرات معلق (PM2.5) از منشاء وسایل نقلیه است و با «سهم» آنها در آلودگی هوای واقعی برابر نیست.

🔹ذرات PM2.5 آلاینده غالب تهران است و روز سوم آذر به ۱۰۷ میکروگرم بر متر مکعب رسید؛ حدود ۱۰ برابر حد رهنمود سازمان بهداشت جهانی.

🔹منابع متحرک مهم شامل ناوگان فرسوده دیزلی (کامیون و اتوبوس) و پسماندسوزی هستند و خودروهای سبک و موتورسیکلت‌ها نقش کمتری دارند.

🔹منابع ثابت و صنعتی سهم قابل توجهی دارند: نیروگاه‌ها و صنایع با سوخت پرگوگرد، کانون‌های صنعتی خارج شهر و تشکیل ذرات ثانویه (SO۲، NOx).

🔹سهم انتشار NOx: نیروگاه‌ها و انرژی ۲۶ درصد، خانگی و تجاری ۲۵ درصد، خودروهای سواری ۱۹ درصد. مجموع منابع ثابت و انرژی ۵۱ درصد است؛ یعنی بیشتر از سهم خودروها.

🔹آلودگی فرامرزی و انتقال منطقه‌ای نیز در غلظت بالای PM2.5 نقش دارد؛ مدل HYSPLIT و تصاویر ماهواره‌ای نقش نیروگاه ری و دماوند را تایید می‌کنند.

🔹ادعای «۶۰ درصد آلودگی از خودروها»، گمراه‌کننده است و نمی‌تواند به کلانشهرهای ایران تعمیم داده شود.

🔹راهکارهای موثر در گزارش سازمان محیط‌زیست عبارتند از: نوسازی ناوگان، کنترل آلایندگی صنایع، بهبود کیفیت سوخت خودروها و نیروگاه‌ها، مدیریت منابع آلاینده اطراف شهر؛ یک راهبرد چندجانبه برای مقابله با بحران پیچیده آلودگی هوا.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به ادعای فاطمه مهاجرانی نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 خط سفید

🔹در قسمت ۲۴۶ پادکست هفتگی فکت‌نامه، ابتدا به یکی از پرواکنش‌ترین اتفاقات اخیر در ایران، یعنی ماجرای اینترنت طبقاتی و خط سفید پرداخته‌ایم.

🔹در شبکه‌های اجتماعی درباره نقش یک دانشمند ایرانی در رشته‌های راداریِ جهان ادعاهایی مطرح شده بود که درباره آن توضیح داده‌ایم.

🔹سوژه بعدی این قسمت، ادعای اختراع یه جوان ایرانی برای تبدیل زباله به مصالح ساختمانی است.

🔹همچنین درباره ادعای یک روش درمانی صحبت می‌کنیم که در برنامه انارستان شبکه افق پخش شده بود.

🔹مدت‌هاست گفته می‌شود که خوردن همزمان ماهی و ماست، مضر و خطرناک است. این باور نادرست، موضوع دیگر پادکست این هفته است.

🔹در ادامه، ادعای مطرح‌شده درباره آلودگی برخی از برنج‌های هندی واردشده به ایران را مرور کردیم.

🔹در بخش فکت‌چک‌های کوتاه، به سوژه‌هایی مرتبط با بنزین، ویدیوهای حمله اسرائیل به مقرهای سپاه، نقل قولی از ایلان ماسک و سگ‌های منطقه ممنوعه چرنوبیل پرداختیم.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای شاخ‌دار بابک زنجانی درباره انتقال ۸۷ میلیارد دلار به ایران در سال‌های ۸۸ تا ۹۱

🔹بابک زنجانی گفته «در سال ۸۸ به دلیل تحریم، قیمت دلار از ۳۰۰ تومان به هزار تومان افزایش پیدا کرده بود که ما به میدان آمدیم. از سال ۸۸ تا ۹۱ تنها طی سه سال ۸۷ میلیارد یورو از طریق کوه و زمین و هوا وارد کشور کردم و آمریکا سال ۹۱ ما را تحریم کرد.»

🔹درباره نقش بابک زنجانی در پولشویی و انتقال «میلیاردها دلار» درآمدهای ارزی ایران، تردیدی وجود ندارد، اما تمام اطلاعات مطرح‌شده در این ادعای او به‌وضوح نادرست و خلاف واقعیت است.

🔹نخست؛ ایران در سال ۸۸ تحریم نبود که قیمت دلار به‌خاطر آن بالا برود. از سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۳۹۰ قیمت دلار در بازار آزاد در محدوده ۹۰۰ تا هزار تومان بود و در سال ۸۸ تغییر خاصی در قیمت ارز اتفاق نیفتاد.

🔹دوم؛ زنجانی «از سال ۸۸ تا سال ۹۱ بیش از ۸۷ میلیارد یورو از کوه و زمین و هوا وارد کشور» کرده، در حالی که تا روز ۲۷ اسفند ۱۳۹۰ ارتباط ایران با سوئیفت همچنان برقرار بود و نیازی به انتقال پول از کوه و زمین و هوا نبود.

🔹سوم؛ انتقال درآمدهای ارزی به داخل ایران عملا از اواخر سال ۹۰ به دلیل تحریم بانک مرکزی مختل شد و بابک زنجانی و شرکت‌های وابسته او برای دور زدن تحریم‌ها وارد میدان شدند.

🔹چهارم؛ رقم پولشویی بابک زنجانی و شرکت‌های او مشخص نیست، اما آنچه مسلم است، زنجانی همچنان بخش زیادی از منابع ارزی کشور در سال ۱۳۹۱ را با شرکت ملی نفت تسویه نکرده است.

🔹پنجم؛ بابک زنجانی حتی تاریخ تحریم خودش را هم درست نمی‌گوید. او می‌گوید: «سال ۱۳۹۱ سورینت و شرکت‌های ما تحریم شد». این در حالی است که آمریکا، زنجانی و شرکت او را اواخر فروردین ۱۳۹۲ تحریم کرد.

🔹با این توضیحات، فکت‌نامه به این ادعای بابک زنجانی نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🔹 هزینه استانداردسازی مازوت در ایران چقدر است؟‌

🔹اسماعیل کهرم، کارشناس محیط‌زیست، می‌گوید: «هزینه ساخت هر موشک ۲ میلیون دلار است و با پول ۱۰ موشک می‌توان مازوت‌ها را استاندارد کرد.»

🔹تردیدی در بالا بودن هزینه‌های نظامی ایران و ناچیز بودن منابع حفاظت از محیط زیست نیست، اما این مقایسه درست نیست.

🔹برآورد مستقلی از هزینه‌‌های تمام‌شده ساخت موشک در ایران وجود ندارد، اما مقام‌های نظامی و رسانه‌های وابسته به سپاه می‌گویند، هزینه ساخت موشک در ایران بین ۸۰ هزار تا ۲۰۰ هزار دلار است.

🔹از سوی دیگر عدد قطعی برای برآورد هزینه استانداردسازی سوخت در ایران وجود ندارد. هر چند این مشاور پیشین سازمان محیط زیست می‌گوید هزینه استانداردسازی مازوت حدود ۲۰ میلیون دلار است، اما به گفته مقام‌های وزارت نفت هزینه سولفورزدایی برای هر پالایشگاه، ۲ تا ۳ میلیارد دلار است.

🔹پژوهشگاه نیرو در سال ۹۵ مجموع هزینه سولفورزدایی در نیروگاه شازند اراک را با استاندارد ایران ۶۱ میلیون دلار و با استاندارد اروپا تا ۱۲۱ میلیون دلار برآورد کرده است.

🔹موسسات معتبر بین‌المللی نیز هزینه‌ ارتقای پالایشگاه‌ها و سولفورزدایی را، در واحدهای پالایشگاهی بزرگ با ظرفیت ۵۰۰ هزار بشکه، تا ۵ میلیارد دلار تخمین می‌زنند.

🔹با این حساب به نظر می‌رسد هزینه استانداردسازی مازوت، بیشتر از هزینه ساخت ۱۰ موشک است. به همین دلیل فکت‌نامه به این گفته آقای کهرم نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ هوش مصنوعی و ویدئوی ساختگی ورود غیرمنتظره یک الاغ به پارلمان پاکستان

🔹برخی رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی، ویدیویی را با عنوان ورود یک الاغ به پارلمان پاکستان منتشر کرده‌اند.

🔹این ویدئو ساختگی است و برای خنده و با ابزارهای هوش مصنوعی ساخته شده است.

🔹کسی که این ویدئو را اولین‌بار در تیک‌تاک منتشر کرده، توضیح داده که ویدیو با هوش مصنوعی ساخته شده است.

🔹این کاربر تصاویر مشابهی از همین صحنه اما از زوایای دیگر و ویدئوهای دیگری با حضور حیوانات دیگر مانند اسب، خرس، شیر و شترمرغ نیز در فضای پارلمان ساخته است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ پروتکل استمتس بی‌اعتبار و ادعای افزایش عملکرد مغز با قارچ یال شیر و میکرودوزینگ، نادرست است

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که مصرف همزمان «میکرودوز سیلوسایبین»، «قارچ یال شیر» و «نیاسین» می‌تواند «عملکرد مغز را صد برابر» افزایش دهد.

🔹این ادعا را «سنا مخلصی»، پزشک عمومی، مطرح کرده و این ترکیب را به نوجوانان کنکوری نیز توصیه کرده و همزمان کپسول‌های حاوی «میکرودوز» تولید خودش را تبلیغ می‌کند.

🔹ترکیب «سیلوسایبین و یال شیر و نیاسین» به عنوان «پروتکل استمتس» معرفی می‌شود و شبه‌علم است.

🔹پاول استمتس یک علاقه‌مند به قارچ‌شناسی و بدون تخصص آکادمیک است که شرکت فروش قارچ روانگردان دارد و متقاضی ثبت پتنت همین ترکیب بوده است.

🔹دو گزارش در سال‌های اخیر که استمتس هم‌نویسنده آنهاست، مطالعات مشاهده‌ای خوداظهاری با تعارض منافع جدی بوده‌اند و هیچ شواهد معتبری درباره اثرگذاری ترکیب پیشنهادی ارائه نمی‌کنند.

🔹شواهد درباره «میکرودوزینگ سیلوسایبین» نشان می‌دهد بهبودهای گزارش‌شده، اغلب اثر دارونما است و کارآزمایی‌های کنترل‌شده، اثربخشی مشخص و پایداری را برای خلق، تمرکز، IQ یا شناخت تأیید نمی‌کنند.

🔹میکرودوزینگ می‌تواند عوارضی مثل اضطراب، بی‌خوابی، افزایش فشارخون و خطر تشدید مانیا یا روان‌پریشی در افراد مستعد داشته باشد.

🔹قارچ «یال شیر» تنها در یک مطالعه کوچک روی سالمندان با اختلال شناختی خفیف اثر موقت نشان داده و در جوانان سالم هیچ اثر معنادار یا تکرارپذیری در شناخت یا تمرکز مشاهده نشده است.

🔹ادعاهای تقویت حافظه، تمرکز یا «افزایش شدید کارکرد مغز» با یال شیر از سوی هیچ نهاد علمی معتبر تایید نشده است.

🔹«بنیاد نیکوکاری دکتر سنا» در هیچ پایگاه رسمی پیدا نمی‌شود. او اذعان کرده با عنوان «کار پژوهشی» می‌تواند از یک شرکت داخلی سیلوسایبین خریداری کند.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 خط سفید

🔹در قسمت ۲۴۶ پادکست هفتگی فکت‌نامه، ابتدا به یکی از پرواکنش‌ترین اتفاقات اخیر در ایران، یعنی ماجرای اینترنت طبقاتی و خط سفید پرداخته‌ایم.

🔹در شبکه‌های اجتماعی درباره نقش یک دانشمند ایرانی در رشته‌های راداریِ جهان ادعاهایی مطرح شده بود که درباره آن توضیح داده‌ایم.

🔹سوژه بعدی این قسمت، ادعای اختراع یه جوان ایرانی برای تبدیل زباله به مصالح ساختمانی است.

🔹همچنین درباره ادعای یک روش درمانی صحبت می‌کنیم که در برنامه انارستان شبکه افق پخش شده بود.

🔹مدت‌هاست گفته می‌شود که خوردن همزمان ماهی و ماست، مضر و خطرناک است. این باور نادرست، موضوع دیگر پادکست این هفته است.

🔹در ادامه، ادعای مطرح‌شده درباره آلودگی برخی از برنج‌های هندی واردشده به ایران را مرور کردیم.

🔹در بخش فکت‌چک‌های کوتاه، به سوژه‌هایی مرتبط با بنزین، ویدیوهای حمله اسرائیل به مقرهای سپاه، نقل قولی از ایلان ماسک و سگ‌های منطقه ممنوعه چرنوبیل پرداختیم.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:01:01 مقدمه
00:04:29 از خط سفید تا لوکیشن‌گیت؛ درباره قابلیت جدید X چه می‌دانیم؟
00:14:32 ادعای عدم امکان اخذ دکترای رشته‌های راداری، بدون امضای یک ایرانی
00:19:19 ادعای نادرست درباره اختراع جوان ایرانی برای تولید مصالح از زباله
00:24:34 با تکنیک فشار به احشا شکمی نمی‌توان بیماری‌ها را درمان کرد
00:36:15 مصرف همزمان ماست و ماهی خطرناک نیست
00:41:04 ادعای نادرست آلودگی برنج هندی وارداتی به عفونت‌های خطرناک
00:44:36 ویدیوهای ساختگی از حمله اسرائیل به پدافند
00:45:49 ادعای نادرست رایگان شدن بنزین برای بازنشستگان در عربستان
00:47:25 نقل‌قول نادرست از ایلان ماسک درباره درآمد «بچه‌های کامپیوتر»
00:49:07 سگ‌های چرنوبیل به دلیل اشعه رادیواکتیو آبی نشدند
00:51:26 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

❌ اختاپوس‌های ماده از سر بی‌حوصلگی نرها را نمی‌خورند

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که «اختاپوس‌های ماده وقتی حوصله نداشته باشند، نرهایی که اذیتشان می‌کنند را خفه کرده و می‌خورند». این ادعا گمراه‌کننده است.

🔹اساسا انتساب احساسات انسانی مانند «بی‌حوصلگی» به حیوانات، از جمله اختاپوس، نادرست است.

🔹منبع ذکر شده برای این ادعا (مقاله‌ای در وبلاگ ساینتیفیک امریکن) نیز چنین انگیزه‌ای را مطرح نکرده است.

🔹مقاله توضیح می‌دهد جفت‌گیری برای اختاپوس‌های نر می‌تواند خطرناک باشد، به خصوص در حضور ماده‌هایی با بازوهای بلند.

🔹پژوهش‌ها نشان می‌دهد در میان اختاپوس‌ها «همنوع‌خواری جنسی» و کشتن همنوع در رقابت بر سر غذا دیده می‌شود.

🔹خوردن جفت به ماده‌های اختاپوس کمک می‌کند تا انرژی کافی برای تولید تخم و سپس نگهداری آنها را جمع‌آوری کنند.

🔹در برخی گونه‌ها مانند اختاپوس‌های خط‌دار آبی، نرها برای زنده ماندن در زمان جفت‌گیری، ماده‌ها را به‌طور موقت مسموم و فلج می‌کنند تا خورده نشوند.

🔹این رفتار به دلیل داشتن بازوی جفت‌گیری نسبتاً کوتاه در این گونه تکامل یافته است.

🔹رفتارهای ثبت‌شده در این حیوانات معمولاً در چارچوب «غریزه بقا» مانند غذا، تولید مثل، دفاع از خود، فرار از تهدید، و رقابت بر سر منابع یا جفت تفسیر می‌شوند نه احساساتی مانند بی‌حوصلگی یا انتقام.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ حجامت کودکان، آبله‌مرغان را درمان نمی‌کند

🔹یک مروج شبه‌علم «طب سنتی» مدعی شده که حجامت برای کودکان و بزرگسالان مبتلا به آبله‌مرغان باعث بهبودی سریع می‌شود.

🔹خسرو زارعی در ویدیویی گفته «ترکیب سدر، سرکه و روغن زیتون برای تسکین درد و خارش ضایعات پوستی آبله مرغان» مناسب است.

🔹این ادعا خطرناک است زیرا ممکن است باعث عفونت شود.

🔹آبله‌مرغان یک بیماری ویروسی ناشی از ویروس واریسلا-زوستر است که درمان خاصی ندارد و باید دوره بیماری طی شود. روش‌های موجود فقط برای کنترل علائم و کاهش درد هستند.

🔹هیچ شواهد معتبر یا تاییدشده‌ای مبنی بر تاثیر حجامت در درمان آبله‌مرغان یا تسکین درد با ترکیبی اسیدی سرکه وجود ندارد.

🔹حجامت برای بیماری‌های جدی‌تر یا افرادی با شرایط خاص پزشکی مانند بیماری‌های عصبی، دیابت و زنان باردار توصیه نمی‌شود و می‌تواند علائم بیماری را تشدید کند.

🔹به دلیل حساسیت بیشتر پوست کودکان، حجامت برای آن‌ها توصیه نمی‌شود و می‌تواند خطراتی مانند عفونت یا آسیب به بافت‌های نرم و سیستم عصبی آن‌ها ایجاد کند.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست کشف اتفاقی چاه نفت در قصر شیرین

🔹ادعایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که می‌گوید به‌تازگی یک چاه نفت جدید در قصرشیرین کشف شده است.

🔹این ادعا درست نیست و هیچ چاه نفت جدیدی در غرب ایران کشف نشده است.

🔹آخرین اکتشاف چاه نفت در ایران به میدان گازی پازن در استان فارس در مهر ۱۴۰۴ برمی‌گردد.

🔹ویدیویی که همراه این ادعا منتشر شده، با ادعای مشابهی در سال ۲۰۲۳ در ترکیه نیز منتشر شده بود.

🔹اولین انتشار این ویدیو مربوط به سال ۲۰۲۳ در تیک‌تاک کاربران ونزوئلاست.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا که چاه نفت جدیدی در قصر شیرین به طور اتفاقی کشف شده است، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh