Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
3.83K subscribers
2.5K photos
214 videos
28 files
1.69K links
درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی شایعات فضای مجازی
و مقابله با شبه‌علم
✅ @Fact_Check

ترویج علم
و مقابله با شبه‌علم

رفتن به ابتدای کانال:
https://t.me/Fact_Check/1
Download Telegram
Forwarded from مقالات پزشکی (B Pakrooh)
4_6039536162131938068_211027_213026.pdf
2.2 MB
🚨💡ساخت لامپ ضد کرونا! موج تازۀ اینفودمی در فضای مجازی فارسی! (ورودش به «فضای با مخاطب عموم»، فارسی نبوده اما هنوز در زبان‌های دیگر چندان مطرح نشده - در زبان‌های دیگر این تعداد صفحه مجازی پرمخاطب منتظر انتشار چنین مطلبی برای کپی کردن از روی هم نیستند)

👆Visible blue light inhibits infection and replication of SARS-CoV-2 at doses that are well-tolerated by human respiratory tissue

این مقاله توسط انبوهی از کسانی که فرق
in vivo و in vitro
را نمی‌دانند
و نمی‌دانند که وقتی مطلبی در مقاله‌ای آمد لزوماً به معنی درست بودنش نیست
و نمی‌دانند که ورود این مطالب به صفحات با مخاطب عموم بخشی از اینفودمی است
و نمی‌دانند که نمی‌دانند ...
وارد صفحات متعدد وب و فضای مجازی شده.

این سه پیام اگر‌ در حجم زیاد منتشر شده بود می‌توانست به ساماندهی این وضعیت و کاهش آثار سوء آن کمک کند:

⚠️آنچه عموم باید دربارۀ مقالات تخصصی و گزارش‌هایی که بر اساس آنها به رسانه‌ها راه می‌یابند بدانند:
t.me/nouritazeh/2131

⚠️اینفودمی را بشناسیم و بشناسانیم:
t.me/nouritazeh/4165

⚠️خطر زردگرفتگی:
t.me/andishehsarapub/8352
🔻ادامه:
t.me/CovidPapers/11172
Forwarded from مقالات پزشکی (B Pakrooh)
🔴💡✅ گروهی از پژوهشگران تحقیق کرده‌اند که آیا می‌توان طول موجی از نور مرئی را به مدت معین به کار گرفت که کوروناویروس جدید را تخریب کند اما برای سلولهای انسان زیان نداشته باشد؟
می‌گویند در آزمایش «در بیرون از بدن انسان» طول موجی از نور آبی را برای این کار تعیین کرده‌اند.

اینکه آیا در عمل می‌توان از آن برای از بین بردن کوروناویروس جدید در بدن انسان استفاده کرد فعلاً پاسخ مثبتی ندارد و ممکن است هرگز نداشته باشد.

👈توضیح بیشتر و مقالۀ مربوط

🔸اگر مطلبی با بیانی مطرح شود که مخاطب از آن برداشت نادرست می‌کند، همان عوارض مطلب نادرست را دارد.

🔸وقتی مطلب غیرمهم به شکلی جالب و جذاب برای عموم مطرح می‌شود، شانس دیده شدن مطالب مهم و ضروری را کم می‌کند.
این کاری‌ست که در فضای مجازی فارسی در حجم بسیار زیادی در حال انجام است.

🔸هر مطلبی که ادعا کند راهی ساده برای درمان کووید-۱۹ یافت شده، اگر آن راه عملاً هنوز وجود ندارد سبب افزایش دست کم گرفتن کووید-۱۹ می‌شود.
دست کم گرفتن کووید-۱۹ یکی از مهم‌ترین موانع مهار آن است.

❓ده دلیلِ اینکه اغلب مردم کورونا را جدی نمی‌گیرند:
مقدمه | دلیل اول | دلیل دوم
🔴 این عکس که با عناوین نادرستِ مختلفی در فضای مجازی منتشر شده است کانال انتقال آب چشمه‌ای در شیمابارا/ناگازاکی است نه جوی آب معمولی در ژاپن!
قبلاً هم در این‌جا این توضیح داده شده بود اما میزان بازدید تکذیبیه‌ها کمتر از یک هزارم میزان بازدید شایعات است و تأثیرگذاری کافی ندارد. به این دلیل، شایعات مثل تب راجعه برمی‌گردند و بارها فضای مجازی را سرشار از زباله‌های مجازی می‌کنند تا مطالب مفید دیده نشوند و از سوی دیگر فضای مجازی را به چوپان دروغگویی تبدیل می‌کنند که مطالب درستش هم در موقعیت حساس باور نشود.
👈چه باید کرد؟

👈نمونه‌ی مطالب نادرست فضای مجازی
@andishehsarapub

@Fact_Check
#سواد_رسانه‌ای
❌❓۱. آیا تعدادی عکس و نوشته بدون منبع نشان می‌دهد که این افراد دقیقاً این حرفها را زده‌اند و حرفشان درست و کامل نقل شده؟

۲. به فرض اینکه این حرفها را زده‌اند، به چه استناد کرده‌اند؟ به تصورات یا شواهد علمی؟
اگر به شواهد علمی، کدام شواهد؟ آیا فهمشان از شواهد درست بوده یا برداشت ناقص و غلط را مطرح کرده‌اند؟ آیا شواهد معتبر و به‌روزند؟

۳. آیا علم با نظرسنجی تعیین می‌شود؟! می‌رویم ببینیم نظر افراد ولو اکسپرت چیست تا ببینیم علم چیست؟ به فرض که چنین باشد چرا تنها نظر یک گروه اقلیت را جمع کرده‌ایم؟ (به فرض اکسپرت و به‌روز بودن و امانتداری در نقل)
آیا نباید نظرات مخالف، تکذیبها یا حتی پس‌گرفتن حرفها توسط خودشان را هم در نظر بگیریم؟
نوشته شده «نظرات متخصصان خارجی» آیا فقط اینها متخصصان خارجی‌اند؟!

۴. آیا کسانی که این مجموعه را گردآوری کرده‌اند طرفدار علمند؟ آیا منبعی که این مطلب را منتشر کرده سایر مطالبش معتبر بوده یا پر از مطالب شبه‌علمی و ضدعلمی است و با هدف از قبل تعیین شده‌ای مطلب منتشر می‌کند؟

۵. مطالب @Fact_Check را مطالعه بفرمایید. در این کانال نمونه‌های زیادی از چنین مطالبی بررسی، نقد و تکذیب شده.
⚠️🚨❌مخالفان واکسن پیامی را در فضای مجازی منتشر کرده‌اند که اگر حداقل اطلاعات لازم را که خیلی هم ابتدایی هستند نداشته باشیم از نمودار و متن آن برداشت می‌شود که در کره جنوبی واکسیناسیون اثر معکوس داشته!🙈
همچنین به نظر می‌رسد تعداد ابتلا و مرگ و میر در کره جنوبی از کشورهای دیگر خیلی بیشتر شده! 🙈 آن هم به خاطر واکسیناسیون! 🙈
این اولین بار نیست که برخی افراد گمان می‌کنند با دیدن یک عدد یا نمودار می‌توانند دربارۀ موضوعی اظهار نظر کنند.
🔸مهم‌ترین داده‌هایی که باید برای تفسیر این مطلب داشته باشیم این است که:
۱. چه کسری از مبتلایان شناسایی شده، مبتلایان بستری شده و درگذشتگان کاملاً واکسینه بوده‌اند؟
۲. تخمین علمی ما از این‌که اگر واکسیناسیون انجام نشده بود این ارقام چه بودند چیست؟

⁉️چگونه ممکن است بدون داشتن این داده‌ها بفهمیم واکسیناسیون موفق بوده یا نه؟

🔸شکل نمودار تعداد مبتلایان یا درگذشتگان می‌تواند وضعیت یک کشور را نسبت به وضعیت پیشین خود نشان دهد اما اگر مقیاس با نمودار کشورهای دیگر یکسان نباشد دچار برداشت اشتباه می‌شویم. نمودار پیام بعد:
t.me/nouritazeh/7546
وضعیت فعلی کره جنوبی:
t.me/nouritazeh/7542
👈ادامه
❓😳 چه چیزی را پیش‌بینی کرده‌اند که می‌گویند «دیدید پیش‌بینی کرده بودیم»؟!

🔸پیدایش واریانت جدید را؟
🔹مگر کسی گفته واریانت جدیدی نخواهد آمد؟

🔸نام واریانت را؟
🔹این‌که معلوم بوده که از نام حرف یونانی استفاده خواهد شد.
البته این پریدن از روی نام دو حرف یونانی را هم که در لیست جعلی‌شان ندارند.
کسی که تیک زده خبر نداشته که واریانت‌هایی که نامشان را تیک نزده هم وجود دارند!

🔸تاریخ شناسایی را؟
🔹این را که اشتباه گفته‌اند. (حتی آن دو نام دیگری که استفاده نشد هم تاریخ پیش‌بینی‌شان دورتر بوده)

♦️اشخاصی که چنین ادعاهایی را منتشر می‌کنند در این حد ساده هستند یا فقط مخاطبان ساده را هدف گرفته‌اند؟

♦️اگر برنامه‌ای برای ایجاد عمدی واریانت‌ها باشد! آیا جدولش را رسم می‌کنند و نام و آرمشان را رویش درج می‌کنند؟!

♦️اگر برنامه‌ای برای این ایجاد عمدی واریانت‌ها وجود دارد این همه دولت مختلف در جهان، این همه دانشمند و این همه استاد دانشگاه و این همه پزشک در جهان متوجه نشده‌اند فقط چند نفر که سابقۀ انتشار اطلاعات غلط دارند متوجه شده‌اند؟!

♦️متن تصویر را بخوانید!
واقعاً بعضی‌ها باورش می‌کنند!
👉 t.me/Fact_Check
❌❌❌#نگران_نباشید
۵۰۰ برابر نیست، ۵ برابر دلتا هم گفته نشده، ۵ برابر سوش ووهان هم که گفته شده بر اساس داده‌های کافی نیست!
بر اساس نوع جهشها تخمین زده می‌شود که سرایت‌پذیری اُمیکرون زیاد باشد اما داده‌های ناچیزی وجود دارد، زمان کمی گذشته است و هیچ پاسخ مطمئنی برای نسبت سرایت‌پذیری آن به قبلیها وجود ندارد.

مطالب مطرح شده اشکالات متعدد دارد.

۱. ادعای ۵۰۰ برابر بودن اشتباه فوق‌العاده بزرگی است.
۲. ادعای ۵۰۰ درصد بودن هم نسبت به دلتا مطرح نشده؛ نسبت به سوش اولیۀ ووهان مطرح شده که سرایت‌پذیری‌اش از دلتا خیلی کمتر بوده.
۳. همین ۵۰۰ درصد نسبت به سوش اولیه را اریک فایجل دینگ که تصویر توئیتش را منتشر کرده‌اند مطرح نکرده، فقط نقل کرده.
۴. شخصی که ادعای ۵۰۰ درصد را مطرح کرده خودش هم گفته است که داده‌ها کافی نیستند و هرچیزی ممکن است تغییر کند، با این حال منابع فارسی آن را به صورت تقریباً قطعی مطرح کرده‌اند.
۵. این عدد ۵۰۰ درصد بر اساس اطلاعات بسیار ناچیزی محاسبه شده و در حد مطرح شدن در خبر ارزش و اعتبار ندارد و بخشی از اینفودمی است. پیام بعدی را ببینید:
t.me/nouritazeh/7606
⚠️اینفودمی:
t.me/nouritazeh/4165

@HealthNotes
❌❌❌#نگران_نباشید
۱. ابتدا بر اساس اطلاعات ناچیزی که معلوم نیست چند درصد آن مربوط به اُمیکرون است! نموداری رسم شده
فرد اول می‌گوید این داده‌ها کافی نیستند و همه‌چیز می‌تواند تغییر کند.

۲. فرد دوم روی این نمودار، سرعت رشد را تخمین زده!

۳. فرد سوم آن را نقل کرده: ۵ برابر سوش ووهان!

۴. در فضای مجازی فارسی ۵۰۰ برابر سوش ووهان گفته‌اند، ۵ برابر سوش دلتا هم گفته‌اند که هیچکدام نقل آن مطالب اولیه نیست، اگر هم بود دادۀ نامعتبری بود! (👈پیام قبلی را ببینید)
بقیه هم کپی و بازگو!

فعلاً که نمی‌دانیم شاید خیلی کمتر از این ادعا باشد، شاید خیلی بیشتر! پیشگویی نیست که! باید دادۀ کافی باشد، پیشبینی شود!

🔸در مثل مناقشه نیست اما آدم با دیدن بعضی مطالب یاد این شعر می‌افتد:
دنیا، چو حباب است و لیکن چه حباب؟
نی بر سر آب، بلکه بر روی سراب!
آن هم چو سرابی که ببینند به خواب!
وان خواب چه خواب؟ خواب بد مست خراب!

گاهی هم یاد این لطیفه:
اولی به دومی:
"من شما رو تو پارک ملت دیده‌ام؟"
دومی:
"نه! من هیچ‌وقت پارک ملت نبوده‌ام!"
اولی:
"من هم هیچ‌وقت پارک ملت نبوده‌ام؛ پس حتماً اونها دو نفر دیگه بوده‌اند!"🤠
t.me/nouritazeh
t.me/HealthNotes
❌❌❌#نگران_نباشید
۵۰۰ برابر نیست، ادعای ۵ برابر هم بر اساس شواهد معتبر و کافی نبوده؛

چند برابر است؟
نمی‌دانیم! کمی زمان بگذرد معلوم می‌شود.*

در این پیام توضیح داده شده:
t.me/nouritazeh/7601

اگر واریانتی با نرخ کشندگی شبیه به واریانت رایج فعلی و ضریب تکثیر ۵۰۰ برابر!!! بیاید می‌دانید ظرف یک ماه چه می‌شود؟

اگر ضریب تکثیر فقط ۱,۵ برابر باشد (نه ۵۰۰ و نه حتی ۵ برابر) ببینید چه می‌شود:
اگر سرایت‌پذیری این ویروس تنها ٪۵۰ بیشتر باشد؛
در صورتی که مداخلات لازم برای کاهش این ضریب انجام نشود، و شرایط برای ابتلای افراد جدید فراهم باشد،
تعداد مبتلایان یک هفتۀ آخر چهارمین ماه 🚨۹۸۵ برابر، در نتیجه تعداد تلفات آن هفته هم ۹۸۵ برابر می‌شود:
t.me/nouritazeh/4919
البته اثر فروپاشی سیستم درمان با ده‌ها برابر شدن تعداد بستری‌ها لحاظ نشده.

*دربارۀ دانسته‌های ما از اُمیکرون:
t.me/nouritazeh/7628

🚨اینفودمی یکی از موانع اصلی مهار پاندمی است!
اینفودمی:
t.me/nouritazeh/4165

اگر کاربران منابعی را که مطالب بدون "لینک" منبع منتشر می‌کنند دنبال نکنند، کم‌کم درج لینک منبع مرسوم می‌شود و هرکس هرچیزی را از هر جای بی‌اعتباری نقل نمی‌کند.
😳😳 ۵۰۰ برابر؟!
😳😳😳 ۵۰۰ برابر؟!!
فرض بفرمایید ۵۰۰ برابر!
۵۰۰ برابرِ چی؟
۵۰۰ برابرِ سویه‌های قبلی؟!
مگر سویه‌های قبلی سرایت‌پذیری‌شان با هم برابر بوده که این واریانت سرایت‌پذیری‌اش ۵۰۰ برابر آنهاست؟

✅ ۵۰۰ برابر نیست،
حتی ادعای ۵ برابر هم هنوز از شواهد معتبر کافی برخوردار نیست.

پس چند برابر است؟
نمی‌دانیم!
«نمی‌دانیم، بخش مهمی از علم است»
کمی زمان بگذرد معلوم می‌شود.

در این پیام توضیح داده شده:
t.me/nouritazeh/7601

❓❓آیا وظیفۀ رسانه‌ها نیست که پیش از نشر هر مطلب مهم از صحت آن مطمئن شوند؟
پیش از انتشار یک اشتباه مهم با هماهنگی با گوینده، مطلب را ویرایش یا حذف کنند؟
یا دست کم زیر متن بنویسند اشتباهی رخ داده.
البته کار اول (تصحیح یا حذف) پسندیده‌تر است.
لااقل در موضوع بسیار مهم کووید-۱۹ که اینقدر اینفودمی زیاد است و اینقدر جان و مال و روان مردم را تحت تأثیر قرار داده در این شرایط بحرانی این کار را بکنند.

در این کانال سعی می‌شود اشتباهات مرتبط با کووید-۱۹ تصحیح شود:
🆘 t.me/nouritazeh
اما مطالب آنقدر که برای مقابله با تأثیرات سوء مطالب نادرست لازم است بازنشر نمی‌شود.
ادامه:
🆘 t.me/nouritazeh/7655
⚠️🚨این مطلب، به نقل از شخصی‌ست که نام و مسئولیتش سبب می‌شود مخاطبان زیادی حرف را باور کنند.
منتشرکنندگان هم خبرگزاریها و منابع رسمی بوده‌اند.
می‌دانیم که خبرگزاریها و منابع رسمی تعداد دنبال‌کنندگانشان خیلی کمتر از برخی منابع جعلی (مثل فلان کانال سرگرمی! یا حتی کانال فیک با جعل نام یک شخص حقیقی یا حقوقی معروف) است اما مطالبِ ظاهراً جذابشان توسط آن مطالب جعلی بازنشر می‌شود.

چند نفر چنین مطلب نادرستی را می‌شنوند یا می‌خوانند؟
اگر تکذیب شود چند نفر تکذیبیه را می‌بینند؟

نمونه‌اش خود همین مطلب! (۵۰۰ برابر بودن سرایت‌پذیری)
سرچشمه‌اش یک اشتباه در فضای مجازی بوده که اینجا توضیح داده شده:
t.me/nouritazeh/7601
تا یکی از اشخاص اصلی علمی و اجراییِ ... که سابقۀ اشتباه گفتنش کم است رسیده
حالا توسط او نقل شده
و سبب گزارشگری گردشی می‌شود:

ابتدا منابع، غلطی را بی‌منبع معتبر منتشر می‌کنند؛

آن مطلب توسط شخص یا منبعِ معروف یا معتبر بازگو می‌شود؛

بعد، آن منابع، مطلب را به نقل از آن شخص یا منبع نشر می‌دهند!

به این ترتیب، غلطشان دارای منبع می‌شود! و باورپذیری‌اش بیشتر و انتشارش گسترده‌تر می‌شود.

پیشینه:
t.me/nouritazeh/7652
👍1
⚠️🚨 ماه‌ها قبل که احتمال ورود واریانت بریتانیایی به کشور بود:
t.me/nouritazeh/4919
با انتشار جدول بالا توضیح داده شد که:

اگر ضریب تکثیر واریانت فقط ۱,۵ برابر باشد (نه ۵۰۰ و نه حتی ۵ برابر، نه حتی ۲ برابر) ببینید چه می‌شود:
در صورتی که مداخلات لازم برای کاهش این ضریب انجام نشود، و همواره شرایط طبیعی هم برای ابتلای افراد جدید فراهم باشد،
تعداد مبتلایان یک هفتۀ آخر چهارمین ماه 🚨۹۸۵ برابر، در نتیجه تعداد تلفات آن هفته هم ۹۸۵ برابر می‌شود:
t.me/nouritazeh/4919
البته اثر فروپاشی سیستم درمان با ده‌ها برابر شدن تعداد بستری‌ها لحاظ نشده.

حالا مجسم کنید ضریب تکثیر یک واریانت ۵۰۰ برابر باشد! 😳
حرفی که در این چند روز بارها گفته و نوشته شده!

مدتی بعد اگر فریاد بزنیم که واریانتی آمده که ضریب تکثیرش ۵۰ درصد بیشتر است و مهارش نیازمند رعایت سرسختانۀ انبوهی پروتکل است، عده‌ای خواهند گفت ۱,۵ برابر که چیزی نیست! آن‌که ۵۰۰ برابر (و یا ۵ برابر) بود هم گذشت و رفت!

این سوراخی در بالن است، نه نقطه‌ای سیاه بر کاغذ سفید:
t.me/andishehsarapub/8804

🌱 بازنشر این پیام ممکن است ذره‌ای فایده داشته باشد.
t.me/HealthNotes