Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
3.82K subscribers
2.5K photos
214 videos
28 files
1.69K links
درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی شایعات فضای مجازی
و مقابله با شبه‌علم
✅ @Fact_Check

ترویج علم
و مقابله با شبه‌علم

رفتن به ابتدای کانال:
https://t.me/Fact_Check/1
Download Telegram
❓چرا مطالب نادرست زیادی، مرتبط با بحث روز این روزها، درستی‌سنجی نمی‌شود؟

دلایل زیادی دارد که احتمالاً بیشترشان را خودتان می‌دانید!
در این‌جا برخی از دلایل نوشته می‌شود:

۱. اگر در انتخاب پیام‌هایی که درستی‌سنجی می‌شوند نکات لازم رعایت نشود، مثلاً مطالب مرتبط با یک طرف درستی‌سنجی شود و متناسب با آن مطالب مرتبط با طرف دیگر درستی‌سنجی نشود، نتیجه ممکن است گمراه‌کننده باشد.

۲. درستی‌سنجی «کامل» برخی خبرها چندان آسان نیست و افرادی که دربارۀ نادرستی برخی از آن‌ها نظر داده‌اند نظرشان ناقص و گمراه‌کننده بوده.
برای مثال یک ویدئو با یک کپشن به‌عنوان خبر مطرح شده، برخی افراد که می‌دانستند آن ویدئو مربوط به سه ماه قبل است، نظر داده‌اند که «مطلب درست نیست»!
در حالی که چیزی که نادرستی‌اش معلوم بوده «ویدئو» بوده نه خبری که به صورت کپشن مطرح شده.
ممکن است نشردهندۀ خبر از تصویر یا ویدئوی تزئینی! استفاده کرده باشد و نداند که لازم است زیر آن بنویسد: ویدئو آرشیوی است یا تزئینی است!
برای نمونه یک ویدئو به استفاده از بمب فسفری بسیار بازنشر شده، می‌دانیم که ویدئوی مورد استفاده در آن خبر «۷ ماه قبل» در فضای مجازی برای مکان دیگری مطرح شده،
می‌توان گفت این ویدئو مربوط به این مکان و زمان نیست اما برای گفتن این‌که از بمب فسفری استفاده شده یا نه نمی‌توان بدون داشتن اطلاعات کافی نظر داد.

۳. تعداد مطالب نادرست در این روزها زیاد بوده
و نوشتن نقد و تکذیب این‌همه پیام نادرست بسیار وقت‌گیر است.

وقتی کاربران از یک منبع نامعتبر چند بار مطلب ارسال کرده‌اند و دیده‌اند مطلبشان نادرست بوده و باز هم در همان منبع مطلب می‌خوانند و از همان منبع در همان گروههای قبلی مطلب ارسال می‌کنند تکذیب‌های بیشتر برایشان فایده ندارد.

اگر کسی متوجه نیست که اخبار مهم و مطالب جدی را نباید در منابع سرگرمی و جوک یا صفحات ناشناس پراشتباه یا صفحه‌ای که حتی نام جعلی برای فریب مخاطب دارد یا اکانتهای افراد متفرقه دنبال کند و با دو سه بار توضیح هم متوجه نشده، دیگر توضیح دادن به او وقت تلف کردن است.

برای کسانی که خواهان تشخیص درست و نادرست هستند، مؤثرترین کاری که می‌توانند بکنند تشخیص منبع نادرست و کنار گذاشتن آن است.

۴. میزان بازدید هر مطلب نادرست جذاب! تنها در پلتفرم تلگرام به چندصدهزار و گاهی به بیش از یک میلیون می‌رسد اما
میزان بازدید تکذیبیه‌هایشان حدوداً یک هزارم آن است!
بنابراین تکذیب تک تک پیام‌های نادرست چندان کارآیی ندارد و بیشتر باید روی تشخیص منبع نامعتبر و خشک کردن ریشۀ اشتباه حساب کرد که آن هم کار سریعی نیست.

۵. وقتی اتفاقات با سرعت زیادی رخ می‌دهند، ممکن است شما وقوع اتفاقی را به درستی تکذیب کنید اما آن اتفاق در زمان کوتاهی پس از آن رخ دهد. (اگر تمام مخاطبها به زمان تکذیب توجه می‌کردند اشکالی پیش نمی‌آمد اما پیام‌ها با تأخیر از گروهی به گروه دیگر بازنشر می‌شوند و اغلب مخاطبان به تاریخ نگارش مطلب توجه نمی‌کنند)
در این حالت هم باید به‌جای پی‌گیری درست یا نادرست بودن پیام‌ها، به اعتبار منابع توجه کرد.

🔸مطالبی را که «لینک منبع معتبر» ندارند جدی نگیرید:
t.me/andishehsarapub/11836

🔸موقع خواندن یک مطلب فورواردی این نکته را رعایت کنید:
t.me/andishehsarapub/11837

🔴 لطفا این مطلب:
t.me/andishehsarapub/11826
و مطالب لینک داده شده در آن را بخوانید و برای دیگران هم بفرستید.
👍8👎1
❌❌❌۱. در یک گروه مجازی دو ویدئو از یک شبکۀ خبری انگلیسی‌زبان ارسال شده بود و نوشته بودند
«آنچه در واقع بوده و آنچه نمایش داده شده فرق دارد».

۲. جست‌وجو نشان داد که ویدئوی اول در حساب توئیتر همان خبرگزاری منتشر شده پس پنهانی نبوده
⚠️🚨اما نکنۀ مهمتری وجود دارد:

۳. صدای ویدئوی اول مورد استناد در پیام ارسال شده در گروه با صدای ویدئوی واقعی فرق داشت!

چیزی که به آن استناد کرده بودند از یک اکانت انگلیسی‌زبان توئیتر برداشته شده (تصویر ۳)
که خودش آن را از یک اکانت «پارودی»* (تصویر ۴) برداشته!
و صدایی که مورد استناد قرار گرفته توسط این اکانت پارودی به آن اضافه شده! و جعلی است!

*پارودی = تقلیدِ طنزآمیز، هجو یا هزل‌گونه

۴.پیوستها:
🔹ویدئوی پارودی ضمیمۀ آخر (ردیف پایین-راست) است و نوشتۀ Quartering در بالا-چپ تصویر آن دیده می‌شود.
🔹ویدئوی اصلی در ردیف پایین چپ است.
🔹ویدئوی دومی که در گروه ارسال کرده بودند قسمتی از ویدئوی اصلی و با صدای واقعی بود اما وانمود شده بود که این صدا واقعی نیست و کارگردانی شده است.

🚨فضای مجازی پر از مطالب اشتباه است
✅پیشنهاد می‌شود درستی‌سنجی شایعات مجازی را دنبال کنید:
🔎 t.me/Fact_Check
👍9👏1
🟡🟤ژوزفین، دختر چارلی‌چاپلین در ۱۳ژوئیه ۲۰۲۳ (۲۲تیرماه، ۳ماه قبل) درگذشته.

بعد از ۳ ماه یک فرد که با کپی کردن مطلب دیگران کانال مثلاً خبری ساخته است خبر درگذشت آن را منتشر کرده!
۸ ساعت هم از انتشارش خبرش گذشته و کسی به او نگفته!

و کانالهای مثلاً خبری دیگری که برخی از آنها خودشان ۲۳ ژوئیه (با ۱۰ روز تأخیر) خبر درگذشت ژوزفین را کپی کرده بودند، دوباره این خبر را کپی کرده‌اند!

جست‌وجو کردن اینکه آیا این خبر درست و به‌روز بوده یا نه، کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد.
هیچ پیچیدگی هم ندارد که تشخیصش نیاز به دانش و هوش داشته باشد!
از این ساده‌تر؟
- - -
⁉️ به نظر شما امیدی هست که «با همین روال» فضای مجازی فارسی حالش خوب بشه؟

🔸بله، رو به بهبوده: 👍

🔸با این روال نه، باید فکری به حالش کرد: 😢

🔸نمی‌دانم: 🤔
- -
آن که در ایران به‌خاطر نامه فرج‌الله صبا (روزنامه‌نگار) به اسم چارلی‌چاپلین خطاب به او در ستون طنز روزنامه، نامه‌ای منتشر کرده بود و یادش رفته بود بالای آن بنویسد «طنز» خواهرش جرالدین است.
فرج الله صبا و داستان «جعلی» نامۀ چارلی چاپلین به دخترش:
t.me/andishehsarapub/1683
و
t.me/andishehsarapub/1859

🔎 t.me/Fact_Check
😢19👍3🤔2
Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
Photo
🔴 عکسی از چارلی چاپلین، همسر چهارمش اونا اونیل، دخترش جرالدین و دختر کوچکترش ژوزفین.

جرالدین چاپلین نخستین دختر چاپلین و اونا اونیل است، متولد ۱۹۴۴
ژوزفین متولد ۱۹۴۹ است.

چارلی چاپلین ۱۱ فرزند داشت که مادر ۸ فرزندش اونا اونیل (دختر یوجین اونیل، نمایشنامه نویس معروف آمریکایی، برنده جایزه نوبل ادبیات) بود.

جرالدین، همان شخصی که فرج‌الله صبا آن نامۀ فیک معروف را به اسم پدرش خطاب به او نوشت، هنوز در حیات است.🔻

در تصویر خبری را می‌بینیم که شخصی پس از سه ماه از درگذشت ژوزفین خبرش را اعلام کرده و کانالهای خبری فارسی هم برای بار دوم (پس از سه ماه) آن را کپی کرده‌اند!
یک خبرنگار معروف هم کامنت بامزه‌ای! گذاشته که به نظر می‌رسد ژوزفین را با جرالدین اشتباه گرفته.

🔴 مرتبط با این پیام:
t.me/Fact_Check/1230?single

🔺 آن که در ایران به‌خاطر نامه فرج‌الله صبا (روزنامه‌نگار) به اسم چارلی‌چاپلین خطاب به او در ستون طنز روزنامه، نامه‌ای منتشر کرده بود و یادش رفته بود بالای آن بنویسد «طنز» خواهرش جرالدین است.
فرج الله صبا و داستان «جعلی» نامۀ چارلی چاپلین به دخترش:
t.me/andishehsarapub/1683
و
t.me/andishehsarapub/1859
👍5
⚠️🚨 #نگران_نباشید
۱. پیام نگران‌کننده‌ای که در کانالهای پرمخاطب فارسی با عنوان
«جهان در شوک ویروس جدید، آبله میمون از چین و انگلیس می‌آید و هیچ دارو و درمانی برای این ویروس مرگبار وجود ندارد»
منتشر شده،
🚨حاکی از هیچ خبر تازه‌ای نیست
🚨در همین سطور حاوی اطلاعات غلط است
🚨و تنها نشان می‌دهد که افرادی چنین کانالهای پرمخاطبی را اداره می‌کنند که برای جذب دنبال‌کننده حاضرند هر کار اشتباهی بکنند از ایجاد نگرانی بی‌جا در مردم تا اطلاعات غلط در موضوعات مهم مرتبط با سلامت.

🔴 در پیام بعد ببینید که واقعیت چه بوده است:
t.me/Fact_Check/1236

🆘 لطفاً با بازنشر این پیام و پیام بعدی، هم از نگرانی افرادی که پیام مورد اشاره را دیده‌اند بکاهید
هم سبب شوید که برخی کاربران متوجه شوند که دارند کانالهایی را دنبال می‌کنند که حاضرند مطالب نگران‌کننده و نادرست را منتشر کنند تا تعداد دنبال‌کنندگانشان افزایش یابد و چند ریال درآمد بیشتری از آگهی داشته باشند.
👍8❤1
⚠️🚨۲. بررسی نشان داد که انبوهی کانال که پیام را منتشر کرده‌اند (مانند کانال ظاهراً ۳ میلیونی تصویر ۱) حتی در این حد فهم نداشته‌اند که آنچه در کانالهای دیگر دیده و کپی کرده‌اند یک «آگهی» کثیف فریبکارانه بوده نه یک خبر (آگهی را در تصویر ۲ ببینید).

لینک موجود در آگهی فریبکارانه که در چندین کانال تلگرام همزمان منتشر شده فرد را به کانالی هدایت می‌کند که در تصویر ۳ دیده می‌شود.
در این کانال هیچ مطلب «جدید» یا حتی قدیمی اما «مهم» در مورد ام‌پاکس (آبله میمون) دیده نمی‌شود.

۳. اگر کاربرانی که سواد رسانه‌ای کافی دارند برای بهبود کیفیت فضای مجازی تلاش جدی نکنند، افرادی که حاضرند به قیمت نگران کردن مردم و نشر اطلاعات زیانبار به دنبال افزایش دنبال‌کننده باشند مکرراً به روشهای مختلف هدف خود را دنبال می‌کنند و مشکل می‌آفرینند.

۴. در مورد آبله میمون خبر مهم تازه و به قول این افراد بی‌وجدان «شوک‌آوری» وجود ندارد.
در این مورد نیاز به داشتن اطلاعات مختصری است که می‌توانید در اینجا ببینید:

👈 مهمترین نکات آبله میمون

👈 پاسخ به پرسشهای پرتکرار آبله میمون

👈 دستورالعمل بالینی مدیریت تشخیصی-درمانی

مرتبط با:
t.me/Fact_Check/1233
👍8
🔴👆این کپشن درست نیست.
حرفی از پیش‌بینی زلزله در تهران نیست،
حرف این است که زمانی که امواج P تشخیص داده می‌شوند از طریق آلارم گوشی همراه اطلاع‌رسانی شود
در این صورت افراد چند ثانیه قبل از لرزه باخبر می‌شوند و اگر آموزش دیده باشند و آمادگی لازم را داشته باشند ظرف همین چند ثانیه ممکن است در وضعیت مناسبتری قرار گیرند و تلفات کاهش یابد
یا مراکز گاز بتوانند گاز را قطع کنند
و ...
@Fact_Check

🔴کارهایی که باید «پیش از زلزله»، «در زمان زلزله» و «پس از زلزله» انجام دهیم:

توصیه‌های پژوهشگاه بین‌المللی زلزله:
t.me/andishehsarapub/10441

در زمان زلزله و پس از آن چه کنیم؟
در ۵ پیام از اینجا:
t.me/andishehsarapub/10423

آیا پیش‌بینی کانال‌های پیش‌بینی زلزله قابل اعتماد است؟
t.me/andishehsarapub/6155

آیا اپلیکیشن پیش‌گویی زلزله نصب کنیم؟
t.me/andishehsarapub/1966

اگر زلزله در مناطقی یا در فصولی رخ دهد که هوا سرد است و بخاری روشن، به این نکته توجه کنید:
t.me/andishehsarapub/1755

آیا در تاریخ Z/Y/X که پیشگوها گفته‌اند، زلزله می‌آید؟
t.me/andishehsarapub/10411
اگر این پیام مفید است لطفاً آن را برای دیگران هم بفرستید.
👍8
🔴در فضای مجازی فارسی دقایقی پس از انتشار خبر قتل داریوش مهرجویی و همسرش وحیده محمدی‌فر، یک اسکرین شات از اینستاگرام خانم محمدی‌فر منتشر شد که برخی کانالها نوشته‌اند مربوط به ساعتی قبل است، برخی نوشته‌اند مربوط به روز قبل است و برخی نوشته‌اند مربوط به چند روز قبل است.

یکی از دو اسکرین شات که توسط کانالها منتشر شده و «گفته شده» به هم مرتبط است در صفحه دوم تاریخ ۲۹ ژانویه ۲۰۲۲ (۹ بهمن ۱۴۰۱) را دارد.
اگر این تاریخ درست باشد، این پست تازه نیست.
🔴به نظر می‌رسد پست دوم ادامۀ پست دیگری که با آن منتشر شده نیست
لذا تاریخ انتشار پست دیگر ۹ بهمن ۱۴۰۱ نیست.
گقته شده پست دیگر مربوط به روزهای اخیر است اما حذف شده.

اکانت اینستاگرام خانم محمدی‌فر خصوصی است و امکان رویت این پست برای افرادی که دنبال‌کننده‌اش نباشند نیست.

گفته شده در ساعات پایانی شنبه‌شب (۲۲ مهرماه به ۲۳ مهرماه) مونا مهرجویی موفق به برقراری تماس با پدر و مادرش نمی‌شود، به منزلشان (در زیبادشت فردیس) می‌رود و با صحنه قتل روبه‌رو می‌شود و به پلیس خبر می‌دهد.
به‌روزرسانی:
t.me/Fact_Check
دربارۀ وحیدۀ محمدی‌فر (همسر مهرجویی):
t.me/andishehsarapub/11860
👍8