چیزی که اینترنت عوض کرد، سرعت و مقیاس این ماجراست. قبلا اگه یه نفر توی محله یا محیط کارش کاری می‌کرد، احتمالا همون جامعه‌ی محدود اطرافش درباره‌اش تصمیم می‌گرفتن اما امروز یه کلیپ چند ثانیه‌ای می‌تونه توی چند ساعت به میلیون‌ها نفر توی کشورهای مختلف برسه.

و آدم‌هایی که نه اون فرد رو می‌شناسن، نه اون اتفاق رو دیدن و نه حتی لزوما منبع اصلی رو خوندن، میتونن همزمان درباره‌ش نظر بدن. و به غیر از اون، اینترنت حافظه داره. چیزی که امروز منتشر می‌شه ممکنه سال‌ها بعد دوباره بیرون کشیده بشه و با فضای جدید قضاوت بشه.

ولی با این حال، به نظرم خیلی مهمه که یه چیزی رو از همین اول روشن کنیم: اینکه بعضی موج‌های Cancel Culture افراطی و ناعادلانه‌ان، به این معنی نیست که اصل اعتراض اجتماعی مشکل داره.

اتفاقا گاهی فشار اجتماعی دقیقا چیزیه که باعث می‌شه یک رفتار آسیب‌زا دیگه نتونه بدون هزینه ادامه پیدا کنه. اگه کسی بارها دیگران رو آزار داده، از موقعیت قدرتش سوءاستفاده کرده، تبعیض کرده یا رفتار مخربش رو بعد از بارها تذکر تکرار کرده، اینکه مردم دیگه ازش حمایت نکنن لزوما قلدری اینترنتی نیست.

گاهی این تنها ابزاریه که جامعه در اختیار داره تا به یک نفر بفهمونه رفتارهاش بی‌پیامد نیست. مخصوصا وقتی ساختارهای رسمی نتونستن یا نخواستن کاری انجام بدن، واکنش جمعی می‌تونه واقعا اهمیت داشته باشه. نمیشه از قربانی انتظار داشت فقط سکوت کنه تا مبادا کسی متهم بشه به «کنسل کالچر».

مشکل از جایی شروع می‌شه که همین ابزار، بدون تشخیص و بدون فکر، برای هر چیزی استفاده بشه.
یه نفر جمله‌ی بدی گفته؟ Cancel.
یه نفر نظر متفاوتی داره؟ Cancel.
یه بازیگر نقشی بازی کرده که خوشمون نیومده؟ Cancel.
یه خواننده با یه موضوع سیاسی موافق نیست؟ Cancel.
یکی از شخصیت مورد علاقه‌ی ما انتقاد کرده؟ این آدم مشکل داره، همه آنفالو کنید!!

اینجا دیگه داریم از پاسخگویی فاصله می‌گیریم و وارد چیزی می‌شیم که بیشتر شبیه مجازات کردن آدم‌ها به خاطر ناراحت کردن ماست.

و این تفاوت واقعا مهمه. چون اینکه یه رفتار برای من ناخوشایند باشه، به این معنی نیست که الزاما آسیب‌زاست. اینکه با ارزش‌های شخصی من جور نباشه، به این معنی نیست که باید برای همه غیرقابل‌قبول باشه. اگه هر چیزی که دوست نداریم رو به یه مسئله‌ی اخلاقی تبدیل کنیم، خیلی زود جایی می‌رسیم که «من اینو نمی‌پسندم» تبدیل می‌شه به «این نباید وجود داشته باشه» و بعد «هرکس ازش حمایت می‌کنه هم مشکل داره» و در آخر یه انتخاب شخصی تبدیل می‌شه به حکم عمومی.

مثلاً من می‌تونم از یه بازیگر متنفر باشم. میتونم فیلم‌هاش رو نبینم، درباره‌ش حرف نزنم و حتی به دوستام بگم چرا دوستش ندارم. اما لحظه‌ای که می‌گم «اگه تو هنوز این آدم رو دوست داری، پس تو هم مشکلی داری»، دیگه صرفا درباره‌ی انتخاب خودم حرف نمی‌زنم. دارم برای دیگران هم یه امتحان اخلاقی تعریف می‌کنم.

اینجاست که فشار گروهی وارد ماجرا می‌شه. وقتی هزاران نفر همزمان یک نفر رو محکوم می‌کنن، خیلی راحت می‌شه فکر کرد «پس حتما چیزی هست». و گاهی اوقات هم واقعا هست. اما تعداد آدم‌هایی که یه ادعا رو تکرار می‌کنن، خودش مدرک صحت اون ادعا نیست.

ممکنه یک اتفاق واقعا جدی باشه و هزاران نفر درست واکنش نشون بدن؛ ممکنه هم هزاران نفر فقط دارن یک روایت ناقص رو تکرار می‌کنن. مشکل اینه که وقتی همه با اطمینان حرف می‌زنن، شک کردن می‌تونه شبیه خیانت به گروه به نظر بیاد.

حتی ممکنه آدم خودش هم دقیقا ندونه چرا وارد موج شده. یک نفر رو می‌بینه که میگه «فلانی رو کنسل کنید»، صدها نفر زیرش تأیید کردن، چندتا کلیپ خشمگین‌کننده هم می‌بینه و یهو احساس می‌کنه اگه چیزی نگه، انگار سمت اشتباه ایستاده.

بعد یه کامنت می‌ذاره، نفر بعدی هم همین کار رو می‌کنه و هرکس می‌تونه با خودش بگه «خب، من که به تنهایی کاری نکردم». ولی همین رفتارهای کوچیک وقتی کنار هم قرار می‌گیرن می‌تونن فشار خیلی بزرگی ایجاد کنن. و «همه دارن همین کارو می‌کنن» گاهی تبدیل می‌شه به ساده‌ترین راه برای فرار از مسئولیت اینکه خودمون داریم چه کاری انجام می‌دیم.

از اون طرف، آدمی که واقعا مورد ظلم قرار گرفته هم ممکنه با همین منطق آسیب ببینه اگه جامعه به جای حمایت از اون، تموم انرژی خودش رو صرف نمایش خشم خودش کنه. چون هدف پاسخگویی باید تا جای ممکن خودِ رفتار آسیب‌زا باشه، نه اینکه ما از رنج یک نفر استفاده کنیم تا احساس کنیم آدم‌های خوبی هستیم.

این دو تا خیلی با هم فرق دارن. حمایت از قربانی یعنی جدی گرفتن ادعاش، فراهم کردن امنیت و امکان پیگیری و نادیده نگرفتن آسیب. ولی گاهی در اینترنت، قربانی تبدیل می‌شه به بهانه‌ای برای اینکه هزاران نفر خشم خودشون رو روی متهم خالی کنن؛ حتی قبل از اینکه معلوم شده باشه دقیقا چه اتفاقی افتاده.

و اینجا الگوریتم‌ها اوضاع رو بدتر می‌کنن. اینترنت به پیچیدگی جایزه نمی‌ده؛ به چیزی جایزه می‌ده که توجه بگیره. یه توضیح طولانی درباره‌ی زمینه‌ی یه اتفاق ممکنه چند صدتا بازدید بگیره، ولی یه کلیپ ده ثانیه‌ای با کپشن «ببینین این آدم چیکار کرده» ممکنه میلیون‌ها بار دیده بشه.

خشم، شوک و احساس خیانت خیلی راحت‌تر مردم رو به واکنش وادار می‌کنن. بنابراین اتفاقی که در واقعیت ممکنه پر از جزئیات و ابهام باشه، توی فضای آنلاین تبدیل می‌شه به یه داستان خیلی ساده: یه نفر شروره، یه نفر قربانیه، ما هم باید طرف درست رو انتخاب کنیم.