اگه من از یه خواننده خوشم نیاد و آهنگ‌هاش رو گوش ندم، انتخاب خودمه. اگه بگم حرفی که زده به نظرم اشتباهه و توضیح بدم چرا، دارم نقد می‌کنم. اگه به خاطر یه رفتار مشخص تصمیم بگیرم محصولش رو نخرم، می‌تونه نوعی از تحریم باشه و اگه از یه نهاد بخوام درباره‌ی آزار یا سوءاستفاده‌ی اون فرد تحقیق کنه، دارم مطالبه‌ی پاسخگویی می‌کنم.

اما وقتی یه واکنش فردی تبدیل می‌شه به یک فشار جمعی برای پس گرفتن حمایت از یه نفر، از همکاری نکردن باهاش گرفته تا کنار گذاشتنش از یک فضای اجتماعی یا حرفه‌ای، وارد چیزی می‌شیم که معمولا بهش Cancel Culture میگیم.

بنابراین اینکه بگیم «من این آدم رو دوست ندارم» با اینکه «هیچ‌کس نباید دیگه از این آدم حمایت کنه» یکی نیست. اولی یه انتخاب شخصیه؛ دومی داره برای انتخاب بقیه هم مرز تعیین می‌کنه.

جالب اینه که خود رفتار طرد کردن اصلا چیز جدیدی نیست یا حداقل محصول عصر اینترنت نیست. انسان‌ها خیلی قبل‌تر از اینترنت می‌فهمیدن که حذف شدن از یک گروه اجتماعی می‌تونه مجازات جدی‌ای باشه.

بایکوت کردن یه کسب‌وکار، کنار گذاشتن یه فرد از جامعه، فشار آوردن به یه چهره‌ی عمومی یا حتی بدنام کردن کسی بین مردم، همه شکل‌هایی از همین منطق بودن.

اما اصطلاح «cancel» توی معنای امروزی، کم‌کم از فرهنگ عامه و فضای آنلاین، مخصوصا توی فرهنگ سیاه‌پوستان آمریکا و بعد شبکه‌های اجتماعی، گسترده شد و توی دهه‌ی ۲۰۱۰ به یکی از اصطلاحات شناخته‌شده‌ی اینترنت تبدیل شد.

چیزی که اینترنت عوض کرد، سرعت و مقیاس این ماجراست. قبلا اگه یه نفر توی محله یا محیط کارش کاری می‌کرد، احتمالا همون جامعه‌ی محدود اطرافش درباره‌اش تصمیم می‌گرفتن اما امروز یه کلیپ چند ثانیه‌ای می‌تونه توی چند ساعت به میلیون‌ها نفر توی کشورهای مختلف برسه.

و آدم‌هایی که نه اون فرد رو می‌شناسن، نه اون اتفاق رو دیدن و نه حتی لزوما منبع اصلی رو خوندن، میتونن همزمان درباره‌ش نظر بدن. و به غیر از اون، اینترنت حافظه داره. چیزی که امروز منتشر می‌شه ممکنه سال‌ها بعد دوباره بیرون کشیده بشه و با فضای جدید قضاوت بشه.

ولی با این حال، به نظرم خیلی مهمه که یه چیزی رو از همین اول روشن کنیم: اینکه بعضی موج‌های Cancel Culture افراطی و ناعادلانه‌ان، به این معنی نیست که اصل اعتراض اجتماعی مشکل داره.

اتفاقا گاهی فشار اجتماعی دقیقا چیزیه که باعث می‌شه یک رفتار آسیب‌زا دیگه نتونه بدون هزینه ادامه پیدا کنه. اگه کسی بارها دیگران رو آزار داده، از موقعیت قدرتش سوءاستفاده کرده، تبعیض کرده یا رفتار مخربش رو بعد از بارها تذکر تکرار کرده، اینکه مردم دیگه ازش حمایت نکنن لزوما قلدری اینترنتی نیست.

گاهی این تنها ابزاریه که جامعه در اختیار داره تا به یک نفر بفهمونه رفتارهاش بی‌پیامد نیست. مخصوصا وقتی ساختارهای رسمی نتونستن یا نخواستن کاری انجام بدن، واکنش جمعی می‌تونه واقعا اهمیت داشته باشه. نمیشه از قربانی انتظار داشت فقط سکوت کنه تا مبادا کسی متهم بشه به «کنسل کالچر».

مشکل از جایی شروع می‌شه که همین ابزار، بدون تشخیص و بدون فکر، برای هر چیزی استفاده بشه.
یه نفر جمله‌ی بدی گفته؟ Cancel.
یه نفر نظر متفاوتی داره؟ Cancel.
یه بازیگر نقشی بازی کرده که خوشمون نیومده؟ Cancel.
یه خواننده با یه موضوع سیاسی موافق نیست؟ Cancel.
یکی از شخصیت مورد علاقه‌ی ما انتقاد کرده؟ این آدم مشکل داره، همه آنفالو کنید!!

اینجا دیگه داریم از پاسخگویی فاصله می‌گیریم و وارد چیزی می‌شیم که بیشتر شبیه مجازات کردن آدم‌ها به خاطر ناراحت کردن ماست.

و این تفاوت واقعا مهمه. چون اینکه یه رفتار برای من ناخوشایند باشه، به این معنی نیست که الزاما آسیب‌زاست. اینکه با ارزش‌های شخصی من جور نباشه، به این معنی نیست که باید برای همه غیرقابل‌قبول باشه. اگه هر چیزی که دوست نداریم رو به یه مسئله‌ی اخلاقی تبدیل کنیم، خیلی زود جایی می‌رسیم که «من اینو نمی‌پسندم» تبدیل می‌شه به «این نباید وجود داشته باشه» و بعد «هرکس ازش حمایت می‌کنه هم مشکل داره» و در آخر یه انتخاب شخصی تبدیل می‌شه به حکم عمومی.

مثلاً من می‌تونم از یه بازیگر متنفر باشم. میتونم فیلم‌هاش رو نبینم، درباره‌ش حرف نزنم و حتی به دوستام بگم چرا دوستش ندارم. اما لحظه‌ای که می‌گم «اگه تو هنوز این آدم رو دوست داری، پس تو هم مشکلی داری»، دیگه صرفا درباره‌ی انتخاب خودم حرف نمی‌زنم. دارم برای دیگران هم یه امتحان اخلاقی تعریف می‌کنم.

اینجاست که فشار گروهی وارد ماجرا می‌شه. وقتی هزاران نفر همزمان یک نفر رو محکوم می‌کنن، خیلی راحت می‌شه فکر کرد «پس حتما چیزی هست». و گاهی اوقات هم واقعا هست. اما تعداد آدم‌هایی که یه ادعا رو تکرار می‌کنن، خودش مدرک صحت اون ادعا نیست.

ممکنه یک اتفاق واقعا جدی باشه و هزاران نفر درست واکنش نشون بدن؛ ممکنه هم هزاران نفر فقط دارن یک روایت ناقص رو تکرار می‌کنن. مشکل اینه که وقتی همه با اطمینان حرف می‌زنن، شک کردن می‌تونه شبیه خیانت به گروه به نظر بیاد.