یه مدتیه یه سوال درباره‌ی Cancel Culture توی ذهنم مونده که هرچی بیشتر بهش فکر می‌کنم، بیشتر می‌بینم جواب ساده‌ای نداره. سوالم اینه که چرا وقتی حرف از کنسل کردن یه نفر می‌شه، انگار حتما باید یکی از دو تا جمله رو انتخاب کنیم؟ یا «چه خوب، بالاخره مردم دارن جلوی آدم‌های مشکل‌دار می‌ایستن» یا «چه بد، اینترنت شده دادگاه و مردم بدون دلیل دارن زندگی همدیگه رو نابود می‌کنن».

به نظرم هر دو جمله می‌تونن درست باشن، فقط نه توی یه موقعیت. چون واقعیت اینه که گاهی یه آدم واقعا رفتار آسیب‌زایی داره و اینکه مردم حمایت‌شون رو ازش پس بگیرن، درباره‌ش حرف بزنن، آثارش رو تحریم کنن یا حتی نخوان دیگه جایی توی یه فضای عمومی داشته باشه، کاملا قابل دفاعه.

و قرار نیست هر بار اسم Cancel Culture میاد، سریع از کسی دفاع کنیم فقط چون همه علیه‌شن.

اما درست به همون اندازه، نمی‌تونیم هر موجی رو هم که راه افتاد به اسم عدالت بپذیریم. چون بعضی وقت‌ها چیزی که اسمش رو پاسخگو کردن می‌ذاریم، در واقع فقط یک موج عصبانیت جمعیه که دنبال یک نفر میگرده تا خشمش رو سرش خالی کنه.

اصلا اول باید ببینیم وقتی میگیم یه نفر رو cancel کردیم، داریم درباره‌ی چی حرف می‌زنیم. چون هر مخالفتی Cancel Culture نیست.

اگه من از یه خواننده خوشم نیاد و آهنگ‌هاش رو گوش ندم، انتخاب خودمه. اگه بگم حرفی که زده به نظرم اشتباهه و توضیح بدم چرا، دارم نقد می‌کنم. اگه به خاطر یه رفتار مشخص تصمیم بگیرم محصولش رو نخرم، می‌تونه نوعی از تحریم باشه و اگه از یه نهاد بخوام درباره‌ی آزار یا سوءاستفاده‌ی اون فرد تحقیق کنه، دارم مطالبه‌ی پاسخگویی می‌کنم.

اما وقتی یه واکنش فردی تبدیل می‌شه به یک فشار جمعی برای پس گرفتن حمایت از یه نفر، از همکاری نکردن باهاش گرفته تا کنار گذاشتنش از یک فضای اجتماعی یا حرفه‌ای، وارد چیزی می‌شیم که معمولا بهش Cancel Culture میگیم.

بنابراین اینکه بگیم «من این آدم رو دوست ندارم» با اینکه «هیچ‌کس نباید دیگه از این آدم حمایت کنه» یکی نیست. اولی یه انتخاب شخصیه؛ دومی داره برای انتخاب بقیه هم مرز تعیین می‌کنه.

جالب اینه که خود رفتار طرد کردن اصلا چیز جدیدی نیست یا حداقل محصول عصر اینترنت نیست. انسان‌ها خیلی قبل‌تر از اینترنت می‌فهمیدن که حذف شدن از یک گروه اجتماعی می‌تونه مجازات جدی‌ای باشه.

بایکوت کردن یه کسب‌وکار، کنار گذاشتن یه فرد از جامعه، فشار آوردن به یه چهره‌ی عمومی یا حتی بدنام کردن کسی بین مردم، همه شکل‌هایی از همین منطق بودن.

اما اصطلاح «cancel» توی معنای امروزی، کم‌کم از فرهنگ عامه و فضای آنلاین، مخصوصا توی فرهنگ سیاه‌پوستان آمریکا و بعد شبکه‌های اجتماعی، گسترده شد و توی دهه‌ی ۲۰۱۰ به یکی از اصطلاحات شناخته‌شده‌ی اینترنت تبدیل شد.

چیزی که اینترنت عوض کرد، سرعت و مقیاس این ماجراست. قبلا اگه یه نفر توی محله یا محیط کارش کاری می‌کرد، احتمالا همون جامعه‌ی محدود اطرافش درباره‌اش تصمیم می‌گرفتن اما امروز یه کلیپ چند ثانیه‌ای می‌تونه توی چند ساعت به میلیون‌ها نفر توی کشورهای مختلف برسه.

و آدم‌هایی که نه اون فرد رو می‌شناسن، نه اون اتفاق رو دیدن و نه حتی لزوما منبع اصلی رو خوندن، میتونن همزمان درباره‌ش نظر بدن. و به غیر از اون، اینترنت حافظه داره. چیزی که امروز منتشر می‌شه ممکنه سال‌ها بعد دوباره بیرون کشیده بشه و با فضای جدید قضاوت بشه.

ولی با این حال، به نظرم خیلی مهمه که یه چیزی رو از همین اول روشن کنیم: اینکه بعضی موج‌های Cancel Culture افراطی و ناعادلانه‌ان، به این معنی نیست که اصل اعتراض اجتماعی مشکل داره.

اتفاقا گاهی فشار اجتماعی دقیقا چیزیه که باعث می‌شه یک رفتار آسیب‌زا دیگه نتونه بدون هزینه ادامه پیدا کنه. اگه کسی بارها دیگران رو آزار داده، از موقعیت قدرتش سوءاستفاده کرده، تبعیض کرده یا رفتار مخربش رو بعد از بارها تذکر تکرار کرده، اینکه مردم دیگه ازش حمایت نکنن لزوما قلدری اینترنتی نیست.

گاهی این تنها ابزاریه که جامعه در اختیار داره تا به یک نفر بفهمونه رفتارهاش بی‌پیامد نیست. مخصوصا وقتی ساختارهای رسمی نتونستن یا نخواستن کاری انجام بدن، واکنش جمعی می‌تونه واقعا اهمیت داشته باشه. نمیشه از قربانی انتظار داشت فقط سکوت کنه تا مبادا کسی متهم بشه به «کنسل کالچر».