روز ششم از
سی روز؛ سی جنایت تاریخی 🪦
روایـت امـروز:
«گولاگ‌های استالین؛ امپراتوری ترس، پشت سیم‌های خاردار.»
#EdHistory

تصور کنین تو یه شب تاریک و یخبندون، جایی تو اعماق جنگل‌های تایگای سیبری، باد با سرعت و سرمایی استخوان‌سوز می‌وزه. تنها صدایی که سکوت وهم‌انگیز این سفیدی مطلق رو می‌شکنه، تق‌تقِ چرخ‌های یه قطار باری طولانیه که داره روی ریل‌های یخ‌زده جلو می‌ره. این قطار مسافربری نیست، واگن‌هاش در اصل برای حمل دام ساخته شدن، اما الان پر از آدم‌هایی هستن که تو تاریکی و بوی تعفن، به هم چسبیدن تا از سرما یخ نزنن و خیلی‌هاشون حتی نمی‌دونن جرمشون چیه و دارن به کجا می‌رن...

این تصویر، فقط یه سکانس از یه فیلم ترسناک نیست؛ این واقعیت روزمره‌ی میلیون‌ها انسان تو سیستم مخوفی بود که تاریخ اون رو به اسم گولاگ می‌شناسه.

گولاگ در واقع مخفف روسیِ اداره کل اردوگاه‌های کار و اصلاح بود، اما برای کسایی که پاشون به اونجا می‌رسید، این کلمه فقط یه معنی داشت:
چرخ‌گوشتِ انسان‌ها.

برای اینکه بفهمیم این هیولا چطور متولد شد، باید برگردیم به عقب، خیلی قبل‌تر از اینکه استالین به اون دیکتاتورِ مطلق و بی‌رحم تبدیل بشه.

داستان از سال ۱۹۱۷ شروع می‌شه، وقتی بلشویک‌ها تو روسیه انقلاب کردن و تزار رو پایین کشیدن. اون روزها، همه‌جا پر از شعارهای قشنگ بود؛ نان، صلح، زمین برای کشاورزان و برابری برای همه. اما وقتی یه حکومت با انقلاب روی کار میاد، همیشه یه ترسی تو وجودشه: ترس از دشمنای داخلی.

لنین، رهبر انقلاب، معتقد بود که برای حفظ این بهشتِ سوسیالیستی، باید عناصر نامطلوب رو از جامعه پاک کرد. تو همون سال‌های اول، اردوگاه‌هایی ساختن تا مخالفان سیاسی، اشراف‌زاده‌های سابق و روحانیون رو اونجا نگه دارن و به اصطلاح بازآموزی کنن.

یکی از اولین و معروف‌ترینِ این اردوگاه‌ها، تو جزایر سولووتسکی یا همون سولووکی راه افتاد. فکرش رو بکنین، یه صومعه‌ی باستانی و زیبا متعلق به کلیسای ارتدوکس تو یه جزیره‌ی دورافتاده نزدیک قطب شمال رو گرفتن، راهب‌ها رو بیرون کردن یا کشتن، و سلول‌های عبادت رو تبدیل کردن به زندان.

سولووکی شد آزمایشگاه سیستم گولاگ. اونجا بود که نگهبان‌ها یاد گرفتن چطور می‌شه با سرمای زیر ۳۰ درجه، گرسنگی دادن و کار کشیدن، اراده‌ی یه آدم رو در هم شکست.

اما تا اواسط دهه‌ی ۱۹۲۰، این اردوگاه‌ها بیشتر جنبه‌ی تنبیهی و دور نگه‌داشتن مخالفان رو داشتن و هنوز به اون هیولای اقتصادی و صنعتی نشده بودن.

همه‌چیز زمانی عوض شد که تو سال ۱۹۲۴
لنین مرد و بعد از یه کشمکش طولانی بر سر قدرت، جوزف استالین کنترل کامل حزب و کشور رو به دست گرفت. استالین یه آدم به‌شدت بدبین، بی‌نهایت جاه‌طلب و بی‌رحم بود. وقتی به قدرت رسید، نگاهی به دور و بر انداخت و دید روسیه یه کشورِ به‌شدت عقب‌مونده و کشاورزیه که با کشورهای صنعتیِ غربی دهه‌ها فاصله داره.

استالین تو سال ۱۹۲۸ یه جمله‌ی معروف گفت که مسیر تاریخ روسیه رو عوض کرد: «ما ۵۰ تا ۱۰۰ سال از کشورهای پیشرفته عقبیم. باید این فاصله رو تو ۱۰ سال پر کنیم، وگرنه اون‌ها ما رو له می‌کنن.» این شد آغاز برنامه پنج‌ساله‌ی اول.

استالین می‌خواست تو کمترین زمان ممکن، کارخونه‌های عظیم فولاد بسازه، معادن زغال‌سنگ و طلا رو استخراج کنه، سد بزنه و کانال حفر کنه. اما یه مشکل بزرگ وجود داشت: شوروی پول نداشت، تکنولوژی نداشت و مهم‌تر از همه، تو مناطقی مثل سیبری یا شمالگان که پر از منابع طبیعی بود، هیچ نیروی کارِ آزادی حاضر نبود بره تو اون سرمای کشنده کار کنه.

این‌جا بود که یه ایده‌ی شیطانی تو ذهن مقامات شوروی شکل گرفت: چرا از زندانی‌ها استفاده نکنیم؟ چرا اردوگاه‌ها رو از حالت صرفا زندان خارج نکنیم و اون‌ها رو به موتور محرک اقتصاد کشور تبدیل نکنیم؟

برای عملی کردن این ایده، اون‌ها به تعداد بی‌شماری برده‌ی رایگان نیاز داشتن. و وقتی به زندانی نیاز داشته باشی، پیدا کردنِ مجرم تو یه سیستم توتالیتر(تمامیت‌خواه) اصلا کار سختی نیست. اولین قربانیان بزرگ این ماشین جدید، کشاورزان نسبتا مرفه بودن که بهشون می‌گفتن کولاک.

استالین تصمیم گرفته بود تمام زمین‌های کشاورزی رو از دست مردم دربیاره و به شکل مزرعه‌های اشتراکی دولتی (کلخوز) دربیاره. خیلی از کشاورزها مقاومت کردن؛ اون‌ها نمی‌خواستن زمین، گاو و گوسفندهایی که نسل در نسل مال خودشون بود رو دودستی تقدیم دولت کنن.

واکنش استالین وحشتناک بود. اون دستور داد طبقه‌ی کولاک‌ها باید به عنوان یک طبقه نابود بشن. اما کولاک کی بود؟ تو خیلی از روستاها، حتی داشتن دو تا گاو، یا یه سقف فلزی به‌جای سقف پوشالی، یا حتی سواد خوندن و نوشتن کافی بود تا یه نفر برچسب کولاک بخوره و بشه دشمن خلق.