به فراخور ۲۲ تیر ماه، روز بزرگداشت محمد بن موسی خوارزمی

از دیدگاه زبان‌شناسی تاریخی، واژهٔ الگوریتم (Algorithm) نمونه‌ای برجسته از فرایندهای وام‌گیری زبانی، سازگاری آوایی و بازتحلیل واژگانی است.

خاستگاه این واژه به نام محمد بن موسی خوارزمی، دانشمند ایرانی سدهٔ سوم هجری، بازمی‌گردد. نسبتِ جغرافیایی او در عربی به صورت "الخوارزمی" ثبت شد؛ اما هنگام ترجمهُ آثار او به لاتین در اروپای سده‌های میانه، این نام با الگوهای آوایی و نوشتاری لاتین سازگار شد و صورت‌هایی چون Algorismi و Algorismus پدید آمد. این صورت‌ها سرانجام در زبان‌های اروپایی به واژهٔ algorithm تبدیل شدند. در این فرایند، بخشی از ساخت اصلی نام در گذر از عربی به لاتین دچار بازتحلیل (reanalysis) شد؛ به‌گونه‌ای که تکواژ معرفه‌ساز "الـ" عربی ، دیگر به‌عنوان یک نشانهٔ دستوری مستقل شناخته نشد و در پیکر واژهٔ جدید ادغام گردید. همچنین معنای واژه از یک نام خاص (نام یک دانشمند) به یک مفهوم عام علمی گسترش یافت؛ یعنی از اشاره به روش‌های محاسباتی منسوب به خوارزمی، به معنای امروزیِ "روش گام‌به‌گام و نظام‌مند برای حل مسئله" رسید.

از این رو، "الگوریتم" تنها یک اصطلاح مربوط به رایانش و فناوری نیست، بلکه نمونه‌ای از پویایی زبان در بستر تاریخ علم است؛ واژه‌ای که مسیر آن از نام یک دانشمند ایرانی، با گذر از زبان‌های عربی و لاتین، به یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم علوم رایانه، هوش مصنوعی و ریاضیات نوین رسیده است.

#خورشید_صبوری

@beyondlinguistics

🔸https://t.me/eshtadan

🏵بررسی دیدگاه جلال خالقی‌مطلق درباره جایگاه زبانی شاهنامه فردوسی


🔸اگر از شاهنامه تنها به عنوان بزرگ‌ترین منظومه حماسی زبان فارسی یاد شود، بخش مهمی از ارزش آن نادیده گرفته شده است. این اثر، افزون بر اهمیت ادبی و تاریخی، یکی از معتبرترین اسناد زبان‌شناختی برای شناخت زبان فارسی در سده چهارم هجری به شمار می‌آید؛ جایگاهی که بسیاری از ایران‌شناسان و زبان‌شناسان، به‌ویژه دکتر جلال خالقی‌مطلق، بر آن تأکید کرده‌اند.خالقی‌مطلق، مصحح برجسته شاهنامه، در مقدمه تصحیح انتقادی این اثر، بارها به ویژگی‌های زبانی شاهنامه پرداخته و آن را یکی از اصیل‌ترین نمونه‌های زبان فارسی دانسته است. به باور او، زبان شاهنامه از نظر واژگان، دستور زبان، ترکیب‌سازی و شیوه بیان، نسبت به بسیاری از آثار هم‌دوره خود، اصالت بیشتری را حفظ کرده و کمتر تحت تأثیر گرایش‌های عربی‌گرایانه قرار گرفته است.یکی از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش‌های خالقی‌مطلق، پایین بودن بسامد واژگان عربی در شاهنامه است.

@shahnamehpajohan

🔸https://t.me/eshtadan

امید گرانبهاترین عطیه‌ای است که شامل حال بشر می‌شود.
اگر نمی‌شود با واقعیت کنار آمد، با امید همیشه می‌توان کنار آمد.

«دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن»

@dr_eslaminodoushan

#محمد_امین_ریاحی :
فردوسی شاهنامه را به اراده‏ خود سروده است


فردوسی شاهنامه را در شهر خود و به اراده‏ خود و سال‏ها پیش‏ از به قدرت رسیدن محمود، آغاز کرده و سروده است، اما این حقیقت‏ برای قصه ‏گویان پذیرفتنی نبود. مگر می‏ شد تصور کرد که کسی سی‏ یا سی و پنج سال کار و زندگی را رها کند و در خانه خود بنشیند و کتابی به این عظمت را به نظم آورد؟ در آن روزگار سفارش تالیف کتاب‏ها، جز اسباب حشمت بزرگان‏ و برنامه‏ های تبلیغاتی حکومت‏ ها بود. پادشاهان، امیران، وزیران و توانگران به همان‏ سان که شاعرانی در پیرامون خود داشتند که قصاید و مدایحی می‏ سرودند و صله می‏ گرفتند،د انشمندان،ادیبان و شاعران هم کتاب‏ هایی به نام پادشاه تصنیف می‏ کردند و این از موجبات نیک‏نامی بزرگان در حیات آن‏ها و بقای نام‏شان پس از مرگ شمرده می‏ شد؛ و چون در شاهنامه ‏ی فردوسی، بارها جای ‏جای از همان آغاز تا پایان آن، نام محمود و مدح او هست، پس‏ این تصویر در ذهن افسانه‏ پرداز راه می‏ یابد که در همه‏  این سی و پنج سال شاعر در کنار پادشاه و برخوردار از مراحم شاهنامه مشغول کار خود بوده است؟

https://t.me/eshtadan

‍ بیست و پنجم تیرماه، سالروز درگذشت علیرضا شاپور شهبازی

شهبازی یکی از دانایان ایران بود که روزگار ایران باستان- مخصوصاً عصر هخامنشی- را نیکو می‌شناخت و دربارۀ آن دوره تجربۀ میدانی، دید جهانی و آگاهی وسیع داشت.
شهبازی زادۀ سال ۱۳۲۱ بود و از مردم فارس. ابتدا در ایران درس خواند و سپس در لندن. پس از آن در دانشگاه شیراز تدریس کرد. در آن دوره بود که راهنمای خوبی برای تخت جمشید نوشت (چند بار به چاپ رسیده). کتابی هم از او در سال ۱۳۵۱ با نام شاهنشاهان و سنت‌های ایرانیان منتشر شد. سال بعد کتاب بهتری به‌عنوان نقوش اقوام شاهنشاهی هخامنشی بنابر حجاری‌های تخت جمشید به قلم او پدیدار شد.
شهبازی فریفتۀ تخت جمشید بود و چندی خدمتگزار رسمی آن. روزگار و عمرش بر سر هخامنشیان مصروف شد. ماندگاری نام او در زمینۀ تاریخ تتبعات ایرانی موجب سرافرازی است.

[نادره‌کاران: سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۰۴-۱۳۸۹)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم ۱۴۰۴، ج ۲، ص ۱۴۳۸-۱۴۳۹]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی
@AfsharFoundation

🔹https://t.me/eshtadan

​گاهی در تحلیل‌های نوین و برگرفته از جامعه‌شناسی غربی، به اشتباه از ایران به عنوان کشوری با «قومیت‌ها و نژادهای مختلف» یاد می‌شود. اما یافته‌های دانش ژنتیک و انسان‌شناسی تاریخی حقیقت دیگری را آشکار می‌کنند؛ در فلات ایران اساساً تفکیک بیولوژیکی وجود ندارد. ما با یک پیوستار ژنتیکی یکپارچه روبرو هستیم و آنچه در این جغرافیا دیده می‌شود، نه تکثر قومی، بلکه صرفاً «تنوع در گروه‌های زبانی» است. با پذیرش این واقعیت علمی، این پرسش کلیدی مطرح می‌شود که چه عاملی این پیکرهُ واحد انسانی با زبان‌های گوناگون را در گذر هزاره‌ها منسجم نگاه داشته است؟ پاسخ زبانی و تاریخی به این پرسش، بی‌شک، «زبان فارسی» است؛ نه به عنوان ابزاری ساده برای ارتباط، بلکه به عنوان یک نهاد فرهنگی و پیونددهندهُ وجودی.
​زبان فارسی هیچ‌گاه همچون ابزار سلطهُ یک قومِ غالب، بر اقوام مغلوب تحمیل نشد؛تحمیل زبانی به‌عنوان یک پدیدهُ خشن در روند ملت‌سازی بسیاری از کشورهای اروپایی یا همسایه رخ داد. در مقابل، فارسی در گذر سده‌ها به طور کاملاً طبیعی و به عنوان یک «زبان میانجی» صلح‌آمیز بر فراز تنوع زبانی فلات ایران ایستاد تا هم‌تبارانی را که به زبان‌ها و گویش‌های مختلف سخن می‌گفتند، در یک شبکهُ منسجم ارتباطی، بازرگانی و فرهنگی به هم پیوند دهد. این پذیرش همگانی تا اندازهُ زیادی مدیون ساختار خودِ زبان است: فارسی باستان ساختار دستوری بسیار پیچیده‌ای داشت، امادر مسیر تکامل تاریخی خود به سمت فارسی میانه و دری، این پیچیدگی‌ها (مانند جنسیت دستوری و شمارگان) را دور ریخت و به زبانی «تحلیلی، منعطف و روان» تبدیل شد. این ساده‌سازی صوری، یادگیری فارسی را برای تمام گروه‌های زبانی فلات ایران آسان کرد و همین ویژگی ساختاری باعث شد این زبان در برابر طوفان‌های سهمگین تاریخی مثل حملات بیگانه، تاب‌آوری بی‌نظیری از خود نشان دهد.
​از سوی دیگر، بر خلاف زبان لاتین که پس از سقوط امپراتوری روم پاره‌پاره و به زبان‌های متفاوتی چون فرانسوی، ایتالیایی و اسپانیایی تقسیم شد، فارسی هرگز دچار انشعاب و تفرّق نشد. راز این بقا، وجود یک «گونهُ معیار ادبی» فوق‌العاده نیرومند است. میراث شاعران و اندیشمندانی چون فردوسی، سعدی و حافظ مانند یک مغناطیس فرهنگی عمل کرد و تمام گروه‌های زبانی را همگرا به سمت مرکز نگه داشت. در این میان، اثری مانند شاهنامه صرفاً یک دیوان شعر حماسی نیست؛ بلکه یک دژ زبانی و یک نظام نشانه‌شناختی است که جغرافیا، تاریخ و حافظهُ جمعی ایرانیان را در تاروپود واژه‌ها بازآفرینی و حفظ کرده است.
​از دیدگاه زبان‌شناسی، زبان تنها ابزار بیان اندیشه نیست، بلکه به اندیشه شکل می‌دهد. استعاره‌های مفهومی، کنایه‌ها، تعارفات و ساختار معنایی زبان فارسی، یک جهان‌بینی ذهنی و عاطفی مشترک در میان همهُ ایرانیان ساخته است. یک هموطن ترکی‌زبان، کرد، لر، بلوچ یا عرب، حتی زمانی که به زبان نخستش سخن می‌گوید، جهان را از پشت همان عینک شناختی می‌بیند که سده‌هاست با ادبیات فارسی صیقل خورده است. از همین‌رو، در این جغرافیا، هویت ملی ما نه روی فرضیه‌های خیالی نژادی و نه روی مرزهای قراردادی سیاسی، بلکه روی مرزهای ژرف و نادیدنی زبان فارسی استوار شده است.

#خورشید_صبوری

@beyondlinguistics

🔸https://t.me/eshtadan

#فدریکو_مایور :

شاهنامه، این اثر ادبی فنا ناپذیر، با چنین شكوهی آغاز می‌شود، در این اثر جاودانه بی‌درنگ در پی ستایش پروردگار، در همان نخستین صفحه به ابیاتی برمی‌خوریم كه لحظه‌ای ما را حیران و شگفت زده برجای می‌گذارد، زیرا كه به طرزی نامنتظر، با مدح خرد روبرو می‌شویم.

بنام خداوند جان و خرد
شاهنامه، این اثر ادبی فنا ناپذیر، با چنین شكوهی آغاز می‌شود، در این اثر جاودانه بی‌درنگ در پی ستایش پروردگار، در همان نخستین صفحه به ابیاتی برمی‌خوریم كه لحظه‌ای ما را حیران و شگفت زده برجای می‌گذارد، زیرا كه به طرزی نامنتظر، با مدح خرد روبرو می‌شویم.
آیا چنین چیزی در خور تصور است؟ هزار سال پیش، قبل از رنسانس غرب، سده‌ها پیش از قرن هجدهم، قرن روشنگری، پیش از تولد دكارت و تولد ولتر، یك شاعر ایرانی، فراتر از هر چیز، اندیشه و خرد را ستوده است. شاعر ایرانی، این ستایش را با چنان اعتقاد و با چنان شور و وجدی بیان می‌كند كه خواننده را بی اختیار شیفته خود می‌سازد.
@shahnamehpajohan

🔹https://t.me/eshtadan

‍ بیست و هشتم تیرماه زادروز منوچهر ستوده، از واقفان بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و منتخب هشتمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

از سختیهای زندگی در غرب برای ستوده این است که مزاجش برای طعام ایرانی تربیت شده و طبعش به این نوع خوردنی مایل است و غذاهای فرنگ مورد پسندش نیست و آنها را «بی‌مزه و کاه‌صفت» می‌داند. غربیها را عمدةً مغرض و جاسوس می‌شمارد و به اهداف ایشان دربارۀ ایران نظر منتقدانۀ جدّی دارد. اینکه فرنگیها آقابالاسر شرقیها باشند و بخواهند مثلاً روی لهجات ایران کار کنند هیچ برای ستوده قابل تحمّل نیست؛ معتقد است که «مگر خودمان مرده‌ایم که مطالعه کنیم؟». اصولاً به فرنگیها بی‌اعتماد است و روی خوش به ایشان نشان نمی‌دهد. هرچه می‌گذرد این بی‌اعتقادی بیشتر هم می‌شود. می‌توان حدس زد که اصرار دکتر جردن، مدیر کالج امریکایی (دبیرستان البرز)، به  مسیحی شدن ستوده در سنین نوجوانی و ایّام تحصیل در آنجا تأثیر عمیق خود را بر او گذاشته بود که در مقابل خاورشناسان و به طور کلّی فرنگیها هرگز احتیاط را از دست ندهد. در هشتادسالگی در مکتوبی به افشار از برخورد تند خود با یک «انگلیسی دراز بی‌نماز» یاد کرده که «به عنوان سیّاح آمده بود» و خلوت و انزوای ستوده را در روستای گلورِ متل‌قو به هم زده و اطّلاعاتی بیشتر از آنچه دربارۀ قلعه رودخان در کتاب از آستارا تا استارباد نوشته می‌خواست. ستوده به تندی پاسخ او را داده که برای چه اطّلاعاتی که «دقایق عمر بنده صرف آن شده در اختیار شما باید قرار بدهم؟ مشتی جاسوس به نام سیّاح به صندوقخانۀ ما راه پیدا کرده‌اید و بدون کسب اجازه وقت مرا می‌گیرید». وقتی در آستانۀ هشتادسالگی به سبب دوستداری ایران و شناخت قلمرو تاریخی و فرهنگی‌اش با همّتی مردانه و پشت‌کاری کم‌نظیر برای مطالعات آثار و ابنیۀ تاریخی آسیای مرکزی بدان صفحات مسافرت می‌کند و اعمال روسها را در آنجا می‌بیند، بیشتر معتقد می‌شود که «سیاست عمومی جهانی می‌خواهد فرهنگهای ریشه‌دار را از ریشه بکند و همۀ راه‌ها را به یونان و روم ختم کند و بگوید که مشرق‌‌‌زمینی کسی نبوده است ... ایرانی چون درک دارد و می‌فهمد باید ریشه‌کن شود، باید آثارش از میان برود». ساده‌لوح نیست و بر عکس بسیاری از هموطنانش چشم‌وگوش‌بسته به هیچ چیز غربی اعتماد نمی‌کند. سازمانهای آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متّحد از قبیل یونسکو را هم مانند سایر دستگاهها می‌داند و آنها را چندان باور ندارد و زیاد حقیقتی در آنها نمی‌بیند. اصلاً دایۀ  مهربانتر از مادر را نمی‌پذیرد. ستوده مهاجرت ایرانیان به فرنگ را به هیچ بهانه‌ای نمی‌پسندد. این را برنامۀ استعمارچیان می‌داند که می‌خواهند با کار کشیدن از گردۀ مردم ما خرابه‌های خود را آباد کنند. معتقد است نباید با یک حمله جا را خالی کرد. عدّه‌ای برای حفظ مالهای اندوخته، یعنی دزدیده، گروهی برای فرار از نظام وظیفه، عدّۀ بی‌شماری به عنوان خواندن درس و ابوعلی سینا شدن، عدّه‌ای از ترس جان، عدّه‌ای برای معالجۀ جسم، که اگر اوّل روح خود را معالجه می‌کردند به این سرنوشتهای خودساخته گرفتار نمی‌شدند».

[نامه‌های منوچهر ستوده و ایرج افشار، به کوشش محمد افشین‌وفایی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۳، مقدمه، ص ۳۳-۳۶]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی
@AfsharFoundation

🔹https://t.me/eshtadan

منوچهر ستوده
پژوهشگر و استاد دانشگاه تهران

کس چو حافظ نگشاد از رخ اندیشه نقاب
تا سر زلف سخن را به قلم شانه زدند
این بیت حافظ وصف حال استاد ارجمندی است که دو سوم عمر خود را در حوزه تاریخ و جغرافیا که پیوندی ناگسستنی دارند، گذراند. ستوده با واقع‌گرایی و درایتی که دارد جاده‌های ایران را گام‌به‌گام طی کرد و در آن‌ها تاریخ را در دل جغرافیا یا واقعه را در دل مکان خود کاوید.
دکتر شیرین بیانی
-----------
@dr_eslaminodoushan

https://t.me/eshtadan

🔸پایان شب سخن سرایی،
می‌گفت ز سوز دل همایی 
"فریاد كزین رباط كهگل ،
جان می‌كنم و نمی‌كنم دل.
 مرگ آخته تیغ بر گلویم،
من مست هوا و آرزویم.

۲۹ تیرماه سالروز درگذشت زنده نام استاد جلال الدین همایی

یادش گرامی، نامش جاودان

https://t.me/eshtadan

‍ 📚 📚 📚

۲۹ تیر - سالمرگ زنده‌یاد استاد #جلال‌الدین_همایی

جلال الدین همایی شاعر، نویسنده، پژوهشگر و مصحح ایرانی سیزدهم دی‌ماه ۱۲۷۸ خورشیدی در اصفهان به دنیا آمد.

پدرش‌ میرزا ابوالقاسم‌ محمد نصیر متخلص‌ به‌ طرب‌ و جدش‌ ملا محمدرضا همای‌ شیرازی‌ هر دو از شعرا و دانشمندان‌ معروف‌ عصر خود بودند.

از کودکی به ادبیات عرب و حکمت و فلسفه روی آورد و تا ۱۰ سالگی منشات قائم مقام فراهانی، منشآت فرهاد میرزا، منشات امیر نظام، تاریخ معجم، شاهنامه فردوسی، کلیات سعدی، منتخب قاآنی و غزلیات محمد خان دشتی را نزد استاد مطالعه کرد.

در ۱۱ سالگی به مدرسه نماورد اصفهان در بازار رفت و ۲۰ سال به تحصیل ادبیات عرب، فقه، اصول، تفسیر، درایه، رجال، هیات، نجوم، استخراج تقویم، ریاضی، طب و فلسفه پرداخت.

پس از آن به نظام آموزشی جدید پیوست و به تدریس در مدرسه‌ها پرداخت، آنگاه مدتی نیز در تبریز تدریس کرد و سپس به تدریس ادبیات در دارالفنون، دبیرستان نظام و دانشکده افسری روی آورد.

جلال الدین همایی پس از تاسیس دانشگاه تهران به تدریس دوره دکتری در دانشکده‌های حقوق و ادبیات پرداخت و عضو فرهنگستان ایران شد. چندی هم در دانشگاه‌های بیروت و لاهور تدریس کرد.

استاد همائی شعر هم می‌سرود و سنا تخلص می‌کرد. بیش از ۱۵ هزار بیت او در دیوان سنا به کوشش دخترش به چاپ رسیده است.

درباره انتخاب تخلّص شعری خود گفته است:

«رسم پیشینگان بر این بود که تخلّص شاعر مبتدی را استادان پیش قدم معیّن می‏‌کردند من از حدود ۱۴سالگی که به مقتضای طبع موزون سخنی می‏‌بافتم، به منتخب حدیقه سنایی که هزار و یک بیت است، علاقه شدید داشتم و آن را از بر کرده بودم. عمّ بزرگوارم میرزا محمّد «سها» که پیشوای شعرای اصفهان بود و در این فن سمت استادی بر من داشت، فرمود که به تناسب سنایی تخلّص «سنا» اختیار کنم. من نیز به احترام گفته او این تخلّص را تا امروز تغییر نداده‌‏ام. فقط گاهی با کلمه همایی تخلص کرده‌‏ام».

از مشهورترین اشعار او شعری در وصف مسجد کبود تبریز و تاسف از ویرانی آن است. او در فن سرودن ماده تاریخ نیز چیره دست بود و ازجمله ماده تاریخ وفات خود را پیش از وفات سرود!

جلال الدین همایی در چنین روزی در سال ۱۳۵۹ چشم از جهان فرو بست و در تکیه لسان الارض تخت فولاد اصفهان نزدیک گلزار شهدا به خاک سپرده شد.

یادگارها:

👈 تاریخ ادبیات ایران، جلد اول ۱۳۰۸، جلد دوم ۱۳۰۹
👈 غزالی نامه (شرح حال امام محمد غزالی) ۱۳۱۵
👈 تصحیح‌کتاب نصیحه الملوک امام محمد غزالی، ۱۳۱۵-۱۷
👈 تصحیح مثنوی ولدنامه با مقدمهٔ مفصل، ۱۳۱۵
👈 تصحیح کتاب التفهیم ابوریحان بیرونی با تحقیقات مفصل ۱۳۱۶
👈 تصحیح‌کتاب مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه اثر عزالدین محمود کاشانی ۱۳۲۵
👈 تصحیح معیارالعقول منسوب به شیخ الرئیس ابوعلی سینا درفن جراثقال ۱۳۳۱
👈 مقدمه بر اخلاق ناصری تألیف خواجه نصیرالدین طوسی ۱۳۳۵
👈 مولوی نامه ۱۳۵۶


روانش شاد - نامش جاوید


🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd

‍ 📚همایی نامه

مجموعه مقالات علمی و ادبی تقدیم شده به استاد جلال‌الدین همایی
ناشر: انتشارات انجمن استادان زبان و ادبیات فارسی، زیر نظر دکتر مهدی محقق
تاریخ نشر: ۲۵۳۵ش،
🔸قطع: وزیری، ص ۳۷۰+ ۳۴، دو مقاله به زبان های فرانسه، عربی و انگلیسی، از بانو مباهات تورکر، استاد دانشگاه آنکارا، و سید حسین نصر، رئیس انجمن شاهنشاهی فلسفه

🔹برگرفته از پژوهش های اصفهان شناسی

https://t.me/eshtadan

#ابوالفضل_خطیبی:

به لحاظ سبک‌شناسی باید ببینیم «بسی رنج بردم در این سال سی/عجم زنده کردم بدین پارسی» با بیت‌های دیگر سازگاری دارد یا نه؛یک اشکال در این بیت وجود دارد و آن لفظ «عجم» درباره ایرانیان است.کاری نداریم که به لحاظ لغوی این واژه، واژه موهنی است،به هر حال به کار می‌رود و فردوسی و دیگران هم به کار برده‌اند اما کمتر.در سراسر شاهنامه سه بار  لفظ «عجم» به کار رفته آن هم در تقابل با «عرب». اما در جاهای دیگر شاهنامه به جای عجم صدها بار از ایران،ایرانیان و آزادگان  استفاده شده و فقط ۳ بار لفظ عجم به کار رفته است. مصحح از این لحاظ هم مشکوک می‌شود.می‌توان گفت به لحاظ  نسخه‌شناسی و سبک‌شناسی این بیت تاحدی مشکوک است و احتمال می‌دهیم سرودۀ فردوسی نباشد اما احتمال کمتر هم هست که ممکن است علی‌رغم همه این‌ها، سروده فردوسی باشد.فردوسی در بیت معروفی می‌گوید:«نمیرم از این پس که من زنده‌ام/ که تخم سخن را پراکنده‌ام»مراد شاعر از سخن،سخن پارسی است و بعید است که در یک بیت حسّاس که در آن از رنج سی‌ساله خود در پراکندن سخن پارسی سخن می‌گوید، بیاید به جای ایران و ایرانی از لفظ عجم استفاده کند. پذیرفتنش تا اندازه‌ای سخت است.

🔸از کانال تلگرامی شاهنامه پژوهان

https://t.me/eshtadan

ایرانی به هر کجا برود یک تاریخ بر پشت دارد، خواه به آن آگاه باشد و خواه نباشد. ضمیر ناخودآگاه قومی که «یونگ» روانکاو سوییسی آن را عنوان کرده است، در ایرانی بیدار و قوی است؛ زیرا حوادث پیوسته‌ای که بر این کشور گذشته، مردمش را آبدیدۀ تاریخ کرده است.

موقعیت جغرافیایی ایران، تاریخش را طوری ساخته که لحظه‌ای آرام نداشته باشد. نخست جنبۀ بر سر راه بودنش است که هرکس از هرجا حرکت می‌کرد نزد او سر در می‌آورد.

دوم بعضی جاذبه‌های طبیعی اوست که دیگران او را به چشم یک کشور خواستنی نگاه می‌کردند که می‌توانست وسوسه‌انگیز بشود. بنابراین از چهار سمت شرق و غرب و شمال و جنوب در معرض فشار یا طمع بوده و از روزی که خود را شناخته است می‌بایست پیوسته در حال بیدارباش و دفاعی به سر برد.

#ایران_و_تنهایی‌اش

کانال دکتر اسلامی ندوشن
@dr_eslaminodoushan

#یاد_مفاخر
#جادوی_موسیقی


🎶🎼تکنوازی بسیار زیبای ساز دونلی توسط استاد شیر محمد اسپندار

🍀شیرمحمد اسپندار، استاد نامدار نوازندگی دونلی و از ماندگارترین چهره‌های موسیقی بلوچستان، در ۹۸ سالگی چشم از جهان فروبست. او سال‌ها با هنر خود، موسیقی اصیل بلوچ را به ایران و جهان معرفی کرد و میراثی ارزشمند از خود به جا گذاشت.
شیرمحمد اسپندار، متولد سال ۱۳۰۶ در #بمپور، از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های موسیقی سنتی سیستان و بلوچستان بود. وی بخش عمده زندگی خود را صرف حفظ، معرفی و گسترش موسیقی اصیل بلوچ، به‌ویژه هنر دونلی‌نوازی، کرد.
اسپندار نواختن ساز دونلی را با تکیه بر استعداد و پشتکار خود و تنها با مشاهده شیوه نوازندگی یکی از استادان این ساز فراگرفت. وی موفق به دریافت دکترای افتخاری موسیقی سنتی از فرانسه، دیپلم افتخار نوازندگی ایران و جایزه ویژه جشنواره موسیقی فجر شد. تندیس او و نخستین ساز دونلی‌اش به عنوان بخشی از میراث موسیقی ایران در موزه نگهداری می‌شود.
🍀یادش گرامی و نامش در تاریخ موسیقی ایران ماندگار


#شیر_محمد_اسپندار
#دونلی_نواز
#موسیقی_نواحی
#ایران_دوست‌داشتنی
  

@musighinavahi
https://t.me/Sociologyofsocialgroups

‍اگر شاهنامه نبود، ایران چه می‌شد؟

۱- ایرانی حافظه تاریخی خود را از دست می‌داد، یعنی گذشته خود را فراموش می‌کرد و به یک کشور نو رسیده بدل می‌گشت.

۲- ادبیات فارسی با این وسعت به وجود نمی‌آمد. منظور، این است که تمام آثاری که پس از شاهنامه در زبان پارسی پدید آمدند - که چند شاهکار و چند اثر بزرگ در میان آنهاست - همگی تحت تأثير شاهنامه بوده‌اند. براحتی می‌شود نشانه‌هایش را بیرون کشید: نظامی، ناصر خسرو، خیام، سعدی، حافظ و دیگران. سعدی بوستان را به تقلید از شاهنامه سرود که (خردنامه) ایران پس از اسلام است.
همچنین نمونه حافظ را داریم که می‌شود گفت که دیوانش یک شاهنامه کوچک است، یعنی سرشار است از یاد گذشته ایران.

۳ـ زبان فارسی آنچنان ریشهٔ محکمی به خود نمی‌گرفت که از ترکستان چین تا ساحل مدیترانه از یک‌سو، و از سوی دیگر از هند تا قفقاز و آسیای مرکزی گسترش یابد. شاهنامه البته تنها نبود، ولی، مؤثرترین کتاب بود که توانست پایه‌های زبان پارسی را محکم کند.

۴- عرفان ایرانی که ریشه مشترک با جهان بینی شاهنامه دارد، این گونه بالیده نمی‌شد.

گفتیم که اگر #شاهنامه نیامده بود، ایران چه می‌شد. ایران به جای خود می‌ماند. همین کوه و همین دشت و همین آبادانی و کویر بود، اما این محتوا نبود، شاید این نام ایران هم دیگر نبود، این خاطره‌ها از یاد می‌رفت. مهم‌تر از همهٔ زبان فارسی است، که به ایران شخصیت خاص بخشید. به او اجازه داد که استعداد خود را شکوفا سازد، در گروه کشورهای عربی مستهلک نشود، و در نتیجه چند شاهکار جهانی پدید آورد.
از این رو بود که این زبان در طی کمتر از صد سال به یک نوع گسترش رسید که صدها هزار بیت شعر در دورهٔ سامانی به این زبان سروده شود. متاسفانه بخش زیادی از این شعرها در جریان حوادث از میان رفته‌اند.

خلاصه آنکه اگر #شاهنامه نمی‌بود این آب و خاک به جای خود می‌بود اما به صورت دیگری. ایران در این هزار و صد سال به کمک زبان پارسی دری و شاهنامه مجموعیت خود را حفظ کرده است. اعتنا نکرده که چه کسانی بر او حکومت می‌کنند، اگر جسم او در معرض دستبرد بوده، روح او محفوظ مانده است.
تمدن‌های زیادی منقرض شده‌اند، زیرا نتوانستند دوام بیاورند، برای اینکه رشتهٔ همبستگی گسسته شد و پیوند تاریخی و تداوم نتوانست راه به جلو بگشایند. از این رو اکنون هیچ اثری از آنها نیست. فقط باستان شناسان می‌توانند کاوش‌های بکنند و آثاری از آنجا بیرون بیاورند. تمدنی که بتواند دوام پذیر باشد باید خاطرات گذشته را نگه دارد، تجربه گذشته را نگه دارد، و انتقال بدهد از نسلی به نسلی، البته مهمترین عاملی که بتواند این کار را بکند در درجه نخست زبان است. زبان چیزی است که نگهبان خزانه‌های فکری و فرهنگی یک کشور می‌تواند باشد.

هرگاه یک حالت ناامیدی و بدبینی در مردم ایجاد می‌شد، توسل به #شاهنامه پیش می‌آمد که روحیه ببخشد. بازیافت نیروی درونی بکند. این گذشته پرآب و رنگ و پر افتخار را به یاد بیاورید و بگویید که ما یک چنین گذشته‌ای داشته‌ایم.

#دکتر_محمد_علی_اسلامی_ندوشن
برگرفته از کتاب مرزهای ناپیدا
@kheradsarayeferdowsi

🔸https://t.me/eshtadan

امردادگان خجسته باد

جشن #امردادگان هر سال روز امرداد از ماه امرداد در گاهشماری کهن ایران ، برابر با سوم امرداد در سالنامه کنونی، برگزار می‌شود.

در بندهش پهلوی می‌خوانیم:

امُردادِ بی‌مرگ، سَروَرِ گیاهانِ بی‌شمارست؛ زیرا او را به گیتی، گیاه، خویش است. گیاهان را رویانَد و رَمهِ گوسفندان را افزاید؛ زیرا همۀ دام‌ها از او خورند و زیست‌کنند. به فِرَشکردِ [/ نوگردانییِ جهان و زندگی در پایانِ کار ِ جهان به سالارییِ سوشیانت، رهاننده‌ای از تبارِ زرتشت]، نیز «انوش» [/ خوراکِ بی‌مرگی] را از امرداد آرایند. اگر کسی گیاه را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه
امُرداد [از او] آسوده یا آزَرده بُوَد…


هریک از فروزه‌های دوازده‌گانه که جشن‌های هم‌نامی‌ روز و ماه برایِ گرامی‌داشتِ آن‌ها برگزارمی‌شود، گلِ ویژه‌ای دارد. گلِ ویژهِ امُرداد، سوسن آزاد (= زنبق) است.

بن‌مایه:
گزارشِ دکتر مهرداد بهار در پژوهشی در اساطیرِ ایران، چاپ یکم، ص ۱۱۷).
فرهنگ دهخدا.

🛫 @historyandmyths


🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd

🔹https://t.me/eshtadan

🌲 سلاحی که مردم امروز دارند 🌲

اگر امروز مردم سلاح و زوری معادلِ زورِ حکومتها ندارند، در مقابل، چشمِ بینا و آگاهی دارند. هیچ حکومتی نمی‌تواند با خیال راحت فرمان براند و آرام بخوابد، در حالی که می‌بیند تعدادی چشم، نگرانِ کارِ اوست و درست می‌بیند.
در گذشته، جز با حدس و گمان، مردم مطّلع نمی‌شدند که در چهاردیواریِ دستگاهِ قدرت چه می‌گذرد؛ اکنون چنین نیست، قدرت در قلعه‌ی شیشه‌ای زندگی می‌کند و پرده‌های تبلیغ هم نمی‌تواند آنچه را که در درون می‌گذرد، از چشم‌ها پنهان دارد. و از همه مهمّ‌تر آن است که زمان بیکار ننشسته است و واکنشهای طبیعی جای پای خود را محکم می‌کنند. اصل آن است که پختگیِ زمان همراه گردد با بیدارشُدگیِ مردم. وقتی آگاهی به نقطه‌ی شکفتن رسید، همه‌ی تعبیه‌ها به طرزِ حیرت‌آوری حکمِ «برف و آفتابِ تموز» پیدا می‌کنند.

#ذکر_مناقب_حقوق‌بشر_در_جهان‌سوم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن

🆔 @sarv_e_sokhangoo

🔸https://t.me/eshtadan

اغراق دربارهٔ اشخاص
هر انسانی که پای به زندگی می‌نهد، از دایرۀ سرشت انسانی خود خارج نیست. ما چون ذاتاً گرایش به افراط داریم، هر انسانی را که به علتی در زمانی مورد لطف قرار گرفت، عنان سخن را در حق او رها می‌کنیم و به کمک کلمات می‌کوشیم تا او را از زمین بکنیم و به صورت «فراانسان» درآوریم، که هرچه گفته است درست است و هرچه کرده است از آن بهتر نمی‌‌شده!

«محمدعلی اسلامی ندوشن، رنگ و بی‌رنگی؛ گفتارهایی دربارهٔ مولوی، در دست انتشار توسط نشر سرو سخنگو»

@dr_eslaminodoushan

🔹https://t.me/eshtadan

‍ با آرزوی دوام سربلندی و سرافرازی ایران، ثبت دژ الموت در فهرست میراث جهانی یونسکو را به هم‌میهنان وطن‌دوست شادباش می‌گوییم.

الموت

واژۀ الموت از دو جزء ترکیب شده است، جزء اوّل «اله» و جزء دوم «اموت». واژۀ «اله» هنوز در زبان مردم رودبار الموت و همسایگان آنان، یعنی ساکنین گیلان و مازندران زنده است. اغلب کشاورزان الموتی در حقّ مرغانی که به صیفی و زراعت آسیب می‌رسانند گویند: «اله تره بزند»؛ یعنی عقاب ترا بزند. از این گذشته در ترکیب بعضی از نامهای محلها این واژه دیده می‌شود. از آنهاست «اله‌نشینی بند»؛ یعنی بند عقاب‌نشین که تپۀ بلندی نزدیک زوارک است.
این واژه در نقاط مختلف مازندران به دو شکل «اله = ale» یا «اله = alle» شنیده می‌شود. در گیلان به شکلهای «الغ = aloq» یا «آلغ = āloq» مصطلح است و در لورا این پرنده را «اله = ale» خوانند (مطالعۀ نگارنده در محل). در متون قدیمی نیز «اله» به معنی عقاب ذکر شده است (التنبیه علی حدوث التصحیف حمزۀ اصفهانی، السامی فی الاسامی، التفهیم ابوریحان بیرونی). ‌
جزء دوم این ترکیب یعنی واژۀ «اموت» را بیشتر مورّخین از مصدر آموختن دانسته‌اند. ابن‌الاثیر می‌نویسد: «الموت در مرز دیلم است. آلوه به معنی عقاب و جزء دوم این کلمه که آموت باشد به لهجۀ دیلمی به معنی آموزش است (کامل التواریخ در احوال اسمعیلیه) و زکریا بن محمّد قزوینی گوید: «الموت در ناحیۀ رودبار میان قزوین و دریای خزر است. آلوه در فارسی به معنی عقاب و آموت به معنی آموزش است. این قلعه به این علّت بدین نام خوانده شد که عقابی پادشاهی را در شکار به این قلعه که به سرزمینهای پیرامون خود مسلّط است متوجّه ساخت». حمدالله مستوفی گوید: «آن قلعه را در اوّل اله‌آموت گفته‌‌اند به معنی آشیانۀ عقاب که بچگان را بر او آموزش کردی، به مرور الموت شد». با این شرح می‌توان به این نتیجه رسید که الموت واژۀ مرکب و به معنی عقاب‌آموز یا عقاب‌آموخت است.

دکتر منوچهر ستوده
از واقفان بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و منتخب هشتمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

«قلعۀ الموت ـ بلدة الاقبال»، فرهنگ ایران‌زمین، ۱۳۳۴، شمارۀ ۳، ص ۶-۷.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation