«عوامل زوال مملکت»

آورده‌اند که نوشیروان [شاهنشاه ساسانی] از موبد موبدان پرسید که:
«زوال مملکت در چه چیز است؟»

گفت:
«اوّل، در پوشیدنِ خبرها از پادشاه
دوم، در تربیتِ مردمِ فرومایه
سوم، در ظلمِ عمّال».

نوشیروان گفت:
«به چه دلیل این سخن می‌گویی؟»

جواب داد که:
«مردمِ دون و رذل چون تربیت یابند، در جمع کردنِ مال، حریص باشند و به هرکس طمع کنند و اکابر و اشراف نشناسند و حرمتِ مردمِ بزرگ، نگاه ندارند.

و دل‌های خلایق به سبب این اخلاق، رنجیده شود و هر آیینه همّت‌ها برگمارند تا از وی خلاصی روی نماید.

دیگر، چون عمّال بر رعیّت ستم کنند، نیّت‌های ایشان با پادشاه بد شود
و از زراعت و عمارت، ملول و متنفّر گردند و مداخلِ سلطان کم شود
و علوفه به لشکر کم رسد،
و چون لشکر علوفه نیابند
سر از خدمت برتابند.

و اگر دشمنی پدید آید
و کار وی اندک بود
جهدی نکنند
و به این جهت ملک از دست برود».

نوشیروان موبد را ثنا گفت و فرمود تا این کلمات را به آبِ زر نوشتند.


منبع: روضةالأنوار عباسی (در اخلاق و شیوۀ کشورداری).
به قلمِ: محمدباقر بن محمدمؤمن محقق سبزواری (به درخواست «شاه عباس دوم» در سال ۱۰۴۲ ش)، به زبان فارسی.
مقدمه، تصحیح و تحقیق: اسماعیل چنگیزی اردهایی.
انتشارات مرکز پژوهشی ميراث مکتوب، ۱۳۸۳.
ص۵۶۲ و ۵۶۳.

https://t.me/HistoricalLinguistics

🔹https://t.me/eshtadan

‍ 🔸مراسم بیستمین سالگرد تأسیس خردسرای فردوسی برگزار شد.

در مراسمی که ساعت ده صبح روز جمعه، دوازدهم دی‌ماه ۱۴٠۴ در سالن همایش‌های آریومصلی‌نژاد مشهد برگزار گردید، دربارهٔ بیست سال خدمات فرهنگی، ادبی و هنری مؤسسهٔ خردسرای فردوسی سخن گفته شد.

خردسرای فردوسی، نهادی غیر دولتی است که از  بیست سال پیش، با هدف اجرای پژوهش‌های بنیادی در زمینه‌های فرهنگی، ادبی، تاریخی و به ویژه شاهنامه پژوهی و شاهنامه‌شناسی گام برداشته است.

🔸 فردوسی و شاهنامه اسوه بودند.
در آغاز این مراسم، محمدجعفر یاحقی، مدیر عامل مؤسسهٔ خردسرای فردوسی، اظهار داشت که انگیزهٔ اصلی تأسیس خردسرای فردوسی از آنجا آغاز شد که بنیان‌گذاران آن، نوعی کمبود روحیه استواری، نشاط، پایداری و صراحت اندیشه را در خراسان و ایران احساس می‌کردند و بهترین نماد و اسوه برای این کار، شاهنامهٔ فردوسی و خود فردوسی بوده است که مثل کوه در مقابل ناملایمات ایستاد.

پاسداری از فرهنگ، رسالت ایرانیان
یاحقی در ادامه سخنان خود عنوان نمود که پاسداری از فرهنگ، رسالتی بر دوش همهٔ ایرانیان است؛ زیرا زبان فارسی اکنون پرچم فرهنگ ایران است و اگر این زبان نگه داشته شود، هستی و هویت ایران حفظ می‌شود.

زیستن با شاهنامه
مدیر عامل خردسرای فردوسی، در ادامهٔ سخنان خود به ارزش‌های فرهنگی، قومی و ملی شاهنامهٔ فردوسی اشاره کرد و توضیح داد که هویت ایرانی، با شاهنامه و اندیشه ملی و قومی استوار می‌شود و خردسرای فردوسی، پاسدار  هویت ایرانی و علاقه‌مند به شیوهٔ زیستن شاهنامه‌ای است؛ زیستنی آزادانه، شاد و با نشاط.
حماسه در خون خراسانی‌ها جریان دارد.
یاحقی، با ذکر این نکته که هشتاد درصد حماسه‌های ملی از منطقه خراسان برخاسته است، اظهار داشت که حماسه در خون خراسانی‌ها جریان دارد.

🔸🔸شاهنامه در دورهٔ صفویه
بخش دیگری از مراسم بیستمین سال تأسيس خردسرای فردوسی به «شاهنامه فردوسی در دورهٔ صفویه» اختصاص داشت. در این بخش، محمود فتوحی، استاد دانشگاه، عضو فرهنگستان زبان فارسی و متخصص ادبیات دوره صفویه، دربارهٔ شاهنامه در این دوره سخن گفت.

شاهنامه در جنگ‌ها و قهوه‌خانه‌های دورهٔ صفویه
فتوحی اظهار داشت که شاهنامه در جنگ‌های دورهٔ صفویه حضور برجسته‌ای داشت. به این عبارت که در جنگ‌های شاه اسماعیل، او سرداری به نام محمد استاجلو داشت که حافظ شاهنامه بود و با صدای رسا شاهنامه می‌خواند و شاه اسماعیل را تحت تأثیر قرار می‌داد. این سردار در جنگ چالدران کشته شد و شاه اسماعیل که در آن دوره یازده ساله بود، زیستن با شاهنامه را آغاز کرد، کاری که منتهی به تدوین شاهنامه طهماسبی شد.
فتوحی در ادامه سخنان خود به حضور پررنگ شاهنامه در قهوه‌خانه‌های دورهٔ صفوی اشاره کرد که با وجود مخالفت‌های مختلف، گزارش‌هایی دربارهٔ شاهنامه‌خوانان قهوه‌خانه‌ها وجود دارد.
تجربه ایرانی بودن در دورهٔ صفویه
این استاد دانشگاه اظهار داشت که در دورهٔ صفویه، مردم با شاهنامه بسیار نزدیک بودند و ایرانی بودن را تجربه می‌کردند زیرا متن شاهنامه برای آنها خوانده می‌شد.

🔸شاهنامه‌خوانی با لحن اقوام گوناگون
ادامه این مراسم به روایت شاهنامه با صدای ابراهیم احمدی اختصاص داشت. احمدی اظهار داشت که شاهنامه را می‌توان با لحن‌های مختلف اقوام گوناگون شنید؛ چنان‌که جامعه‌شناسی ذوق هر قوم نشان می‌دهد که آن‌ها لحن‌های مختلفی برای خواندن شاهنامه دارند.

🔸شاهنامه، جلوه گاه رادی و جوانمردی
علیرضا قیامتی، قائم مقام مؤسسهٔ خردسرای فردوسی، با تأکيد بر این نکته که شاهنامه، پیش از آنکه حماسهٔ ملی ایرانیان باشد، حماسهٔ انسانی و اخلاق و آزادگی است، این اثر را جلوه‌گاه روح رادی و جوانمردی دانست؛ سپس با خوانش ابیاتی، به نمونه‌های متعددی از رادی و جوانمردی؛ همچون نکوهش جنگ، مهرورزی کردن به یکدیگر، مهربانی با گیاهان و حیوانات و... در شاهنامه اشاره کرد.

🔸مسئولیتی فراتر از مرزهای جغرافیایی
غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، پس از ابراز ارادت به بنیانگذاران مؤسسهٔ خردسرای فردوسی، دربارهٔ مسئولیتی فراتر از مرزهای جغرافیایی خراسان و حتی کشور سخن گفت. وی اظهار داشت که امروز، مسئولیتی در حوزهٔ تمدنی خراسان بزرگ وجود دارد و از خراسان و به‌ویژه مشهد، به عنوان کانون خراسان تمدنی، توقع بیشتری می‌رود؛ چنانکه نگاه همه به این حوزهٔ تمدنی در خراسان است.

نقالی پریسا سیمین مهر، پخش پیام‌های مجازی مدیران شعبه‌های خردسرا در استان‌ها، شهرها و کشورهای دیگر، قرائت متن لوح سپاس غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، تقدیم لوح سپاس به بنیانگذاران و حامیان مادی و معنوی مؤسسهٔ خردسرای فردوسی و نوازندگی استاد کیوان ساکت، از دیگر بخش‌های این مراسم بود.

به قلم: فاطمه محمدزاده

@kheradsarayeferdowsi

🔹https://t.me/eshtadan

یادی از استاد جلال‌الدین همایی در سالگرد زادروزش - نویسنده‌ای که کمتر به زندگی‌اش توجه شده است

۱۳ دی ماه (اصفهان - ۱۲۷۸)، زادروز استاد جلال‌الدین همایی گرامی باد.

جلال‌الدین همایی ادیب، شاعر و استاد زبان و ادبیات فارسی، در سیزدهمین روز دی‌ماه ‌۱۲۷۸ در محله‌ی پاقلعه‌ی اصفهان به دنیا آمد. جلال‌الدین از چهار – پنج سالگی به خواندن قرآن، غرلیات حافظ، گلستان سعدی و... نزد پدر و مادرش پرداخت. پس از مدتی وارد مکتب و مدرسه شد و حدود ۲۰ سال از عمرش را صرف تحصیل علوم اسلامی کرد. پدرش میرزا ابوالقاسم محمد نصیر متخلص به طرب و جدش ملا محمدرضا همایی شیرازی هر دو از شعرا و دانشمندان معروف عصر خود بودند. همایی از سن یازده سالگی به مدت بیست سال در مدرسه «نماورد» از مدارس قدیم و معروف اصفهان که مرکز دانش و فرهنگ این شهر بود به کسب علوم اسلامی پرداخت . وی طی این سال‌ها ادبیات عرب، فقه، اصول، تفسیر، درایه، رجال، هیأت، نجوم، استخراج تقویم، فنون ریاضی، طب و فلسفه را نزد بزرگترین علما و روحانیان ایران فراگرفت و خود نیز مدتی مدرس بزرگترین حوزه‌های علمی و ادبی اصفهان بود.

همایی که هم‌زمان با تحصیل، در حوزه‌های علمیه تدریس هم می‌کرد، با گذراندن تحصیلات عالیه به درجه‌ی اجتهاد هم رسید. در سال 1307 به تهران آمد و در وزارت معارف، استخدام و موظف شد در تبریز کار کند. او در سال 1310 به تهران برگشت و در دانشکده‌ی افسری و دبیرستان‌های دارالفنون، شرف و نظام به تدریس پرداخت. ذبیح‌الله صفا، حسین خطیبی و علی‌اکبر شهابی از شاگردان همایی در این دوره بودند.


در سال‌های بعد نیز همایی به تدریس در کلاس ادبی دانشسرای عالی و کلاس روزنامه‌نگاری دانشکده‌ی حقوق مشغول شد. سپس سالیان دراز به تدریس در دوره‌های لیسانس، فوق لیسانس و دکتری در دانشکده‌ی ادبیات پرداخت تا این‌که در سال 1345 با تقاضای خود بازنشسته شد.

«تاریخ ادبیات ایران»، «غزالی‌نامه»، «فنون بلاغت و صناعات ادبی»، «مولوی‌نامه»، «دیوان سنا» (مجموعه‌ی اشعار)، «مجمع‌الفصحاء» و «تصوف در اسلام»، همچنین تصحیح «نصیحت‌الملوک امام محمد غزالی» و تصحیح «مصباح‌الهدایة و مفتاح الکفایة» عزالدین محمود کاشانی، تصحیح «معیار العقول» منصوب به شیخ بوعلی سینا و تصحیح «غزالی‌نامه» امام محمد غزالی، تصحیح «ولد نامه» نوشته سلطان ولد،  از آثار برجای‌مانده از جلال‌الدین همایی هستند.


جلال‌الدین همایی ۲۸ تیرماه ۱۳۵۹ درگذشت. آرامگاه او تکیه‌ی لسان‌الارض در تخت فولاد اصفهان است.
خانه‌ای که همایی در اصفهان در آن به دنیا آمده، مشهور به خانه‌ی استاد جلال‌الدین همایی، در سال ۱۳۷۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

دنباله نوشتار:
http://www.iranboom.ir/nam-avaran/49-bozorgan/9785-jalal-din-homaei.html


https://telegram.me/iranboom_ir

🔹https://t.me/eshtadan

🎄زبان شناس, مترجم، نویسنده،استاد پیشین دانشگاه تهران .
"و ۱۵دی ماه ۱۳۱۳،اصفهان, ف۲۱اردیبهشت ۱۴۰۰،تهران"
روانش به مینو شادان و یادش گرامی باد.
@ESHTADAN

شانزدهم دی‌ماه، سالگرد درگذشت نیما یوشیج (۱۲۷۶-۱۳۳۸)

در شب سرد زمستانی

در شب سرد زمستانی
کورهٔ خورشید هم، چون کورهٔ گرم چراغ من نمی‌سوزد.
و به مانند چراغ من
نه می‌افروزد چراغی هیچ،
نه فروبسته به یخ ماهی که از بالا می‌افروزد.

من چراغم را در آمدرفتن همسایه‌ام افروختم در یک شب تاریک
و شب سرد زمستان بود،
باد می‌پیچید با کاج،
در میان کومه‌ها خاموش
گم شد او از من جدا زین جادهٔ باریک.
و هنوزم قصه بر یاد است
وین سخن آویزهٔ لب:
«که می‌افروزد؟ که می‌سوزد؟
چه کسی این قصه را در دل می‌اندوزد؟»
در شب سرد زمستانی
کورهٔ خورشید هم، چون کورهٔ گرم چراغ من نمی‌سوزد.
@theapll

🔸https://t.me/eshtadan

🔸🔸 هجدهم دی ماه، سالروز درگذشت والتر برونو هنینگ، ایران شناس، شرق شناس و زبان شناس آلمانی

والتر برونو هنینگ (Walter Bruno Henning) ۲۶ اوت ۱۹۰۸ در پروس شرقی زاده شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه گوتینگن در رشتهٔ مطالعات ایرانی زیر نظر آندره‌آس انجام داد و رسالهٔ دکتری خود را در سال ۱۹۳۱ با موضوع بررسی فعل فارسی میانه گذراند.

هنینگ در سال ۱۹۳۶ به دعوت هارولد بیلی برای تصدی کرسی جامعهٔ پارسی برای مطالعات ایرانی در مدرسه مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا به لندن رفت و مطالعات خود را در مورد متون تورفان ادامه داد. در ۱۹۴۹ خطابه‌های معروف خود را در آکسفورد ایراد کرد که به بررسی انتقادی آرای هرتسفلد و نیبرگ دربارۀ زرتشت می‌پرداخت. در ۱۹۵۰ به دعوت دولت ایران سفری به جنوب ایران کرد و تحقیقاتی بر کتیبه‌های سرمشهد، نقش رستم و کرتیر انجام داد.
در سال ۱۹۵۴ به مدیریت شورای اجرایی مجموعهٔ کتیبه‌های ایرانی در لندن منصوب شد. از سال ۱۹۵۷ سرپرستی بخش زبان‌ها و فرهنگ‌های خاورمیانه و نزدیک را در مدرسه مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا در دانشگاه لندن به عهده گرفت.

https://t.me/ghotbeelmiferdowsi

شاهنامه ستایش شاهان نیست؛
ستایشِ مردمِ ایران است.


🔹شاهنامه تاریخ و سیرت شاهان است اما بر خلاف آنچه گاهی برخی خام‌اندیشان و نا‌آگاهان و مغرضان پنداشته و گفته‌اند، ستایش شاهان نیست، ستایش ایران و مردم ایران است. ستایش همهٔ نیکان و دلاوران و خردمندان است.

🔹شاهان سلطنت می‌کردند اما  قدرت مطلقهٔ حکومت به دست آنان نبود. شهریاری رشته‌ای بود که ایرانیان را به هم می‌پیوست و مرزهای ایران و سنن و آیین و فرهنگ ایران را نگاهبانی می‌کرد و رمز قدرت و شوکت ایران بود.

شاهنامه مجموعهٔ تجارب تاریخی ایرانیان در ادارهٔ صحیح اجتماع و تأمین آسایش مردم است. خرد و دانش و ژرف‌بینی و باریک‌نگری حکیم فردوسی سبب گردیده که شاهکار او به صورت آیین کشورداری و درس فرمانروایی خردمندانه‌ای درآید و منطبق با اصول صحیح مدیریت باشد. حتی امروز هم فرمانروایان و زمامداران در همهٔ جهان حتی یک فرماندار و بخشدار ناحیه‌ای کوچک می‌تواند از شاهنامه نکاتی در مدیریت توأم با عدالت بیاموزد.

🔹در میان پنجاه پادشاه ایرانی شاهنامه، شاهانِ خوب هستند، شاهانِ بد هم هستند. فردوسی شاهان خوب را می‌ستاید و شاهانِ بد را می‌نکوهد. شاهِ خوب گوش به فرمان سروش دارد و فرّ کیانی یا فرّ ایزدی (تأیید خداوندی) با اوست و در دادگری و آبادی کشور و آسایش مردم می‌کوشد. شاهِ بد گوش به اهرمن و جادو می‌سپارد و فرّ ایزدی از او دور می‌شود و مردم هم از او بر می‌گردند.

🔹از نمونه‌های شاهان خوب، فریدون، کیخسرو، بهرام گور، نوشیروان و نمونه‌های شاهان بد، ضحّاک و کیکاوس و گشتاسب و هرمز‌ و شیرویه هستند.

آنچه فردوسی دربارهٔ فریدون می‌گوید خطاب به همهٔ فرمانروایان است:

فریدونِ فرخ فرشته نبود
به مُشک و به عنبر سرشته نبود

به داد و دِهِش یافت این نیکوی
تو داد و دهش کن فریدون توی

فردوسی، محمدامین ریاحی، صص ۲۰۸–۲۰۷
💎
🆔 @maneshparsi

🔹https://t.me/eshtadan

#جلال_خالقی_مطلق:

هرکشتی نیاز به ساحل و لنگر دارد وگرنه در اقیانوس مدتی سرگردان می راند تا سرانجام به دست توفانی نابودشود. دیرزمانی است که تنها ساحل هویت ملت ایران، زبان و ادب فارسی و لنگر او شاهنامه است
@shahnamehpajohan⁣⁣⁣⁣

🔸https://t.me/eshtadan

◼️▪️▪️ای خاک ایران
https://t.me/eshtadan

آتشِ عشق پس از مرگ نگردد خاموش
این چراغی‌ست کَزین خانه به آن خانه بَرَند

#حیدرخصالی

تذکره‌ی میخانه؛ملاعبدالنبی فخرالزمانی قزوینی؛ تصحیح و تنقیح و تکمیل تراجم باهتمام احمد گلچین‌معانی؛ اقبال؛ ۱۳۶۷: ۸۴۷، زیرنویس.
https://t.me/tarikhfarhanghonariranzamin

▪️ ۱۷ بهمن، سالروز درگذشت دکتر #مهدی_بیانی  بنیانگذار کتابخانه ملی ایران، کارشناس نسخه‌های خطی فارسی، نویسنده ، پژوهشگر و استاد عالی رتبه دانشگاه  تهران، گرامی باد.

▪️ ۱۷ بهمن، سالروز درگذشت دکتر #خلیل_خطیب_رهبر، نویسنده ، ادیب ، پژوهشگر و استاد عالی رتبه دانشگاه  تهران، گرامی باد.

▪️۱۷ بهمن سالروز درگذشت
دکتر #محسن_ابوالقاسمی

(زاده ۱۰ آذر ۱۳۱۵ ملایر -- درگذشته ۱۷ بهمن ۱۳۹۷ تهران) استاد زبان و ادبیات فارسی و فرهنگ و زبان‌های باستانی گرامی باد.

🔹یاد بود فرزانگان

https://t.me/eshtadan

استاد دکتر محسن ابوالقاسمی ,استاد پیشین ادبیات فارسی،فرهنگ وزبانهای باستانی ایران، متولد سال‌۱۳۱۵شمسی در شهر ملایر,
دانش آموخته زبان های فارسی نو وباستانی از دانشکده مطالعات شرقی وافریقایی لندن، از شاگردانپرفسور هنینگ و مری بویس.

✍آثار
۱-تاریخ زبان فارسی.
۲-تحول معنی واژه در زبان
فارسی.
۳-دستور تاریخی زبان فارسی
۴-تاریخ مختصر زبان فارسی
۵-ریشه شناسی.
۶-زبان فارسی وسرگذشت آن
۷-راهنمای زبانهای باستانی.
۸-مانی.به روایت ابن الندیم.
۹-شعر در ایران.پیش از اسلام.
۱۰-یسن۵۲وهیشتوایش گات.
۱۱-ماده های فعل فارسی دری.
۱۲-زبان آسی.

https://t.me/eshtadan

ستم ستیزی در شاهنامه:

هرآنکس که هست از شما مستمند
کجا یافت از کارداری گزند

دل و پشت بیدادگر بشکنید
همه بیخ و شاخش ز بن برکنید

#شاهنامه_پژوهی
#گزینش_ابیات_مریم_شعبانزاده🔸#انجمن_شاهنامه_خوانی_و_شاهنامه_پژوهی_فریمان

🆔@shahnamehpajohfariman

🔹https://t.me/eshtadan

۲۰ بهمن زادروز زنده‌یاد استاد #ابراهیم_پورداوود


ابراهیم پورداوود، دانشمند، ایران‌شناس، اوستاشناس و از برجسته‌ترین چهره‌های علمی ایران در قرن بیستم بود. او ستاره‌ای درخشان در آسمان ایران‌شناسی بود و با پژوهش‌های گسترده و ترجمه‌های ارزشمندش، نقش مهمی در احیای فرهنگ و تمدن ایران باستان ایفا کرد.


اهمیت کارهای پورداوود:

احیای هویت ایرانی:
پورداوود با پژوهش‌های خود، به احیای هویت ایرانی و شناخت ریشه‌های تاریخی و فرهنگی ایران کمک شایانی کرد.

توسعه ایران‌شناسی:
او با تاسیس انجمن ایران‌شناسی و تربیت شاگردان بسیاری، به توسعه مطالعات ایران باستان در ایران کمک کرد.

شناساندن فرهنگ ایران به جهان:
ترجمه اوستا و سایر آثار پورداوود، باعث شناخت بیشتر فرهنگ و تمدن ایران در سطح جهانی شد.


روانش شاد - نامش جاوید

🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd

🔸https://t.me/eshtadan