🔥 - وقتی اسم گنو/لینوکس میاد، Debian یکی از اولین نام‌هایی هست که باید بشناسیم. پروژه‌ای که از سال ۱۹۹۳ شروع شد و بعد از سه دهه هنوز یکی از پایه‌های اصلی اکوسیستم گنو محسوب میشه.

🗿 - دبیان فقط یه توزیع گنو‌/لینوکس نیس؛ یک پروژه بزرگ با هزاران پکیج نرم‌افزاری، جامعه‌ی توسعه‌دهنده‌ی گسترده و فلسفه‌ی خاص خودش هست.

📦 - خیلی از توزیع‌های معروف بر پایه دبیان ریلیز میشن.

⚙️ - چیزی که Debian رو خاص می‌کنه، تمرکز شدید و افراطی روی کیفیت، آزادی نرم‌افزار و پایداریه. دبیان ترجیح میده قبل از انتشار یک تغییر، مطمئن بشه که اون تغییر درست کار می‌کنه.

🔹 - دبیان سه شاخه اصلی داره:
🟢 Stable: نسخه اصلی و بسیار پایدار دبیان
🟡 Testing: جایی که پکیج‌های آینده استیبل آزمایش میشن و بعد مدتی فریز میشن
🔴 Unstable (Sid): شاخه‌ای که تغییرات جدید ابتدا وارد اون میشن

🧠 - هدف Debian این نیست که همیشه جدیدترین نرم‌افزارها رو ارائه بده؛ هدفش ساخت یک سیستم‌عامل آزاد، پایدار و قابل اعتماد برای سال‌ها استفاده هست. همین فلسفه باعث شده Debian بعد از این همه سال هنوز محبوب بمونه.

⁉️ - اکستنشن ها و یا افزونه های گنوم چی هستن؟ گنوم به صورت مینیمال طراحی شده و با قابلیت های کمتری عرضه میشه، بسیاری از قابلیت هایی که توی دسکتاپ کی دی ای به صورت دیفالت هستند رو باید با اکستنشن روی گنوم فعال کنید. تو این پست و اپیزود های بعدیش، می‌خوام بهترین اکستنشن های گنوم از نظر کاربر هاش بهتون معرفی کنم.

1⃣ - مورد اول؛ GSConnect، جی اس کانکت بهتون اجازه میده به نوتیف های گوشیتون دسترسی داشته باشید، با استفاده از کیبورد به بقیه از طریق گوشیتون مسیج بدید و فایل شیر کنید و به کلیپ بورد هم دسترسی داشته باشید.

2⃣ - مورد دوم؛ Cronomix، بهترین از نظر من، لامصب شاهکاره، به دسکتاپتون یه تایمر، استاپ واچ، ابزار های مربوط به تکنیک پومودرو، آلارم و Todo List اضافه میکنه، بشدت مناسب یادگیری و یه بریک بعد از بلاک های کاریتون هست. اگه تمرکز ندارید پیشنهاد میکنم حتما امتحانش کنید.

3⃣ - مورد سوم؛ Freon، این اکستنشن خیلی کاربردیه. اطلاعاتی مثل دمای سی پی یو جی پی یو و RPM فن هاتون رو روی پنل دسکتاپون نشون میده.

⁉️ - توی اپیزود قبلی با مفهوم اکستنشن‌های گنوم آشنا شدیم و چند افزونه کاربردی رو معرفی کردیم. و گفتیم گنوم به صورت مینیمال طراحی شده و خیلی از قابلیت‌هایی که در دسکتاپ‌هایی مثل KDE به صورت پیش‌فرض وجود دارن، با اکستنشن‌ها قابل اضافه شدن هستن. توی این قسمت هم چند افزونه قدرتمند دیگه رو بررسی می‌کنیم.

1⃣ - مورد اول Note With History
این اکستنشن یه ابزار ساده و کاربردیه که اجازه میده یادداشت‌های سریع داشته باشید و تاریخچه یادداشت‌های قبلی رو نگه دارید. برای کار و یادگیری خیلی مفیده

2⃣ - مورد دوم Tiling Shell
اگه از چیدمان پنجره‌ها به سبک کاشی‌ای (Tiling) خوشتون میاد، این اکستنشن یکی از بهترین گزینه‌ها برای گنومه. بهتون کمک می‌کنه پنجره‌ها رو سریع‌تر مرتب کنید و از فضای صفحه بهتر استفاده کنید

3⃣ - مورد سوم Advanced Alt-Tab Window Switcher
این اکستنشن قابلیت Alt+Tab گنوم رو ارتقا میده و امکانات بیشتری برای جابه‌جایی بین پنجره‌ها ارائه می‌کنه. می‌تونید ظاهر و عملکرد سوییچ بین برنامه‌ها رو شخصی‌سازی کنین

👍 - نسخه 11.1 پروژه اوپن سورس QEMU ریلیز شده. این نسخه بیشتر روی بهبودهای گسترده، رفع باگ ها و ارتقای بخش‌های مختلف تمرکز داره.

👌 - تغییرات:
🔹 پشتیبانی از قابلیت‌های جدید UFS 4.1 شامل:
• شبیه‌سازی Write Booster
• اضافه شدن Host Initiated Defragmentation (HID)
(این مورد بیشتر برای شبیه سازی حافظه های ذخیره سازی مدرن مخصوصا تو سناریو های ARM کاربرد داره)
🔹 بهبود پشتیبانی از معماری RISC-V:
• اضافه شدن extension جدید Zvfbfa
• پشتیبانی از RISC-V Big Endian
🔹 بهبودهای جدید برای معماری ARM و اضافه شدن قابلیت‌های بیشتر CPU های جدید
🔹 ارتقای رابط کاربری (GUI) و بهبودهای متعدد در User-mode emulation

🐧 - شرکت OpenAI نسخه لینوکسی اپلیکیشن دسکتاپ ChatGPT رو منتشر کرد. این نسخه در حال حاضر در مرحله Preview قرار داره و یوزر های لینوکس میتونن آزمایشش کنن.

📌 اپلیکیشن دسکتاپ ChatGPT برای لینوکس از قابلیت‌های زیر پشتیبانی میکنه:
✅ ChatGPT
✅ ChatGPT Work
✅ یکپارچه‌سازی با Codex برای برنامه‌نویسی

👌 - این برنامه برای معماری‌های x86_64 و ARM64 ارائه شده و پکیج‌های Debian (.deb) و RPM هم در دسترس هست.
نسخه لینوکسی این اپلیکیشن روی توزیع‌های زیر تست و تأیید شده:
🐧 Ubuntu 24.04 LTS
🐧 Ubuntu 26.04 LTS
🐧 Debian 13
🐧 Fedora 43 44

🙈 - با ریلیز شدن این نسخه، یوزر های لینوکس دیگه برای استفاده از ChatGPT به نسخه وب یا برنامه‌های غیررسمی محدود نیستن؛ هرچند این برنامه همچنان یک نرم‌افزار بسته (Closed Source) محسوب میشه.

🐧 - نسخه 0.10 ابزار محبوب LACT منتشر شد. این برنامه یکی از ابزارهای گرافیکی قدرتمند لینوکس برای مدیریت، مانیتورینگ و تنظیم کارت‌های گرافیک هست که از GPU های NVIDIA، AMD Radeon و Intel Arc هم پشتیبانی میکنه.

🚀 - مهم‌ترین تغییرات در LACT 0.10:
✅ - اضافه شدن تنظیمات جدید اورکلاک برای کارت‌های NVIDIA
✅ - امکان مدیریت حالت PowerMizer برای بالاترین سطح عملکرد (P-State)
✅ - اضافه شدن قابلیت Voltage Boost برای افزایش ولتاژ و دستیابی به فرکانس‌های بالاتر

🌡️ - بهبود های بخش مانیتورینگ:
✅ - پشتیبانی از سنسور Hotspot در کارت‌های گرافیک NVIDIA Blackwell
✅ - نمایش دمای هر چیپ حافظه به‌صورت جداگانه

🔧 - سایر تغییرات:
✅ - بهبود فرآیند راه‌اندازی اولیه برنامه
✅ - اضافه شدن نمایش مصرف حافظه GTT برای کارت‌های AMD Radeon
✅ - بهبودهای مختلف رابط کاربری و رفع مشکلات

🐧 - نسخه 26.1 با نام Bian-May از توزیع Manjaro Linux منتشر شد. این نسخه جدیدترین انتشار بزرگ این توزیع مبتنی بر Arch Linux هست و مجموعه‌ای از به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری رو به همراه داره.

🖥️ - محیط‌های دسکتاپ جدید
🟢 - ارائه GNOME 50 برای کاربران گنوم
🔵 - ارائه KDE Plasma 6.7 برای طرفداران KDE Plasma
🪶 - ارائه Xfce 4.20 برای کاربرانی که محیط سبک‌تر رو ترجیح میدن

⚙️ - کرنل‌های جدید
🚀 - استفاده از Linux 7.1 Stable به‌عنوان کرنل اصلی
🛡️ - امکان انتخاب کرنل‌های Linux 6.18 LTS و Linux 6.12 LTS

📦 - لینوکس Manjaro بشدت با فلسفه ارچ فاصله داره، همین باعث شده این روز ها خیلی هم محبوب نباشه، این دیسترو مشکلات زیادی داره پیشنهاد میکنیم تو انتخابش تجدید نظر کنید.

😉 - نسخه 3.5 ابزار محبوب Rsync منتشر شد. این نسخه به خاطر تعداد زیاد تغییرات امنیتی
، توسط توسعه‌دهندگان یک انتشار فوق‌العاده مهم (Extraordinary Release) معرفی شده.

🛡️ - در این نسخه ۳۳ مشکل امنیتی برطرف شده که بیشتر اون ها مربوط به مدیریت مسیرها (Path Handling)، پروتکل Daemon و بخش‌های مرتبط با انتقال فایل هستن.

⚠️ - مهم‌ترین تغییرات امنیتی:

🔸 - رفع مشکل امکان خواندن یا انتقال غیرمجاز فایل‌ها از طریق ورودی‌های دارای Symlink
🔸 - رفع امکان نوشتن فایل‌های دلخواه و افزایش سطح دسترسی از طریق مسیرهای خروجی دارای Symlink
🔸 - برطرف شدن چندین آسیب‌پذیری مهم با شناسه‌های CVE

❤️ - نکته برای دوستان عزیزی که نمیدونن چیه:

📂 - این Rsync یکی از ابزارهای قدیمی و پراستفاده تو دنیای لینوکس هست که برای همگام‌سازی فایل‌ها، انتقال اطلاعات و گرفتن بکاپ در سیستم‌ها و سرورها استفاده میشه.

👌 - بند اول: دبیان همیشه ۱۰۰℅ ازاد خواهد ماند:
دبیان قول میده که دبیان و اجزای اصلی سیستم به طور کامل ازاد بمونه و طبق معیار نرم افزار ازاد ( DFSG ) باشه که مشخص میکنه دقیقا چه چیزی ازاده. همچنین دبیان از کسانی که نرم افزار ازاد میسازن حمایت میکنه، افرادی رو هم که از نرم افزار غیر ازاد استفاده میکنند رو رها نمیکنه اما هیچوقت هم سیستم رو جوری نمیسازن که مجبور بشی از نرم افزار غیر ازاد استفاده کنی.
به طور کلی دبیان توی این بخش میگه که: ازادی کاربر یک اصل طراحیه، نه یک ویژگی فرعی.

👍 - بند دوم: به جامعه نرم افزار ازاد برمیگردانیم.
وقتی دبیان نرم افزار جدیدی توسعه میده، اون رو طبق استاندارد DFSG منتشر میکنه و همیشه هم در تلاشند تا بهترین سیستم ممکن رو بسازند.
همچنین دبیان باگ ها رو به سازنده اصلی گزارش میده و تغییرات و بهبود رو به پروژه اصلی برمیگردونه، فرض کنید دبیان یه مشکل تو Firefox پیدا میکنه و این باگ رو رفع میکنه، دبیان نمیگه این اصلاح برای ما باشه، بلکه دبیان به پروژه گزارش میده تا همه کاربر ها ازش بهره ببرند.

😅 - مقایسه نانو و ویم یکی از بحث های قدیمی دنیای گنو لینوکس هست، اما واقعیت اینه که اصلا برای یک هدف یکسان طراحی نشدن.
به طور خلاصه اگه بخوایم فرض بگیریم:
نانو: یه ویرایشگر ساده متنی دم دستی
ویم: ابزار ویرایش حرفه ای برای کسی که میخواهد با متن مثل یک ابزار مهندسی رفتار کند.

🥶 - نانو معمولا همه جا پیدا میشه، تو هر سروری هست. برای ادیت فایل های دم دستی خیلی خوبه، یادگیریش هم کاری نداره. شما فرض بگیر که میخوای دستور زیر رو وارد کنی:

sudo nano /etc/apt/sources.list

نانو تر تمیز میاد و راهنماش هم زیر تصویر کاملا لیست شده.

😶 - اما vim از نسل قبل ادیتور های یونیکس یعنی vi اومده. ایده اصلی vim اینه؛ دستت رو از کیبورد برندار و فقط تایپ کن.
به عنوان مثال شما تایپ میکنی:

vim file.txt

اولین چیزی که کاربر تازه کار رو گیج میکنه اینه که مثل nano نمیتونی همون لحظه تایپ کنی. چون ویم چندین حالت داره مثل Normal Mode و یا Insert Mode و چیزای دیگه.

😵‍💫 - اما قدرت vim کجاست؟
شما تو کامنت ها بهمون بگید🫠

🤡 - بعضی از کاربر های گرافیک های AMD خبر از پرش تصویر، فلیکر و ناهنجاری های تصویری میدن، همچنین لگ های وحشتناکی هم دیده شده. علت؟ بنظر میرسه بخش قابل توجهی از اون مربوط به کازمیک و نحوه تعامل اون با Mesa, Wayland و درایور های گرافیکی مربوط باشه.

👌 - حتی تو کارت های خفنی مثل RX 7900 XTX هم این مشکلات دیده شده. این نشون میده این موضوع ربطی به سخت افزار قدیمی و جدید، یا ضعیف و قوی نداره و کازمیک به طور کلی درحال حاضر ناسازگاری هایی داره، یکی از کاربر ها هم گزارش داده که GPU اون موقع کار ریست شده و باعث شده تب های بازش بپرن.

🥰 - البته این به معنی خراب بودن پاپ او اس برای همه نیست، این مشکلات وابسته به GPU، مانیتور، رفرش ریت و VRR هستن. که امیدواریم در اینده حل بشن.