📢برگزاری سخنرانی مجازی: «طرز تازه در انشاءهای دورۀ صفوی»
🔸سخنران: مهرو موسوی
🔸میزبان: کتابخانه بودلیان، دانشگاه آکسفورد
🔸زمان: ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۲| ۳۰ تیر ۱۴۰۱

▫️Tarz-i Tāze [The Fresh Style] in the Safavid Inshā Literature: The Fetishised Topography of Early Modern Persian Epistolography
Dr Mahroo Moosavi, Bahari Visiting Fellow at the Bodleian Libraries in 2021–22.


🔸برای اطلاعات بیشتر و ثبت نام در این سخنرانی به این نشانی مراجعه کنید:
https://visit.bodleian.ox.ac.uk/event/july22/the-fresh-style-in-the-safavid-insha-literature
#خبر
@asmaaneh

سجل حجه الاسلام حاجی میرزا ابوالمکارم مجتهد زنجانی (۱۲۵۵-۱۳۳۰ق.) از شاگردان مکتب نجف و از امناء شرع زنجان.

بسم الله تعالی شانه
اعترفت المصالحه بالصلح المزبور لدی فی ۱۰ شهر صفر ۱۳۱۵. [مهر بیضی شکل به قلم ثلث:] "ابوالمکارم الموسوی"

20101205120125-Pages from payam5-39 (3).pdf

سجل آخوند ملا قربانعلی زنجانی معروف به حجه الاسلام زنجانی (۱۲۴۶-۱۳۲۸ق.) از شاگردان شیخ اعظم شیخ مرتضی انصاری و مکتب نجف، مجتهد جامع الشرایط.

بسم الله الرحمن الرحیم
قد شهد العلامان الحاج الملا فضل الله و الحاج الملا عبدالجواد باعتراف المصالحه و المتصالح بما فیه لدی فی ۱۴ شهر ربیع الثانی سنه ۱۳۰۱ والسلام. [مهر چهارگوش به قلم ثلث:] "الواثق بالله الغنی عبده قربانعلی"

سجل حاج ملا علی کنی حاکم شرع تهران و متولی و مدرس مدرسه خان مروی (۱۲۲۰-۱۳۰۶ ق.) از شاگردان مکتب حوزه نجف

قد اقر بالوقف علی المصرف المسطور و التولیه و حقها المعین لغیره مع الاقباض حرره جمادی الاولی ۱۲۹۹. [مهر بیضی شکل به قلم نستعلیق:] "المحتاج الی ربه الغنی الاعلی علی"

سجلات وقوعی و اعترافی چهار تن از مجتهدان جامع الشرایط که در تهران محکمه شرع داشتند و به ظاهرا به ترتیب سن به آنها مراجعه شده است:

۱. آقا سید علی اکبر تفرشی (۱۲۴۱-۱۳۲۲ ق.) وی در ۱۲۸۱ق از نجف به تهران آمد. تاریخ سجل جمادی الثانی ۱۳۰۷، [مهر بیضی شکل به قلم نستعلیق و دوکرسی:] "افوض امری الی الله علی اکبر الحسینی ۱۲۸۴"

۲. میرزا محمدحسن آشتیانی (۱۲۴۸-۱۳۱۹ ق.) از شاگردان مکتب نجف، رهبر مقاومت علیه رژی. تاریخ سجل شعبان المعظم ۱۳۰۷. [مهر بیضی شکل به قلم نستعلیق:] "عبده الراجی محمدحسن"

۳. حاج شیخ هادی نجم آبادی (۱۲۵۰-۱۳۲۰ق]، از شاگردان مکتب نجف، برخی با نگاهی سطحی وی را بابی معرفی کرده اند. تاریخ سجل ۲۹ شعبان ۱۳۰۷، [مهر چهارگوش به قلم نستعلیق، دوکرسی:] "الهادی بن المهدی"

۴. شیخ فضل الله نوری (۱۲۵۹-۱۳۲۷ ق.) از شاگردان حوزه نجف، تاریخ سجل ۱۸ شوال ۱۳۰۷. [مهر چهارگوش به قلم نستعلیق سه کرسی:] "ذٰلِكَ فَضلُ اللَّهِ يُؤتيهِ مَن يَشاءُ"

نگارش یک قباله در محکمه شرع آخوند ملا قربانعلی زنجانی در سال ۱۳۰۱ ق بر اساس صفحه آرائی از پیش طراحی شده.
صفحه پس از تازدنهای نصف در نصف در نصف طولی و عرضی یک سوم اعلی را به سجلات و دو سوم وسطی و اسفل را به متن اختصاص داده است. متن چهارم نهم صفحه و سجلات یک نهم صفحه را تشکیل داده اند.
اولین کلمه سطر اول، دقیقا روی خط عمودی جا دارد و خط افقی وسط دقیقا بین سطر دوم و سوم قرار گرفته است.
سجل مستقل مجتهد جامع الشرایط، مهمترین جای سجل نویسی را به نمایش می گذارد.
بعدها در سندنویسی جدید چاپی، همین موقعیت برای سجل سردفتر در نظر گرفته شد.

یک حکم شرعی (ورقه حکمیه) صادره و اخراج شده در محکمه حاجی آغا محمد نجم آبادی واقع در سنگلج تهران به سال ۱۳۰۰ ق.
کاغذ را بصورت عمودی و افقی چند بار نصف در نصف تا زده اند که در نهایت فضای مورد برای نگارش ترسیم شده است.
چهارم نهم صفحه به متن حکم و یک نهم صفحه به سجل اختصاص یافته است. طرز نگارش متن و حکم متقاطع است.
اولین سطر متن، دقیقا روی اولین خط یک سوم بالا جا دارد. فاصله سطرها نسبتا یکسان است و کلمات در انتهای هر سطر روی هم سوار شده اند.

این وقفنامه تنظیمی در مجلس شرع قاضی اویس لطیفی اردبیلی (۹۱۲ ق.) از نظر فرم و نویسه نگاری برتر از اسناد دوره قاجار، و نمونه ای است قدیم تر از تکنیک صفحه آرایی یک نهم، چهارم نهم قبالات.
کل سند به ترتیب از اعلی به اسفل شامل:
۱) سجل قاضی، ۲) متن، و ۳) گواهی شهود، کار گرافیستی خبره است.
لبه بالای کاغذ به اندازه حداقل یک تای دو و نیم سانتی افتادگی دارد. همین سبب شده تا اولین خط یک سوم زیر سطر اول و نزدیک به دومین سطر بیفتد.
مثل قبالات قاجاری روی این کاغذ آثار متعدد تاخوردگی مشهود نیست.
نویسه نگار این مجلس شرع جایگاهی به مراتب رفیع تر از محرر دوره قاجار دارد. همچنانکه لبه راست کاغذ هم بیش از لبه چپ آن آسیب دیده ازینروست اولین خط عمودی بجای مماس شدن با لبه سطور، بعد از اولین رفته است.
نویسه نگار سه بخش را در سه وقفه متمایز کرده است. اندازه سطر پ. اول برابر با نصف سطور پ. دوم است. هر دو پارگراف هم سو و هم ترازند. بسمله متن (هو الواقف) و سجل (هو حسبی) که یک مفهوم دارند روی یک سطرند.
اندازه نویسه های پ. اول شاید سه برابر پ. دوم باشد. در حالی که فرم پ. سوم مورب و اندازه نویسه های آن از پ. دوم سه برابر کوچکترست.

صفحه بندی سه بخشی مراسله نویسی قاجاری (۱)
صفحه را از وسط تازده می زدند و دو به دو بخش مساوی تقسیم می کردند، سپس نیمه سمت راست را مجددا تا می زدند، گاهی مساوی و گاهی نامساوی. معمولا تای وسط را کمتر از نصف نصف در نظر می گرفتند.
در آخر هم گوشه سمت راست بالا را تا می زدند تا خط فرضی سطر نویسی مشخص شود. روال مراسله نویسی، مورب نویسی بوده است.
سپس نامه را از پایین به بالا لوله کرده و بین دو انگشت می فشردند.

صفحه بندی چهار بخشی مراسله قاجاری (۲)
صفحه را از وسط تازده می زدند و دو به دو بخش مساوی تقسیم می کردند، سپس نیمه سمت راست را مجددا تا می زدند، گاهی مساوی و گاهی نامساوی. معمولا تای وسط را کمتر از نصف نصف در نظر می گرفتند. سپس مجددا به نیمه سمت چپ می رفتند و به اندازه تای کوتاه میانی، یک تا می زدند تا پایان هر سطر مشخص گردد.
در آخر هم گوشه سمت راست بالا را تا می زدند تا خط فرضی سطر نویسی مشخص شود. روال مراسله نویسی، مورب نویسی بوده است.
این مراسله نشان می دهد برای فرستنده رعایت صفحه بندی از پر کردن صفحه مهمتر بوده است.
سپس نامه را از پایین به بالا لوله کرده و بین دو انگشت می فشردند یا آنها را از پایین به بالا چندبار تا می زدند.

صفحه بندی و تازدن چهاربخشی مراسله (۲)

یک رسیله سه بخشی (خطوط قرمز) با چرخش حلزونی متن (خط سبز) که در پایان بر اساس طرح و پیش بینی اولیه از پایین به سمت بالا بطور هم اندازه (خطوط زرد) تا زده و جمع می شد.

کتاب شیوه‌نامه بازخوانی، بازنویسی و انتشار اسناد دفاع مقدس
https://www.gisoom.com/book/11738859/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3/

آیا کلمه 'بازنویسی سند' با 'استنساخ سند/ نسخه برداری/ رونویسی سند' هم معناست؟
کلمه بازنویسی معادل revise و به معنی پاکنویس کردن، ویرایش،کردن، با دقت خواندن و اصلاح، غلط گیری کردن، بازپیرایی است.
حال آنکه استنساخ به معنی سوادبرداری، رونویسی و معادل transcribing است.

توالی تقویمی مجموعه اسناد چقدر برای اعتباربخشی و اصالت سنجی سند اهمیت دارد؟
یکی از راهکارهای بررسی اصالت اسناد، می تواند توجه به توالی تولید اسناد یک مجموعه باشد. اما بررسی تقویمی اسناد ممکن است ما را به نتیجه گیری خلاف واقع رهنمون شود‌. به عبارتی ممکن است فقط سند اول یا آخر و چه بسا میانی معتبر باشد و سلسله اسناد قبل و بعدی در راستای تاسیس یک پدیده جعلی تولید شده باشند.
بنابراین تمرکز روی توالی تقویمی مجموعه اسناد مرتبط، صرفا شاخصی از شاخص ها برای سنجش اعتبار و اصالت می تواند باشد.

جعل و تزویر
جعل و تزویر عبارت است از ساختن نوشته یا سند یا ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمس یا غیررسمی بهقصد تقلب، خراشیدن، تراشیدن، یا قلم بردن، یا الحاق، یا محو یا اثبات یا سیاه کردن و یا تقدیم و تاخیر سند نسبت به تاریخ حقیقی، یا الصاق متقلبانه نوشته به نوشته دیگری، یا به کار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحبش و نظایر آنها.
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، مقررات مربوط به جعلدر قوانین ایران، از کشورهای اروپایی بویژه فرانسه اقتباس شده بود و مقررات مربوط به جعل و تزویر در نوشته وسند، در مواد ۹۷ تا ۱۱۲ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴ش، ذیل عنوان جنحه و جنایت بر ضد آسایش عمومی آمده بود و پس از انقلاب با عنوان جرایم بر ضد آسایش عمومی در مواد ۲۰ تا ۳۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۶۲ش، مطرح شد. (به نقل از جعل، استفاده از سند مجعول و کلاهبرداری، پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه های قضائی، ۱۴۰۰، چ۲: ۷)

نوشته مزورانه/ تزویر الکتب/ رسائل الکاذبه

شیخ طوسی در النهایه در انتهای بحث از حد محاربه آورده است:
"و المحتال علی اموال الناس بالمکر و الخدیعه و تزویر الکتب و الشهادات الزور و الرسالات الکاذبه و غیر ذلک، یجب علیه التادیب و العقاب و ان یغرم و ما اخذ بذلک علی الکمال و ینبغی للسلطان ان یشهره بالعقوبه لکی یرتدع غیره عن فعل مثله فی مستقبل الاوقاف."

"کسی که در مال مردم با مکر و خدعه و نوشته های مزورانه و گواهی های دروغ و نامه های کذب و نظایر آنها، حیله و فریب روا دارد، بر وی تادیب و تنبیه واجب آید و باید آنچه را گرفت است، بطور کامل بازپس دهد و سزاوارست که حاکم، عقوبت وی را آشکار سازد تا دیگران عبرت گیرند و در آینده، گرد این گونه اعمال نگردند."
(به نقل از جعل، استفاده از سند مجعول و کلاهبرداری، پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه های قضائی، ۱۴۰۰، چ۲: ۹)