مقاله ای ارزشمند درباره تاریخ سندشناسی ترکی عثمانی و نقش برجسته محققان مجاری و البته خارجی در این امر

پس از پایان آخرین روز کاری ۱۴۰۲ در ۲۸ اسفندماه به خیابان انقلاب و یکراست به کتابفروشی افق رفتم. به قفسه "سفرنامه" رسیدم. فقط یک کتاب و یک سفرنامه بالاخره توجه مرا به خود جلب کرد، چاپ سوم کتاب شیمل که در سال ۱۳۹۶ نشر افکار با ترجمه سید سعید فیروزآبادی روانه بازار کرده بود، فقط به بهای ۵۰ هزار تومان. در اینترنت بیش از ۵۰۰ هزار تومان و البته ناموجود.
از این همه هوش، سفر و دیدار حیرت کردم. او پس از سالها تدریس عرفان اسلامی در هاروارد و در مراسم تودیع یک سخنرانی ارائه می دهد و یکی از حضار اولین جلسات او در سال ۱۹۷۰ جان کارمند وزارت خارجه آمریکاست که در ۱۹۸۰ جزء گروگان هاست. آنها دوباره در سال ۱۹۹۲ پس از سخنرانی همدیگر را می بینند و جان اجازه میخواهد که نکته ای برای سخنان او بیفزاید و آن این است: در آن دوره اشعار رومی و اقبال را می خواندم و ازینرو رفتار نگهبانان با من کاملا متفاوت بود و مرا از خود می دانستند و به عنوان کسی که بهترین بخش فرهنگشان را میشناخت.
شمیل ادامه می دهد: آیا پایانی زیباتر از این برای ۲۵ سال تدریس وجود دارد: شعر عرفانی به عنوان میانجی دو دنیای ظاهرا متخاصم.

نگاهی دوباره به تقسیم بندی موضوعات فقهی، قسمت اول:
الف. موضوعات مربوط به خانواده
۱. نکاح، شامل شرایط عقد نکاح، محارم (کسانی که ازدواجشان یا یگدیگر حرام است)، دو نوع نکاح (دائم و منقطع)، نشوز (سرپیچی هر یک از زن و مرد از وظایفشان)، نفقات (لزوم اداره اقتصادی زن و فرزند توسط پدر خانواده)
۲. طلاق، بر هم زدن پیمان ازدواج، منفورترین حلال نزد خداوند.
طلاق یا بائن است یا رجعی:
طلاق بائن، آن نوع طلاقی است که زن و مرد پس از تحقق آن نمی توانند به یکدیگر رجوع کنند. برای تین نوع طلاق انواع و شرایط مختلفی تعریف شده است مثل در نوبت سوم یا ششم که تا وقتی زن با مرد دیگری ازدواج نکند شوهر اول نمی تواند با او ازدواج کند.
طلاق رجعی، طلاقی است که مرد می تواند قبل از آنکه عدّه زن منقضی نشده، رجوع کند و طلاق را نادیده بگیرد.
۳. خُلع و مبارات دو نوع طلاق بائن است. خلع کراهت از طرف زن است و مبارات طرفینی است. در هر دو حالت زن مهریه خود را یا مبلغی را به مرد می دهد تا او را طلاق دهد.
۴. ظِهار یا طلاق دوره جاهلیت که اسلام برای آن کفاره تعیین کرده است، آزادی یک بنده یا دو ماه روزه پی در پی یا اطعام شصت مسکین.
۵. ایلاء سوگندی خاص از طرف مردی برای زجر دادن زنش. نقض سوگند همه جا حرام است مگر در این مورد که واجب است.
۶. لعان نوعی مباهله یا نفرین طرفینی است.
۷. ارث
۸. وصیت که سه نوع است: تملیکیه، عهدیّه، فکّیّه

قسمت دوم نگاهی دوباره به موضوعات فقهی
ب. موضوعات مربوط به اجتماع
۱. صلح، معمولا مربوط به اختلاف در حقوق عرفی و مالی است.
۲. هِبَه به معنی بخشش. انسان حق دارد مال خود را ببخشد. هبه یا معوضه (در مقابل بخشش خود پولی می گیرد ازینرو غیرقابل برگشت است) و یا غیرمعوضه (در قابل بخشش پولی نمی گیرد اما که به خویشاوندانش داده باشد و تلف شود غیرقابل برگشت است) می باشد.
۳. وقف و صدقه که عین برای همیشه از ملکیت مالک خارج می شود.
۴. سکنی و حبس با آنکه شبیه وقف است اما منافع عین تا مدت معینی برای مصارف خیریه هزینه می گردد و یا حق سکنی تا مدتی معین در اختیار مستحق قرار داده می شود یعنی پس از انقضای مدت ملک شخصی مالک اولی خواهد شد.
۵. لُقَطَه یعنی مال (حیوان یا غیر حیوان) پیدا شده که صاحب آن مشخص نیست. اگر خطری متوجه حیوان نباشد یابنده حق ندارد آن را در اختیار بگیرد والا باید دنبال صاحبش بگردد، تا یک سال. اگر صاحبش پیدا شد باید به او تحویل بدهد، اگر نشد مجهول المالک است و باید با اجازه حاکم شرع برای فقرا هزینه گردد. اگر میوه باشد می تواند آن را مصرف کند و عوض آن را صاحبش بدهد یا به فقرا صدقه دهد.
۶. ودیعه نوعی امانت است که استفاده از آن بدون اذن مالک جایز نیست. سپردن مالی نزدیک یک نفر و نایب گرفتن او از جانب خود برای نگهداری مال. اگر مال در این مدت تلف شد و شخص تقصیری در این کار نداشته باشد، از خسارت معاف است.
۷. عاریه همانند ودیعه نوعی امانت است تا پس از بهره برداری برگرداند.

قسمت سوم نگاهی دوباره به موضوعات فقهی
پ. موضوعات اقتصادی و تامین منابع مالی
۱. انواع خرید و فروش شامل "معامله نقد"؛ "معامله نسیه" که در آن جنس نقد است و پول مدت دارد؛ "معامله سلف" یا :پیش فروش" که عکس معامله نسیه است یعنی پول نقد است و جنس مدت دار است.؛ "معامله مرابحه" که شخصی معامله ای می کند و بعد با گرفتن مقداری سود، معامله را به دیگری وامی گذارد.؛ "مواضعه" که شخص معامله را با مقداری کسر و تحمل ضرر به دیگری واگذار می نماید.؛ "تولیه" که مورد معامله را بدون سود و زیان به دیگری واگذار می کند.
۲. شرکت یا عقدی یا غیرعقدی است. مال یا حقی است که به بیش از یک نفر تعلق داشته باشد. مانند ثروتی که به فرزندان از طریق ارث رسیده و قسمت نکرده اند یا زمین مواتی که مشترکا احیاء شده باشد.
۳. جُعاله شبیه اجاره انسان هاست در قبال مبلغ معینی اما در جعاله شخص معینی اجیر نمی شود بلکه از طریق اعلام عمومی، برای کار معینی، مبلغی پرداخت گردد.
۴. مضاربه نوعی شرکت عقدی از طریق سرمایه و کار است. بدینصورت که چند نفر سرمایه ای برای تجارت می گذارند و یک یا چند نفر به عنوان عامل، عملیات تجاری را انجام می دهند.
۵. مزارعه و مساقات شبیه مضاربه است. مزارعه شرکت کار و سرمایه برای کشاورزی است. صاحب آب و زمین با فردی قرارداد کشاورزی می بندد و توافق می کند که محصول به نسبت معینی بین آنها قسمت گردد.
مساقات شرکت و سرمایه در باغداری است. صاحب باغ درخت میوه با کارگری برای عملیات باغداری قرارداد می بندد تا هر یک به نسبت معین سهم ببرند.
۶. اجاره یا به مال (خانه، لباس، ..) است یا به عمل خاص (بنایی، نجاری، خیاطی، ...).
۷. مفلس یا ورشکسته کسی که دارائی اش با بدهکاری اش برابر نیست.
۸. حِجر یعنی شخص با اینکه مالک شرعی است اما نمی تواند در مال خود تصرف کند مثل طفل نابالغ، دیوانه، ... .

قسمت چهارم نگاهی دوباره به موضوعات فقهی
ت. موضوعات کیفری و جزایی
۱. حدود و تعزیرات. در اسلام برای بعضی تخلفات مجازاتی خاص مقرر شده که اینگونه مقررات را "حدود" می نامند ولی مجازات بعضی دیگر از تخلفات به نظر حاکم شرع بستگی دارد که با در نظر گرفتن علل و شرایط، ممکن است مُخفَّفه یا مشدَّده شود این گونه مقررات را "تعزیرات" گویند.
تعدادی از حدود:
۱. حد زنا
۲. حد قذف
۳. حد شرب خمر
۴. حد دزدی
۵. حد محارب

تعدادی از تعزیرات:
۱. قصاص یا زیان جانی به دیگران چه بصورت عمدی یا شبه عمد یا خطای محض باشد و حقی برای جنایت دیده (مجنی علیه) یا ورثه ا ست.
۲. دیات مانند قصاص است اما دیه جریمه مالی است.
۳. عتق یعنی آزادی برده که فقط در مورد اسیران جنگی مشروع است.

(برای توضیحات بیشتر ر.ک. مبانی فقه و اصول ۱، ع. لقمان نیا، ۱۳۹۰)