IDM طراحی وساخت ایران

وقتی اکثریت، اقلیت می شود

✍علی زمانیان؛ جامعه شناس

من نمی‌دانم از چه زمانی مفهوم "اکثریت" و "اقلیت" وارد گفتار و دایره‌ی لغات گردید. اما احتمالا از آن زمانی مطرح شد که آدمیان می‌خواستند بدون خشونت و خصومت، در باره‌ی سرنوشت جمعی‌‌شان تصمیمِ عقلانی بگیرند. اقدام به تصمیم‌گیری بدون خون‌ریزی و از طریق روش مسالمت‌آمیز، اقدامی انسانی‌تر، دلپذیرتر و کارآمدتر به نظر می‌رسید. از این رو مفهوم "اکثریت" را آفریدند تا با روش انسانی و مدنی، مسیر آینده را باز کنند و درباره‌ی چگونه زیستنِ جمعی‌شان تصمیم بگیرند. "اکثریت"، تمهید عقلایی برای عبور از جنگ‌های سازش‌ناپذیر بود. مفهومی بود که خط مرز روشن و شفافی میان جمعیتِ انسان وحیوانات می‌نهاد. در غیر این صورت، آدمی در پیکاری همیشگی و ستیز، خشونت و جنگی دایمی دست و پا می‌زد. صلح، مدیون واژه‌ی "اکثریت" و تمکین اجتماع در برابر این واژه محسوب می‌شود.
وقتی از اکثریت سخن به میان می‌آید هیچ به معنای آن نیست که اقلیت، حذف و یا نادیده انگاشته شود. بلکه فرصت و امکانِ عقلانی برای اقلیت نیز فراهم می‌شود تا با روش‌های مدنی به جلب نظر دیگران بپردازد و تلاش نماید اکثریت جامعه را با خود همراه کند. اما به هر حال، برای ترسیم روندها و اقدامات و حرکت رو به جلو و زیستن در کنار یک‌دیگر، نیازمند روشی فیصله‌بخش بود. و این روش همان است که امروزه از آن به عنوان دموکراسی یاد می‌کنند. دموکراسی و تکیه بر رای اکثریت، تلاشی عقلانی (و نه الزاما بهترین روش)، برای حل و فصل اختلافات در کنش جمعی است. آدمی بتدریج یاد گرفت که صلح از مسیر دموکراسی می‌گذرد

همان گونه که اشاره شد،در هنگام تصمیم‌گیری و اقدام، رای اکثریت، ملاک عمل قرار می‌گیرد. پس اکثریت بیشترین سهم در قدرت را دارد. در این جا "اکثریت"، اصطلاحی آماری است که به نصف بعلاوه‌ی یک، ترجمه می‌شود. اما گاهی همین اکثریتِ آماری، بتدریج از فرصت و امکان تصمیم‌گیری و تعیین حقِ سرنوشت کنار گذاشته می‌شود و آن اقلیتِ آماری( آنان که نتوانسته‌اند حداقل نیمی از جمعیت را با خود همراه کنند)، عنان اسب قدرت را به دست می‌گیرند و از آن پس، این اکثریت است که باید از آن‌ها اطاعت کند. اقلیت بر جای اکثریت می‌نشیند و بر اکثریت حکم می‌راند. و این می‌شود که اکثریت، اقلیت می‌شود. یعنی اکثریت جامعه، در عین این که اکثریت است، اما به اقلیتِ بی‌اثر تبدیل و از مدار تصمیم‌گیری کنار نهاده می‌شوند. اما شیوه‌های کنار نهادن اکثریت در هر کجا ممکن است متفاوت باشد.

یکی از راه‌های کنار نهادن اکثریت این است که یک نفر و یا یک گروه از منطق دموکراسی بیرون برود، بازی را به هم بزند و صادقانه و به صراحت بگوید که شیوه‌ی بازی را او تعیین می‌کند. اما این روش، هزینه‌ی بالا و زمینی بس لغزنده دارد. شکننده است و نمی‌تواند چندان ماندگار باشد. از این رو عموما ترجیح می‌دهند **پوسته‌ی دموکراسی را حفظ نمایند*" و اما محتوای آن را همان اقلیت پر کنند. قالبِ ظاهری، همان پذیرش قاعده‌ی اکثریت و اقلیت است اما در عمل و در عالم واقع، این اقلیت است که تنها بازی گردان شهر شده و اکثریت، در جاده‌ی مه گرفته‌ی سیاست، سرگردان، گم می‌شوند.

پدیده‌ای عجیب شکل می‌گیرد، ظاهرِ همه چیز روبراه است اما اکثریت حاشیه‌نشین می‌شوند و اقلیت، همه‌ی قدرت را در دستان پر قدرت خود می‌گیرند. جای حاشیه و متن، عوض می‌شود. حاشیه، متن می‌شود و ساکنان متن به سکونت اجباری در حاشیه رانده می‌گردند. اقلیت، بیشترین سهم را از قدرت تصاحب می‌کند و فرصت تصمیم‌گیری و عمل را به نحوِ حداکثری در اختیار می‌گیرد و اکثریت، به قدرِ ناچیزی از قدرت دست می‌یابد. آن قدر ناچیز که با سهم‌اش از قدرت، نمی‌تواند در بازی سیاست شرکت نماید. او می‌ماند و سکه‌ای که از سر لطف بر کف دستش نهاده‌اند. سکه‌ای که در بازار قدرت ارزشی ندارد و گاه به اتهام داشتن همین سکه نیز محکوم می‌شود.

وقتی اقلیت همه‌ی قدرت را تصاحب می‌کند و اکثریت را به اراضی و شهرک‌های حاشیه‌ای می‌راند، وقتی اکثریت، مجبور است نقش اقلیت را بازی کند، آن گاه سردرگرمی و آشفتگی نقش‌ها پدیدار می‌گردد. زمین بازی به هم می‌خورد و آن گاه اکثریت، نمی‌داند بازی را ادامه دهد و یا از زمین بازی بیرون برود. و چه تردید و سردرگمی دردناکی است میان ماندن و یا رفتن.

@designmanufacturing

46 views13:43