Da die Götter menschlicher noch waren,
Waren Menschen göttlicher.

- Friedrich Schiller: Die Götter Griechenlandes

So mußt du sein, dir kannst du nicht entfliehen,
So sagten schon Sibyllen, so Propheten;
Und keine Zeit und keine Macht zerstückelt
Geprägt Form, die lebend sich entwickelt.

چنین بایدت ماند، از «خود» گریزی نیست،
این حکم پیشگویان و کلام پیغمبری‌ست؛
و نه گذر روزگار و نه هیچ نیرویی نابود نتوان ساخت،
آن نقش را که پیوسته به آیین خود می‌روید.

#آلمانی #شعر

- J.W Goethe: Urworte.Orphisch, Dämon

سال‌ها پیش کتاب «در باب حکمت زندگی» از شوپنهاور را مطالعه می‌کردم و در سرتاسر این اثر، شوپنهاور برای ادعاهای خود مَثَل‌ها و گفتارهای بسیاری را از گوته نقل کرده است و رویکرد مترجم در قبال اشعار، بازگردانی (و بازنویسی!) به نثر بوده که به نظر ما کار اشتباهی نیست و در حقیقت می‌توان گفت در برابر شاعری چون گوته، چاره‌ای جز بازگردانی به نثر نیست مگر آن‌که بخواهیم اشعار را «فارسیزه» کنیم و پاره‌ای از ابعاد معنایی را نادیده بگیریم.

#ترجمه

طبیعت تا ابد فُرم‌های نو پدید می‌آورد؛ آنچه اکنون هست، هرگز وجود نداشته؛ آنچه قبلا بود، هرگز دوباره نمی‌آید. همه چیز نو و در عین حال، همواره کهنه است.

گویی همه‌چیزش بر مبنای فَردیت بنیاد گرفته و [در عین حال] افراد (فَردها) را به هیچ می‌انگارد. همواره می‌سازد و همواره نابود می‌کند و راهی به کارگاه‌های آن نیست.

طبیعت یک زیستار ابدی‌ست، شُدَن و جنبش در ذات آن است؛ با این‌حال، از این حد فراتر نمی‌رود. همواره خود را دگرگون می‌سازد و لحظه‌ای آرام نمی‌گیرد. استوار است، قدم‌هایش حساب شده است، قوانین‌‌اش سازش‌ناپذیر.

همه‌چیز همواره در اوست، گذشته و آینده را نمی‌شناسد. حال، ابدیتِ آن است.

- بخشی از رسالۀ «طبیعت» از گئورگ کریستوف توبلر

پی‌نوشت: تا مدت‌ها، این رساله را به اشتباه به گوته نسبت می‌دادند.

و البته نباید فراموش کرد که گوته، به ویژه گوتۀ متاخر، در باب علوم طبیعی و پیرامون «طبیعت/Die Natur» بسیار نوشت و بسیار آموزاند. شوربختانه پیشکسوتان ادبیات آلمانی در ایران مشغول دوره‌گردی و برگزاری کارگاه‌های «انجیر و زیتون» بوده و هستند و به همین سبب، اهل ادبیات در ایران گوته را با چُس‌ناله‌های وِرتر می‌شناسند و سایر ابعاد این شخصیت ربانی به طور کامل از دید آنان پنهان و مغفول مانده.
البته در این اثر که چهرزاد به فارسی برگردانده، می‌توان بخش کوچکی از آن «گوتۀ طبیعی‌دان» را مطالعه کرد...

این سند نمونه‌ای‌ست از پروسۀ «سامان‌دهی زبان» که در شرایط کنونی به‌شدت به آن محتاجیم.
البته کلمات ذکرشده کاربرد چندانی در فلسفه یا ادبیات ندارند اما به طور قطع در ترجمۀ یک اثر جِدی و دقیق کمک‌حال خواهند بود و مترجم در انتخاب معادل برای Die Straße و Die Gasse سردرگم نخواهد شد.

#ترجمه #فارسی

فریدریش هلدرلین در پیشگفتار «هیپریون» خطاب به مخاطبین آلمانی خود، چنین انذار می‌دهد:

Wer bloß an meiner Pflanze riecht, der kennt sie nicht, und wer sie pflückt, bloß, um daran zu lernen, kennt sie auch nicht.

آن کس که تنها گیاهِ مرا می‌بوید، نمی‌تواند آن را بشناسد؛ و آن کس که گیاه مرا می‌چیند، تنها بدین جهت که چیزی از آن بیاموزد، او نیز گیاه را نمی‌شناسد.

مترجمین و مفسرین هلدرلین باید همواره به ظرافت‌های بیانی این شاعر وفادار بمانند و به مانند جناب بیژن الهی از خود «ابتکار» به خرج ندهند.
فراموش نکنید که هایدگر دربارهٔ هلدرلین چه می‌گفت!

ادبیات آلمانی در ایران یتیم است.
مثلا شما به ترجمهٔ ایشان از جملهٔ هلدرلین عنایت داشته باشید؛ ضمیر ملکی را به طور کامل حذف کرده‌اند و تفاوتی بین Kennen و Lernen قائل نشده‌اند.
برای خودشان مشغول «روغن‌مالی» و برگزاری کارگاه‌های انجیر و خربزه‌اند و فاوستِ دو میلیونی روانۀ بازار می‌کنند.

#ترجمه #آلمانی

از بین زبان‌های شاخۀ هندو-اروپایی، ژرمنیک‌ها و اسلاویک‌ها بیشتر از بقیه دارای ویژگی «بی‌واک‌شدگی همخوان انتهایی» هستند.

در میان زبان‌های مطرحِ شرقی، تنها کُره‌ای مشمول این قاعده می‌شود و الگوی آن بسیار با الگوی زبان آلمانی شباهت دارد: حرف « د/ㄷ» در انتهای کلمات به «ت» تبدیل می‌شود (مانند: 받/بات) و نیز حرف « گ/ㄱ» به صورت «ک» تلفظ می‌شود؛ مانند واژۀ مشهور «گوک/국».

این شباهت و شباهت‌هایی از این دست، در سال‌های گذشته منجر به آن شده بود تا دربارۀ احتمال هندو-اروپایی‌بودنِ کُره‌ای (که ریشۀ آن تا به امروز ناشناخته است) فرضیه‌هایی را مطرح کنند.

#کره‌ای #آواشناسی