የዝንጀሮ ፈንጣጣ ስለሚባለው በሽታ በጥቂቱ

ሞንኬ ፓክስ ወይንም የዝንጀሮ ፈንጣጣ እየተባለ የሚጠራው በሽታ ማለትም አሁን ላይ የአለም የጤና ድርጅት ከአለም ማህበረሰብ ጤና አጠባበቅ አንፃር አሳሳቢ ሲል የፈረጀው በሽታ ሲሆን የሚመጣው ሞንኬ ፖክስ በተባለው እና ከኦርቶ ፖክስ ቫይረስ ዝርያ ባለው የቫይረስ ተህዋስይያን አማካኝነት ነው።

ይህ በሽታ በምራቭ አፍሪካ እና ማእከላዊ አፍሪካ አካባቢወች ከአሁን በፊት ይከሰት የነበረ በሽታ ቢሆንም ከሌሎች በቫይረስ ከሚመጡት በሽታወች አንፃር የተለመደ እና አዘውትሮ ሚከሰት አልነበረም ይሁንም እንጂ አሁን ላይ በብዙ ያለማችን ክፍሎች እየተከሰተ እና እየተዛመተ በመሆኑ የአለም ጤና ድርጅት አሳሳቢ ሲል ፈርጆታል ።

በሽታው በፀባዩ ችክን ፖክስ(chicken pox) እና እስሞል ፖክስ(small pox) ከሚባሉ የበሽታ አይነቶች ጋር የሚመሳሰል ፀባይ ያለው ሲሆን ምልክቱም ትኩሳት ፣እራስምታት የመገጣጠሚያ ህመም ስሜት የመጀመሪያ ምልክቱ ሲሆን ከትኩሳት ቀጥሎ በቆዳ ላይ ወሃ የቋጠረ ሽፍታ በሀሉም የአካል ክፍል በሚባል ሁኔታ ይከሰታል ፤ከዛም ወሃ የቋጠረው ሽፍታ ዉሎ አድሮ መግል መቋጠር ይጀምራል በደዚህ ሁኔታ ሽፍታው ለመጥፋት ከሁለት እስከ አራት ሳምት ይፈጅበታል።

ይሁንም እንጂ በሽታው ገዳይ(fatal) የሚባል አደለም የሚጠፋውም በራሱ ነው ፤ ህክምናው ለበሽታው የሚሆን መድሀኒት ብዙን ጊዜ አይሰጥም ነገር ግን ታማሚዉ በህክምና ይደገፋል ማለትም ትኩሳቱ ፤የህመም ሲቃዩ ይታከማል እንዲሁም የቆዳው ሽፈታ ሌላ ተደራቢ የባክቴሪያ እንፌክሽን እዳይኖር አብሮ ህክምና የሚሰጥ ይሆናል።

በሽታው ወደውስብስብነት(complication) የመሄድ እዲሉ በጣም ዝቅተኛ ሲሆን ባልተለመደ ሁኔታ አንዳንድ በሽታ የመከላከል ሀቅም ከለላቸው ሰወች ላይ ወደ ሳንባ ምች (pneumonia) እና የጭንቅላት እንፌክሽን(encephalitis) ሊያመጣ ይቸላል።በሽታው የሚተላለፍበት መንገድ በዋነኝነት በመነካካት ሲሆን በሽፍታው ምክናየት ከተፈጠረው ቁስለት ጋር በተነካካ ልብስ እንዲሁም ሌላ ቁሳዊ መሳሪያወች ያስተላልፋሉ።

የበሽታው ቅድመ መከላከያ ዜዴወች ቫይረሱ ከበሽተኛው ወደጤነኛው እዳይዛመት ሲባል እሚደረጉ ቅድመ ጥንቃቄወች ሲሆኑ እነሱም በበሽታው ከተያዘ ወይንም ከተጠረጠረ ሰው ጋር የቆዳ ንክኪ አለማድረግ፣አለመሰሳም ፣አለመተቃቀፍ እንዲሁ ታማሚው በተጠቀመባቸው ቁሶች አለ መጠቀም በተለይ ልብስን ከበሽተኛው ጋር አለመጋራት እና የግልን ንፅህናን መጠበቅ ዋና ዋና ወቹ በሽታውን ቀድሞ ለመከላከል የሚረዱን ዘዴወች ናቸው።

ዶ/ር አስፈራው ስሜነህ ዱብቲ ጠ/ሆስፒታል
@debolteam

Internship" ግራጫ ቀለም"

ታላቁ የፐርሺያ ባለ ቅኔ ሩሚ  እንዲህ ይላል
"Through love, all pain will turn to medicine."
ኢንተርንሽፕ ግራጫ ቀለምን ይመስለኛል። ጸሀፊው አዳም ረታ ግራጫ ቀለምን ሲገልጸው "የብርሀን ኩርፊያ ወይም የጨለማ ፈገግታ ሆኖ ይታያል ይላል ቀጥሎም ወደ አንደኛው የወገነ ግን ሁለቱንም የያዘ ቀለም ይመስላል።" በተጨማሪም ዶ/ር ምህረታብ ደበበ 'ሌላ ሰው' በሚል መጸሀፋቸው "ግራጫ ነጭ የሚጠቁርበትና ጥቁር የሚነጣበት ሰፊ ግዛት ነው።" ይላሉ 'ኢንተርን መሆንም በንቀት፣ በፍርሀት እና በእንግልት ጨለማ የተሸፈነ ውበትን ይመስላል። ግን ውበቱ በወራት ከበዛ በአመታት ግዜ ውስጥ ይገለጣል።
ሰሞኑን ቀኑ አንዳለ ደመናማ ነው። ለጥበብ ደሞ ደመናማ ቀን ነጭ ወረቀት እንደማለት ናት፣ እንደ ሰማይ ደመና በቀለም ታረጥበዋለች። እኔም የኢንተርንን ሕይወት በአጭሩ በግጥም ለመግለጽ መፆፍ ጀመርኩ
              አንተ ማነህ
በዛ በበረሀ ብቻህን ምትደክመው
ወዝህ እና ላብህ አሸዋ ሚበላው
ማለት ማትችለው ሰለቸኝ ደከመኝ
መጨከን ያለመድክ ለሚልህ አመመኝ
ስትል ያምርብሀል እኔማ ዶክተር ነኝ።

በዶ/ር ዳዊት ገብሬ,ሜዲካል ኢንተርን
Haramaya University
@debolteam

የዶ/ር ታዘባቸውና የተማሪ ቢንያምን ጉዳይ መነሻ በማድረግ በህክምና ት/ቤቶቻችን የሚታዩ ብልሹ አሰራሮችንና የጤና ሲስተሙን ንቅዘቶች የሚያወግዙ በርካታ ትችቶች መውጣት ከጀመሩ ሰነባበቱ፤ ሰማሁ የሚል አካል ባይኖርም ቅሉ። እኔም ከገፈቱ ቀማሾች አንዱ ነኝና የችግሩን ክብደትና አሳሳቢነት በመረዳት የዳኛ ያለሽ ከሚሉት ወገን መሆኔን እየገለፅኩ መሰል ፅሁፎችን ባነበብኩ ቁጥር በጭንቅላቴ የምትመላለሰውንና ከአምሥት ዓመታት በፊት የከተብኳትን የስንኝ ቋጠሮ እጋብዛችሁ ዘንድ ወደድኩ።

ሳይኮፓትስ

ለጋራ ደህንነት የማይጨነቁ
ጤነኛ ነን ሲሉ ታመው የማቀቁ
ላያቸው ያማረ ልስን መቃብሮች
በበግ ለምድ ያጌጡ አስመሳይ ቀበሮች
አጉራ ዘለል ወይፈን ተራጋጭ ጊደሮች
ጋውን የለበሱ የተቋም አውሬዎች
ጊዜ ያለፈበት ክኒን ቸርቻሪዎች
ከአምላክ የተጣሉ አሉ ወንበዴዎች
ሐኪሞች ሲባሉ የመርዝ ነጋዴዎች
ባለጌ መች አጣን አሉን ጋጠወጦች
በልተው የማይጠግቡ የሆስፒታል አይጦች
መርዛቸው የማይለቅ ተናዳፊ ጊንጦች
ወንጀል በዞረበት ቦታ ማይታጡ
እጅ ከፍንጅ ተይዘው የማይደነግጡ
ላደጉበት ባህል እውቅና ማይሰጡ
ለምድራዊ ሥልጣን የማይታዘዙ
ለፈጣሪያቸው ህግ ፍጹም ማይገዙ
በዓይነ ስውር ፎቶ ዶላር ሚበደሩ
የድሃ አደጉን ልጅ ጾም የሚያሳድሩ
ከረዥም ልምዳቸው እውቀት ማይቀምሩ
አሊያም ከደጋጎች አንዳች ማይማሩ
በዝባዦች ሞልተዋል በየጉራንጉሩ
ውስጣቸው ሲገለጥ እጅግ ሚከረፉ
ከአጋንንት አለቆች በግብር የከፉ
ከሙዳዬ ምፅዋት ቅኔ የሚዘርፉ
ደግ ቅን አሳቢ ጤነኛ ሚመስሉ
አትሮኖስ ላይ ቆመው መንፈስ ሚያታልሉ
መዝሙር ሲያልቅባቸው ቀረርቶ ሚሞሉ
በበትረ ሙሴ አምሳል ለአንገት ሰይፍ ሚስሉ
ከቤተ መንግስትም ከቤተ መቅደስም ሳይኮፓቶች አሉ

Note: Psychopaths are individuals with Antisocial personality disorder and they are characterized by Continuous disregard for the safety of oneself and others, Violation of the rights of others without feeling remorse, Failure to learn from experience, Social deviance, Manipulative or parasitic attitude and Resistance to authorities. They often wear ‘a mask of sanity' and may appear quite normal, charming, and understanding. Surprisingly there are three and half times more psychopaths in senior executive positions than there are in the general population
ነሐሴ 11/2009 ዓ.ም ገዳም ሰፈር ተፃፈ

ዶ/ር ጌታነህ ካሴ ከፍኖተሰላም ጠ/ሆስፒታል
@debolteam

ስለ ቆንጭር ( cutaneous Leishmaniasis) ምን ያክል ያውቃሉ?

ቆንጭር(cutaneous Leishmaniasis) Leishmania species በሚባሉ ጥገኛ ተዋህስያን የሚመጣ በሽታ ሲሆን ከሰው ወደ ሰው የሚተላለፈው በአሸዋ ዝንቦች ንክሻ ምክንያት ሲሆን ይህም ማለት ሴቷ የሸዋ ዝንብ በበሽታው ከተያዘ ሰው ደም በመምጠጥ ወደ ጤነኛው ሰው ወስዳ ስታሸጋግረው ነው። ነገር ግን አስቀድሞ በበሽታው የተለከፈ ሰው ከሌለ የትንኟ ንክሻ ብቻውን በሽታውን አያመጣም።

በዓለማችን ከ 20 በላይ የሌሽማኒያ እና ከ 500 በላይ የአሽዋ ዝንብ ዝርያዎች ሲኖሩ ከእነዚህ መካከል ወደ 30 የሚጠጉት የአሸዋ ዝንብ አይነቶች ብቻ በሽታውን ከሰው ወደ ሰው ያስተላልፋሉ። የአሸዋ ዝንብ(sand fly) በመጠን ከወባ ትንኝ ሲሶ ያክል ሲሆኑ የመገኛ ምሽጋቸው የምስጥ ቤት፣ የቀይ ግራር ቅርፊት፣ ዋልካ አፈርና በተለይ ጨለም ያለና ብስባሽ የሚበዛበት አካባቢ ነው

የበሽታው ምልክት በአሸዋ ዝንቦች በተነደፈው የሰውነት ክፍል በብዛት በአፍና አፍንጫ አካባቢ የሚወጣ ቁስለት ሲሆን ከንፈርና አፍንጫን እስከመቆራረጥ ብሎም እስከ ዓይነስውርነት ሊያደርስ ይችላል።

ቆንጭር ( cutaneous Leishmania) በሀገራችን በተለያዩ አካባቢዎች የሚገኝ ሲሆን በምዕ/ጎጃም ዞን ደጋ ዳምትና ቋሪት ወረዳዎች እንዲሁም በአዊ ዞን በስፋት ይስተዋላል። ይህንም ምክንያት በማድረግ ህክምናው በፍኖተሰላም ጠ/ሆስፒታል በነፃ የሚሰጥ ሲሆን ባለፉት ስድስት ወራት ብቻ ከ20 በላይ ታካሚዎች ከበሽታቸው ተፈውሰዋል። ከላይ የተጠቀሱትን ምልክቶች ካስተዋሉ ወደ ሆስፒታላችን በመምጣት ምርመራ ያድርጉ ።

Share በማድረግ በመረጃ እጥረት ምክንያት እድሉን ላላገኙ የመዳን ምክንያት ይሁኗቸው!
ዶ/ር ጌታነህ ካሴ ከፍ/ሰላም ጠ/ሆስፒታል
@debolteam

MEDSTAR SISTER BOOKS SECOND EDITION

In this edition
-Additional cases are included
- With details of management
-Improved physical examination approach
-Better design
-Made suitable for all levels of undergraduate medical study

Coming this new year!

Medstar team, Jimma university, Ethiopia.

Mandela Washington Fellowship
.
https://www.mandelawashingtonfellowship.org/apply/