Жеке тұлғалардың депозиттері бойынша мөлшерлемелер 28 жылдан астам уақыттағы рекордтық деңгейде қалып отыр
Маусымда ЕДБ-лардың жеке тұлғалардан теңгемен тартылған депозиттері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі мамырмен салыстырғанда өзгерген жоқ — 14,2%. Соңғы екі айдағы деңгейі — ҚР ҰБ деректеріне сүйенсек, 1996 жылдың желтоқсанынан бергі ең жоғары көрсеткіш.
Назар аударатын жайт, мамырдағы көрсеткіш «респонденттердің есептеріндегі өзгерістерге» байланысты төмендетіліп қайта қаралды. Осы түзетудің нәтижесінде көрсеткіш 0,1 п.т. төмендеді (алдыңғы жарияланымда нақтыланбаған деректермен 14,3% деп көрсетілген болатын).
Бұған дейін мөлшерлемелер қаңтардан мамырға дейін, ақпанды қоспағанда (-0,2 п.т.), өсіп отырған болатын. Алғашқыда оң динамика ақша-кредит саясатының қатаңдатылуымен байланысты болды: 2024 жылдың желтоқсанында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 1 п.т., ал наурызда тағы 1,25 п.т. көтерді. Алайда одан кейін монетарлық жағдай өзгерген жоқ — сәуір, маусым және шілде айларында реттеуші базалық мөлшерлемені өзгертпеді. Қазіргі деңгейі — 16,5%.
Маусымда жеке тұлғалар үшін ең тиімдісі 1-3 ай мерзімге банктен депозит ашу болды — 16,3%. Айта кетсек, дәл осындай сыйақы мамырда да болды.
Банкке жатпайтын заңды тұлғалар бойынша депозит мөлшерлемелері үш ай қатарынан өзгеріссіз қалып отыр — 15,4%. Бұдан жоғары мән соңғы рет 2016 жылдың қаңтарында тіркелген болатын.
Ал қарыз қаражатының құны қалай өзгерді?
Маусымда ЕДБ-ның жеке тұлғаларға теңгемен берген несиелері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі соңғы алты айдағы ең төменгі деңгейге жетті — 20,3%, мамырмен салыстырғанда 1,2 п.т. төмендеген. Мұндай өзгерісті көрсеткішке пайызсыз бөліп төлеудің жалпы несие көлеміндегі үлесінің өзгеруі әсер еткенімен түсіндіруге болады.
Бұл ретте заңды тұлғаларға берілген несиелер бойынша мөлшерлеме бір айда 0,4 п.т. өсіп, 19,1%-ды құрады. Соңғы рет бұдан жоғары көрсеткіш 2023 жылдың қазанында, сондай-ақ 2025 жылдың сәуірінде тіркелген болатын.
@DataHub_KZ
Маусымда ЕДБ-лардың жеке тұлғалардан теңгемен тартылған депозиттері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі мамырмен салыстырғанда өзгерген жоқ — 14,2%. Соңғы екі айдағы деңгейі — ҚР ҰБ деректеріне сүйенсек, 1996 жылдың желтоқсанынан бергі ең жоғары көрсеткіш.
Назар аударатын жайт, мамырдағы көрсеткіш «респонденттердің есептеріндегі өзгерістерге» байланысты төмендетіліп қайта қаралды. Осы түзетудің нәтижесінде көрсеткіш 0,1 п.т. төмендеді (алдыңғы жарияланымда нақтыланбаған деректермен 14,3% деп көрсетілген болатын).
Бұған дейін мөлшерлемелер қаңтардан мамырға дейін, ақпанды қоспағанда (-0,2 п.т.), өсіп отырған болатын. Алғашқыда оң динамика ақша-кредит саясатының қатаңдатылуымен байланысты болды: 2024 жылдың желтоқсанында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 1 п.т., ал наурызда тағы 1,25 п.т. көтерді. Алайда одан кейін монетарлық жағдай өзгерген жоқ — сәуір, маусым және шілде айларында реттеуші базалық мөлшерлемені өзгертпеді. Қазіргі деңгейі — 16,5%.
Маусымда жеке тұлғалар үшін ең тиімдісі 1-3 ай мерзімге банктен депозит ашу болды — 16,3%. Айта кетсек, дәл осындай сыйақы мамырда да болды.
Банкке жатпайтын заңды тұлғалар бойынша депозит мөлшерлемелері үш ай қатарынан өзгеріссіз қалып отыр — 15,4%. Бұдан жоғары мән соңғы рет 2016 жылдың қаңтарында тіркелген болатын.
Ал қарыз қаражатының құны қалай өзгерді?
Маусымда ЕДБ-ның жеке тұлғаларға теңгемен берген несиелері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі соңғы алты айдағы ең төменгі деңгейге жетті — 20,3%, мамырмен салыстырғанда 1,2 п.т. төмендеген. Мұндай өзгерісті көрсеткішке пайызсыз бөліп төлеудің жалпы несие көлеміндегі үлесінің өзгеруі әсер еткенімен түсіндіруге болады.
Бұл ретте заңды тұлғаларға берілген несиелер бойынша мөлшерлеме бір айда 0,4 п.т. өсіп, 19,1%-ды құрады. Соңғы рет бұдан жоғары көрсеткіш 2023 жылдың қазанында, сондай-ақ 2025 жылдың сәуірінде тіркелген болатын.
@DataHub_KZ
Депозиттер мен несиелер бойынша мөлшерлемелердің динамикасын график арқылы бақылауға болады.
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
Қазақстандағы жеңіл автокөліктер ЕАЭО-дағы ең елеулі қарқынмен қымбаттауда
ЕЭК деректеріне сәйкес, 2025 жылдың маусым айында ҚР-дағы көліктердің бағасы ж/ж 11,6%-ға көтерілді, ал бірлестік елдері бойынша орташа қарқын 2,2%-ды құрады.
Бұл ретте Армения мен Беларусьта жеңіл көліктер бір жыл ішінде арзандады, Қырғызстанда бағалар 0,2%-ға, Ресей Федерациясында – 1,4%-ға өсті. Егер жалпы жартыжылдықтың қорытындыларына қарасақ (қаңтар-маусымға қаңтар-маусым), онда көліктер тек бізде және Ресей Федерациясында қымбаттады: бізде +9,3%, Ресейде — +2,8%.
Бұл ретте ҚР СЖРА ҰСБ егжей-тегжейлі статистикасынан Қазақстанда қымбаттау тек қана жаңа автокөліктер сегментіне байланысты екенін білеміз (маусым айының қорытындысы бойынша ж/ж +21,3%), ал ұсталған автокөліктер – ресми деректер сенсек, арзандады.
Айта кетейік, біздің баға динамикамызды әріптестеріміздің динамикасымен салыстырсақ, азық-түліктік емес тауарлардың қымбаттау қарқыны да ҚР-да ең жоғары болып шыққанын байқаймыз. Қызметтер туралы да соны айтуға болады, ал азық-түліктің жағдайы, керісінше, біздің нәтижелеріміз ЕАЭО бойынша орташа нәтижелерден сәл жағымды.
@DataHub_KZ
ЕЭК деректеріне сәйкес, 2025 жылдың маусым айында ҚР-дағы көліктердің бағасы ж/ж 11,6%-ға көтерілді, ал бірлестік елдері бойынша орташа қарқын 2,2%-ды құрады.
Бұл ретте Армения мен Беларусьта жеңіл көліктер бір жыл ішінде арзандады, Қырғызстанда бағалар 0,2%-ға, Ресей Федерациясында – 1,4%-ға өсті. Егер жалпы жартыжылдықтың қорытындыларына қарасақ (қаңтар-маусымға қаңтар-маусым), онда көліктер тек бізде және Ресей Федерациясында қымбаттады: бізде +9,3%, Ресейде — +2,8%.
Бұл ретте ҚР СЖРА ҰСБ егжей-тегжейлі статистикасынан Қазақстанда қымбаттау тек қана жаңа автокөліктер сегментіне байланысты екенін білеміз (маусым айының қорытындысы бойынша ж/ж +21,3%), ал ұсталған автокөліктер – ресми деректер сенсек, арзандады.
Айта кетейік, біздің баға динамикамызды әріптестеріміздің динамикасымен салыстырсақ, азық-түліктік емес тауарлардың қымбаттау қарқыны да ҚР-да ең жоғары болып шыққанын байқаймыз. Қызметтер туралы да соны айтуға болады, ал азық-түліктің жағдайы, керісінше, біздің нәтижелеріміз ЕАЭО бойынша орташа нәтижелерден сәл жағымды.
@DataHub_KZ
Банк нарығындағы екінші тоқсанды қорытындылайтын уақыт келді – Ұлттық Банктің жаңа деректері шықты.
ЕДБ жылдың ортасында өзін қалай сезінетінін көрейік, бірақ алдымен естеріңізге саламыз: қазір олардың саны 22-ге болды. Бұрын МҚҰ мәртебесінде жұмыс істеген «БиЭнКей» коммерциялық банкі» маусым айының соңында лицензия алды. Оның активтері, міндеттемелері мен пайдасы банк жүйесінің жиынтық көрсеткіштеріне енгізілді, ал мерзімі өткен кредиттер бойынша мәліметтер оны есепке алмай есептелген.
Сонымен, негізгі бақылаулар:
🔸Пайда өсуде: қаңтар-маусым айларында шамамен 1,4 трлн-ға жетті, бұл инфляцияны есептемегенде номиналды түрде өткен жылмен салыстырғанда 19%-ға көп. Фридомнан басқа барлық ойыншылар плюсте, бірақ оның да -27 млрд құрайтын нәтижесі өткен тоқсанның соңымен салыстырғанда жақсарды.
🔸Банк жүйесінің жиынтық активтері 1 шілдедегі жағдай бойынша 64,8 трлн теңгеге жетіп, тоқсан ішінде номиналды түрде 4,6% қосты. Несие портфелі 39,1 трлн теңгеге жетіп, 6,6% қосты. Жаңа ойыншының қосылуы, әрине, өсуге ықпал етті, бірақ онша көп емес: қазір БиЭнКей активтер көлемі бойынша соңғы орында, онсыз да қарқын сол деңгейде болушы еді.
🔸 Мөлшерлемелердің өсуі аясында жеке тұлғалардың да, заңды тұлғалардың да депозиттері қаңтар-наурыз айларының қорытындылары бойынша төмендегеннен кейін қайтадан ұлғаюда: жеке тұлғалар тоқсанда 5% қосты, заңды тұлғалар – 6,5% қосты.
🔸 Қазір жеке тұлғалардың салымдары 25,4 трлн теңгені құрайды және бұл соманың 80%-ы алғашқы бес ойыншыға тиесілі. Заңды тұлғалардың көлемі 18,7 трлн теңгені құрайды, алғашқы бестікке осы соманың үштен екісі тиесілі.
Төмендегі иллюстрациялардан тағы бірқатар мәліметтер мен жеке көрсеткіштерді таба аласыздар
@DataHub_KZ
ЕДБ жылдың ортасында өзін қалай сезінетінін көрейік, бірақ алдымен естеріңізге саламыз: қазір олардың саны 22-ге болды. Бұрын МҚҰ мәртебесінде жұмыс істеген «БиЭнКей» коммерциялық банкі» маусым айының соңында лицензия алды. Оның активтері, міндеттемелері мен пайдасы банк жүйесінің жиынтық көрсеткіштеріне енгізілді, ал мерзімі өткен кредиттер бойынша мәліметтер оны есепке алмай есептелген.
Сонымен, негізгі бақылаулар:
🔸Пайда өсуде: қаңтар-маусым айларында шамамен 1,4 трлн-ға жетті, бұл инфляцияны есептемегенде номиналды түрде өткен жылмен салыстырғанда 19%-ға көп. Фридомнан басқа барлық ойыншылар плюсте, бірақ оның да -27 млрд құрайтын нәтижесі өткен тоқсанның соңымен салыстырғанда жақсарды.
🔸Банк жүйесінің жиынтық активтері 1 шілдедегі жағдай бойынша 64,8 трлн теңгеге жетіп, тоқсан ішінде номиналды түрде 4,6% қосты. Несие портфелі 39,1 трлн теңгеге жетіп, 6,6% қосты. Жаңа ойыншының қосылуы, әрине, өсуге ықпал етті, бірақ онша көп емес: қазір БиЭнКей активтер көлемі бойынша соңғы орында, онсыз да қарқын сол деңгейде болушы еді.
🔸 Мөлшерлемелердің өсуі аясында жеке тұлғалардың да, заңды тұлғалардың да депозиттері қаңтар-наурыз айларының қорытындылары бойынша төмендегеннен кейін қайтадан ұлғаюда: жеке тұлғалар тоқсанда 5% қосты, заңды тұлғалар – 6,5% қосты.
🔸 Қазір жеке тұлғалардың салымдары 25,4 трлн теңгені құрайды және бұл соманың 80%-ы алғашқы бес ойыншыға тиесілі. Заңды тұлғалардың көлемі 18,7 трлн теңгені құрайды, алғашқы бестікке осы соманың үштен екісі тиесілі.
Төмендегі иллюстрациялардан тағы бірқатар мәліметтер мен жеке көрсеткіштерді таба аласыздар
@DataHub_KZ
Жылдық инфляция өткен жылдың қарашасынан бері алғаш рет жылдамдығын баяулатты
Шілдеде бағаның жылдық өсім қарқыны шамамен 11,8%-ды құрады - бұл маусымдағы деңгеймен бірдей, нақтырақ айтқанда, ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, 0,08 п.т. төмен.
Бұл көрсеткішке ақылы қызметтер айтарлықтай әсер етті: шілдеде олардың жылдан жылға қымбаттауы 14,9%-ды құрады, ал маусымда бұл көрсеткіш 16,1% болған. Алайда азық-түлік және азық-түлік емес тауарлар секторындағы инфляция қарқынын арттыруды жалғастырды: біріншісінде маусымдағы 10,6%-дан кейін +11,2%, ал екіншісінде маусымдағы 9,4%-дан кейін +9,5% болып тұр.
Айлық көрсеткіште де барлығынан ең аз өсім көрсеткен ақылы қызметтер болды: маусыммен салыстырғанда +0,5% - бұл 2023 жылғы сәуірден бергі кез келген ай үшін ең жақсы нәтиже. Азық-түлік емес тауарлар 0,8%-ға, ал азық-түлік 0,7%-ға қымбаттаған (бұл да әдеттегі шілде айындағы тарихи деректермен салыстырғанда едәуір байқалады).
Айта кетейік, соңғы уақытта жалпы инфляцияны жеделдеткен негізгі фактор ақылы қызметтер болған еді. Осыған байланысты үкімет коммуналдық қызмет тарифтерін көтеруді ішінара кейінге қалдыруға уәде берген болатын.
@DataHub_KZ
Шілдеде бағаның жылдық өсім қарқыны шамамен 11,8%-ды құрады - бұл маусымдағы деңгеймен бірдей, нақтырақ айтқанда, ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, 0,08 п.т. төмен.
Бұл көрсеткішке ақылы қызметтер айтарлықтай әсер етті: шілдеде олардың жылдан жылға қымбаттауы 14,9%-ды құрады, ал маусымда бұл көрсеткіш 16,1% болған. Алайда азық-түлік және азық-түлік емес тауарлар секторындағы инфляция қарқынын арттыруды жалғастырды: біріншісінде маусымдағы 10,6%-дан кейін +11,2%, ал екіншісінде маусымдағы 9,4%-дан кейін +9,5% болып тұр.
Айлық көрсеткіште де барлығынан ең аз өсім көрсеткен ақылы қызметтер болды: маусыммен салыстырғанда +0,5% - бұл 2023 жылғы сәуірден бергі кез келген ай үшін ең жақсы нәтиже. Азық-түлік емес тауарлар 0,8%-ға, ал азық-түлік 0,7%-ға қымбаттаған (бұл да әдеттегі шілде айындағы тарихи деректермен салыстырғанда едәуір байқалады).
Айта кетейік, соңғы уақытта жалпы инфляцияны жеделдеткен негізгі фактор ақылы қызметтер болған еді. Осыған байланысты үкімет коммуналдық қызмет тарифтерін көтеруді ішінара кейінге қалдыруға уәде берген болатын.
@DataHub_KZ
Қазақстанда халыққа алтынның нетто-сатылымы құлдырады
II тоқсанда ЕДБ мен банктік емес айырбастау пункттері халыққа сатқан алтынның жалпы салмағы сатып алынғанның жалпы салмағынан 79,3 кг-ға асып түсті. ҚР ҰБ баспасөз хабарламасындағы деректерге сәйкес бұл өткен тоқсанмен салыстырғанда 2,2 есе аз.
Айта кетейік, 2025 жылдан бастап Ұлттық Банк өлшеуіш алтын құймаларын сату бойынша тоқсандық деректерді ұсынудың жаңа форматына көшті. Енді халыққа сату көлемі кері сатып алу көлемі шегеріліп келтіріледі, ал бұрын екі көрсеткіштің мәндері бөлек-бөлек жарияланатын. Бұл ретте кері сатып алу жағдайында деректер жинақтауды есепке алды.
Осылайша халыққа өлшеуіш алтын құймаларын нетто-сатудың жылдық динамикасын бағалау үшін 2024 жылдың II тоқсанының мәнін қосымша есептеу керек — 779,3 кг-нан (сату) 62,3 кг-ны алып тастау керек (кері сатып алу, мән есептік жолмен анықталған). Тиісінше, алынған нәтиже, яғни 716,9 кг, өткен жылдың болжамды деңгейі болады. Онымен салыстырғанда төмендеу тоғыз есе болып шығады.
Бір қызығы, жылдын жылға таза сатылымның құлдырауы қатарынан екінші рет орын алуда. Мәселен, бір тоқсан бұрын көрсеткіш 615,7 кг-нан (есептік мән) 176 кг-ға дейін төмендеді, яғни 3,5 есе.
Бұл жағдайдың себебі І тоқсанда Ұлттық Банк ЕДБ мен банктік емес айырбастау пункттерінің «өндірістік-логистикалық циклдің ерекшеліктеріне» байланысты өлшеуіш алтын құймаларын сатып алуға арналған өтінімдерін орындауды тоқтата тұруына байланысты болып отырған сияқты. Реттеуші өтінімдерді орындауға II тоқсанның соңында ғана оралды.
@DataHub_KZ
II тоқсанда ЕДБ мен банктік емес айырбастау пункттері халыққа сатқан алтынның жалпы салмағы сатып алынғанның жалпы салмағынан 79,3 кг-ға асып түсті. ҚР ҰБ баспасөз хабарламасындағы деректерге сәйкес бұл өткен тоқсанмен салыстырғанда 2,2 есе аз.
Айта кетейік, 2025 жылдан бастап Ұлттық Банк өлшеуіш алтын құймаларын сату бойынша тоқсандық деректерді ұсынудың жаңа форматына көшті. Енді халыққа сату көлемі кері сатып алу көлемі шегеріліп келтіріледі, ал бұрын екі көрсеткіштің мәндері бөлек-бөлек жарияланатын. Бұл ретте кері сатып алу жағдайында деректер жинақтауды есепке алды.
Осылайша халыққа өлшеуіш алтын құймаларын нетто-сатудың жылдық динамикасын бағалау үшін 2024 жылдың II тоқсанының мәнін қосымша есептеу керек — 779,3 кг-нан (сату) 62,3 кг-ны алып тастау керек (кері сатып алу, мән есептік жолмен анықталған). Тиісінше, алынған нәтиже, яғни 716,9 кг, өткен жылдың болжамды деңгейі болады. Онымен салыстырғанда төмендеу тоғыз есе болып шығады.
Бір қызығы, жылдын жылға таза сатылымның құлдырауы қатарынан екінші рет орын алуда. Мәселен, бір тоқсан бұрын көрсеткіш 615,7 кг-нан (есептік мән) 176 кг-ға дейін төмендеді, яғни 3,5 есе.
Бұл жағдайдың себебі І тоқсанда Ұлттық Банк ЕДБ мен банктік емес айырбастау пункттерінің «өндірістік-логистикалық циклдің ерекшеліктеріне» байланысты өлшеуіш алтын құймаларын сатып алуға арналған өтінімдерін орындауды тоқтата тұруына байланысты болып отырған сияқты. Реттеуші өтінімдерді орындауға II тоқсанның соңында ғана оралды.
@DataHub_KZ
Теңгенің долларға шаққандағы әлсіреуі сегіз ай ішіндегі ең жоғары деңгейге жетті
1 шілдеден 1 тамызға дейін доллардың ресми құны 4,1%-ға, 540,78 теңгеге дейін өсті. Соңғы рет бұдан да жоғары айлық өсім қарашаның қорытындысы бойынша тіркелген еді (+5,4%). ҚР ҰБ деректеріне сәйкес шілдедегі бұл серпіліс - кем дегенде 2020 жылдың басынан бергі ең елеулілерінің бірі.
Шілденің алғашқы жартысында Ұлттық банк есептейтін ұлттық валютаның бағамы шамамен бір деңгейде болды — 521 теңгеден аспай тұрды. Бұл маусымның басым бөлігінде байқалған күрт құлдыраудан кейінгі уақытша тұрақтану болды.
Алайда айдың ортасында жағдай кенеттен нашарлай бастады. 18 шілдеде теңге тарихи антирекорд орнатып, бір доллар бағамы 532,74 теңгеге жетті. 30 шілдеде доллар бағамы 550 теңгеден асып кеткен соң Ұлттық банк интервенция жасауға мәжбүр болды (бұл 2024 жылдың желтоқсанынан бергі осындай жағдай). Нәтижесінде, американдық валюта бағамы 31 шілдеге белгіленген 546,36 теңгеден сәл төмендеп, 540,78 теңгеге түсті.
Бастапқыда монетарлық билік «сыртқы жағымды ахуал мен ішкі маусымдық факторларды» (жазғы демалыс кезеңі, бюджеттік инвестициялық жобалар аясында жабдықтарды белсенді импорттау) ескере отырып, валюта бағамының айтарлықтай өзгеруіне негіз жоқ екенін мәлімдеген еді.
Біраз уақыттан кейін, 26 шілдеде, теңгенің күрт әлсіреуін Ұлттық банк «ірі шығындар, оның ішінде инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларға жұмсалған шығындар» салдарынан ақша массасы көлемінің артуымен байланыстырды. Ал интервенция жасау қажеттілігін «валюта нарығындағы өтімділіктің төмендігі мен алып-сатарлық қысымның күшею белгілерімен» түсіндірді. Айтпақшы, интервенция көлемі $125,6 млн құрады.
Қызығы, шілдеде Ұлттық банк тарапынан болған валютаның қомақты көлемдегі нетто-сатылымына қарамастан, теңге әлсірей түсті. Интервенцияны қоса есептегенде, жалпы көрсеткіш $1,3 млрд сәл асып, өткен аймен салыстырғанда 30,5%-ға артты. Бұдан бөлек, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің валюталық түсімді сату көлемі де жоғары деңгейде болды - $450 млн, айдан айға +39,8%.
Қоса кетейік, айдың қорытындысы бойынша ұлттық валюта еуроға қатысты да әлсіреді - 1,5%-ға, 618,65 теңгеге дейін. Ал рубль бағамы айдан айға 1,5%-ға өсіп, 1 тамызда 6,71 теңгені құрап отыр. Рубльге қатысты теңге қатарынан сегіз ай бойы әлсіреп келеді.
@DataHub_KZ
1 шілдеден 1 тамызға дейін доллардың ресми құны 4,1%-ға, 540,78 теңгеге дейін өсті. Соңғы рет бұдан да жоғары айлық өсім қарашаның қорытындысы бойынша тіркелген еді (+5,4%). ҚР ҰБ деректеріне сәйкес шілдедегі бұл серпіліс - кем дегенде 2020 жылдың басынан бергі ең елеулілерінің бірі.
Шілденің алғашқы жартысында Ұлттық банк есептейтін ұлттық валютаның бағамы шамамен бір деңгейде болды — 521 теңгеден аспай тұрды. Бұл маусымның басым бөлігінде байқалған күрт құлдыраудан кейінгі уақытша тұрақтану болды.
Алайда айдың ортасында жағдай кенеттен нашарлай бастады. 18 шілдеде теңге тарихи антирекорд орнатып, бір доллар бағамы 532,74 теңгеге жетті. 30 шілдеде доллар бағамы 550 теңгеден асып кеткен соң Ұлттық банк интервенция жасауға мәжбүр болды (бұл 2024 жылдың желтоқсанынан бергі осындай жағдай). Нәтижесінде, американдық валюта бағамы 31 шілдеге белгіленген 546,36 теңгеден сәл төмендеп, 540,78 теңгеге түсті.
Бастапқыда монетарлық билік «сыртқы жағымды ахуал мен ішкі маусымдық факторларды» (жазғы демалыс кезеңі, бюджеттік инвестициялық жобалар аясында жабдықтарды белсенді импорттау) ескере отырып, валюта бағамының айтарлықтай өзгеруіне негіз жоқ екенін мәлімдеген еді.
Біраз уақыттан кейін, 26 шілдеде, теңгенің күрт әлсіреуін Ұлттық банк «ірі шығындар, оның ішінде инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларға жұмсалған шығындар» салдарынан ақша массасы көлемінің артуымен байланыстырды. Ал интервенция жасау қажеттілігін «валюта нарығындағы өтімділіктің төмендігі мен алып-сатарлық қысымның күшею белгілерімен» түсіндірді. Айтпақшы, интервенция көлемі $125,6 млн құрады.
Қызығы, шілдеде Ұлттық банк тарапынан болған валютаның қомақты көлемдегі нетто-сатылымына қарамастан, теңге әлсірей түсті. Интервенцияны қоса есептегенде, жалпы көрсеткіш $1,3 млрд сәл асып, өткен аймен салыстырғанда 30,5%-ға артты. Бұдан бөлек, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің валюталық түсімді сату көлемі де жоғары деңгейде болды - $450 млн, айдан айға +39,8%.
Қоса кетейік, айдың қорытындысы бойынша ұлттық валюта еуроға қатысты да әлсіреді - 1,5%-ға, 618,65 теңгеге дейін. Ал рубль бағамы айдан айға 1,5%-ға өсіп, 1 тамызда 6,71 теңгені құрап отыр. Рубльге қатысты теңге қатарынан сегіз ай бойы әлсіреп келеді.
@DataHub_KZ
Шілденің қорытындысы бойынша теңгенің күрт әлсіреуіне қатысты жоғарыда жарияланған жазбаға қосымша ретінде соңғы 12 айдағы доллардың ресми бағамының динамикасын назарларыңызға ұсынамыз.
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
ХААЖ арқылы жүргізілген аударымдар көлемі көпжылдық ең төменгі деңгейге дейін түсіп кетті
2025 жылдың І жартыжылдығында халықаралық ақша аударымдары жүйесі арқылы ҚР-ға шетелден 105,4 млрд тг түскен, бұл инфляцияны есепке алмағанда бір жыл бұрынғыдан 12%-ға төмен
Қазіргі көрсеткіші номиналды түрде тіпті 2016 жылдан бергі аралықтың өзінде ең төменгі деңгейде, ал егер соңғы жылдары бағаның өсуін есепке алып, тұтынушылық инфляция бойынша қайта есептейтін болсақ, онда бұл көрсеткіш кем дегенде 2014 жылдан бергу ең төменгі деңгейде болып тұр (оған дейінгі деректер қолжетімсіз).
ХААЖ арқылы шетелге жіберілген аударымдар да азайған. 2025 жылдың қаңтар-шілде аралығында көлемі 321,2 млрд тг құрады, номиналды түрде бір жыл бұрынғыдан 16%-ға төмен. Бұл мән де антирекорд орнатты: тағы да инфляцияны есепке алмағанның өзінде 2020 жылдан бергі, ал салыстырмалы бағалармен қайта есептегенде 2015 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш болып тұр.
2025 жылдың бірінші жартыжылдығында аударымдардың негізгі бағыттары қандай көрініс тапқанын төмендегі графиктен көре аласыз
ҚР Ұлттық Банкі деректері
@DataHub_KZ
2025 жылдың І жартыжылдығында халықаралық ақша аударымдары жүйесі арқылы ҚР-ға шетелден 105,4 млрд тг түскен, бұл инфляцияны есепке алмағанда бір жыл бұрынғыдан 12%-ға төмен
Қазіргі көрсеткіші номиналды түрде тіпті 2016 жылдан бергі аралықтың өзінде ең төменгі деңгейде, ал егер соңғы жылдары бағаның өсуін есепке алып, тұтынушылық инфляция бойынша қайта есептейтін болсақ, онда бұл көрсеткіш кем дегенде 2014 жылдан бергу ең төменгі деңгейде болып тұр (оған дейінгі деректер қолжетімсіз).
ХААЖ арқылы шетелге жіберілген аударымдар да азайған. 2025 жылдың қаңтар-шілде аралығында көлемі 321,2 млрд тг құрады, номиналды түрде бір жыл бұрынғыдан 16%-ға төмен. Бұл мән де антирекорд орнатты: тағы да инфляцияны есепке алмағанның өзінде 2020 жылдан бергі, ал салыстырмалы бағалармен қайта есептегенде 2015 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш болып тұр.
2025 жылдың бірінші жартыжылдығында аударымдардың негізгі бағыттары қандай көрініс тапқанын төмендегі графиктен көре аласыз
ҚР Ұлттық Банкі деректері
@DataHub_KZ
Емделуге және тұрғын үйге зейнетақы қаражатын алу бойынша белсенділік жаңа ауқымға ие болуда
🏘БЖЗҚ деректеріне сәйкес, Шілде айында тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында зейнетақы жинақтарын біржолғы төлеуге орындалған өтініштер саны 110,9 мың бірлікке жақындады.
Бұл маусым айындағыдан үштен бірге артық, бүкіл бірінші жартыжылдықтың орташа айлық көрсеткішінен 82%-ға артық және зейнетақы қаражатын алу бумы енді ғана басталған бір жыл бұрынғыдан 2,7 есе көп.
Сомалар бойынша динамика сәл ұстамды, бірақ сонда да әсерлі. Шілде айында орындалған өтініштердің көлемі 56,2 млрд теңгені құрап, маусым айымен салыстырғанда номиналды түрде 29%-ға артты. Бұл ретте жартыжылдықтың орташа деңгейімен және бір жыл бұрынғы нәтижемен салыстырғанда өтініштердің сомалары олардың санындай қатты өсе қойған жоқ: инфляцияны есепке алмағанда +34% және +25%.
Бір өтінішке шаққандағы орташа сома тиісінше азаяды, әрі егер айдан айға динамика минималды болса, жылдық мәнде бұл елеулі құлдырау: қазіргі 507 мың теңгемен салыстырғанда бір жыл бұрын 1,1 млн теңге.
Шілде айында тұрғын үй үшін зейнетақы жинақтарын алудың ең жиі бағыттары – тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесіндегі салымды толықтыру және ипотека бойынша берешекті ішінара өтеу (жиынтығында осы мақсаттарға орындалған он өтініштің тоғызы тиесілі).
💉Емделу үшін алынған жинақтарға келетін болсақ, мұнда өтініштер саны бойынша динамика тұрғын үй жағдайына қарағанда анағұрлым айқын. Шілде айындағы көрсеткіш – 66,9 мың бірлік, бұл маусым айындағы көрсеткіштен 67%-ға артық, бірінші жартыжылдықтағы бір айдағы орташа көрсеткіштен екі есе және өткен жылдың шілдесімен салыстырғанда 3,2 есе көп.
Мұнда да сомалар бойынша динамика сәл қарапайым. Шілде айындағы көлемдер – 51,9 млрд теңге, бұл номиналды түрде маусым айына қарағанда 63%-ға көп, бірінші жартыжылдықтағы орташа көрсеткіштен 68%-ға және өткен жылмен салыстырғанда 2,1 есе көп. Орташа сома да, тиісінше, төмендеуде: маусым айымен салыстырғанда бірнеше пайызға ғана, ал жылдық мәнде – инфляцияны есепке алмағанда 36%-ға (өзекті көрсеткіш 776 мың теңге).
БЖЗҚ деректері
@DataHub_KZ
🏘БЖЗҚ деректеріне сәйкес, Шілде айында тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында зейнетақы жинақтарын біржолғы төлеуге орындалған өтініштер саны 110,9 мың бірлікке жақындады.
Бұл маусым айындағыдан үштен бірге артық, бүкіл бірінші жартыжылдықтың орташа айлық көрсеткішінен 82%-ға артық және зейнетақы қаражатын алу бумы енді ғана басталған бір жыл бұрынғыдан 2,7 есе көп.
Сомалар бойынша динамика сәл ұстамды, бірақ сонда да әсерлі. Шілде айында орындалған өтініштердің көлемі 56,2 млрд теңгені құрап, маусым айымен салыстырғанда номиналды түрде 29%-ға артты. Бұл ретте жартыжылдықтың орташа деңгейімен және бір жыл бұрынғы нәтижемен салыстырғанда өтініштердің сомалары олардың санындай қатты өсе қойған жоқ: инфляцияны есепке алмағанда +34% және +25%.
Бір өтінішке шаққандағы орташа сома тиісінше азаяды, әрі егер айдан айға динамика минималды болса, жылдық мәнде бұл елеулі құлдырау: қазіргі 507 мың теңгемен салыстырғанда бір жыл бұрын 1,1 млн теңге.
Шілде айында тұрғын үй үшін зейнетақы жинақтарын алудың ең жиі бағыттары – тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесіндегі салымды толықтыру және ипотека бойынша берешекті ішінара өтеу (жиынтығында осы мақсаттарға орындалған он өтініштің тоғызы тиесілі).
💉Емделу үшін алынған жинақтарға келетін болсақ, мұнда өтініштер саны бойынша динамика тұрғын үй жағдайына қарағанда анағұрлым айқын. Шілде айындағы көрсеткіш – 66,9 мың бірлік, бұл маусым айындағы көрсеткіштен 67%-ға артық, бірінші жартыжылдықтағы бір айдағы орташа көрсеткіштен екі есе және өткен жылдың шілдесімен салыстырғанда 3,2 есе көп.
Мұнда да сомалар бойынша динамика сәл қарапайым. Шілде айындағы көлемдер – 51,9 млрд теңге, бұл номиналды түрде маусым айына қарағанда 63%-ға көп, бірінші жартыжылдықтағы орташа көрсеткіштен 68%-ға және өткен жылмен салыстырғанда 2,1 есе көп. Орташа сома да, тиісінше, төмендеуде: маусым айымен салыстырғанда бірнеше пайызға ғана, ал жылдық мәнде – инфляцияны есепке алмағанда 36%-ға (өзекті көрсеткіш 776 мың теңге).
БЖЗҚ деректері
@DataHub_KZ
Көлік құралдарының VIN-кодын қолдан жасау фактілерінің тіркелуі күрт өсті
Қаңтар-шілде аралығында көлік құралдарының сәйкестендіру нөмірін қолдан жасап, осындай көлікті өткізуге қатысты 681 құқық бұзушылық тіркелді. ҚР БП ҚСжАЕК деректеріне сүйенсек, бір жыл ішінде көрсеткіш екі есе артқан.
Кем дегенде алты жыл ішінде алғаш рет жеті ай қорытындысы бойынша VIN-кодты қолдан жасау фактілері осындай елеулі деңгейге жетіп отыр. Алайда 2023 жылдың қаңтар-шілде айлары аралығында да осы көрсеткішпен шамалас жоғары деңгейде болған еді - 640 бірлік. Ол кезде шетелдік нөмірі бар көліктерді заңдастыру науқаны жүргізілген еді.
Тағы бір қызықты дерек - жыл басынан бері тіркелген фактілердің 62%-ы тек шілде айына тиесілі, яғни 422 жағдай. Бұл 2024 жылдың дәл осы айымен салыстырғанда 4,3 есе көп. Барлық жағдайды толық түсіну үшін соңғы бес жылдың шілде айындағы орташа көрсеткішті айта кетсек - 55 бірлік.
Сонымен қатар назар аударарлық жайт: шілдеде тіркелген 422 құқық бұзушылықтың тек 36-сы ғана сол айда жасалған. Бұл дегеніміз, көбіне құқық бұзушылар оқиға орнында ұсталмаған, яғни VIN-кодты қолдан жасау тек белгілі бір уақыт өткен соң анықталған деген сөз.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, мұндай істер бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру мерзімдері жиі тоқтатылып жатады, себебі күдіктінің кім екенін анықтау мүмкін болмайды. Нақтырақ айтқанда, қаңтар-шілде аралығында мұндай жағдайлар әрбір үшінші істе кездескен. Ал сотқа VIN-кодты қолдан жасауға қатысты бар болғаны алты қылмыстық іс ғана жолданған (бұл көрсеткіш жылдан жылға аса қатты өзгермейді), олар екі адамға қатысты қозғалған. Осы істер бойынша келтірілген материалдық шығын көлемі 29,5 млн теңге құраған.
Сонымен бірге маңызды әдіснамалық ерекшелікті атап өткен жөн. Егер қылмыстық іс белгілі бір негіздер бойынша тоқтатылса, сәйкесінше құқық бұзушылық та есептен алынады. Мысалы, күдікті ешқандай қылмыстық әрекет жасамағаны анықталғанда немесе қылмыстың өзі болмаған жағдайда. Қаңтар-шілде аралығында осындай себептермен 135 құқық бұзушылық есептен алынған.
Қорытынды ретінде тағы бір ескертпе: ҚР ҚК-нің 386-бабында тек сәйкестендіру нөмірі (негізінде бұл VIN-код) туралы айтылғанымен, бұл бап көлік құралдарының агрегат нөмірлері мен мемлекеттік нөмір белгілерін қолдан жасағаны үшін де жауапкершілікті қарастырады.
@DataHub_KZ
Қаңтар-шілде аралығында көлік құралдарының сәйкестендіру нөмірін қолдан жасап, осындай көлікті өткізуге қатысты 681 құқық бұзушылық тіркелді. ҚР БП ҚСжАЕК деректеріне сүйенсек, бір жыл ішінде көрсеткіш екі есе артқан.
Кем дегенде алты жыл ішінде алғаш рет жеті ай қорытындысы бойынша VIN-кодты қолдан жасау фактілері осындай елеулі деңгейге жетіп отыр. Алайда 2023 жылдың қаңтар-шілде айлары аралығында да осы көрсеткішпен шамалас жоғары деңгейде болған еді - 640 бірлік. Ол кезде шетелдік нөмірі бар көліктерді заңдастыру науқаны жүргізілген еді.
Тағы бір қызықты дерек - жыл басынан бері тіркелген фактілердің 62%-ы тек шілде айына тиесілі, яғни 422 жағдай. Бұл 2024 жылдың дәл осы айымен салыстырғанда 4,3 есе көп. Барлық жағдайды толық түсіну үшін соңғы бес жылдың шілде айындағы орташа көрсеткішті айта кетсек - 55 бірлік.
Сонымен қатар назар аударарлық жайт: шілдеде тіркелген 422 құқық бұзушылықтың тек 36-сы ғана сол айда жасалған. Бұл дегеніміз, көбіне құқық бұзушылар оқиға орнында ұсталмаған, яғни VIN-кодты қолдан жасау тек белгілі бір уақыт өткен соң анықталған деген сөз.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, мұндай істер бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру мерзімдері жиі тоқтатылып жатады, себебі күдіктінің кім екенін анықтау мүмкін болмайды. Нақтырақ айтқанда, қаңтар-шілде аралығында мұндай жағдайлар әрбір үшінші істе кездескен. Ал сотқа VIN-кодты қолдан жасауға қатысты бар болғаны алты қылмыстық іс ғана жолданған (бұл көрсеткіш жылдан жылға аса қатты өзгермейді), олар екі адамға қатысты қозғалған. Осы істер бойынша келтірілген материалдық шығын көлемі 29,5 млн теңге құраған.
Сонымен бірге маңызды әдіснамалық ерекшелікті атап өткен жөн. Егер қылмыстық іс белгілі бір негіздер бойынша тоқтатылса, сәйкесінше құқық бұзушылық та есептен алынады. Мысалы, күдікті ешқандай қылмыстық әрекет жасамағаны анықталғанда немесе қылмыстың өзі болмаған жағдайда. Қаңтар-шілде аралығында осындай себептермен 135 құқық бұзушылық есептен алынған.
Қорытынды ретінде тағы бір ескертпе: ҚР ҚК-нің 386-бабында тек сәйкестендіру нөмірі (негізінде бұл VIN-код) туралы айтылғанымен, бұл бап көлік құралдарының агрегат нөмірлері мен мемлекеттік нөмір белгілерін қолдан жасағаны үшін де жауапкершілікті қарастырады.
@DataHub_KZ