Ұлттық банк бүгінгі шешімді қалай түсіндіреді? Төменде ресми баспасөз хабарламасында жарияланған негізгі аргументтерді ұсынамыз.
🔸Маусымда айлық инфляцияның қарқыны бәсеңдеп, 0,8%-ды құрады. Ал жылдық инфляция керісінше, 11,8%-ға дейін жеделдеді. Тұтыну бағаларының өсуіне ең көп әсер еткен - ақылы қызметтер (16,1%). Бұл көрсеткіш реттелетін және нарықтық қызметтердің қатар қымбаттауынан қалыптасты. Сонымен қатар жалпы көрсеткіштің динамикасына азық-түлік инфляциясы да айтарлықтай ықпал етті, жылдан жылға +10,6%. Бұл жағдайда екі таңбалы өсім негізінен импорт пен негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің қымбаттауымен түсіндіріледі.
🔸Халықтың алдағы 12 айға деген инфляциялық күтулері төмендегенімен, әлі де жоғары деңгейде қалып отыр. Сонымен қатар нарықтың кәсіби қатысушыларының биылғы жылға арналған инфляцияға қатысты болжамы нашарлаған.
🔸Сырттан келетін қысым біршама әлсіреді - ірі сауда серіктесіміз Ресейде инфляция баяулады. Тұтыну тауарлары мен қызметтер бағасының өсуі дамыған елдерде де баяулауда. Белгісіз бағытта өсіп жатқандықтан, жетекші орталық банктер сақтықпен, ұстамдылықпен саясат жүргізіп отыр. Маусымда Ресей Банкі негізгі мөлшерлемені 20%-ға дейін төмендетті. Алдағы уақытта да қатаң ақша-несие жағдайын сақтауға ниетті.
Осылайша, Ұлттық банктің пікірінше, инфляцияға қысым жасайтын негізгі қауіптер ішкі факторлармен байланысты. Бұл орайда тұрақты ішкі сұраныс, тұтынушылық несиелеудің белсенділігі, жоғары инфляциялық күтулер, тарифтік және салық реформалары жайлы сөз болып отыр. Реттеуші Үкіметтің коммуналдық қызмет тарифтерін көтеру қарқыны мен мерзімдерін қайта қарау туралы шешімі болашақта қызмет көрсету саласындағы инфляцияны жұмсартуға мүмкіндік береді деп күтеді.
Ал сыртқы факторлардың ішінде Ұлттық банк бағаның жедел өсуіне әкеліп соқтыруы мүмкін дүниежүзілік саудадағы белгісіздіктің артуы мен геосаяси ахуалдың күрделенуін атап өтті.
☝️Қорытындылай келе, базалық мөлшерлеме жыл соңына дейін қазіргі деңгейде сақталуы мүмкін, дегенмен оның көтерілуі де жоққа шығарылмайды.
Келесі шешім 29 тамызда қабылданады.
@DataHub_KZ
🔸Маусымда айлық инфляцияның қарқыны бәсеңдеп, 0,8%-ды құрады. Ал жылдық инфляция керісінше, 11,8%-ға дейін жеделдеді. Тұтыну бағаларының өсуіне ең көп әсер еткен - ақылы қызметтер (16,1%). Бұл көрсеткіш реттелетін және нарықтық қызметтердің қатар қымбаттауынан қалыптасты. Сонымен қатар жалпы көрсеткіштің динамикасына азық-түлік инфляциясы да айтарлықтай ықпал етті, жылдан жылға +10,6%. Бұл жағдайда екі таңбалы өсім негізінен импорт пен негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің қымбаттауымен түсіндіріледі.
🔸Халықтың алдағы 12 айға деген инфляциялық күтулері төмендегенімен, әлі де жоғары деңгейде қалып отыр. Сонымен қатар нарықтың кәсіби қатысушыларының биылғы жылға арналған инфляцияға қатысты болжамы нашарлаған.
🔸Сырттан келетін қысым біршама әлсіреді - ірі сауда серіктесіміз Ресейде инфляция баяулады. Тұтыну тауарлары мен қызметтер бағасының өсуі дамыған елдерде де баяулауда. Белгісіз бағытта өсіп жатқандықтан, жетекші орталық банктер сақтықпен, ұстамдылықпен саясат жүргізіп отыр. Маусымда Ресей Банкі негізгі мөлшерлемені 20%-ға дейін төмендетті. Алдағы уақытта да қатаң ақша-несие жағдайын сақтауға ниетті.
Осылайша, Ұлттық банктің пікірінше, инфляцияға қысым жасайтын негізгі қауіптер ішкі факторлармен байланысты. Бұл орайда тұрақты ішкі сұраныс, тұтынушылық несиелеудің белсенділігі, жоғары инфляциялық күтулер, тарифтік және салық реформалары жайлы сөз болып отыр. Реттеуші Үкіметтің коммуналдық қызмет тарифтерін көтеру қарқыны мен мерзімдерін қайта қарау туралы шешімі болашақта қызмет көрсету саласындағы инфляцияны жұмсартуға мүмкіндік береді деп күтеді.
Ал сыртқы факторлардың ішінде Ұлттық банк бағаның жедел өсуіне әкеліп соқтыруы мүмкін дүниежүзілік саудадағы белгісіздіктің артуы мен геосаяси ахуалдың күрделенуін атап өтті.
☝️Қорытындылай келе, базалық мөлшерлеме жыл соңына дейін қазіргі деңгейде сақталуы мүмкін, дегенмен оның көтерілуі де жоққа шығарылмайды.
Келесі шешім 29 тамызда қабылданады.
@DataHub_KZ
Қазақстандағы вейптерге тыйым салынған бір жыл - қылмыстық статистикадағы негізгі деректер
2025 жылдың маусым айына қарай бірінші сатыдағы соттар вейптер, снюс және насыбай айналымына қатысты барлығы 103 үкім шығарған (ҚР ҚК 301-1-бап*). Олардың басым бөлігі аталған өнімдерді сату бойынша - 86%. Қалған істер елге әкелу мен өндіріске қатысты болған.
Аталған істер бойынша барлығы 108 адам айыпталушы ретінде қаралды. Соның ішінде 107 адам сотталған, тек бір адам ақталған. Ол жоғарыда аталған өнімдерді сатқан деп айыпталған.
2024 жылы ҚР ҚК 301-1-бабы бойынша барлығы 115 қылмыстық құқықбұзушылық, ал 2025 жылы 123 құқықбұзушылық тіркелген. Бұл мәліметтер соңғы қорытындысы емес, себебі ресми жарияланымнан кейін қайта қаралуы мүмкін. Өйткені белгілі себептермен қылмыстық іс тоқтатылған кезде құқықбұзушылық есептен алынып тасталады. Мысалы, күдіктінің қылмыстық әрекет жасамағаны немесе қылмыстың болмағаны анықталғанда, құқықбұзушылық есептен алынады.
Желтоқсан айының соңында жарияланған деректерге сүйенсек, 2024 жылы осындай жолмен тоқтатылған құқықбұзушылықтар саны 175 болған. Яғни, олар кейіннен тіркелген істер қатарынан алынып тасталды, сондықтан көрсеткіш нақты емес және әлі де өзгеруі мүмкін. Ал 2025 жыл бойынша соңғы деректерде мұндай құқықбұзушылықтың 57-і тіркелген.
Еске салайық, вейптерді сату және таратуға қатысты тыйым 2024 жылдың 20 маусымында күшіне енді. Осылайша бұл статистика 2024 жылғы маусымның соңғы 12 күні мен шілдеден бастап 2025 жылғы маусымға дейінгі 12 айды қамтиды.
*Шегілмейтін темекі бұйымдарын, электрондық тұтыну жүйелерін (вейптерді), оларға арналған хош иістендіргіштер мен сұйықтықтарды сату және тарату
Дереккөз - ҚР БП ҚСжАЕК
@DataHub_KZ
2025 жылдың маусым айына қарай бірінші сатыдағы соттар вейптер, снюс және насыбай айналымына қатысты барлығы 103 үкім шығарған (ҚР ҚК 301-1-бап*). Олардың басым бөлігі аталған өнімдерді сату бойынша - 86%. Қалған істер елге әкелу мен өндіріске қатысты болған.
Аталған істер бойынша барлығы 108 адам айыпталушы ретінде қаралды. Соның ішінде 107 адам сотталған, тек бір адам ақталған. Ол жоғарыда аталған өнімдерді сатқан деп айыпталған.
2024 жылы ҚР ҚК 301-1-бабы бойынша барлығы 115 қылмыстық құқықбұзушылық, ал 2025 жылы 123 құқықбұзушылық тіркелген. Бұл мәліметтер соңғы қорытындысы емес, себебі ресми жарияланымнан кейін қайта қаралуы мүмкін. Өйткені белгілі себептермен қылмыстық іс тоқтатылған кезде құқықбұзушылық есептен алынып тасталады. Мысалы, күдіктінің қылмыстық әрекет жасамағаны немесе қылмыстың болмағаны анықталғанда, құқықбұзушылық есептен алынады.
Желтоқсан айының соңында жарияланған деректерге сүйенсек, 2024 жылы осындай жолмен тоқтатылған құқықбұзушылықтар саны 175 болған. Яғни, олар кейіннен тіркелген істер қатарынан алынып тасталды, сондықтан көрсеткіш нақты емес және әлі де өзгеруі мүмкін. Ал 2025 жыл бойынша соңғы деректерде мұндай құқықбұзушылықтың 57-і тіркелген.
Еске салайық, вейптерді сату және таратуға қатысты тыйым 2024 жылдың 20 маусымында күшіне енді. Осылайша бұл статистика 2024 жылғы маусымның соңғы 12 күні мен шілдеден бастап 2025 жылғы маусымға дейінгі 12 айды қамтиды.
*Шегілмейтін темекі бұйымдарын, электрондық тұтыну жүйелерін (вейптерді), оларға арналған хош иістендіргіштер мен сұйықтықтарды сату және тарату
Дереккөз - ҚР БП ҚСжАЕК
@DataHub_KZ
👍1
DATA HUB Қазақша
Қазақстандағы вейптерге тыйым салынған бір жыл - қылмыстық статистикадағы негізгі деректер 2025 жылдың маусым айына қарай бірінші сатыдағы соттар вейптер, снюс және насыбай айналымына қатысты барлығы 103 үкім шығарған (ҚР ҚК 301-1-бап*). Олардың басым бөлігі…
Вейптер туралы тақырыпты жалғастырайық. Бүгін ҚР СЖРА ҰСБ 15 жас және одан асқан халықтың темекі өнімдерін тұтынуына қатысты сауалнама нәтижелерімен бөлісті.*
Жарияланған мәліметтерге сәйкес ересек қазақстандықтардың 0,9%-ы вейп шегеді.
Алайда бұл көрсеткіштің бәрі де вейпті тұрақты түрде тұтынады дегенді білдірмейді. Мәселен, респонденттердің ішінде 0,4%-ы күнделікті пайдаланатынын айтса, қалған 0,5%-ы, сәйкесінше, күнде шекпейтінін айтқан.
Вейп шегушілер арасында ер адамдар әйелдерге қарағанда жиі кездеседі — ерлер жалпы респонденттердің 1,1%-ын құраса, әйелдер 0,7%-ын құрап отыр. Сонымен бірге бұл өнімдерді негізінен ауыл тұрғындарына (0,2%) қарағанда қала тұрғындары (1,2%) көбірек тұтынады.
Ал вейп шегушілердің ең жоғары үлесі Астанада тіркелген. Елордалық респонденттердің 6%-ы мұндай әдеті бар екенін айтқан. Басқа мегаполистерге келер болсақ, Алматыда бұл көрсеткіш 0,4%-ды, Шымкентте 0,6%-ды құрады. Қызықты ақпарат: бірден жеті өңірде сауалнамаға қатысқандардың 100%-ы вейп шекпейтінін айтқан. Олардың қатарында халық тығыз орналасқан өңірлердің бірі Түркістан облысы да бар.
Тағы бір ерекше деректі айта кетейік. 15 пен 17 жас аралығындағы барлық сауалнамаға қатысушылар вейп шекпейтінін мәлімдеген. Дегенмен, белгілі себептерге байланысты кейбірі шындықты жасырған болуы да мүмкін. Жалпы, вейпті тұтыну жиілігі ең жоғары жас тобы — 29-38 жас, мұнда көрсеткіш 1,7% болып отыр. Салыстыру үшін: 18–28 жастағылар арасында бұл көрсеткіш 1%-ға тең.
Вейптерді халықтың ересек тобы тұтынуы жайлы деректер өткен жылдың маусымында вейпті сату мен таратуға тыйым салу күшіне енгеннен кейін ерекше назар аударта бастады. Тыйым салу туралы шешім өсіп келе жатқан ұрпақты қорғау мақсатында қабылданған болатын, өйткені жастар вейптің зиянсыз екеніне сеніп, оны белсенді түрде қолдана бастады. Бұдан шығатын қорытынды, шектеу қойылғанына қарамастан вейптер әлі де саудада бар екенін білдіреді.
Сонымен бірге бұл тыйымның шын мәнінде әсері болды ма, жоқ па, оны ресми статистикадан көру мүмкін емес, себебі бір жыл бұрын бұл сегмент бойынша деректер жеке көрсеткіш ретінде жарияланбаған еді. Дегенмен, жалпы алғанда, темекі өнімдерін тұтынатын халық үлесі азайып келе жатқанын атап өтуге болады. Сауалнама нәтижесіне сүйенсек, қазіргі кезде бұл көрсеткіш 17,5%-ды құрайды, бұл — 2020 жылдан бері тіркелген ең төменгі деңгей.
Айта кетейік, Қазақстанда вейптің көлеңкелі нарығы бар екенін құқық қорғау органдарының өздері де растап отыр. Олардың мәліметінше, қылмыскерлер вейп сатып алушыларын Telegram мен WhatsApp арқылы табады. Тыйым салынған тауарды жеткізуге курьерлер, ал заңсыз алынған қаражатты шешуге «дропперлер» (жалған тұлғалар) көмектеседі.
*Сауалнамаға жыл сайын шамамен 12 мың адам қатысады
@DataHub_KZ
Жарияланған мәліметтерге сәйкес ересек қазақстандықтардың 0,9%-ы вейп шегеді.
Алайда бұл көрсеткіштің бәрі де вейпті тұрақты түрде тұтынады дегенді білдірмейді. Мәселен, респонденттердің ішінде 0,4%-ы күнделікті пайдаланатынын айтса, қалған 0,5%-ы, сәйкесінше, күнде шекпейтінін айтқан.
Вейп шегушілер арасында ер адамдар әйелдерге қарағанда жиі кездеседі — ерлер жалпы респонденттердің 1,1%-ын құраса, әйелдер 0,7%-ын құрап отыр. Сонымен бірге бұл өнімдерді негізінен ауыл тұрғындарына (0,2%) қарағанда қала тұрғындары (1,2%) көбірек тұтынады.
Ал вейп шегушілердің ең жоғары үлесі Астанада тіркелген. Елордалық респонденттердің 6%-ы мұндай әдеті бар екенін айтқан. Басқа мегаполистерге келер болсақ, Алматыда бұл көрсеткіш 0,4%-ды, Шымкентте 0,6%-ды құрады. Қызықты ақпарат: бірден жеті өңірде сауалнамаға қатысқандардың 100%-ы вейп шекпейтінін айтқан. Олардың қатарында халық тығыз орналасқан өңірлердің бірі Түркістан облысы да бар.
Тағы бір ерекше деректі айта кетейік. 15 пен 17 жас аралығындағы барлық сауалнамаға қатысушылар вейп шекпейтінін мәлімдеген. Дегенмен, белгілі себептерге байланысты кейбірі шындықты жасырған болуы да мүмкін. Жалпы, вейпті тұтыну жиілігі ең жоғары жас тобы — 29-38 жас, мұнда көрсеткіш 1,7% болып отыр. Салыстыру үшін: 18–28 жастағылар арасында бұл көрсеткіш 1%-ға тең.
Вейптерді халықтың ересек тобы тұтынуы жайлы деректер өткен жылдың маусымында вейпті сату мен таратуға тыйым салу күшіне енгеннен кейін ерекше назар аударта бастады. Тыйым салу туралы шешім өсіп келе жатқан ұрпақты қорғау мақсатында қабылданған болатын, өйткені жастар вейптің зиянсыз екеніне сеніп, оны белсенді түрде қолдана бастады. Бұдан шығатын қорытынды, шектеу қойылғанына қарамастан вейптер әлі де саудада бар екенін білдіреді.
Сонымен бірге бұл тыйымның шын мәнінде әсері болды ма, жоқ па, оны ресми статистикадан көру мүмкін емес, себебі бір жыл бұрын бұл сегмент бойынша деректер жеке көрсеткіш ретінде жарияланбаған еді. Дегенмен, жалпы алғанда, темекі өнімдерін тұтынатын халық үлесі азайып келе жатқанын атап өтуге болады. Сауалнама нәтижесіне сүйенсек, қазіргі кезде бұл көрсеткіш 17,5%-ды құрайды, бұл — 2020 жылдан бері тіркелген ең төменгі деңгей.
Айта кетейік, Қазақстанда вейптің көлеңкелі нарығы бар екенін құқық қорғау органдарының өздері де растап отыр. Олардың мәліметінше, қылмыскерлер вейп сатып алушыларын Telegram мен WhatsApp арқылы табады. Тыйым салынған тауарды жеткізуге курьерлер, ал заңсыз алынған қаражатты шешуге «дропперлер» (жалған тұлғалар) көмектеседі.
*Сауалнамаға жыл сайын шамамен 12 мың адам қатысады
@DataHub_KZ
🇷🇺💼📉Қазақстанда ресейлік бизнес айтарлықтай азайған
II тоқсанда РФ азаматтары негізін қалаған қызметтегі кәсіпорындар саны кем дегенде 2019 жылдан бері тіркелген ең үлкен төмендеуді көрсетті. 1 сәуір мен 1 шілде аралығында олардың саны 728-ге, 17,6 мыңға дейін қысқарған. Мұндай деректерді ҚР СЖРА ҰСБ ұсынып отыр.
📉Теріс динамика қатарынан бес тоқсан бойы жалғасып келеді және баяуламай отыр - алдыңғы төмендеу де соңғы 6 жылдан астам уақыт ішіндегі бақылау тарихында ең елеулісі болған. 2022 жылғы геосаяси жағдай ушығуына байланысты байқалған күрт өсімнен кейін ресейлік бизнес көрсеткіштері бұрынғы деңгейіне қайта оралып жатқан сыңайлы (төмендегі графикке қараңыз). Жалпы алғанда, 2024 жылғы 1 сәуірден бері саны 2,1 мыңға қысқарған (сол кезде 19,7 мың болған еді).
Ерекше назар аударатын жайт, бұл төмендеу ресейлік бизнес қатысатын барлық салаларда байқалған. Соның ішінде жалпы көрсеткіштің 55%-ын ең ірі екі сала қамтамасыз еткен - сауща мен IT.
Соған қарамастан, Ресей Қазақстанда жұмыс істеп жатқан шетелдік кәсіпорындар саны бойынша үздік 10 елдің ішінде әлі де айқын көшбасшы болып отыр. Алайда РФ көрсеткіштері төмендеп жатқанда екінші және үшінші орында тұрған Өзбекстан мен Қытай, керісінше, өсім көрсетуде.
🇺🇿🇨🇳Нақты айтқанда, сәуір–маусым аралығында өзбектің кәсіпорындарының саны 527-ге артқан (5,4 мыңға жетті), әрі бұл толықтай қызмет көрсету саласының есебінен болған.
Ал қытайлық бизнесте аталған көрсеткіш 503-ке өсіп, 4,5 мыңға жетті. Оның ішінде өсімнің негізі үлесін, 40%-ын, сауда саласы қамтамасыз еткен.
🧮 Алайда Өзбекстан мен Қытай жақсы өсім көрсетіп жатса да, Қазақстандағы шетелдік кәсіпорындар санының жалпы динамикасына шешуші әсерді РФ тигізіп отыр. II тоқсанда шетелдік капиталмен жұмыс істейтін компаниялар саны, жалпы алғанда, 254-ке азайып, қазіргі кезде 44,7 мыңды құрап отыр.
@DataHub_KZ
II тоқсанда РФ азаматтары негізін қалаған қызметтегі кәсіпорындар саны кем дегенде 2019 жылдан бері тіркелген ең үлкен төмендеуді көрсетті. 1 сәуір мен 1 шілде аралығында олардың саны 728-ге, 17,6 мыңға дейін қысқарған. Мұндай деректерді ҚР СЖРА ҰСБ ұсынып отыр.
📉Теріс динамика қатарынан бес тоқсан бойы жалғасып келеді және баяуламай отыр - алдыңғы төмендеу де соңғы 6 жылдан астам уақыт ішіндегі бақылау тарихында ең елеулісі болған. 2022 жылғы геосаяси жағдай ушығуына байланысты байқалған күрт өсімнен кейін ресейлік бизнес көрсеткіштері бұрынғы деңгейіне қайта оралып жатқан сыңайлы (төмендегі графикке қараңыз). Жалпы алғанда, 2024 жылғы 1 сәуірден бері саны 2,1 мыңға қысқарған (сол кезде 19,7 мың болған еді).
Ерекше назар аударатын жайт, бұл төмендеу ресейлік бизнес қатысатын барлық салаларда байқалған. Соның ішінде жалпы көрсеткіштің 55%-ын ең ірі екі сала қамтамасыз еткен - сауща мен IT.
Соған қарамастан, Ресей Қазақстанда жұмыс істеп жатқан шетелдік кәсіпорындар саны бойынша үздік 10 елдің ішінде әлі де айқын көшбасшы болып отыр. Алайда РФ көрсеткіштері төмендеп жатқанда екінші және үшінші орында тұрған Өзбекстан мен Қытай, керісінше, өсім көрсетуде.
🇺🇿🇨🇳Нақты айтқанда, сәуір–маусым аралығында өзбектің кәсіпорындарының саны 527-ге артқан (5,4 мыңға жетті), әрі бұл толықтай қызмет көрсету саласының есебінен болған.
Ал қытайлық бизнесте аталған көрсеткіш 503-ке өсіп, 4,5 мыңға жетті. Оның ішінде өсімнің негізі үлесін, 40%-ын, сауда саласы қамтамасыз еткен.
🧮 Алайда Өзбекстан мен Қытай жақсы өсім көрсетіп жатса да, Қазақстандағы шетелдік кәсіпорындар санының жалпы динамикасына шешуші әсерді РФ тигізіп отыр. II тоқсанда шетелдік капиталмен жұмыс істейтін компаниялар саны, жалпы алғанда, 254-ке азайып, қазіргі кезде 44,7 мыңды құрап отыр.
@DataHub_KZ
Мінеки, ресейлік кәсіпорындар санының азаюы жайлы жазбаға қосымша ретінде уәде етілген график.
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
Доллардың ресми бағамы тарихи рекорд жаңартты
Ұлттық банк белгілеген ертеңгі, 18 шілдеге арналған, доллар бағамы 532,7 теңге құрады. Бұл - бақылау жүргізілген кезеңдегі ең жоғарғы мән. Бұған дейінгі тарихи максимум жарты жылдан астам уақыттай бұрын тіркелген болатын (530,24 теңге).
1 күннің өзінде ұлттық валюта АҚШ долларына қатысты 1,2%-ға, яғни 6,24 теңгеге әлсіреді. Осындай ауқымдағы бір күндік құбылыс соңғы рет сәуірдің алғашқы онкүндігінде, АҚШ президенті Дональд Трамптың сауда тарифтерін енгізуі аясында байқалған еді, +2,8% немесе 13,97 теңге.
Теңге позициясын маусымның ортасында-ақ жоғалта бастаған еді. Әлсіреу шамамен екі аптаға созылып, содан кейін бағамы уақытша тұрақтанды. Алайда 12 шілдеден бастап қайтадан күрт төмендеу басталды.
Ұлттық банк маусымдағы теңгенің әлсіреуін, мұнай бағасының өсуі мен доллар индексінің төмендеуіне қарамастан, екі негізгі фактормен байланыстырады: демалыс маусымының басталуы, сонымен қатар бюджеттік инвестициялық жобалардың белсенді фазасына көшуі, яғни түрлі тауарлардың импортының артуы.
Үкіметтің 15 шілдедегі отырысында маусымдық ішкі факторлар мен қолайлы сыртқы ахуалды ескерсек, айырбастау бағамының айтарлықтай өзгеруіне негіз жоқ екені айтылды.
Жалпы, айдың басынан бері доллар теңгеге қатысты 2,5%-ға (13,1 теңге), ал жыл басынан бері 1,5%-ға (7,63 теңге) қымбаттады.
Қорытындылай келе, Ұлттық банк бекіткен ертеңгі еуро бағамы да тарихи жоғары деңгейде - 617,23 теңге. Ал рубль бағамы соңғы 2,5 жыл ішіндегі ең жоғары көрсеткішке жетіп, 6,77 теңге болды.
ҚР Ұлттық Банкі деректері
@DataHub_FCBK
Ұлттық банк белгілеген ертеңгі, 18 шілдеге арналған, доллар бағамы 532,7 теңге құрады. Бұл - бақылау жүргізілген кезеңдегі ең жоғарғы мән. Бұған дейінгі тарихи максимум жарты жылдан астам уақыттай бұрын тіркелген болатын (530,24 теңге).
1 күннің өзінде ұлттық валюта АҚШ долларына қатысты 1,2%-ға, яғни 6,24 теңгеге әлсіреді. Осындай ауқымдағы бір күндік құбылыс соңғы рет сәуірдің алғашқы онкүндігінде, АҚШ президенті Дональд Трамптың сауда тарифтерін енгізуі аясында байқалған еді, +2,8% немесе 13,97 теңге.
Теңге позициясын маусымның ортасында-ақ жоғалта бастаған еді. Әлсіреу шамамен екі аптаға созылып, содан кейін бағамы уақытша тұрақтанды. Алайда 12 шілдеден бастап қайтадан күрт төмендеу басталды.
Ұлттық банк маусымдағы теңгенің әлсіреуін, мұнай бағасының өсуі мен доллар индексінің төмендеуіне қарамастан, екі негізгі фактормен байланыстырады: демалыс маусымының басталуы, сонымен қатар бюджеттік инвестициялық жобалардың белсенді фазасына көшуі, яғни түрлі тауарлардың импортының артуы.
Үкіметтің 15 шілдедегі отырысында маусымдық ішкі факторлар мен қолайлы сыртқы ахуалды ескерсек, айырбастау бағамының айтарлықтай өзгеруіне негіз жоқ екені айтылды.
Жалпы, айдың басынан бері доллар теңгеге қатысты 2,5%-ға (13,1 теңге), ал жыл басынан бері 1,5%-ға (7,63 теңге) қымбаттады.
Қорытындылай келе, Ұлттық банк бекіткен ертеңгі еуро бағамы да тарихи жоғары деңгейде - 617,23 теңге. Ал рубль бағамы соңғы 2,5 жыл ішіндегі ең жоғары көрсеткішке жетіп, 6,77 теңге болды.
ҚР Ұлттық Банкі деректері
@DataHub_FCBK
💸📈Қазақстан вольфрам экспортынан алғаш рет елеулі табыс көре бастады
Қаңтар-мамыр айларының қорытындысы бойынша шетелге жіберілген вольфрам кендері мен концентраттарының құны $2,6 млн құрады. Аталған көлемнің 99,3%-дай үлесі, жеке алғанда, мамыр айына тиесілі деп көрсетеді ҚР СЖРА ҰСБ деректері.
Осылайша экспорттық табыс миллиондаған долларға жетті. Бұған дейін мұндай көрсеткіштер болмаған еді. Нақтырақ айтсақ, соңғы толық он жылдың ішінде нөлден үлкен сандар бес рет тіркелген. Алайда ол кезде әңгіме елеусіз сомалар жайында ғана болатын - ең жақсы дегенде $33 мың (2016 жылы) және $62,4 мың (2019 жылы) болды.
Ал бес айдағы физикалық экспорт көлемі 174 т болды. Бір қызығы, жоғарыда аталып өткен 2016 және 2019 жылдарда да шамамен сондай болған еді — 160,5 т және 140,4 т.
🤔Алайда биыл сол шамалас көлем неге әлдеқайда көп ақша әкелді?
Мұның себебін кедендік есеп жүргізу тәртібінен іздеген дұрыс сияқты. ЕАЭО-ның СЭҚ ТН бойынша бізге қызықты тауар коды — 2611 00 000 0 «Вольфрам кендері мен концентраттары». Демек, бұл кодпен экспортерлер рудаларды да, концентраттарды да кедендік декларацияда көрсете алады. Осыны ескере отырып, концентраттар рудаларға қарағанда әлдеқайда қымбат тұратындықтан, өткен жылдары шетелге негізінен вольфрам рудалары жіберіліп, 2025 жылы концентраттар экспортталған болуы мүмкін.
Бұл болжамды әлі аяқталмаған 2025 жылғы барлық экспорт көлемінің Алматы облысына тиесілі болуы жанама түрде растайды. Себебі дәл осы өңірде 2024 жылдың қарашасында вольфрам концентраттарын өндіру ісі басталған еді.
Жаңадан іске қосылған кәсіпорын өз саласында алғашқы өндіріс орны ретінде таныстырылды. Сонымен қатар жылына 3,3 млн т кен өндіру арқылы құрамында 65% вольфрамы бар 10 мың т концентрат алынады деп хабарланған. Жобаның инвестициясын Қытай құйған. Айтпақшы, кедендік статистика тіркеген биылғы қаңтар-мамыр аралығында экспортталған барлық вольфрам кендері мен концентраттарын да осы ел сатып алған еді.
❓Енді мынадай сұрақ туындайды. Егер 2024 жылдың қарашасына дейін Қазақстанда вольфрам кендері өндірілмесе, алдыңғы жылдары жіберілген экспорттық көлемдер қайдан алынған?
Бұл орайда мәселе былай: кеңес дәуірінде Қазақстанда вольфрам өндірілген еді, бірақ тәуелсіздік алғасын тоқтатылды. Демек, бұрын ішкі нарыққа техногендік минералды түзілімдер деп аталатын, бұрын жер бетіне шығарылып, қайта байытуға жарамды кен қалдықтары жіберілген болуы мүмкін.
@DataHub_KZ
Қаңтар-мамыр айларының қорытындысы бойынша шетелге жіберілген вольфрам кендері мен концентраттарының құны $2,6 млн құрады. Аталған көлемнің 99,3%-дай үлесі, жеке алғанда, мамыр айына тиесілі деп көрсетеді ҚР СЖРА ҰСБ деректері.
Осылайша экспорттық табыс миллиондаған долларға жетті. Бұған дейін мұндай көрсеткіштер болмаған еді. Нақтырақ айтсақ, соңғы толық он жылдың ішінде нөлден үлкен сандар бес рет тіркелген. Алайда ол кезде әңгіме елеусіз сомалар жайында ғана болатын - ең жақсы дегенде $33 мың (2016 жылы) және $62,4 мың (2019 жылы) болды.
Ал бес айдағы физикалық экспорт көлемі 174 т болды. Бір қызығы, жоғарыда аталып өткен 2016 және 2019 жылдарда да шамамен сондай болған еді — 160,5 т және 140,4 т.
🤔Алайда биыл сол шамалас көлем неге әлдеқайда көп ақша әкелді?
Мұның себебін кедендік есеп жүргізу тәртібінен іздеген дұрыс сияқты. ЕАЭО-ның СЭҚ ТН бойынша бізге қызықты тауар коды — 2611 00 000 0 «Вольфрам кендері мен концентраттары». Демек, бұл кодпен экспортерлер рудаларды да, концентраттарды да кедендік декларацияда көрсете алады. Осыны ескере отырып, концентраттар рудаларға қарағанда әлдеқайда қымбат тұратындықтан, өткен жылдары шетелге негізінен вольфрам рудалары жіберіліп, 2025 жылы концентраттар экспортталған болуы мүмкін.
Бұл болжамды әлі аяқталмаған 2025 жылғы барлық экспорт көлемінің Алматы облысына тиесілі болуы жанама түрде растайды. Себебі дәл осы өңірде 2024 жылдың қарашасында вольфрам концентраттарын өндіру ісі басталған еді.
Жаңадан іске қосылған кәсіпорын өз саласында алғашқы өндіріс орны ретінде таныстырылды. Сонымен қатар жылына 3,3 млн т кен өндіру арқылы құрамында 65% вольфрамы бар 10 мың т концентрат алынады деп хабарланған. Жобаның инвестициясын Қытай құйған. Айтпақшы, кедендік статистика тіркеген биылғы қаңтар-мамыр аралығында экспортталған барлық вольфрам кендері мен концентраттарын да осы ел сатып алған еді.
❓Енді мынадай сұрақ туындайды. Егер 2024 жылдың қарашасына дейін Қазақстанда вольфрам кендері өндірілмесе, алдыңғы жылдары жіберілген экспорттық көлемдер қайдан алынған?
Бұл орайда мәселе былай: кеңес дәуірінде Қазақстанда вольфрам өндірілген еді, бірақ тәуелсіздік алғасын тоқтатылды. Демек, бұрын ішкі нарыққа техногендік минералды түзілімдер деп аталатын, бұрын жер бетіне шығарылып, қайта байытуға жарамды кен қалдықтары жіберілген болуы мүмкін.
@DataHub_KZ
Графикте Қазақстанның вольфрам кендері мен концентраттарын экспорттаудан түскен табыс динамикасы көрсетілген.
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
Қазақстанда рекордтық мөлшерде пәтер пайдалануға берілді
Қаңтар-маусым айларында пайдалануға берілген тұрғын үйлердегі пәтерлер саны 72,3 мыңды құрады. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, бұл - кем дегенде соңғы жеті жылдағы алғашқы жартыжылдық үшін ең жоғары көрсеткіш.
2024 жылдың дәл сол кезеңіне қарағанда өсім 7,1%-ды немесе 4,8 мыңды құрады. Жылдан жылға оң динамика тұрақты түрде сақталып келеді: осындай өсім қарқыны бір жыл бұрын да тіркелген, +6,9%. Жалпы алғанда, 2019 жылдан бастап алты айдың қорытындысы бойынша жылдық төмендеу тек екі рет болды: 2019 жылы (-1,5%) және 2022 жылы (-2%). Қалған жылдары көрсеткіш өсіп отырды.
Тақырыпты жалғастыра келе, 20 өңірдің 15-інде пәтерлерді пайдалануға беру көлемінің артқанын айтып кетуге болады. Соның ішінде жылдан жылға ең көп өсім Алматы қаласында тіркелген, +1,9 мың. Одан кейін Шымкент пен Түркістан облысы, әрқайсысы +0,9 мыңнан қосқан. Ал ең үлкен төмендеу Астана қаласында байқалды: -1,1 мың. Жалпы алғанда, екі ірі мегаполис - Алматы мен Астана - пәтерлерді пайдалануға берудің 47%-ын қамтамасыз еткен.
Тағы бір назар аударатын жайт, әдетте жылдың бірінші жартыжылдығында екіншісіне қарағанда пәтер азырақ пайдалануға беріледі. 2019-2024 жылдар аралығында қаңтар-маусым айларына жылдық көлемнің 37%-дан 42%-ға дейінгі үлесі тиесілі болған.
Айтпақшы, рекордтық көрсеткіш тұрғын үйлердің жалпы ауданы бойынша да тіркелді - 7,9 млн шаршы метр. Бұл - кем дегенде 2015 жылдан бергі қаңтар-маусым кезеңі үшін ең жоғары мән. 2024 жылдың алғашқы жартыжылдығымен салыстырғанда өсім 6,6%-ды құрады.
Қорытындылай келе, бір маңызды әдістемелік жайтты нақтылай кетейік. Ресми статистикада "пәтер" ұғымы жеке тұрғын үйді білдіреді - көпқабатты тұрғын үйдегі пәтер, жеке тұрғын үй немесе жатақханадағы бөлме.
@DataHub_KZ
Қаңтар-маусым айларында пайдалануға берілген тұрғын үйлердегі пәтерлер саны 72,3 мыңды құрады. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, бұл - кем дегенде соңғы жеті жылдағы алғашқы жартыжылдық үшін ең жоғары көрсеткіш.
2024 жылдың дәл сол кезеңіне қарағанда өсім 7,1%-ды немесе 4,8 мыңды құрады. Жылдан жылға оң динамика тұрақты түрде сақталып келеді: осындай өсім қарқыны бір жыл бұрын да тіркелген, +6,9%. Жалпы алғанда, 2019 жылдан бастап алты айдың қорытындысы бойынша жылдық төмендеу тек екі рет болды: 2019 жылы (-1,5%) және 2022 жылы (-2%). Қалған жылдары көрсеткіш өсіп отырды.
Тақырыпты жалғастыра келе, 20 өңірдің 15-інде пәтерлерді пайдалануға беру көлемінің артқанын айтып кетуге болады. Соның ішінде жылдан жылға ең көп өсім Алматы қаласында тіркелген, +1,9 мың. Одан кейін Шымкент пен Түркістан облысы, әрқайсысы +0,9 мыңнан қосқан. Ал ең үлкен төмендеу Астана қаласында байқалды: -1,1 мың. Жалпы алғанда, екі ірі мегаполис - Алматы мен Астана - пәтерлерді пайдалануға берудің 47%-ын қамтамасыз еткен.
Тағы бір назар аударатын жайт, әдетте жылдың бірінші жартыжылдығында екіншісіне қарағанда пәтер азырақ пайдалануға беріледі. 2019-2024 жылдар аралығында қаңтар-маусым айларына жылдық көлемнің 37%-дан 42%-ға дейінгі үлесі тиесілі болған.
Айтпақшы, рекордтық көрсеткіш тұрғын үйлердің жалпы ауданы бойынша да тіркелді - 7,9 млн шаршы метр. Бұл - кем дегенде 2015 жылдан бергі қаңтар-маусым кезеңі үшін ең жоғары мән. 2024 жылдың алғашқы жартыжылдығымен салыстырғанда өсім 6,6%-ды құрады.
Қорытындылай келе, бір маңызды әдістемелік жайтты нақтылай кетейік. Ресми статистикада "пәтер" ұғымы жеке тұрғын үйді білдіреді - көпқабатты тұрғын үйдегі пәтер, жеке тұрғын үй немесе жатақханадағы бөлме.
@DataHub_KZ
Капиталдағы инвестициялардың әрбір бесінші теңгесі бюджет есебінен түскен
2025 жылдың І жартыжылдығында негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі шамамен 8,2 трлн тг құрады. Оның ішінде 1,8 трлн тг жуық (яғни 22%) қаражат республикалық немесе жергілікті бюджеттерден бөлінген.
Қаңтар-маусым кезеңі үшін бұл бюджет есебінен қаржыландырудың үлесі кемінде 2010 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш болып отыр. Соңғы жылдарда бұл көрсеткіш орта есеппен 14% деңгейінде болған. Ал 2024 жылдың І жартыжылдығында да сол шамалас (15%) болған еді, яғни бір жылда 7 п.т. артты.
❗️Мәселе бюджеттен тыс көздерден келетін инвестициялар азайып кеткенінде емес. Алайда олардың өсімі мемлекеттік қазына есебінен қамтамасыз етілген инвестицияларға қарағанда бәсең болды. Номиналды түрде салыстырсақ: +12% және бірден +84%
Бюджет есебінен мұндай қарқынды өсім қай бағыттарда байқалды?
👩🏻🏫 Ең алдымен білім беру саласында. Бұл бағыттағы бюджет қаражаты инфляцияны есепке алмағанда 5 есеге жуық өсті: 113,5 млрд теңгеден 554,6 млрд теңгеге дейін жеткен. Нәтижесінде, бюджет қаражаты бұл саладағы негізгі капиталға салынған инвестициялардың 90%-ын қамтамасыз етті (бір жыл бұрын 65% болған).
🚦Көлік және қоймалау саласы да елеулі үлес қосты. Мұнда бюджет есебінен инвестициялар 250,3 млрд теңгеден 440,6 млрд теңгеге дейін өсті. Ал бұл бағыттың жалпы инвестициялар ішіндегі үлесі 23%-дан 35%-ға дейін артқан.
Жалпы алғанда, жартыжылдықты емес, жеке айларға назар аударсақ, 2024 жылдың ортасынан бері бюджет қаражатының жоғары үлесі тұрақты түрде сақталып келеді. 2024 жылғы маусымнан бастап бұл үлес тек бір рет, яғни осы жылдың қаңтарында ғана 20%-дан төмендеген, ол кезде 16% болған еді (жыл басында бұл көрсеткіш әдетте төмен болатын еді: соңғы 5 жылда, орта есеппен, 3% болған).
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
2025 жылдың І жартыжылдығында негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі шамамен 8,2 трлн тг құрады. Оның ішінде 1,8 трлн тг жуық (яғни 22%) қаражат республикалық немесе жергілікті бюджеттерден бөлінген.
Қаңтар-маусым кезеңі үшін бұл бюджет есебінен қаржыландырудың үлесі кемінде 2010 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш болып отыр. Соңғы жылдарда бұл көрсеткіш орта есеппен 14% деңгейінде болған. Ал 2024 жылдың І жартыжылдығында да сол шамалас (15%) болған еді, яғни бір жылда 7 п.т. артты.
❗️Мәселе бюджеттен тыс көздерден келетін инвестициялар азайып кеткенінде емес. Алайда олардың өсімі мемлекеттік қазына есебінен қамтамасыз етілген инвестицияларға қарағанда бәсең болды. Номиналды түрде салыстырсақ: +12% және бірден +84%
Бюджет есебінен мұндай қарқынды өсім қай бағыттарда байқалды?
👩🏻🏫 Ең алдымен білім беру саласында. Бұл бағыттағы бюджет қаражаты инфляцияны есепке алмағанда 5 есеге жуық өсті: 113,5 млрд теңгеден 554,6 млрд теңгеге дейін жеткен. Нәтижесінде, бюджет қаражаты бұл саладағы негізгі капиталға салынған инвестициялардың 90%-ын қамтамасыз етті (бір жыл бұрын 65% болған).
🚦Көлік және қоймалау саласы да елеулі үлес қосты. Мұнда бюджет есебінен инвестициялар 250,3 млрд теңгеден 440,6 млрд теңгеге дейін өсті. Ал бұл бағыттың жалпы инвестициялар ішіндегі үлесі 23%-дан 35%-ға дейін артқан.
Жалпы алғанда, жартыжылдықты емес, жеке айларға назар аударсақ, 2024 жылдың ортасынан бері бюджет қаражатының жоғары үлесі тұрақты түрде сақталып келеді. 2024 жылғы маусымнан бастап бұл үлес тек бір рет, яғни осы жылдың қаңтарында ғана 20%-дан төмендеген, ол кезде 16% болған еді (жыл басында бұл көрсеткіш әдетте төмен болатын еді: соңғы 5 жылда, орта есеппен, 3% болған).
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
🇰🇿🇮🇹🌾Қазақстандық бидайдың Италияға экспорты жандануда
Бес айда жеткізілім ж/ж 58%-ға, 292,6 мың тоннаға дейін өсті. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, бұл кем дегенде 2015 жылдан бергі кезеңнің үздік нәтижесі.
Алдыңғы 10 жылдағы қаңтар-мамыр деңгейлерінің айтарлықтай артуы да бидайдың Қазақстаннан Италия бағытындағы экспортының сенімді түрде қарқын алуының айғағы бола алады. Орташа мәннен айырмашылық – 2,5 есе.
Сонымен қатар 2024/2025 маркетингтік жылдың өзекті кезеңі — қыркүйек-мамыр айларының көрсеткіші (Қазақстанда ауыл шаруашылығы маркетингтік жылының есебі қыркүйектен бастап жүргізіледі, өйткені дәл осы айдан бастап жаңа егінді белсенді сату басталады) кем дегенде 10 жылдағы рекордтық көрсеткіш болды — 355,2 мың тонна. Алайда бұл жағдайда жылдық өсім ондай әсерлі емес, +8%.
Әлсіз оң динамика - ағымдағы маркетинг жылының алғашқы төрт айының, 2024 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларының төмен деңгейіне байланысты. Дәл осының алдында, айтпақшы, Қазақстан осындай өнімді әкелуге толық тыйым салғаннан кейін пайда болған Ресей аумағы арқылы бидай транзитіне қатысты орын алған отандық экспорттаушылардың проблемалары туралы хабарланған болатын.
Бастапқыда әңгіме бюрократиялық кедергілердің құрылуы туралы болды. Алайда қазан айының ортасында Ресей Федерациясы қазақстандық ауылшаруашылық өнімдерінде зиянкестердің табылуына байланысты ресми шектеулер енгізді. Аздаған жеңілдіктермен аталған шектеулер бүгінгі күнге дейін қолданылады.
Сипатталған қиындықтар Қазақстанды жаңа логистикалық бағыттарды іздеуге итермелеген сияқты. Қалай болғанда да, соңғы уақытта Балтық теңізіне шығатын Эстониямен және Латвиямен ынтымақтастықтың кеңейтілуі туралы жаңалықтар көптеп пайда болуда.
Бұл ретте жалпы экспорттың динамикасына Италияның өзінің тарапынан ықтимал сұраныс факторы да әсер етуі мүмкін. Тыйым салу баждарына байланысты ол жаққа Ресей бидайының экспорты 2024 жылдың маусымында тоқтатылды.
Түсінік толық болуы үшін Италия қазақстандық бидайды экспорттаудың дәстүрлі бағыты болып табылатынын атап өтеміз, бірақ ең ірі емес. 2024/2025 маркетингтік жылдың қыркүйек-мамыр айларының қорытындысы бойынша аталған елдің шетелге бидай жеткізудің жалпы көлеміндегі үлесі тек 6%-ды құрады (-2 п.п. ж/ж). Италияға сапасының жоғарылығымен ерекшеленетін бидайдың тек қатты сорттары жіберіледі.
@DataHub_KZ
Бес айда жеткізілім ж/ж 58%-ға, 292,6 мың тоннаға дейін өсті. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, бұл кем дегенде 2015 жылдан бергі кезеңнің үздік нәтижесі.
Алдыңғы 10 жылдағы қаңтар-мамыр деңгейлерінің айтарлықтай артуы да бидайдың Қазақстаннан Италия бағытындағы экспортының сенімді түрде қарқын алуының айғағы бола алады. Орташа мәннен айырмашылық – 2,5 есе.
Сонымен қатар 2024/2025 маркетингтік жылдың өзекті кезеңі — қыркүйек-мамыр айларының көрсеткіші (Қазақстанда ауыл шаруашылығы маркетингтік жылының есебі қыркүйектен бастап жүргізіледі, өйткені дәл осы айдан бастап жаңа егінді белсенді сату басталады) кем дегенде 10 жылдағы рекордтық көрсеткіш болды — 355,2 мың тонна. Алайда бұл жағдайда жылдық өсім ондай әсерлі емес, +8%.
Әлсіз оң динамика - ағымдағы маркетинг жылының алғашқы төрт айының, 2024 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларының төмен деңгейіне байланысты. Дәл осының алдында, айтпақшы, Қазақстан осындай өнімді әкелуге толық тыйым салғаннан кейін пайда болған Ресей аумағы арқылы бидай транзитіне қатысты орын алған отандық экспорттаушылардың проблемалары туралы хабарланған болатын.
Бастапқыда әңгіме бюрократиялық кедергілердің құрылуы туралы болды. Алайда қазан айының ортасында Ресей Федерациясы қазақстандық ауылшаруашылық өнімдерінде зиянкестердің табылуына байланысты ресми шектеулер енгізді. Аздаған жеңілдіктермен аталған шектеулер бүгінгі күнге дейін қолданылады.
Сипатталған қиындықтар Қазақстанды жаңа логистикалық бағыттарды іздеуге итермелеген сияқты. Қалай болғанда да, соңғы уақытта Балтық теңізіне шығатын Эстониямен және Латвиямен ынтымақтастықтың кеңейтілуі туралы жаңалықтар көптеп пайда болуда.
Бұл ретте жалпы экспорттың динамикасына Италияның өзінің тарапынан ықтимал сұраныс факторы да әсер етуі мүмкін. Тыйым салу баждарына байланысты ол жаққа Ресей бидайының экспорты 2024 жылдың маусымында тоқтатылды.
Түсінік толық болуы үшін Италия қазақстандық бидайды экспорттаудың дәстүрлі бағыты болып табылатынын атап өтеміз, бірақ ең ірі емес. 2024/2025 маркетингтік жылдың қыркүйек-мамыр айларының қорытындысы бойынша аталған елдің шетелге бидай жеткізудің жалпы көлеміндегі үлесі тек 6%-ды құрады (-2 п.п. ж/ж). Италияға сапасының жоғарылығымен ерекшеленетін бидайдың тек қатты сорттары жіберіледі.
@DataHub_KZ
❤1
Айырбастау пункттеріндегі рубльдің нетто-сатылымы кезекті ең жоғары деңгейге жетті
Маусымның қорытындысы бойынша айырбастау пункттері қолма-қол ресей рублін сату көлемінен 40,5 млрд теңгеге артық сатып алған. Бұл - 2020 жылғы қаңтардан бергі қолжетімді деректер тарихындағы жаңа рекорд. Ұлттық банктің деректері бойынша көрсеткіш мамырмен салыстырғанда бірден 14%-ға артқан.
Халықтың қолма-қол рубльге таза сұранысы қатарынан жеті ай бойы теріс аймақта тұр - бұл кем дегенде 5,5 жылдан бергі ең ұзақ уақыт. Соңғы жеті айдың бесеуінде көрсеткіш тұрақты түрде -10 млрд теңгеден төмен болып отыр (бұрын бұл шекті мәннен аспаған еді).
Айта кетейік, соңғы уақытта ҚР ҰБ есептейтін рубльдің орташа айлық бағамы өсіп келеді. Жалпы 2024 жылдың желтоқсанынан бері ол 29%-ға өсіп, 6,54 теңгеге дейін жетті. Ал маусым айын жеке алып қарасақ, айлық өсім 3%-ды құрап отыр.
Басқа шетел валюталарының жайы қалай?
Айырбастау пункттеріндегі қолма-қол АҚШ долларының нетто-сатылымы айлық (-32%) және жылдық (-26%) есепте де азайып, 109,4 млрд теңгеге дейін төмендеген. Бұл көрсеткіштің төмендеуі маусымда доллардың орташа айлық бағамының теңгеге қатысты айдан айға 0,6%-ға өсуі аясында орын алды. Маусымдағы көрсеткіші - 514,72 теңге. Бұл орайда теңгенің маусымдағы әлсіреуіне қатысты ресми түсініктемелер маусымдық факторлармен, соның ішінде демалыс маусымының басталуына байланысты халықтың долларға деген сұранысының артуымен байланысты болды.
Ал халықтың қолма-қол еуроға таза сұранысы соңғы бес жылдан астам уақыт ішіндегі ең төменгі деңгейге жеткен - 1,1 млрд теңге. Алдыңғы аймен салыстырғанда сұраныс 12 есе, былтырғы жылдың дәл осы айымен салыстырғанда 18 есе төмендеген. Мұндай динамикаға еуроның орташа айлық бағамының айдан айға 3%-ға өсуі, яғни тарихи максимумға дейін жетуі әсер еткен - 592,05 теңге.
@DataHub_KZ
Маусымның қорытындысы бойынша айырбастау пункттері қолма-қол ресей рублін сату көлемінен 40,5 млрд теңгеге артық сатып алған. Бұл - 2020 жылғы қаңтардан бергі қолжетімді деректер тарихындағы жаңа рекорд. Ұлттық банктің деректері бойынша көрсеткіш мамырмен салыстырғанда бірден 14%-ға артқан.
Халықтың қолма-қол рубльге таза сұранысы қатарынан жеті ай бойы теріс аймақта тұр - бұл кем дегенде 5,5 жылдан бергі ең ұзақ уақыт. Соңғы жеті айдың бесеуінде көрсеткіш тұрақты түрде -10 млрд теңгеден төмен болып отыр (бұрын бұл шекті мәннен аспаған еді).
Айта кетейік, соңғы уақытта ҚР ҰБ есептейтін рубльдің орташа айлық бағамы өсіп келеді. Жалпы 2024 жылдың желтоқсанынан бері ол 29%-ға өсіп, 6,54 теңгеге дейін жетті. Ал маусым айын жеке алып қарасақ, айлық өсім 3%-ды құрап отыр.
Басқа шетел валюталарының жайы қалай?
Айырбастау пункттеріндегі қолма-қол АҚШ долларының нетто-сатылымы айлық (-32%) және жылдық (-26%) есепте де азайып, 109,4 млрд теңгеге дейін төмендеген. Бұл көрсеткіштің төмендеуі маусымда доллардың орташа айлық бағамының теңгеге қатысты айдан айға 0,6%-ға өсуі аясында орын алды. Маусымдағы көрсеткіші - 514,72 теңге. Бұл орайда теңгенің маусымдағы әлсіреуіне қатысты ресми түсініктемелер маусымдық факторлармен, соның ішінде демалыс маусымының басталуына байланысты халықтың долларға деген сұранысының артуымен байланысты болды.
Ал халықтың қолма-қол еуроға таза сұранысы соңғы бес жылдан астам уақыт ішіндегі ең төменгі деңгейге жеткен - 1,1 млрд теңге. Алдыңғы аймен салыстырғанда сұраныс 12 есе, былтырғы жылдың дәл осы айымен салыстырғанда 18 есе төмендеген. Мұндай динамикаға еуроның орташа айлық бағамының айдан айға 3%-ға өсуі, яғни тарихи максимумға дейін жетуі әсер еткен - 592,05 теңге.
@DataHub_KZ
Халықтың қолма-қол шетел валютасына таза сұранысының динамикасы төмендегі графикте көрсетілген.
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
🛍Қазақстанда СОО енгізу бумы тіркелуде
2025 ж. I жартыжылдығында жалпы ауданы шамамен 124 мың ш.м. және жалпы саны 17 бірлікті құрайтын сауда-ойын-сауық орталықтары пайдалануға берілді. Екі көрсеткіш те – саны бойынша да, шаршы метрмен де – кем дегенде соңғы онжылдықтағы қаңтар-маусым айлары үшін ең жоғары болып шықты.
Бұл ретте СОО аудандары 2019 және 2023 жылдарды қоспағанда, тіпті әр жылды толықтай алғандағы барлық соңғы 10 жылдардағы дерлік көрсеткіштерден асып түседі. Айта кетейік, 2023 жылы қорытынды көрсеткіштердің 60%-ға жуығын Алматыдағы бір ғана ірі нысан қамтамасыз еткен.
Қазір Маңғыстау облысында және ШҚО-да әрқайсысы 35-36 мың ш.м. болатын үлкен орталықтар іске қосылды. Сонымен қатар шаршы метрдегі жалпы жоғары нәтижеге Астанада тағы үш онша ірі емес нысанның іске қосылуы да көп ықпал етті.
Ал егер нысандардың санын бағалайтын болсақ, Қызылорда облысы бес сауда орталығымен ерекше көзге түсті. Алайда олардың орташа ауданы қарапайым - әрқайсысы 750 ш.м.
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
2025 ж. I жартыжылдығында жалпы ауданы шамамен 124 мың ш.м. және жалпы саны 17 бірлікті құрайтын сауда-ойын-сауық орталықтары пайдалануға берілді. Екі көрсеткіш те – саны бойынша да, шаршы метрмен де – кем дегенде соңғы онжылдықтағы қаңтар-маусым айлары үшін ең жоғары болып шықты.
Бұл ретте СОО аудандары 2019 және 2023 жылдарды қоспағанда, тіпті әр жылды толықтай алғандағы барлық соңғы 10 жылдардағы дерлік көрсеткіштерден асып түседі. Айта кетейік, 2023 жылы қорытынды көрсеткіштердің 60%-ға жуығын Алматыдағы бір ғана ірі нысан қамтамасыз еткен.
Қазір Маңғыстау облысында және ШҚО-да әрқайсысы 35-36 мың ш.м. болатын үлкен орталықтар іске қосылды. Сонымен қатар шаршы метрдегі жалпы жоғары нәтижеге Астанада тағы үш онша ірі емес нысанның іске қосылуы да көп ықпал етті.
Ал егер нысандардың санын бағалайтын болсақ, Қызылорда облысы бес сауда орталығымен ерекше көзге түсті. Алайда олардың орташа ауданы қарапайым - әрқайсысы 750 ш.м.
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
Жеке тұлғалардың депозиттері бойынша мөлшерлемелер 28 жылдан астам уақыттағы рекордтық деңгейде қалып отыр
Маусымда ЕДБ-лардың жеке тұлғалардан теңгемен тартылған депозиттері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі мамырмен салыстырғанда өзгерген жоқ — 14,2%. Соңғы екі айдағы деңгейі — ҚР ҰБ деректеріне сүйенсек, 1996 жылдың желтоқсанынан бергі ең жоғары көрсеткіш.
Назар аударатын жайт, мамырдағы көрсеткіш «респонденттердің есептеріндегі өзгерістерге» байланысты төмендетіліп қайта қаралды. Осы түзетудің нәтижесінде көрсеткіш 0,1 п.т. төмендеді (алдыңғы жарияланымда нақтыланбаған деректермен 14,3% деп көрсетілген болатын).
Бұған дейін мөлшерлемелер қаңтардан мамырға дейін, ақпанды қоспағанда (-0,2 п.т.), өсіп отырған болатын. Алғашқыда оң динамика ақша-кредит саясатының қатаңдатылуымен байланысты болды: 2024 жылдың желтоқсанында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 1 п.т., ал наурызда тағы 1,25 п.т. көтерді. Алайда одан кейін монетарлық жағдай өзгерген жоқ — сәуір, маусым және шілде айларында реттеуші базалық мөлшерлемені өзгертпеді. Қазіргі деңгейі — 16,5%.
Маусымда жеке тұлғалар үшін ең тиімдісі 1-3 ай мерзімге банктен депозит ашу болды — 16,3%. Айта кетсек, дәл осындай сыйақы мамырда да болды.
Банкке жатпайтын заңды тұлғалар бойынша депозит мөлшерлемелері үш ай қатарынан өзгеріссіз қалып отыр — 15,4%. Бұдан жоғары мән соңғы рет 2016 жылдың қаңтарында тіркелген болатын.
Ал қарыз қаражатының құны қалай өзгерді?
Маусымда ЕДБ-ның жеке тұлғаларға теңгемен берген несиелері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі соңғы алты айдағы ең төменгі деңгейге жетті — 20,3%, мамырмен салыстырғанда 1,2 п.т. төмендеген. Мұндай өзгерісті көрсеткішке пайызсыз бөліп төлеудің жалпы несие көлеміндегі үлесінің өзгеруі әсер еткенімен түсіндіруге болады.
Бұл ретте заңды тұлғаларға берілген несиелер бойынша мөлшерлеме бір айда 0,4 п.т. өсіп, 19,1%-ды құрады. Соңғы рет бұдан жоғары көрсеткіш 2023 жылдың қазанында, сондай-ақ 2025 жылдың сәуірінде тіркелген болатын.
@DataHub_KZ
Маусымда ЕДБ-лардың жеке тұлғалардан теңгемен тартылған депозиттері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі мамырмен салыстырғанда өзгерген жоқ — 14,2%. Соңғы екі айдағы деңгейі — ҚР ҰБ деректеріне сүйенсек, 1996 жылдың желтоқсанынан бергі ең жоғары көрсеткіш.
Назар аударатын жайт, мамырдағы көрсеткіш «респонденттердің есептеріндегі өзгерістерге» байланысты төмендетіліп қайта қаралды. Осы түзетудің нәтижесінде көрсеткіш 0,1 п.т. төмендеді (алдыңғы жарияланымда нақтыланбаған деректермен 14,3% деп көрсетілген болатын).
Бұған дейін мөлшерлемелер қаңтардан мамырға дейін, ақпанды қоспағанда (-0,2 п.т.), өсіп отырған болатын. Алғашқыда оң динамика ақша-кредит саясатының қатаңдатылуымен байланысты болды: 2024 жылдың желтоқсанында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 1 п.т., ал наурызда тағы 1,25 п.т. көтерді. Алайда одан кейін монетарлық жағдай өзгерген жоқ — сәуір, маусым және шілде айларында реттеуші базалық мөлшерлемені өзгертпеді. Қазіргі деңгейі — 16,5%.
Маусымда жеке тұлғалар үшін ең тиімдісі 1-3 ай мерзімге банктен депозит ашу болды — 16,3%. Айта кетсек, дәл осындай сыйақы мамырда да болды.
Банкке жатпайтын заңды тұлғалар бойынша депозит мөлшерлемелері үш ай қатарынан өзгеріссіз қалып отыр — 15,4%. Бұдан жоғары мән соңғы рет 2016 жылдың қаңтарында тіркелген болатын.
Ал қарыз қаражатының құны қалай өзгерді?
Маусымда ЕДБ-ның жеке тұлғаларға теңгемен берген несиелері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі соңғы алты айдағы ең төменгі деңгейге жетті — 20,3%, мамырмен салыстырғанда 1,2 п.т. төмендеген. Мұндай өзгерісті көрсеткішке пайызсыз бөліп төлеудің жалпы несие көлеміндегі үлесінің өзгеруі әсер еткенімен түсіндіруге болады.
Бұл ретте заңды тұлғаларға берілген несиелер бойынша мөлшерлеме бір айда 0,4 п.т. өсіп, 19,1%-ды құрады. Соңғы рет бұдан жоғары көрсеткіш 2023 жылдың қазанында, сондай-ақ 2025 жылдың сәуірінде тіркелген болатын.
@DataHub_KZ
Депозиттер мен несиелер бойынша мөлшерлемелердің динамикасын график арқылы бақылауға болады.
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
Қазақстандағы жеңіл автокөліктер ЕАЭО-дағы ең елеулі қарқынмен қымбаттауда
ЕЭК деректеріне сәйкес, 2025 жылдың маусым айында ҚР-дағы көліктердің бағасы ж/ж 11,6%-ға көтерілді, ал бірлестік елдері бойынша орташа қарқын 2,2%-ды құрады.
Бұл ретте Армения мен Беларусьта жеңіл көліктер бір жыл ішінде арзандады, Қырғызстанда бағалар 0,2%-ға, Ресей Федерациясында – 1,4%-ға өсті. Егер жалпы жартыжылдықтың қорытындыларына қарасақ (қаңтар-маусымға қаңтар-маусым), онда көліктер тек бізде және Ресей Федерациясында қымбаттады: бізде +9,3%, Ресейде — +2,8%.
Бұл ретте ҚР СЖРА ҰСБ егжей-тегжейлі статистикасынан Қазақстанда қымбаттау тек қана жаңа автокөліктер сегментіне байланысты екенін білеміз (маусым айының қорытындысы бойынша ж/ж +21,3%), ал ұсталған автокөліктер – ресми деректер сенсек, арзандады.
Айта кетейік, біздің баға динамикамызды әріптестеріміздің динамикасымен салыстырсақ, азық-түліктік емес тауарлардың қымбаттау қарқыны да ҚР-да ең жоғары болып шыққанын байқаймыз. Қызметтер туралы да соны айтуға болады, ал азық-түліктің жағдайы, керісінше, біздің нәтижелеріміз ЕАЭО бойынша орташа нәтижелерден сәл жағымды.
@DataHub_KZ
ЕЭК деректеріне сәйкес, 2025 жылдың маусым айында ҚР-дағы көліктердің бағасы ж/ж 11,6%-ға көтерілді, ал бірлестік елдері бойынша орташа қарқын 2,2%-ды құрады.
Бұл ретте Армения мен Беларусьта жеңіл көліктер бір жыл ішінде арзандады, Қырғызстанда бағалар 0,2%-ға, Ресей Федерациясында – 1,4%-ға өсті. Егер жалпы жартыжылдықтың қорытындыларына қарасақ (қаңтар-маусымға қаңтар-маусым), онда көліктер тек бізде және Ресей Федерациясында қымбаттады: бізде +9,3%, Ресейде — +2,8%.
Бұл ретте ҚР СЖРА ҰСБ егжей-тегжейлі статистикасынан Қазақстанда қымбаттау тек қана жаңа автокөліктер сегментіне байланысты екенін білеміз (маусым айының қорытындысы бойынша ж/ж +21,3%), ал ұсталған автокөліктер – ресми деректер сенсек, арзандады.
Айта кетейік, біздің баға динамикамызды әріптестеріміздің динамикасымен салыстырсақ, азық-түліктік емес тауарлардың қымбаттау қарқыны да ҚР-да ең жоғары болып шыққанын байқаймыз. Қызметтер туралы да соны айтуға болады, ал азық-түліктің жағдайы, керісінше, біздің нәтижелеріміз ЕАЭО бойынша орташа нәтижелерден сәл жағымды.
@DataHub_KZ
Банк нарығындағы екінші тоқсанды қорытындылайтын уақыт келді – Ұлттық Банктің жаңа деректері шықты.
ЕДБ жылдың ортасында өзін қалай сезінетінін көрейік, бірақ алдымен естеріңізге саламыз: қазір олардың саны 22-ге болды. Бұрын МҚҰ мәртебесінде жұмыс істеген «БиЭнКей» коммерциялық банкі» маусым айының соңында лицензия алды. Оның активтері, міндеттемелері мен пайдасы банк жүйесінің жиынтық көрсеткіштеріне енгізілді, ал мерзімі өткен кредиттер бойынша мәліметтер оны есепке алмай есептелген.
Сонымен, негізгі бақылаулар:
🔸Пайда өсуде: қаңтар-маусым айларында шамамен 1,4 трлн-ға жетті, бұл инфляцияны есептемегенде номиналды түрде өткен жылмен салыстырғанда 19%-ға көп. Фридомнан басқа барлық ойыншылар плюсте, бірақ оның да -27 млрд құрайтын нәтижесі өткен тоқсанның соңымен салыстырғанда жақсарды.
🔸Банк жүйесінің жиынтық активтері 1 шілдедегі жағдай бойынша 64,8 трлн теңгеге жетіп, тоқсан ішінде номиналды түрде 4,6% қосты. Несие портфелі 39,1 трлн теңгеге жетіп, 6,6% қосты. Жаңа ойыншының қосылуы, әрине, өсуге ықпал етті, бірақ онша көп емес: қазір БиЭнКей активтер көлемі бойынша соңғы орында, онсыз да қарқын сол деңгейде болушы еді.
🔸 Мөлшерлемелердің өсуі аясында жеке тұлғалардың да, заңды тұлғалардың да депозиттері қаңтар-наурыз айларының қорытындылары бойынша төмендегеннен кейін қайтадан ұлғаюда: жеке тұлғалар тоқсанда 5% қосты, заңды тұлғалар – 6,5% қосты.
🔸 Қазір жеке тұлғалардың салымдары 25,4 трлн теңгені құрайды және бұл соманың 80%-ы алғашқы бес ойыншыға тиесілі. Заңды тұлғалардың көлемі 18,7 трлн теңгені құрайды, алғашқы бестікке осы соманың үштен екісі тиесілі.
Төмендегі иллюстрациялардан тағы бірқатар мәліметтер мен жеке көрсеткіштерді таба аласыздар
@DataHub_KZ
ЕДБ жылдың ортасында өзін қалай сезінетінін көрейік, бірақ алдымен естеріңізге саламыз: қазір олардың саны 22-ге болды. Бұрын МҚҰ мәртебесінде жұмыс істеген «БиЭнКей» коммерциялық банкі» маусым айының соңында лицензия алды. Оның активтері, міндеттемелері мен пайдасы банк жүйесінің жиынтық көрсеткіштеріне енгізілді, ал мерзімі өткен кредиттер бойынша мәліметтер оны есепке алмай есептелген.
Сонымен, негізгі бақылаулар:
🔸Пайда өсуде: қаңтар-маусым айларында шамамен 1,4 трлн-ға жетті, бұл инфляцияны есептемегенде номиналды түрде өткен жылмен салыстырғанда 19%-ға көп. Фридомнан басқа барлық ойыншылар плюсте, бірақ оның да -27 млрд құрайтын нәтижесі өткен тоқсанның соңымен салыстырғанда жақсарды.
🔸Банк жүйесінің жиынтық активтері 1 шілдедегі жағдай бойынша 64,8 трлн теңгеге жетіп, тоқсан ішінде номиналды түрде 4,6% қосты. Несие портфелі 39,1 трлн теңгеге жетіп, 6,6% қосты. Жаңа ойыншының қосылуы, әрине, өсуге ықпал етті, бірақ онша көп емес: қазір БиЭнКей активтер көлемі бойынша соңғы орында, онсыз да қарқын сол деңгейде болушы еді.
🔸 Мөлшерлемелердің өсуі аясында жеке тұлғалардың да, заңды тұлғалардың да депозиттері қаңтар-наурыз айларының қорытындылары бойынша төмендегеннен кейін қайтадан ұлғаюда: жеке тұлғалар тоқсанда 5% қосты, заңды тұлғалар – 6,5% қосты.
🔸 Қазір жеке тұлғалардың салымдары 25,4 трлн теңгені құрайды және бұл соманың 80%-ы алғашқы бес ойыншыға тиесілі. Заңды тұлғалардың көлемі 18,7 трлн теңгені құрайды, алғашқы бестікке осы соманың үштен екісі тиесілі.
Төмендегі иллюстрациялардан тағы бірқатар мәліметтер мен жеке көрсеткіштерді таба аласыздар
@DataHub_KZ