Алматыдағы қайталама нарық 2022 жылдың күзінен бері ең жылдам қарқынмен қымбаттады

Наурызда қайталама нарықтағы пәтерлердің құны бір айда 3,7%-ға өсті, бұл 2022 жылдың қазан айынан бергі ең жоғары айлық секіріс болды.

Сегменттегі бағалар үшінші ай қатарынан өсіп келеді және айтарлықтай елеулі өсуде, бірақ жақында нарық өзін басқаша сезінді: 2024 жылы құны көтерілгеннен гөрі көбіне төмендеді. Қалай болғанда да, ж/ж қалада қайталама нарық пәтерлерінің бағалары да наурыз айында +7,2%-ға өсті.

Бастапқы нарыққа келетін болсақ, мұнда Алматыдағы өсім бір айда +1,9% құрады. Нәтиже қарапайымдау, бірақ бұл 2023 жылдың қыркүйегінен бергі сегмент үшін ең елеулі қарқын.

Ал жалға алу арзандады – ақпанмен салыстырғанда 0,9%-ға. Айтпақшы, Астанадағы жалға алу да арзандады, мұндағы арзандау айтарлықтай елеулі: -2,6%. Бір жағынан, бұл 2023 жылдың сәуірінен бергі құлдыраудың ең елеулі қарқыны, ал екінші жағынан, жалпы алғанда, елордадағы жалдау соңғы айларда бағаның айтарлықтай өсуін көрсетті, сондықтан ж/ж наурыз айының қорытындысы бойынша ресми статистика жалдау бағасының 25,4%-ға өскенін көрсетті.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ

Соңғы үш жылдағы Алматыда тұрғын үй бағасының серпінін графикте көрсетіп отырмыз

@DataHub_KZ

🐟🏅Қазақстан бақтақ өсіруден рекорд жаңартты

2024 жылы отандық балық өсіретін шаруашылықтарда 6,5 мың т тауарлық бақтақ өсірілген. Бұл көрсеткіш, ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша, 2023 жылмен салыстырғанда 2,5 есе артып, кем дегенде соңғы 10 жылдағы ең жоғары деңгейге жеткен.

Өткен жыл бұл саладағы көрсеткіштерді түбегейлі өзгертті. Бұрын бақтақтың негізгі бөлігі Шығыс Қазақстан облысында өсірілетін: 2023 жылы өңірдің үлесі 57% болған. Ал енді көш бастап тұрған – Алматы облысы, үлесі 2024 жылы 52% болды. Дегенмен, бұрынғы көшбасшы өз орнын жоғалтқанымен, ШҚО маңызды өндірушілер тізімінен әлі шыққан жоқ: оның қазіргі үлесі – 21%.

Айта кетейік, бақтақ өндірісіндегі күрт өсімге ең көп үлес қосқан дәл осы қазіргі көшбасшы - Алматы облысы. Бұл өңір өткен жылға қарағандағы жалпы республикалық өсімнің 78%-ын қамтамасыз етті – 3,9 мың т ішінен 3 мың т тиесілі. Сонымен қатар өзінің көрсеткіші жылдан жылға бірден 11,4 есеге артқан.

Әрине, мұның бәрі жақсы-ақ, бірақ ескеретін бір жайт бар. 2024 жылы Алматы облысында өсірілген бақтақтың тек 17%-ы ғана сатылған (салыстырып көріңіз: бір жыл бұрын Қазақстан бойынша бұл көрсеткіш 70% болған). Басқаша айтқанда, өңірде өндірілген форельдің аз ғана бөлігі нарыққа жеткен. Мұндай жағдай сұрақтар туғызбай қоймайды. Сату үшін өсіріліп жатқан балық сатылмаса, өсіріп не қажеті бар?

Алайда мұнда ешқандай логикалық қайшылық жоқ. Қалай болғанда да, @DataHub_KZ жолдаған сұраққа жауап ретінде ҚР СЖРА ҰСБ жарияланған деректердің дұрыстығын растады:

«Кәсіпорындардан алынған мәліметтерді тексеру барысында растау хаттары келіп түсті».

Сонымен қатар статистика ведомствосы Алматы облысында өсірілген бақтақтың сатылу көрсеткішінің төмендеуіне септігін тигізуі мүмкін себептерді атап өтті:

🔸 сұраныстың болмауы (тұтынушы болмаса, балық әрі қарай өсіріле береді);
🔸 логистика мәселелері;
🔸 баға бәсекесі;
🔸 балық тұтынудағы маусымдық ауытқулар;
🔸 сапасыз балық.

Қоса кетейік, Қазақстан өзін бақтақпен салыстырмалы түрде жақсы қамтамасыз етіп отырғаны сыңайлы. 2024 жылы ішкі және сыртқы нарықтарға 1,8 мың т отандық бақтақ жөнелтілді (жылдан жылға -6%). Сонымен қатар, кедендік статистика мәліметтеріне сәйкес, бақтақтың жалпы экспорты 0,3 мың т құрады (тірі, жаңа ауланған, салқындатылған және мұздатылған), ал импорты – 1,4 мың т.

@DataHub_KZ

Ал бақтақ өсіру динамикасы график түрінде осылай көрінеді.

@DataHub_KZ

Тұрғын үйге зейнетақы жинақтарын шешіп алудың орташа сомасы айтарлықтай төмендеуде

Наурызда жалпы сомасы 34,7 млрд теңгеге тұрғын үй жағдайын жақсарту мақсатында БЖЗҚ-дан біржолғы төлем алуға 43,2 мың өтініш орындалды. Сонымен қатар, өткен аймен салыстырғанда өтініштер саны а/а өзгерген жоқ дерлік (-4%), ал сома жинақтарды шешіп алу бумы басталған кезден бері (оның мән-жайларын, мысалы, мына жерде анықтауға тырыстық) – 2024 жылдың маусымынан бергі ең төменгі деңгейге жетіп, 20%-ға азайды.

Тиісінше, бұл бір салымшының орташа есеппен азырақ ақша шешіп алғанын білдіреді. Мәселен, наурыз айында орындалған өтініштің орташа сомасы 743 мың теңгені құрады, бұл инфляцияға түзетусіз де ақпанға қарағанда 17%-ға аз және бір жыл бұрынғыға қарағанда 20%-ға аз. Қазіргі көрсеткіш кем дегенде 2023 жылдың басынан бергі ең төменгі көрсеткіш болды.

Салыстыру үшін: 2023 жылы орташа айлық деңгей 1,7 млн теңге мөлшерінде болды, 2024 жылдың бірінші жартыжылдығында, аталған бумның басталуына дейін шамамен 1 млн құрады, екінші жартыжылдықта 904 мың теңгеге дейін төмендеді.

Қазір, тиісінше, 743 мың теңге мөлшеріндегі көрсеткіш кезінде, адамдар орта есеппен соңғы кездегіден гөрі аздау сомаларды алуға дайын екендігі түсінікті. Ең кең таралған мақсаттар бойынша шешіп алудың орташа сомалары жалпы көрсеткіштен төмен. Мәселен, наурыз айында өтінімдердің шамамен 37%-ы тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіндегі салымды толықтыру мақсатында орындалды, орташа сомасы 588 мың теңге, тағы 31%-ы тұрғын үй құрылыс жинақ шеңберінде ипотека бойынша берешекті ішінара өтеу мақсатында, бір орындалған өтінімге орташа сомасы 349 мың теңге және тағы 20%-ы орташа сомасы 506 мың теңгені құрайтын өзге де ипотекалық қарыздарды ішінара өтеу.

💉Айтпақшы, наурыз айында емделуге арналған зейнетақы төлемдерінің жағдайы не болды? Мұнда күшті ауытқулардың орташа сомасы көрсетілмейді: наурызда орындалған мәлімдемелер саны да, олардың көлемі де бірдей қарқынмен 27%-ға қысқарды. Абсолютті мәндерде бұл жолы біз 24,1 млрд теңге және 23,4 мың өтініш туралы айтып отырмыз. Екі жағдайда да, айтарлықтай құлдырауға қарамастан, әңгіме небәрі 4 айдағы минимум туралы болып отыр.

БЖЗҚ деректері, есептеулер ЖТС қоспағандағы сомалар бойынша

@DataHub_KZ

Сіздерге динамикадағы көріністі естеріңізге түсіру үшін айлар бойынша шешіп алу графигін жариялаймыз. 2023 жылдың ортасында көрінетін өсім жаңа Әлеуметтік кодекстің күшіне енуімен байланысты болды, ал өзекті көтеріңкі мәндер шешіп алуды шектеу туралы пікірталастар аясында тіркеле бастады.

@DataHub_KZ

❗️❗️❗️Ұлттық банк базалық мөлшерлемені бұрынғы деңгейде қалдырды –16,5%

@DataHub_KZ

Ұлттық банк бүгінгі шешімі мен инфляция жағдайы туралы не дейді?

🟢 Жақсы жаңалықтан бастайық. Баға өсімінің айлық динамикасында «тұрақтанудың алғашқы белгілері» байқала бастады: көрсеткіш ақпандағы 1,5%-дан 1,3%-ға дейін баяулады. Халықтың қысқа мерзімді инфляциялық күтулері көктемнің алғашқы айында аздап төмендеді.

🔴 Алайда жылдық инфляция наурыздың қорытындысы бойынша 10%-ға дейін көтерілді («10-12% болжам диапазонының» шегінде қалса да), ал маусымдыққа байланысты түзетумен есептегенде І тоқсандағы инфляция жылдық мәнде, орта есеппен, 14,2%-ға жетті. Бұған тарифтік реформалардың жалғасуы, проциклді фискалдық ынталандыру және тұрақты тұтынушылық сұраныс әсерін тигізді. Кәсіби қатысушылардың инфляция деңгейіне қатысты күтулері жоғарылады.

🔴 Сыртқы жағдай да инфляциялық сипатта қалып отыр: азық-түліктің әлемдік бағалары жоғары, біздің ірі сауда серіктесіміз Ресейде де бағаның өсуі екі таңбалы көрсеткішке жеткен. Сонымен қатар мұнай бағасының төмендеуі мен қаржы нарығындағы құбылмалылыққа алып келіп үлгерген АҚШ-тың сауда саясатына байланысты қауіптер де бар.
Реттеуші жаңа деглобализация толқыны мен логистикалық қиындықтар салдарынан туындауы мүмкін мәселелерге назар аударады.

🟢 Екінші жағынан, ҚР Ұлттық банкі тұтынушылық сұраныстың бәсеңдеуінің кейбір белгілерін тіркеуді бастады: бөлшек тауар айналымы қарқынының төмендеуі мен ірі сатып алулар индексінің (сауалнама нәтижелері бойынша) төмендеуі.

❓Қалай болғанда да, ҚР ҰБ жақын арада мөлшерлемені төмендетуге негіз көріп тұрған жоқ. Ал оны көтеру перспективасы жаңа деректерге байланысты, сонымен қатар еліміздегі салық реформасының және АҚШ тарифтік саясатының әсерлері бағалануы қажет. Мөлшерлеме бойынша келесі шешім 5 маусымда жарияланады.

@DataHub_KZ

Соттар тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы талаптардың рекордтық санын қабылдады

I тоқсанның қорытындысы бойынша бірінші сатыдағы соттарға 768 ұқсас өтініш келіп түсті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 20%-ға артық. Мұндай жоғары деңгей кем дегенде 10 жылда алғаш рет байқалып отыр, деп хабарлайды ҚР БП ҚСжАЕК.

Уақыт өте келе халық өз тұтынушылық құқықтарын қорғау үшін соттарға белсенді түрде жүгінуде. Мәселен, 2016 жылдан 2025 жылға дейін қаңтар-наурыз айларында берілген талап-арыздар саны тек үш рет азайды (ж/ж). Айтпақшы, соңғы рет мұндай оқиға 2024 жылы болды. Бірақ ол кезде көрсеткіш аздап қана жоғалтты, 4%. Сонымен қатар, тұтынушылардың шағымдары көбінесе сауда және қызмет көрсету салаларына қатысты болғанын атап өту қызықты болар (I тоқсанда сотқа келіп түскен өтініштердің 41%-ы). Өте сирек - медицина саласына (2%).

Дегенмен қандай рекордтар орнатылса да, талаптардың айтарлықтай бөлігі әлі де нақты қарастыру деңгейіне жетпейді. Мысалы, жекелей алғанда 2024 жылы соттар өтініш берушілерге берілген өтініштердің үштен бірін қайтарды.

Бәлкім, мұндай шағымдар негізінен төрт сатылы алгоритмді сақтамау салдарынан қайтарылуы мүмкін. Заңға сәйкес, сотқа жүгінер алдында тұтынушы жанжалды реттеудің үш кезеңінен (кәсіпкер-медиатор-мемлекеттік орган) дәйекті түрде өтуі және олардың ешқайсысында табысқа жете алмауы керек. Айта кетейік,билік бұл рәсімді жеңілдетіп, оны екі сатылы етуді жоспарлап отыр – тиісті заң жобасы қазір Мәжілісте қаралуда.

Қорытындылай келе, тұтынушылық талапты қанағаттандыру мүмкіндігі, егер ол соттың қарауына қабылданса, өте жоғары екенін мойындау керек. Атап айтқанда, қаңтар-наурыз қорытындысы бойынша талапкерлердің пайдасына осындай істердің 83%-ы шешілді –319 істің 264-і. Шығарылған шешімдер бойынша 457,4 млн теңге өндіріп алуға жатады.

@DataHub_KZ

👨‍💻💪Қазақстаннан IT-қызметтердің экспорты импорттан екі есе асып түсті

2024 жылы шетелге компьютерлік қызметтерді сату көлемі сатып алудан 2,1 есе артық болды – $690,7 млн $324 млн-ға қарсы. ҚР ҰБ деректеріне сүйенсек, Қазақстан осымен екінші жыл қатарынан аталған қызметтер бойынша таза экспорттаушы ел болып отыр.

Бұған дейін, 2023 жылы, экспорт көлемі импорттан небәрі 17%-ға ғана артық болған еді. Айырмашылықтың осынша үлкен болуына экспорт пен импорт көрсеткіштерінің бір-біріне қарама-қарсы және айтарлықтай өзгеруі себеп болды. Экспорт бір жылда 31%-ға артса, импорт шамамен сондай көлемде – 29%-ға азайған.

🇷🇺🇺🇸Айта кетерлігі, IT-қызметтер экспортының жылдық өсімінің үштен бірін Ресей қамтамасыз етті (жалпы $161,6 млн $54,5 млн тиесілі). Бұл бағыт әлі де маңызды болып қалып отыр: жалпы экспорттың 14%-ы немесе $95,6 млн осы елге тиесілі. Ал АҚШ, керісінше, негізгі серіктес ретіндегі мәртебесінен айырылды. Бұл ел 2023 жылмен салыстырғанда тиісті қызметтерді 5 есе аз сатып алған. Нәтижесінде үлесі жалпы көлемде 8%-дан ($43,6 млн) 1%-ға ($9,1 млн) дейін төмендеді.

Сонымен қатар АҚШ IT-қызметтер импортының төмендеуіне де елеулі үлес қосты – жалпы құлдыраудың 15%-ы (жалпы -$129,7 млн -$19,9 млн тиесілі) осы ел тарапынан болды.

🔔Компьютерлік қызметтер экспортының өскеніне қарамастан, оның қарқыны бәсеңдеп келе жатқаны байқалады. Салыстырыңыз: 2023 жылы 56% болса, 2022 жылы 345% болған. Өсімнің баяулауы ресейлік компаниялар мен мамандардың релокациясының қазақстандық IT-секторға ықпалы азайып келе жатқанымен байланысты болса керек. Ал 2024 жылы бұл процесс толығымен тоқтаған сыңайлы – бұған Ресей азаматтарына тиесілі заңды тұлғалар мен филиалдарды тіркеу санының азаюы дәлел.

Осыны ескерсек, IT-қызметтер экспортын 2026 жылға дейін $1 млрд жеткізу жоспарын оңай орындалатын мақсат деп айту қиын. Бұл межеге жету үшін жыл сайын орта есеппен 21% өсім қажет. Оның үстіне, бұл өсім қазірдің өзінде жоғары базалық деңгейге қатысты болатынын ескерсек, оңай шаруа емес.

😕Қоса кетейік, компьютерлік қызметтердің шетелге сатылуы қарқынды өсіп жатқанына қарамастан, Қазақстан экспорттайтын барлық қызметтердің арасындағы үлесі небәрі 6%-ды құрайды. Экспорттың негізгі бөлігін әлі де жүк тасымалы қызметтері құрайды – 37%. Бұл ретте Халықаралық қызметтер балансы (экспорттан импортты алғанда) теріс күйде қалып отыр – минус $1,22 млрд. Бұдан шығатын қорытынды, Қазақстан қызметтер экспортын әртүрлі бағытта дамытуда әлі де үлкен жетістіктерге жете қойған жоқ деуге болады.

@DataHub_KZ

2024 жылдың қорытындысы бойынша IT-қызметтер экспорты мен импорты арасындағы айырмашылық графикте анық көрінеді.

@DataHub_KZ

Әуе компанияларының жолаушылар тасымалынан түсетін табысы айтарлықтай төмендеді

2025 жылдың наурызында әуе көлігі кәсіпорындары жолаушылардан ұшқандары үшін 60,3 млрд тг табыс тапты, бұл көрсеткіш, салыстырмалы бағамен, 2024 жылдың наурызымен салыстырғанда бірден 18,4%-ға төмендеген. Жылдық мәндегі құлдыраудың мұндай қарқыны 2023 жылдың желтоқсанынан бергі кез келген ай үшін ең жоғарғы көрсеткіш болып тұр.

Егер жолаушылар үшін тасымал құнының өсуін ескермей, номиналды түрде есептесек, қазіргі көлемі өткен жылғыдан 10%-ға аз. Ал жолаушылар саны 5,2%-ға, 1,1 млн адамға дейін азайған. Жолаушылар айналымы — яғни жолаушылар ұшқан қашықтықты да есепке алатын көрсеткіш — 3,7%-ға, 2,2 млрд ж-км дейін төмендеген.

Айта кету керек, жолаушылар санын да, жолаушылар айналымын да әлі де төмен деп айтуға келмейді (графикке қараңыз). Алайда 2024 жылдың наурызымен салыстырсақ, мысалға, бір жолаушы компанияларға тіпті номиналды түрде де аз пайда әкелген: адам басына шаққанда орташа сома — 52,7 мың тг қарсы 55,7 мың тг.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ

🔽💼🇷🇺Жұмыс істеп тұрған ресейлік компаниялардың саны қатарынан төртінші тоқсан азаюда

1 сәуірдегі жағдай бойынша Ресей капиталының қатысуымен 18,4 мың кәсіпорынның жұмыс істеп тұрған кәсіпорын деген мәртебесі болды. Бұл 1 қаңтармен салыстырғанда 495 бірлікке аз.

Тоқсандық есептеуде ағымдағы төмендеу төртінші рет болып отыр, оның үстіне алты жылдан астам уақыт бойы бақылау тарихындағы ең елеулі төмендеу болды.

Жұмыс істеп тұрған ресейлік компаниялардың саны қатарынан 9 тоқсан бойы, яғни Украинадағы әскери қақтығыс басталғаннан бері күрт өскенін айта кету керек. Сонымен қатар бұл кезеңдегі ең қарқынды өсім 2022 ж. II тоқсанынан 2023 ж. I тоқсанына дейін байқалды (орта есеппен 3 айда +2,3 мың бірлік).

Тиісінше, 2023 ж. қарқынды өсу тенденциясы баяулай бастады, ал 2024 ж. жойылды.

Салаларға келетін болсақ, соңғы тоқсандық төмендеуде олардың ішіндегі ең саны көптері басты рөл атқарды: сауда-саттық (-238 бірлік), сондай-ақ ақпарат пен байланыс (-70 бірлік).

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ

Уран экспорты кенеттен баяулап қалды

2025 жылдың қаңтар-ақпан айларындағы жеткізілім статистикасында өңделген табиғи уранның шетелге экспортталуы $72,5 млн құрады — бұл 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 78%-ға аз.

Бұл орайда тарихи ең төменгі көрсеткіш жайлы сөз болып отырған жоқ (графикті қараңыз), бірақ соңғы үш жылда қаңтар-ақпан айларында бірнеше жүз миллион көлемінде жеткізілім тіркеліп отырды. Жалпы алғанда, мұндай күрт құлдырау 2024 жылғы көрсеткіштердің кем дегенде соңғы онжылдықтағы ең жоғары деңгейде болуымен де түсіндіріледі.

Қай бағыттар бойынша төмендеді? Өткен жылы қаңтар-ақпан айларында бүкіл экспорт көлемі екі елге тиесілі болды — Франция мен Ресей. Ал биыл Франция уран сатып алуды ақшалай түрде 60%-дан астамға қысқартса, Ресейге мүлде уран экспортталмады. Ал бір жыл бұрын бұл елге жеткізілім көлемі $195,6 млн құраған еді.

P.S. Екінші жағынан, саланың болашағына қатысты жақсы жаңалықтар да бар: кеше ғана «Қазатомөнеркәсіп» Чехияға уран концентратын жеткізу бойынша жаңа келісімшартқа қол қойылғанын хабарлады.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ

Ал бұл соңғы жылдардағы қаңтар-ақпан айларында жасалған жеткізілім динамикасы

@DataHub_KZ

🛠Қазақстанда ауыр дене еңбегі кеңінен таралуда

2024 жылы ауыр дене еңбегімен айналысатын жұмысшылардың үлесі 2023 жылға қарай 0,8 п.п. қосып, 7,1%-ға жетті. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес бұл кем дегенде 13 жылдағы максимум.

🆙Соңғы құлдырау салыстырмалы түрде алыс 2016 жылы байқалды. Содан бері бұл көрсеткіш алты рет өсті, екі рет өзгерген жоқ. Осылайша, сегіз жылда өсім айтарлықтай елеулі 2,5 п.п. құрады.

Алдын ала болжауға болатындай, ауыр дене еңбегі көлік және қоймалау сияқты салаларда жиі кездеседі - 17,3%, сондай-ақ өнеркәсіп – 10,3% (тау-кен өндірісі – 17,3%, өңдеу – 6,6%). Облыстар арасында Маңғыстау – 19%, Шығыс Қазақстан – 15,3%, Абай – 12,1% және Қарағанды – 10% ерекше көзге түседі.

👷‍♀️Айта кетейік, ауыр жұмыспен айналысатын әйелдердің үлесі ер адамдарға қарағанда әлдеқайда аз – тиісінше 1,9% және 10,9%. Бұл осындай жұмыстарға ер адамдар бірнеше есе көп жұмылдырылатынына байланысты.

Айтпақшы, қызметтік міндеттері айтарлықтай энергия шығындарымен ұштасқан қызметкерлер саны да өсуде – жылына 14%-ға, 122,6 мың адамға дейін (оның ішінде әйелдер - 13,6 мың адам).

☝️Маңызды нюанс: статистикалық нысандарды барлық кәсіпорындар тапсыра бермейді, тек сегіз салада жұмыс істейтін кәсіпорындар (графикті қараңыз). Жоғарыда айтылғандардан басқа, біз, мысалы, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы, ақпарат және байланыс туралы айтып отырмыз. Шағын бизнес субъектілері қызмет саласына қарамастан статистикалық органдарға есеп бермейтінін де айта кетеміз.

2024 жылы мониторингке түскен қызметкерлердің тізімдік саны 1,7 млн адамды құрады. Салыстыру үшін: орташа есеппен 2024 жылдың IV тоқсанында қызметкерлердің жалпы тізімдік саны 4 млн адамға сәйкес келді (бұл есептеулерден шағын бизнес субъектілері алынып тасталды). Бұл іріктеменің айтарлықтай қамтылуын көрсетеді - шамамен 43%.

🖇Қорытындылай келе, біз тағы бір әдіснамалық сәтті түсіндіре кетеміз. ҚР Еңбек кодексіне сәйкес, ауыр жұмыс – қызметкердің ауыр (он килограмм және одан да ауыр) заттарды қолмен тұрақты түрде орнынан қозғалтуына, орнын ауыстыруына және тасымалдауына байланысты әрі көп күш-қуатты талап ететін (250 ккал/сағаттан астам күш-қуат жұмсалатын) қызмет түрлері.

@DataHub_KZ